Skip to main content

Full text of "De claris Archigymnasii bononiensis professoribus a saeculo XI usque ad saeculum XIV"

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



Sj:tc S^oJ 5-,/, 5" 




Ratbatti CnlUge litiats 



PRICE GREENLEAF FUND 



Residuu? legiicy of I711.S6J fron. B. Priqe Gnxnlcnf, 
nf Boslon. nearly ono half of Ihe inoome froni 



I 1 



I 



t 



l 



kl 



^ 



I 



..-,.-r.*- .* 



I 



© 



MAURI SARTI ET MAURI FATTORINI 



\ 



,DE CLARIS 



ARCHIGYMNASII BONONIENSIS 



y. 



Z' 



PROFESSORIBUS 



A SAECULO XI USQUE AD SAECULUM XIV 



ITERUM EDIDERUNT 
CAESAR ALBICINIUS FOROLIVIENSIS 

IN BONONIENSI ARCHIOyMNASIO IUR18 PUBLICI PROFESSOR 

ET 

CAROLUS MALAGOLA RAVENNAS 

IN KODEM ARCIIIOYMNASIO PALE06RAPHTAE ET DIPLOMATICAE PUBLICUS LECTOR 

ET REGII TABULARII BONONIENSIS PRAEPECTU8 



TOMUS IL 



N^ // 



BONONIAE 



EX OFFICINA REGIA FRATRUM MERLANI 



MDCCCLXXXVIII-MDCCCLXXXXVI 



1^ 






^ 



) .' •* 



3 r, / ^ 



•- 













' ( •. 



I >» 



DE THOMA DIPLOVATACCIO. 



I. Veterum monumentorum seriem , quam mox daturi sumus , aliqua de Thoma 
Diplovataccio praecedat inquisitio. Quoniam enim clarissimus Sartius eo plurimum usus 
est in illustrandis antiquis illis juris professoribus , qui in scholis nostris egregia cum 
laude floruerunt, necesse arbitror de hoc clarissimo viro aKquid attingere, quod verum 
sit atque a fabulis longo distet intervallo. 

II. De Diplovataccio plura scripsit Papadopolus in sua Gymnasii Patavini Historia 
(t. n., pag. 43), quibus litavit deinde immortalis Fabritius Bibliotheca Mediae et In- 
fimae Latinitatis. Sed a capite ad calcem fabulas vendidisse Papadopolum monuit nuper 
clarissimus idemque doctissimus Hannibal Oliverius, pisaurensis, literis ad me datis XVIII. 
kaJendas octobris hujus anni MDCCLXX. Habet ipse binos codices, quibus Diplova- 
taccii gesta continentur; et alter quidem exhibet ejus vitam auctore anonymo, sed 
synchrono, quam in compendium redegit Hieronymus Arditius, nobilis pisaurensis, coaevus 
et ipse Diplovataccio. Alter vero codex habet authorem Joannem Matthaeum Pigna, 
pisaurensem, qui sanguine conjunctus genti Diplovatacciae (^), facile quidem noscere 
potuit quidquid ad Thomam nostrum spectabat. Tantis igitur his testibus nititur quidquid 
de Diplovataccio nostro subjicimus. 

in. Corcyrae natus est anno MCCCCLXVIH. ex Georgio Diplovataccio et Maria 
Lascari (^). Ad Georgium patrem spectant duo vetera monumenta, quae haud inutile erit 
proferre. Alterum quidem est Ludovici cardinalis patriarchae aquilejensis , qui Georgio 
iter longinquum suscepturo has pro commeatu literas dedit. 

Liidovicits miserivordia divina tituli s. Laurentii in Damaso S. R. E. Presbiter Cardinalis, 
et Patriarcha Aquilegiensis domini Papae Camerariu^ et Apostolicae Sedis Clmsis 

Legatus de Latere. 

Universitati vestrae per praesentes literas manifestamus et notum facimus, quod dilectus 
in Christo nobilis dominus Georgius Diplovataccius de Constantinopoli graecus ex imperiali sobole 
genitus harum nostrarum exhibitor, tamquam vir probus et fidelis post captionem civitatis con- 



(1) Uxorem duxerat neptem ApoUoniae , quae fuit minaldi: « Iste » inquit « dootissimus vir fuit meus pro- 
eecunda Thomae Diplovataccii uxor, et praeterea Lu- motor et ab ipso fui praesentatus et mirum in modum 
ciettam filiam ooUocaYerat Valerio Alexandri, qui Thoma honoratuB in famosissima civitate ferrariensi, in qua 
et ApoUonia genitue fuerat. ad dignitatem doctoratue assumptuB fui anno Domini 

(2) DiploYatacciuB ipse in Vita Joamna Mariae Hi' MCCCCLXXXXI. , anno aetatis meae XXII. ». 

TOM. II. 1 



2 DE THOMA DIPLOVATACCIO 

stantiuopolitanae domiuus fuit oppidi nuucupati Castri iu insula Stallimiuea et totius ipsius 
insulae, qui nobis et Sedi Apostolicae dictum locum ac totam insulam praedictam restituit et 
consignavit, et postea iu recuperando alia loca ac aliis negotiis s. Cruciatae bene laudabiliterque 
se gessit, ac varia et multa damna a Turchis propterea sustinuit. Nunc autem cum licentia et 
gratia nostra ad partes occidentales se transiturum dicit. Quapropter illum universitati vestrae 
ac vestrorum singulis in Domino commendamus; maudantes subditis S. B. Ecclesiae et quibus- 
oumque officialibus ac personis Sacrae Classis Apostolicae, quatenus eidem domino Georgio, per 
quascumque terras et quaecumque loca tam per terram quam aquam proficiscenti nullum penitus 
damnum, nullam injm^iam, molestiam vel offensam, aut familiae suae, inferre praesumant. Quin 
potius cum reverentia Dei suscipiant favorabiliter commendatum cum omni familia sua. 

Dat. Bhodii sub nostri secreti impressione sigilli, die Y. mensis augusti MCCCCLVII., pon- 
tificatus sanctissimi in Christo patris et domini nostri Callixti divina providentia Papae III., 
anno III. 

HUMBERTUS. 

Alterum vero est Sixti IV. , qui pro Georgio, opem implorante ad liberandos e Turca- 
rum eaptivitate filios charissimos, apostolicas literas expediri jussit, quarum haec est 
forma : 

Slxfiis Episcopus, Serrits Serrorum Dei. Unirersis Christi fidelihus praesentes 
literas inspecturis salutem et apostolicam benedictionem. 

Pium et meritorium apud Deum etc. Cuni itaque, sicut accepimus, olim post deperditam 
civitatem coustantinopolitanam et ab impiissimis Christi nomini Turcis hostibus captam et sub- 
jugatam, dilectus filius Georgius Diplovatacci olim nobilis constantinopolitanus , ex imperiali 
sobole genitus, qui dominus fuit oppidi nuncupati Castri in insula Stelliminea et castrum et 
insulam hujusmodi teuebat, zelo fidei accensus illam bonae memoriae Lodovico tituli s. Laurentii 
in Damaso presbitero cardinali, tunc in partibus illis Apostolicae Sedis legato, restituere ct con- 

signare ac tempore illo in negotiis Cruciatae bene ac laudabiliter se gesserit, multaque 

mala et damna ab ipsis Turcis pertulerit. Et postquam dicti Turci castrum et insulam hujusmodi 
habuerint, ab eisdem multas persecutiones passus extiterit, ac novissime superioribus diebus duo 
ejus filii ex Corcyra insula, ubi domicilium habebat, versus Apuliam navigantes ab ipsis perfidis 
Turcis capti et Constantinopolim delati, in manibus praefati Tm-ci positi fuerint, quos aut neci 
tradere aut fidem catholicam abncgare facere decreverant, nisi se quingentis ducatis venetis ab 
ejus mauibus iufra certum tempus, tunc expressum, se redimere promiserint ; quod etiam ad 
preces nonnullorum mercatorum christianorum in dicta civitate constantinopolitana commorantium 
obtinuerint. Nos igitur ne eosdem captivos fidem praedictam abnegare vel in Turcarum eorumdem 
manibus mori contingat, illos ab ipsorum Turcarum manibus eripi desiderantes ac cupientes, ut 
fideles praedicti pro eorumdem captivorum liberatione eo promptius manus porrigant adjutrices, 
quo etc. , propterea ipsis vere poenitentibus et confessis, qui pro liberatione et redemptione prae- 
dictorum duorum captivorum praedicto Georgio, aut alteri ejus nomine, manus porrexerint adju- 
trices, ut praefertur, duos annos et totidem quadragenas de iujunctis eis poenitentiis misericor- 
diter relaxamus praesentibus quousque praefati duo captivi liberati fuerint, et non amplius valituris. 

Datum Bomae, apud sanctum Petrum, anno Incarnationis Dominicae MCCCCLXXVII. 
octavo idus novembris, pontificatus nostri anno septimo. 

Gratis de mandato ss. domini nostri Papae. 

Jo. DE Sales. A. Tbapezutius, gratis. 

E. BONADEIS. 

IV. Quae fuerit deinde eoram sors, ignotum est; nec vero quaerere oportet. 
Thomas certe noster tantae ealamitatis particeps non fuit, et adhuc adolescentulus 
Neapoli una cum parentibus constitit. Patre in Hispaniam profecto ad promerendum 



DE THOMA DIPLOVATACCIO 6 

in exercitu Regis, ibidemque paullo post in obsidione Granatae vita functo, Constan- 
tinus Lascari, Mariae Georgii uxoris consobrinus, Messana, ubi graecas literas magna 
cum laude profitebatur, Neapolim venit, ut Thomam ad erudiendum eum in literis 
secum abduceret. Sed matrem invitam reperit et Thomas Neapoh magistros habuit in 
grammatica celebres ea aetate viros, Jovianum Pontanum et Carolum Sorrentinum. 
Salernum deinde missus ad logicam addiscendam, adeo brevi profecit ut de ea publice 
et egregie disputaverit. Hortante deinde Antonello, Salerni principe, cujus jam gratiam 
Thomas ob praeclarum ingenium inierat, legum studiis se addixit sub Antonio a Cruce, 
audivitque Nicolaum Capograssum et Carolum a Ruggine. Cum res ipsi feliciter ces- 
sisset, juris studia amplius non deseruit. Itaque, matris imperio Neapolim reversus, 
eadem prosequutus est praeceptoribus Antonio Bathimo et Francisco Balvino. 

V. Brevi post tempore Venetias, matre comitante, se contulit, illuc accersitus 
a Demetrio Spandolino Mariae consanguineo (^). Patavium postmodum studiorum causa 
profectus, ibi audivit Jasonem, Joannem Campeggium, Antonium Corsettum et Bartho- 
lomaeum Soccinum. Sed Antonium Corsettum, dictum Barbatinum, magistrum habuit 
in jure canonico, ut ipse de se fatetur in ipsius Corsetti elogio. « Sub eo », inquit, 
« jus canonicum audivi ». Bononiae Corsettus floruerat, quod idem Diplovataccius te- 
statur; sed anno MCCCCLXXXVI. Patavium a dominio veneto majori stipendio con- 
ductus fuit ; quo sane tempore Thomas noster sub ejus disciplina esse potuit. Joannes 
Matthaeus Pigna affirmat Diplovataccium librum Institidioniim publice Patavii explicasse 
anno MCCCCLXXXIX. 

VI. Hoc ipso anno MCCCCLXXXIX. Patavio una cum matre Pisaurum venit, 
invitatus a Camilla Sfortia, Pisauri domina, ut ibidem Vicarii Appellationum et Vecti- 
galium honorifico admodum munere fungeretur. Sed cum nondum barbatum vidisset, 
verita ne muneri pro dignitate sustinendo impar haberetur, Perusium misit, ut in ea 
civitate ad aliquod tempus studiis majori animi contentione vacaret ; quod quidem prae- 
stitit sub Petro de Ubaldis, Philippo a Corneo et Baldo de Bertolinis, ut ipse affirmat 
in elogiis eorumdem. 

VII. Aliquot post menses Pisaurum reversus, magno in honore fuit apud Joannem 
Sfortiam, privignum Camillae, quae jam dominatu Pisauri omnino se abdicaverat. An- 
nuente ipso Joanne, Thomas Ferrariam venit anno MCCCCLXXXX. , ubi doctoratus insi- 
gnia accepit a Joanne Maria Riminaldo, ut supra diximus. Hoc honore auctus, Pisaurum 
revertitur et inter Joannis Sfortiae cubicularios fuit usque ad annum MCCCCLXXXXII. , 
quo, vita functo Almerico de Almericis, celeberrimo ea aetate viro et Fisci procuratore, 
in ejus locum sufFectus est Thomas. Quis hic non irrideat Papadopolum, qui hoc ipso 
tempore nobis exhibet Thomam « rerum omnium inopem », ut ipse appellat, et Romae 
mercedis studio in tradenda physica occupatum? 

Vni. Sequenti anno MCCCCLXXXXHL , cum subortae essent inter doctores et 
equites civitatis Pisauri contentiones De praecedentia in ConsiUOy easdem composuit 
Joannes Sfortia die sacro Nativitatis Christi ejusdem anni, edito decreto Super prae- 
cedentia doctorumy quod hic integrum damus vel maxime in hunc finem, ut de Thomae 
Diplovataccii dignitate et opibus constet. 



(l) Quis fnorit hic Demetrius Spandolinus ignorare ee fatetur clariBsimus GliYerius ; neque yero ipse divinare 
poBseni. Graecum natione fuisse reote idem arbitratur, ob illiuB cum Maria LaBcari affinitatem. 



DE THOMA DIPLOVATACCIO 



Joannes Sfortia de Aragonia , Coines Cotignolaej Pisauri eic. 

ad perpetuam rei memoriam. 

Saepenumero (0 samus arbitrati nihil esse quod magis ac magis optimum deceat principem, 
quam diu et noctu negotiis occupari, curis cxcitari et assiduis cogitationibus distrahi pro subdi- 
torum suorum salute, pace et commodo. Sed praeclarius eorum causa his instantius intendere 
rebus, ferventius vacare et operosius soUicitudinem impartiri, quibus inter eos praecisis dissidio- 
rum radicitus vcpribus et litigiorum anfractibus oninino seductis, pacis tranquillitas yigeat, con- 
eordiae unitas invalcscat et animorum idemptitas perseveret ; cum amor et gratia ea sint, quibos 
omnia et regantur et augumententur, odium vero ct discordia, quibus decrescant et dissolvantur. 
Et tanto uberiores fructus ea esse noscuntur, quanto id observari contingat inter doctores et 
cquites et milites cujuscumque gradus et conditionis ; qui uti alios et virtutibus et moribus illu- 
striores anteire debent, ita caeteris inferioribus pacis et concordiae exemplum bene et pacifice 
vivendi de se tam publice quam privatim exhibcant. Dudum siquidem suborta contentione inter 
doctores et milites civitatis nostrae Pisauri, quis eorum pracferri debeat, dum in hominum con- 
ventu assistunt aut deambulant, hoc in perpetuum valituro decreto hujusmodi ambitiosam discor- 
diam extirpantes, motu proprio et ex certa animi nostri scientia et de nostra plenitudine potestatis 
decerninms, mandamus et volumus, ut ex doctoribus antedictis, qui sunt et qui in futuinim erunt 
nostri dominii subditi et civitatis nostrae Pisauri civcs et habitatores, is aliis praeferatur in 
quocumquc loco, in quo convenire contingat, qui prius doctoratus honorem sub rigoroso examine 
in Studio generali assecutus fuerit, sive sit artiura et medicinae doctor, sive juris civilis ac ca- 
nonici aut juris civilis tantum aut juris canonici tantum, non obstante quod qui posterius doctor 
fuerit, alleget se esse doctorem etiam juris canonici, et non obstante etiam quod posterior do- 
ctor alleget se equestris dignitatis titulo insignitum, dummodo non constet, quod pro quolibet 
gradu Commun*s Pisauri ad minus solvat in Communi libras quatuor Bononinorum pro ejus rata 
dumtaxat, quia tunc doctores et milites aliis praeferantur doctoribus, qui non fuerint hujusmodi 
gradus praerogativa insignes, et non obstante etiam, quod alleget, se esse contubernalem nostrum, 
et non obstante etiam quod se assereret esso advocatum Camerae nostrae fiscalis, nisi de con- 
tubernali advocato iiscali per nos contingat aliter ordinari. Et postremo, non obstante quod quis 
natus esset in comitatu nostro Pisauri, dummodo dictae nostrae civitatis sit civis et perpetuus 
habitator et doctor ; ii vero nostri cives, qui erunt solummodo decorati equestri dignitate, omnibus 
doctoribus praeferantur, qui non fuerint milites solvant in communi pro quolibet gradu dictas 
quatuor libras; circa hoc tamcn etiam nostro arbitrio aliter ordinandi semper salvo. Et ut prae- 
sens nostrum decretum simul edatur et exequatur, ut cxemplis in futurum intentio nostra magis 
innotescat, opcrae pretium csse ducinius, doctorcs tam medicos quam juristas subditos nostros, 
qui in praeseutia vitam exigunt, infrascripto modo ordinandos esse, videlicet: 

Dominus Joannes Ludovicus de Farnetis sit primus in ordine. 

Dominus Nicolaus de Sajano, legum doctor, secundus, qui postea praecessit, quia factus 

eques a Summo Pontifice. 
Magister Camillus de Leonardis, artium et medicinae doctor, tertius. 
Magister Zaccarias, artium et medicinae doctor, quartus. 
Dominus Ludovicus de Caudelaria, legum doctor, quintus. 
Dominus Dynus de Zegnarolis, legum doctor, sit in ordine sextus. 
Dominus Vincentius de Fidelibus, juris utriusque doctor, septimus. 
Dominus Petrus Ludovicus de Fano, legum doctor de Saracenis, civis et habitator Pisauri, 

sit in ordine octavus. 
Magister Ippolitus de Dominicis, artium ct niedicinae doctor, nonus. 
Dominus Joannes Mattias de Janotiis, legum doctor, decimus. 



(1) Ex libro I.^ Decretorum, in Secretaria illuBtriseimae Communitatis Pieaureneie cxistente, ad pag. 54. 



DE THOMA DIPLOVATACCIO 5 

Magister Joannes Franciscus de Arditiis, artium et medicinac doctor, uudecimus. 
Dominus Thomas Constantinopolitanus, legum doctor, habitator Pisauri et advocatus Camerae, 

sit in ordine duodccimus. 
Dominus Julius de Alexandris pisaurensis, legum doctor, decimustertius. 
Dominus Angelus de Clementibus de Pisauro, legum doctor, decimusquartus. 
Magister Augustinus de Angelis, pisaurensis, habitator Venetiis, doctor venetus, incedat se- 

cundum tempus sui doctoratus assumptionis, prout supra in caeteris decretum extitit. 

Addentes quod, si quis huic nostro decreto contrafecerit, incurrat de facto in poenam vigin- 
tiquinque ducatorum nostrae Camerae applicandorum , et similiter quoties contigerit nomine 
nostro eos evocari debere, ut conveniant aliquo in loco, secundum quod contingeret fieri de no- 
stro mandato, si quis ex eis non comparuerit eo in loco, tunc et eo casu, intelligatur contra- 
venisse huic nostro decreto, et in eamdem poenam incurrisse, nisi de canonico impedimento per 
duos idoneos testes probaverit domino Potestati nostro civitatis Pisauri, qui pro tempore fuerit, 
vel alii, cui mandabimus dictam probationem fieri debero ; et quilibet possit accusare et denun- 
ciare, et ei eredatur cum ejus juramento et uuo bono teste; et habeat tertiam partem dictae 
poenae in utroque dictorum casuum. 

In Christi Salvatoris et Domini nostri, ejusque Beatissimae Matris Virginis Mariae nomi- 
nibus, amen. Anno a Nativitate ejusdem Domini et Dei nostri Jesu Christi millesimo quatrin- 
gentesimo nonagesimo tertio, Indictione undecima, tempore Sanctissimi Domini nostri Domini 
Alexandri Divina providentia Papae Sexti, et die vigesima quinta Decembris, in die Nativitatis 
ejusdem Salvatoris nostri, suprascriptum Decretum praefati illustrissimi Domini nostri edituni 
super praecedentia dominorum militum et doctorum, lectum et publicatum fuit de commissione 
et mandato praefati illustrissimi Domini nostri monitione elegantissima S. J. dominationis prae- 
cedente facta, infrascriptis dominis doctoribus praesentibus et intelligentibus, per me Joannem de 
Germanis, Cancellarium Communis Pisauri et notarium praefati illustrissimi Domini de verbo ad 
verbum in Camera Jardini domorum residentiae praefati illustrissimi Domini nostri in civitate 
Pisauri, in praesentia dictorum clarissimorum dominorum doctorum, videlicet : magistri Zacchariae 
physici, domini Ludovici de Singualdis de Candelaria, domini Dyni de Zegnarolis, domini Vin- 
centii de Fidelibus, magistri Ippoliti, domini Joannis Matthiae de Janotiis, magistri Joannis Fran- 
cisci de Arditiis, domini Thomae de Constantinopoli , domini Julii Magagnini, et dicti domini 
Angeli Clementis praedictorum ; praesentibus spectabilibus et clarissimis doctoribus domino Joanne 
Francisco Capinsacco de Arimino, onor. Praetore civitatis Pisauri, domino Joanne Maria de Dynis 
onor. Vicario generali gabellarum Communis Pisauri, Francisco Betio magistro Domus, et Fran- 
cisco quondam domini Nicolai de Palude, civibus et habitatoribus Pisauri, testibus ad supradi- 
ctam publicationem dictorum decretorum hujusmodi vocatis et specialiter rogatis. 

Ego idem Joannes de Germanis, civis et habitator Pisauri et Cancellarius publicus, aposto- 
lica et imperiali auctoritate notarius, praedictis omnibus et singulis, ut pracmittitur, praesens 
fui, et ea rogatus scribere, scripsi et publicavi, signumque meum apposui. 

Loco t signi. 

IX. Ita autem Diplovataccium Joannes Sfortia charum habuit, ut ad ejus domi- 
cilium Pisauri firmandum operam dederit ut Franciscus Bezius , nobilis florentinus 
Catharinam a Curte privignam eamque praedivitem nuptui daret Thomae nostro; quod 
quidem feliciter contigit in sequenti anno MCCCCLXXXXIV. Cum autem Pisauro 
pulsus deinde fuisset Joannes, opera ducis Valentini, nihil triste accidit Diplovataccio ; 
imo eum honoribus auxit novus princeps, virtutis ejus et doctrinae amore captus. Re- 
cuperato a Joanne Sfortia. imperio post mortem Alexandri VI., Thomas eodem loco 
fuit apud ipsum; quod quidem maximum esse debet ejus integritatis ac prudentiae 
testimonium. Sod principis gratiam amicitiae ejusque officiis minime antetulit. Itaque 



6 DE THOMA DIPLOVATACCIO 

capitis damnato a Joanne Sfortia Pandulpho Collenuccio, a quo certe Thomas noster 
tantam fortunae perversitatem pro viribus avertere conatus fuerat, liberorum ejus defen- 
sionem, magna animi constantia, suscepit, ne ipsi quoque Sfortiae odio in CoUenuccios 
nondum extincto opprimerentur. Cum igitur ob hanc causam abalienatum a se animum 
Joannis Sfortiae intelligeret , rebus suis consulere cogitavit; ac usus opportune com- 
mendatione Julii II. Pontificis Maximi (0 apud Franciscum Mariam I. , Urbini ducem , 
pontificis fratris filium, oblatam sibi Eugubii praefecturam suscepit. Interea mortua 
Catharina uxore, ejus haereditate, et paullo post alia Francisci Bezii, Catharinae, vitrici, 
potitus est. Opibus sic auctis, alteram uxorem duxit ApoUoniam de Angelis, natam 
Augustino de Angelis, celebri admodum philosopho et nobili pisaurensi. Eugubii prae- 
fectura egregie absoluta , Pisaurum reversus , in varia hujus civitatis fortuna ita se 
gessit, ut semper optimi civis partes expleverit. Sed tamen turbarum aliquando per- 
taesus, Venetias se recepit anno MDXVII. , ut conjectando statuit clarissimus Oliverius ; 
atque in ea civitate diu studiis et amicis vixit, scilicet, usque ad finem aimi MDXXXII. ; 
in libris enim Consiliorum civitatis Pisauri ad diem VIII. decembris illius anni sic 
legitur : « Dominus Thomas de Plovatatiis modo reversus in patriam causa habitandi » . 
Sedem amplius non mutavit Diplovataccius , et quoad vixit Pisauri fuit, ubi publicis 
muneribus non sine egregia doctrinae et integritatis laude vacavit. 

X. Anno MDXXXVIII. integra adhuc valetudine, testamentum condidit, cujus 
excerpta hic damus, ut quae hucusque de Diplovataccio dicta sunt, confirmationem , 
habeant , et quae de ipso scripsit Papadopolus adhuc falsitatis arguantur. 

In Christi Nomine, amen. 

Clarissimus juris utriusque doctor dominus Thomas de Plovatacciis Melinochi constantino- 
politaniis, civis Pisauri, sanus etc. In primis, quando sibi mori contigerit, reliquit corpus suum, 
sepeliri in ecclesia sancti Augustini de Pisauro, et per infrascriptum ejus haeredem fieri unum 
sepulcrum marmoreum, in quo debeat expendere scutos quinquaginta et plus, prout videbitur 
dicto suo haeredi et fideicommissariis, juxta altare capellae s. Nicolae de Tolentino, ubi placuerit 
dicto hacredi et fideicommissariis , cum imagine marmorea ipsius testatoris sculpta; et si conti- 
gerit mori extra civitatem Pisauri, jussit corpus suum deduci et exportari Pisaurum, et poni in 
depositum in dicta ecclesia, et deinde poni in sepulcro aedificando, si aedificatum non fuerit per 
dictuni testatorem ; cui capellae s. Nicolae reliquit florenos tres singulis annis monetae veteris ad 
rationem Bononinorum quadraginta pro singulo floreno; hac conditione apposita, quod Fratres 
dictae ecclesiae, qui pro tempore fuerint, celebrari faciant solemnem missam in dicto altari, in 
dicta capclla, quae est ipsius testatoris, singulis annis etc. 

Item reliquit jure institutionis dominae Franciscae, ejus filiae dilectae, florenos MDC. ad 
dictam rationem, quos habuit ab ipso testatore dominus Bernardinus de Homdedeis, ejus gener etc. 

Item reliquit dominae Marinae, ejus filiae, florenos MDC. , quos habuit, tempore contracti ma- 
trimonii cum domino Homdedeo de Homdedeis, dominus Franciscus de Homdedeis pater etc. 

Item reliquit ApoUoniae, ejus nepti et filiae Alexandri, dicti testatoris filii, florenos MDC, 
quos habuit etc. a domino Francisco de Homdedeis pro dotibus dominae Hieronymae, ejus filiae 
et matris dictae ApoUoniae etc. 

Suos autcm fideicommissarios etc. dominum Franciscum de Homdedeis et dominum Bernar- 
dinum de Homdedeis, ejus generum, et dominum Bernardum Monaldum, ejus sororium etc. 

Item praecepit Alexandro, ejus filio, haeredi, et suis filiis et haeredibus, quod non debeant 
dispensare nec vendere nec mutuare, et hoc sub poena indignationis , libros ipsius testatoris. 



(1) Jftin ab anno MDVI. Thomae Bononiam profectus, orator ad Julium Pontificem pro Joanne Sfortia, ipsiue 
Pontlficls gratiam et extimationem inierat. 



DE THOMA DIPLOVATACCIO 7 

quia niediantibus dictis libris et cum amore Dei et gratia ipsius, testator ipse acquisivit facul- 
tates suas etc. 

In omnibus autem aliis suis bonis mobilibus et immobilibus, existentibus tam in civitate 
Pisauri et ejus comitatu , quam Venetiis in Monte subsidii , ac etiam in villa Scandellariae et 
abique, dilectum ejus filium Alexandrum instituit etc. ejus haeredem universalem etc. 

Actura etc. Pisauri in Cancellaria Communis, sita in quarterio s. Archangeli, juxta plateam 
magnam etc. MDXXXVIII. , indictione XI., tempore pontificatus sanctissimi in Christo Patris et 
D. N. D. Pauli divina providentia Papae III., die vero sabbathi sancti, XX. mensis aprilis; praesen- 
tibus domino Sigismundo Samperolo, Consule, excellentisshnis juris utriusque doctoribus domino 
Ludovico Bezzecarino, domino Baptista de Almericis, ser Joanne Baptista Vachario, ser Fran- 
cisco Brettario, ser Francisco Vita, magistro Petro Bacchio et Petro Antonio de Amatis, civibus 
pisaurensibus, testibus etc. 

Ego Bernardinus ser Gasparis de Factoribus, civis Pisauri, publicus imperiali authoritate 
notarius etc. 

Ego Thomas Diplovataccius constantinopolitanus, juris utriusque doctor et civis Pisauri, af- 
ferens istud esse ultimum meum testamentum publicum in Cancellaria Communis Pisauri XX. 
aprilis MDXXXVIII., et ideo manu mea subscripsi etc. 

XI. Post tres annos a testamento condito, vita cessit Diplovataccius noster, cum 
vixisset annos LXXIII. In libro Consiliorum civitatis Pisauri, quem praecedit catalogus 
eorum quibus Consilia constabant, ita adnotatur obitus Diplovatacii, manu Bernardini 
de Factoribus, notarii et Cancellarii: « Dominus Thomas de Plovatatiis, juris utriusque 
» doctor, die XXIX. Maii MDXXXXI. , circa horam septimam ». 

DIPLOVATACCII SCRIPTA. 

Opus De praestantia Doctorum. Hujus mentionem facit Pigna in hunc modum: I — XJL libri della 
eccellema de' Dottori. Fabritius {Bihliotheca Graeca, tom. X., pag. 501) ita de hoc opere 
loquitur: « Scripsisse etiam traditur libros duodecim De praestantia Doctorum et claris- 
simis jurisconsultiSy in quibus diligentissime vir ille et juris civilis dignitatem explicavit , 
et auctores ejus omnes interpretesque a Phoroneo ducta serie ad sua usque tempora 
deduxit. Sed hoc opus Baptistae Egnatio et Michaeli Neandro (vide praefationem Neandri 
ad Eroteinata Linguae GraecaCj pag. 257) celebratum, aut periit jam olim (inquit in 
Bibliotheca Bibliothecarum Labbaeus) aut alicubi ab aliquibus supprimitur, ne in manus 
multorum veniat ». Tomo autem XIII., pag. 555 in vol. X. (inquit ipse): « pag. 502 pauca 
quaedam dixi de Thoma Diplovataccio graeco homine; sed qui utriusque juris doctor 
latine et in Italia scripsit sub cxtremum seculi XV. , hujus opus De Claris Jurisconstdtis 
non cxtare, valde dolendum esse mecum existimabit qui vitam Bartholi ab eo traditam, 
atque ideo a me infra subjunctam, cognoverit; et si enim spinosius paullo atque incul- 
tius scripta est, tamen ex diligentia, quam in ea author adhibuit, apparet de juriscon- 
sultis suae maxime aetatis et.aliquot ante saeculorum multa eum nos fuisse edocturum, 
quae omnes fugiunt ». Citat ipse, in cap. XIV. vitae Bartoli, librum nonum De Claris Ju- 
risconsultiSj necnon, quem ab illo distinguit, tractatum De praestantia Doctorum. Utriusque 
etiam his verbis facit mentionem Michael Neander, in praeclara illa praefatione ad 
Erotemata IJnguae GraecaCj seu potius introductione ad notitiam literariam, pag. 157. 
« Scripsit etiam Baldus perusinus De commemorationibus famosissimomm doctorum In utro- 
> que jurCj et Thomas Diplovataccius, patricius constantinopolitanus libros XII. De prae- 
» Htantia doctorum et clarissimis jurisconsidtis ; in quibus diligentissime vir ille, teste Baptista 
» Egnatio, juris civilis dignitatem explicavit et auctores ejus interpretesque omnes a 
» Phoroneo ducta serie ad nostra usque tempora deduxit; sed utrumque utriusque opus 
» aut periit, aut alicubi ab aliquibus supprimitur, ue in multorum manus veniat ». 

8ed Fabritius veritatem in errorem commutavit ; nam unum idemque fuit Diplovataccii opus ; et 
titulus De Claris Jurisconsultis nihil aliud significat nisi nonum ejusdem operis librum; 



8 DE THOMA BIPLOVATACCIO 

Dcque aliud probant Neandri verba, quibus nititur Fabritius. Sed res clarius couBtare 
potest ex Alexandro Gaboardo, qui in epistola ad Thomam ipsum Diplovataccium, qnae 
est ad calcem editionis Arrianni PiBauri anno MDYIII. , ita scribit: « Judicent tamen 
doctiores, et tu, yir jurisconsulte doctissime, qui yitam Arrianni et aliorum juriscon- 
sultorum legaliter et historice complexus es in opere tuo De praestantia Dodorum; qui 
a Phoroneo Inachi, Argivorum rege, ad haec usque nostra tempora defluxerint, in nono 
yidelicet libro, ubi de claris jurisconsultis, quod merito Joanni Sfortiae illustrissimo, cle- 
mentissimo Pisauri domino, dedicasti ». 

Sed magnum hoc opus, quod interiisse yel inTitis Musis latitare dolebant eruditi omnes, redi- 
YiTum, saltem quoad nobiliorem sui partem, jamdiu laetantur iidem. Igitur liber nonus, 
qui est De Claris Jurisco^isuUis, extat pene integer apud clamm Oliverium, qui in fronte 
codicis haec sua manu adscripsit: « Thomae Diplovatatii , qui Pisauri Diplovatatiam 
gentem e Graecia profugam collocavit, opus De praestantia Docforutn; opus luculentissi- 
mum initio saeculi XYI. vel sub iinem XY. jam scriptum, atquc dicatum Joanni Sfortiae, 
Pisauri domino, ducentis ab hinc annis plane deperditum, insperato diligentissimus et 
fortunatissimus Passerius noster, doctrina ingenioque Thomae ipsi facile anteponendus^ 
pridie kalendas Octobris A. D. MDCCXXXXYIII. invenit ». Codicem hunc idem Olive- 
rius transmisit jampridem comiti Joanni Elcphantutio, hujus mcae patriae senatori am- 
plissimo et optimarum artium cultori eximio, qui eumdem summa diligentia exscribendum 
curavit, ut in secretiore Scientiarum Instituti bibliotheca immortalitati servetur. Quale 
autem fuerit hujusmodi opus Diplovataccii, non melius, quam ex ipso, dijudicari potest, 
qui in prooemio ejusdem ita Joannem Sfortiam, cui opus suum infrascriptum voluit, 
alloquitur : « Laudemus viros gloriosos et parentes etc. Eccles. XXXXIY. Propterea cum 
hanc ipsam tantae authoritatis sententiam imitatus, Princeps magnanime, doctoratus di- 
gcitatem insignem, amplissima doctorum privilegia, eorumque gradus praecedentiae non 
aspernandos proximis hujus operis nostri volumiuibus exaraverim, visum est quoque 
florentissimos quosque viros, qui a Phoroneo Inachi, Argivorum regis, tempore ad hoc 
usque aetatis nostrae curriculum nonnihil memoriae dignum prodiderunt per annos termille 
trecentos, tamquam gemmae electissimae, diversa in orbe gymnasia et proprias civitates 
illustrando, prout diligentissime potero, breviter exponere ». 

Incipit igitur a Phoroneo Inachi, Argivorum regis, tum de Mercurio aliisque subinde omnium 
gentium ac praesertim Graecorum et Romanorum legislatoribus legumque peritis cele- 
brioribus ad sua usque tempora. Porro in hoc opere concinnando annos bene multos 
impendisse debuit. Inflnita enim volumina vidisse et expilasse oportuit; nam hanc scri- 
bendi rationem perpetuo secutus est, ut nihil proferat, quod auctoritate scriptorum non 
nitatur; ita ut nihil aliud sint pleraeque Vitae Jurisconsultorum, quam centones consuti 
ex veterum scriptis, ex quibus historiae veritas mirifice comprobatur. In recensendis vero 
singulis clarorum jurisconsultorum libris incredibilis hujus hominis diligentia emicuit. Fuit 
in hoc genere perdiligens Guido Pancirolus ; sed nihil ad Diplovataccium, qui innumera 
doctorum volumina recenset, additis, quantum colligere potuit, temporum annotationibus, 
quo quisque liber a suis auctoribus scriptus fuit, prolatis etiam primis et extremis verbis 
eorumdem librorum, quorum jam aetate nostra plures interierunt vel quod nunquam 
typis editi fuerint, vel quoad passim neglecti sint et a novis libris extrusi ad salsamen- 
tariorum oiScinas. 

Plures ex vitis illustrium jurisconsultorum , quas in nono libro operis De praestantia Doctorum 
adornavit Diplovataccius, lucem adspexerunt in editis operibus celebriorum jurisperitorum ; 
quemadmodum vita Bartoli in operibus ejusdem (Yenetiis, anno MDLXXXXYI.), quam 
postea iterum edidit Fabritius ; vita etiam PauU de Castro, edita Coloniae eodem anno 
MDLXXXXYL, cujus mentionem facit Fontanella in sua Bibliotheca Legali ; yita, Angdl 
Arretinij quae prodiit, una cum ejusdem Angeli Tractatu de maleficiis, Yenetiis anno 
MDLY., quaeque praefert hunc titulum: Angeli Arretini Vita ^;er dominum Thomam Di- 
plovataccium constantinopolitanum, jur»s utriusque doctorein, ad Lodovicum et Paulum Paduae 
lef/um professores et sororios, filios excellefitissimi artium et medicinae doctoris domini Augu- 
stini de Angelis, pisaurensis, Sed fortasse nonnuUae aliae in aliis libris reperiri poterunt. 



DE THOMA DIPLOVATACCIO 9 

Non modo VUam Bartoli scripsit Diplovataccius, scd etiam ejus operibus variu additamejita fecit, 
quibus varios Bartoli errores emendavit. In Leduris Bartoli (quae prodierunt Lugduni 
anno MDXXXXVII.) in praefatione ad lectorora ita editor loquitur: « Scio doctissimos 
aliquot viros non ita pridem hoc ipsum (nempe emendationem commentariorum Bartoli) 
tentasse, in quibus Alexander Lofaeus, Nicolaus Arelatensis ac novissime Thomas Di- 
plovataccius ». 

Sed melius ex ipso Diplovataccio intelligere possumus, quid laboris susceperit in emendando 
Bartolo. Itaque Jacobo Pisauro, Paphi episcopo, ita scribit(i): « Thomas Diplovatatius, 
juris utriusque doctor, reverendissimo domino Jacobo Pisauro Paphi episcopo S. P. D. — 
Cum superioribus annis, reverendissime pater, Bartoli, omnium juris utriusque consultis- 
simi, lecturae imprimerentur, quamplurimas leges et titulos antea non impressos meis 
cum apostillis imprimondos tradiderim ; et quia nonuulla ejusdem auctoris consilia, etiam 
manu ipsius scripta, necnon multi tractatus et quaestiones penes me erant a plerisque 
jurisconsultis et professoribus, cum Venetiis degentibus, tum Patavii jura profitentibus , 
et irapressoribus pro communi omnium utilitate imprimenda concederem, rogatus extite- 
rim, qua in re tantorum virorum precibus motus, maxima cum diligentia, consilia prae- 
dicta cum impressa tuin imprimenda, tractatus et quaestiones ipsius Bartoli, raeis cum 
additionibus, ut imprimercntur, incubui ». 

Diplovataccii etiam sunt Coimnentaria in lecturam Alexandri Tarta^nae mper Codicem et Digestum, 
Lugduni, MDLIII. 

Tractatus quoque de Testibtis (Coloniae MDLVI.), seu potius Additiones in liunc Traetatum a Joanne 
Gymnico exaraium. 

Chronicon Pisauri, Ita hoc aliud opus Diplovataccii nominavit Marcus Antonius Gozius, senior, 
qui illud vidit, eoque usus est. Joannes Matthaeus Pigna vocat Historiam civitaiis Pisauri. 
Clarus Oliverius hoc opus, ipsius Diplovataccii manu exaratum, vidisse se et legisse te- 
statur, et auctoris eruditionem satis commendari non posse affirmat. 

De Vicariis temporaUbus Sanctae Sedis et Imperii. IIujus mentionem facit laudatus Pigna. 

De libertate et privilegiis Voietorum. Hiijus etiam meminit idem Pigna. 

Haec habui, quae de Diplovataccio huc afferrem. Plura de ipso scribere aggreditur, 
quemadmodum et de aliis illustrioribus Pisauri civibus, numquam satis laudatus Han- 
nibal Oliverius, a quo summa omnia jure expectanda sunt. 



(1) Praemittitur haoc epistola operibus Bartoli, impressis Yenctiie aniio MDXXXI. 

TOM. II. 2 



APPENDIX 



AD PRIMAM ET SECUNDAM PARTEM 



DE CLARIS 






VETERA MONUMENTA COMPLECTENS. 



MONUMENTA 



SPECTANTIA 



AD BONONIENSEM ACADEMIAM 



Prodromi loco sint pauca quaedam tenerandae antiquitatis monumenta ad nostram hanc Acade- 
miam spectantia, quae et eidem perhonorifica su7it, et ad illius historiam magis illustrandam plurimiim 
conferunt. Dedimus iam in Piaefatione ad primam partemj2)ag.XXV.,§XX., litteras Alexandri III. 
ad Academiam bononiensem scriptas; et ibidem alias ejusdem pontifids, quae ad scholas nostras per- 
tiiiere possent , 7tos daturos p'omisimus : sed infra, loco opportuniore, datam fidem liherabimus. In 
recensendis autem monumefttis ratio habita est temporis eorumdem. 



I. 

1217, 27 mai. 

Ex tomo XXXXIY. Codicis Diplomatici Bononiensis, niim. XV. (i) 

[luhet Pontifex Potestati bonon. ut Statuta, contra scholarium lihertatem condita, protinus abrogetj. 

Honorius III. (2) Potestati bononiensi. 

Ex tenore litterarum, quas nobis tua devotio destinavit, colligitur manifeBte, quod ad obser- 
vationem cujusdam Statuti te, juramento interposito, tanto inconsultius obbligasti, quanto verius 
constat illud non sine lesione interposite fidei posse servari, nisi scholares in aliquo duorum 
casuum degenerarent, aut eos saltem exire de terra compellcres, si tamen sine perjurio tibi 
jam liceat, qui id facere infra duos menses juramenti debito tenebaris. Quapropter discretionem 
tuam monemus et exhortamur in Domino, per Apostolica tibi scripta mandantes, quatenus si ali- 
quorum consilio jam emissum honeste poteris revocare mandatum, illud revoces sine mora, aut 
ad minus sub dissimulatione pertranseas ; diligenter attendens, an expediat civitati, cui utiliter 
preesse teneris, scholares expelli, quorum hactenus presentia ipsi extitit multipliciter fructuosa. 

Datum Anagnie sexto kalendas junii, Pontificatus nostri anno primo. 



(1) Hic codex, distributus in tom.XXXXIY., continet mus Couetantinue RogeriuB. Hunc codicem transmiBit idem 

Yetera monumenta tum ad scholas bononienses, tum ad Pontifex Bononiam, ut in Becretiore Scientiarum InBtituti 

Ecclesiam, tum ad ciyitatem pertinentia, quae, jubbu 6e- Bibliotheca servaretur. 
nedicti XIV., ex romanie ArchiviB collegit olim clariBBi- (2) Ex eodem Reg. Honorii III., epist. 454, fol. 110. 



1 4 MONUMENTA 



11. 

1217, 26 iunii. 
Ex eodem tomo, num. XIV. 

[Injungit Scholaribus, ne bononiensium Statuta contra eorum libeiiatem promulgata, 

tUlo pacto servare promittantj. 

Honorius III. (i) Scholaribus uniyersis de Urbe, de Campania et de Tuscia Bouonie com- 
morautibus. 

Etsi multam honestatem, imo necessitatem sicut asseritis, causa eontineat, que tos ad con- 
trahendam societatem induxit, quia tamen interdum, ca que bono inchoantur principio in pra- 
Yum deducuntur exitum per abusum, diligenti vos decet sollicitudine precavere, ne, occasione 
societatis ipsius a yobis aliqua prcsumantur, que scholasticam in aliquo dedeceant puritatem. 
Quapropter Universitatem vcstram monemus et exhortamur in Domino, per apostolica vobis 
Hcripta mandantes, quatenus in artibus vestris eam de cetero modestiam observetis, ut et infamie 
notam et rerum dispendium omnino vitetis; de civitate exire, quam perjurii reatum incurrere 
potius eligentes, si ad alterum predictorum per potestatem contigerit vos arctari: vos enim so- 
cietatem dissolvere, aut statutum illud contra libertatem scholarium vestris Statutis inserere nou 
potestis, qui utrumque servare et quam potestis diligentius procurare, fide interposita, promisistis. 

Datum Anagnie sexto kalendas junii, Pontificatus nostri anno primo. 

III. 
1219, 27 iunii. 

m 

Ex eodem tomo, num. XVI. 

[Potestatem Archidiacono bonon, largitur solvendi a censuris ecclesiasticis scholares ac doctores 

bononienses, qui violentas manus in clericos injecissentj. 

Honorius III. (2) Archidiacono bononiensi. 

Consideratis circumstantijs temporum et locorum, rigor justitie debet aliquando mansuetudiue 
temperari, ut vini compunctio lenitate olei mitigetur et peccator in profundum non veniat et 
contemnat, presertim cum sine dispendio ecclesiarum usquequaque servari non possit vigor ec- 
clesiastice discipline. Sane cum sepe contingat quod in civitate bononiensi plures doctorcs et 
scholares propter violentas iniectiones manuum in clericos excommunicati decedant, ac alij re- 
duentes ad propria promoveantur ad ordines absolutionis beneficio non obtento, unde, preter 
irregularitatem quam incurrunt, improvide in hujusmodi multi nolentes suum confiteri delictum, 
paupertate vel infirmitate gravati, vel alias imbecillitate animi dormientes, ne confessi ad Sedem 
apostolicam transmittantur, in peccatis suis miserabiliter moriuntur, Nos igitur super hujusmodi 
periculis volentes eisdem doctoribus et scholaribus paterna sollicitudine providere, quorum nolumus 
sicut nec expedit, Studium per absentiam impediri, auctoritate tibi presentium indulgemus ut 
ipsis qui ad invicem in se, aut in alias personas ecclesiasticas manus iuiecerint violentas, nisi tam 
gravis fuerit, aut enormis excessus ut merito sint ad Sedem apostolicam destinandi, juxta formam 
Ecclesie beneficium absolutionis impendas. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam 
nostre concessionis infringere, vel ei ausu temerario contraire; si quis autem hoc attentare 
presumpserit, indignationem omnipotentis Dei ac beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, so 
noverit incursurum. 

Datum Reate quinto kalendas julii, Pontificatus nostri anno tertio. 

(1) Ex Reg. I. Honorii III., ep. 453, f. 110. (2) Ex Reg. II. Honorii III., ep. 509, f. 107. 



8PECTANTIA AD BONONIENSEM ACADEMIAM 15 



IV. 

1219, 28 iunii. 

Ex eodem tomo, num. XVII. 

f Neminem, inconmUo Archidiacono, in Gymnasio bononiensi docere posse jubetj. 

Honorius, servus seryorum Dei (i), dilecto filio Archidiacono bononiensi salutem et aposto- 
licam benedictionem. 

Cum sepe contingat ut minus docti ad docendi regimen assumantur, propter quod et docto- 
rum honor minuatur et profectus impediatur scholarium volentium erudiri, Nos, eorumdem utilitati 
et honori prospicere cupientes, auctoritate presentium duximus statuendum, ut nuUus ulterius 
in civitate predicta ad docendi regiraen assumatur, nisi a te obtenta licentia , examinatione pre- 
habita diligenti ; tu denique contradictores, si qui fuerint, vel rebelles, per censuram ecclesiasti- 
cam, appellatione remota, compescas. 

Datum Rome IV. kalendas julij, Pontificatus nostri anuo tertio. 



V. 

1220, 6 aprilis. 

Ex eodem tomo, num. XVIII. 

[ Mandat abrogari Statuta scholarium liboiati C07itraria(^)J, 

Honorius III (8). Populo bononiensi. 

Ex relatione venerabilis Fratris nostri Osticnsis episcopi , devotione , quam ad romanam 
Ecclesiam geritis, intellecta, tanto ad ea que ad vestram salutem respiciunt et honorem ferven- 
tius aspiramus, quanto vos, tamquam obedientie filios ad ejusdem obediendum mandatis cogno- 
scimus proniores, vos ab ijs retrahere satagentes, que et faniam vestram obnubilant et afferre 
vobis possent incommodum et jacturam. Sane cum ex studio Htterarum preter infinita commoda, 
que sentitis, ex eo vestra civitas inter alias sit famosa et in universo mundo nomen annuncietur 
ipsius, factaque sit altera Bethleem, domus videlicct panis, qui parvulis frangitur in eadem, 
ex qua exeunt duces, qui regant populum Domini, quoniam in studio eruditi assumuntur ad 
regimen animarum, non solum dcbetis a scholarum gravaminibus conquiescere, verum ctiam 
illos honoribus prevenire, attendentes, quod ipsi gratuito ad studendum vestram preelegerint 
civitatem, que cum prius esset humilis, per eos ibidem congregatis divitiis fere supergressa est 
civitates provincie universas. Verum vos ad hec, sicut ex parte Universitatis ipsorum fuit pro- 
positum coram Nobis, debitum non habentes respectum, gratiam ipsorum in debitum et liber- 
tatem in servitutem molientes, reducere statuistis, ut si quis inventus fuerit secretam pactionem 
vel conspirationem pro Studio a civitate bononiensi ad locum alium transferendo facere, vel fe- 
cisse, et si scholaris quispiam, vel alius quemquam scholarem astrinxerit modo quolibet, quo pre- 
cipere possit ei, ut causa studii eamdem exeat civitatem, perpetuo banniatur, et omnia bona ejus 
que Bononie, vel in ejus districtu habuerit, publicentur, et eorum tribuatur medietas accusanti: 
preterea societatem, vel rectores, scholares non permittantur habere, nisi hoc capitulum in eorum 



(1) £x eodem Registro, eodem anno XXVIII. junii. (3) Ex Regist. II. Ilonorii III. , ep. 728, fol. 179. 

(2) Vide infra in Excei^pt, Statut. Pop. Bonon. 



1 6 MONUMENTA 

juraincato ponatur; videlicct, quod uon dabunt operam ut Studium ad locum alium transferatur, nec 
cuiquam scholari precipient ut gratia studij absccdat a civitate predicta et numquam hujusmodi 
mutabunt capitulum cum consilio vel sine consilio eorumdem; ac si aliquis contrafecerit, modo 
simili banniatur et bona publicentur ipsius. Potestas quoque infra duos menses ab ingressu sui 
regiminis teneatur predictum capitulum jurari facere a Rectoribus scholarium, si qui fuerint, vel 
infra quindecim dies ex quo extiterint rectores electi et in societatum scholarium scriptis poni, 
nec permittat bononiensem aliquem,vel extraneum, nisi primo juraverit quod non leget alibi, 
extraordinariam aliquam legere lectionem. Unde ex ijs dilectus filius nobilis vir W[ilielmus] de 
Pusterla, Potestas vestra, occasione assumpta, in eos indebitam jarisdictionem usurpans, libertatem 
ipsorum infringere nititur et contra eamdem, pretextu ipsorum pro quorum observatione asserit se 
jurasse, illos in pluribus aggravare. Yerum quia Statuta hujusmodi proculdubio sunt iniqua et ma- 
nifeste obviant scholastice libertati, et juramentum super observatione ipsorum prestitum non esse, 
utpote illicitum, observandum, cum nec judicium habeat, nec justitiam, eumdem TV[iIieImum] mo- 
nendum duximus et hortandum, apostolicis sibi dantes literis in preceptis, ut scholares predictos 
contra libertatem hactenus habitam occasione Statutorum ipsorum, que velut iniqua duximus re- 
probanda, de cetero non molestet libcrtatem eamdem modo quolibet infringendo, ut studium 
eorum impediri non possit, sed potius floreat ad Dei honorem ac profectum studentium, nec non 
ad ipsius gloriam civitatis, ne si secus attentare presumpserit, Nos super hoc cogamur aliud cogi- 
tare. Quocirca Universitatem vestram monemus et exhortamur attente, quatenus, consideratis utili- 
tatibus et honore ex scholaribus vobis et civitati vestre provenientibus, ipsos charitatis brachijs 
amplexemini et pretextu Statutorum ipsorum, que dicenda sunt potius destituta, contra libertatem 
antiquam et habitam hactenus, ipsos nullatenus molestetis, nec faciatis per Potestatem eamdem, 
remisso sibi juramento predicto, de cetero molestari, permittentes eosdem solita libertate gaudere, 
ut quieto animo possint inherere scholasticis disciplinis et Nos devotionem vestram possimus in 
Domino comimendare; ne si secus egeritis, quod non credimus, contra voluntatem nostram cogamur 
faciem nostram vobis ostendere duriarem. 

Datum Viterbij VIIT. idus aprilis, Pontificatus nostri anno quarto. 



VI. 

1220, 13 mai. 

Ex eodem tomo, num. XIX. 

[Ut bononienses ad abroganda praedida Statuta cito compellantur J . 

Honorius 111.(0 Potestati et Populo bononiensi. 

Statutis civitatis vestre factis contra scholares olim nobis exhibitis, tibi fili Potestas, dedimus 
in preceptis, ut scholares predictos contra libertatem hactenus habitam occasione Statutorum 
ipsonim, que velut iniqua duximus reprobanda, de cetero [nonj molestares libertatem eamdem 
quomodolibet infringendo, Universitatem vestram nihilominus exhortantes, ut, consideratis utili- 
tatibus, et honore provenientibus vobis ex scholaribus ipsis, per Statuta hujusmodi non molesta- 
retis eosdem, nec faceretis de cetero molestari; juramentum super illorum observatione pre- 
stitum, cum illicitum fuerit, remittentcs, quod vobis facere differentibus, dilecti filij R. , doctor 
decretorum et 0. de Toennengo viri literati, providi et fideles pro Universitate ipsorum schola- 
rium nostram presentiam adierunt, super ijs apostolice provisionis remedium implorantes. Porro 
dilecti filij Hugo legum doctor et Fredericus viri providi et fideles perversitatem Statutorum hujus- 
modi conati multipliciter palliare, tandem duo ex Statutis ipsis, videlicet de rectoribus et lectio- 
nibus extraordinariis, in nostre dispositionis beneplacito liberc posuerunt, supplicantes, ut super 



(1) Ex Regist. II., Honorii III., ep. 729, fol. 179. 



8PE0TANTIA AD ACADEMIAM B0N0NIEN8EM 



17 



alijs proyidere paterna solIicitudiDe dignaremur. Quia igitur Statuta omnia que in literis nostris 
prius ad tos hac de causa directis plenius continentur, merito reprobavimus, quare yos non decet 
illis de cetero inherere, deyotionem yestram monendam duximus et hortandam per apostolica vobis 
scripta precipiendo mandantes quatenus, attendentes quod scholares ipsos benignitate retinere po- 
testis melius quam duritie, que facit ut multi etiam naturalem soli dulcedinem derelinquant, Sta- 
tuta ipsa de yestro capitulario penitus deleatis, ac juramentum super illorum obseryatione prestitum 
dicte Potestati, cum ad observationem ejus, tamquam illiciti, minime teneatur, remittentes omnimo 
per Statuta eadem, yel similia Studium quo in civitate yestra florente ciyitas ipsa floret, non 
turbetis de cetero nec turbari aliquatenus faciatis, sed scholares ipsos honorificentijs consuetis et 
bonis conditionibus, que via erit potior et potentior, curetis ad torre vestre gloriam et commodum 
retinere, scientes Nos yenerabili fratri nostro Episcopo parmensi, et dilectis filijs Archidiacono 
et Archipresbitero reginensi, per scripta nostra mandasse, ut si quod de Statutis ipsis delendis 
adimplere distulerint ultra mensem, yel ipsorum scholarium de cetero infringeritis libertatem; 
ipsi Yos tam ad eadem Statuta delenda quam ad libertatem eorumdem scholarium conservandam, 
per censuras ecclesiasticas, appellatione remota, compellant. Quod si non omnes his exequendis 
potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exequantur. 

Datum Viterbij tertio idus maij, Poutificatus nostri anno quarto. 



VII. 

1220j 11 noveinbris, 

Ex edit. Corp. lur. Cii\ 

[Fridericus imp. Constitutionem ad doctores et scholares bononienses trasmittit , 
ut in Corpus lur. Civ. inferrent et in scholis publice explicarentj, 

Fredericus, Romanorum etc. semper Augustus, Universis sacrarum legum doctoribus et sco- 
laribus Bononie commorantibus salutem et gratiam suam (i). 

Ad honorem omnipotentis dei et ecclesic sancte sue in die quo de manu sacratissimi patris 
nostri H[onorii] summi pontificis suscepimus Imperij diadema, edidimus quasdam Icges, quas 
presenti pagine fecimus annotari, per Imperialia vobis scripta mandantcs quatenus eas faciatis in 
vestris scribi codicibus et de cetero legatis solempniter tamquam perpetuis temporibus valituras. 
Sunt autem hee leges : « Ad decus et decorem Imperij, ad laudem Romani pontificis » (2). 



(1) Fridericus II., eo ipeo die, quo imperator inau- 
guratuB est ab Honorio III. , Constitutionem edidit, qua 
Statuta quaevis a civitatum magistratibus, aut a quibus- 
cumque aliis contra libertatem eccleeiaBtioam lata, extin- 
cta plane voluit ; aliaque multa Banoivit optimo et chri- 
stiano principe digniseima. Edita eet haec Constitutio 
post Libros feudorumf et in compendium redacta, Codici 
etiam inserta fuit (Cod. de Sacrosanct. Eccles, , tit. II., 12, 
1. Cassa et irrita ) a doctoribus nostris, mandante Fride - 
rico. Is enim Constitutioncm hano et leges, quao in ea 
continentur, ad doctores et 'scholares Academiae nostrae 
transmisit, non tam singularis honoris causa, quam ut 
illam in Corpus juris civilis inferrent et in scholis pu- 
blice explicarent. Habemus id ex epistola eidem Consti- 
tutioni praefixa, quam hic in lucem emittimus ex Codice 
Regii hispanorum Collegii s. Clementis (Cod. num. 275, 
pag. 106 ). 

TOM. II. 



(2) Sequitur deinde Constitutio, quae extat sine hoo 
prologo post Libros feudorum manuscriptos in eadem 
Bibliotheca CoIIegii hispanorum codice egregio in folio 
magno n. 282, pag. ult. Arbitror idem proemium, quod 
hic dedimus, extare in Codice Bibliothecae Canonicorum 
Ecclesiae Pistoriensie, quem indicat vir clarissimus Fran- 
ciscus AntoniuB Zaccariae (Bibl. Pistor., par. I., c. III., 
pag. 15) e Societate Jesu. In eo codice, praeter alia, con- 
tinentur Leges Friderici II. Doctoribus et Scholaribus 
Bononie commorantibus , edite mense novembri MCCXX. 
Hoc anno certe, die festo eancti Martini, imperiali corona 
ineignituB eet Fridericue II. ab Honorio Pontifice, atque 
eo ipeo die promulgavit legee ea Conetitutione contentas ; 
nec verteimile eet aliae ab eo legee per illud ipeum tem- 
pue conditae, quae noetrie doctoribue et echolaribue fue- 
rint inecriptae. 



18 



MONUMENTA 



VIII. 



1265, 21 martii. 



Ex archivo s. Francisci Bonon. , lib. M, n. 63, nunc in Tabulario Maximo Bononiensi, 



sect. € Demaniale » , num. 






[De rectare Universiiatis ultramontanorum creando: de eligendo redore a scholaribus tkeutonicis quinto 
quoque anno: de Nationis Vascotium cum Pictaviensi coniunctiotie , et de iuramento a Rectore 
praestandoj. 

In nominc Domini, amen. Cum esset discordia inter scolares Universitatis ultramontanorum 
super ellectione, seu creatione Rectoris dicte Universitatis, videlicet Galiicos, Picardos, Burgun- 
dioB, Pictavienses, Turonenses et Cenomanenses, Normannos, Catelanos, Ungaros et Polonos ex 
una parte; ex altera vero scilicet Theotonicos, Yspanos, Provintiales, Anglicos et Vascones(i), 
dicta Universitas ad hoc convocata more solito in ecclesia sancti Proculi, unanimiter elegerunt 
dominum Petrum de Vindocino cantorem ceuamonensem , dominum Qobertum abbatem sancti 
Felicis Geronde, dominum Aymonem prepositum ghibennensem, magistrum Guillielmum de Faia, 
dominum Arnaldum de Podio Amaro pro dictis novejn Nationibus primis ; pro quatuor vero 
ultimis Nationibus dominum Dominicum Petri, magistrum Scholarum Bracharensem , fratrem 
Henricum de Domo Teotonica, dominum Raginaldum canonicum burdegalensem, dominum Gui- 
lielmum de Reali, dominum Joannem dictum Flamingum tamquam arbitros, arbitratores et ami- 
cabiles compositores. Et promisit dicta Universitas, juramento prestito per Ardizonem bidellum 
generalem in animas universorum et singulorum dictarum Universitatum, seu Universitatis , at- 
tendere et observare quicquid per dictos arbitros et amicabiles compositores per viam juris 
compromissi seu amicabilis compositionis definiretur, seu ordinaretur, vel amicabiliter compone- 
retur, prout in compromisso scripto manu Henrigipti Feliciani notarii continetur. Ipsi vero arbitri, 
invocata Spiritus Sancti gratia, unanimiter considerato bono statu et tranquillitate Studii bono- 
niensis presentis et futurj, ordinaverunt, firmaverunt et amicabiliter composuerunt in hunc modum : 
videlicet quod deinceps uno anno debeat elligi rector de una de quatuor Nationibus, scilicet 
Gallicorum, Yspanorum, Provintialium , vel Anglicorum, et debeant jurare ellectores, qui pro 
tempore fuerint, quod ipsi elligent bonum et ydoneum et quem utilem crediderint Universitati 
de aliqua dictarum quatuor Nationum. Alio vero anno eligatur Rector de aliqua de dictis octo 
Nationibus, videlicet Picardorum, Burgundiensium, Pictaviensium, Turonensium et Cenamonensium, 
Normanorum, Catelanorum, Ungarorum, Polonorum ; et jurent ellectores se electuros illum, quem 
bonum et ydoneum crediderint Universitati. Hoc acto, quod tertio anno postea subsequenti eli- 
gatur rector de natione Theutonicorum et jurent ellectores illum eligere, quem utilem crediderint 
Universitati ; et postea primo anno de dictis quatuor Nationibus, et secundo anno de alliis octo, 
tercio anno de dictis quatuor Nationibus, et quarto anno de dictis octo. Quinto vero anno elli- 
gatur de dicta Natione Teotonicorum, et ita de quinquennio in quinquennium habeant Teotonici 
rectorem, servando ellectores formam iurandi ydoneum et utilem elligere ut dictum est. Et hoc 
idem sic invenimus hactenus observatum et totta Universitas sic conccssit eisdem Teotonicis ; et 
sic in perpetuum fiat. Insuper ordinaverunt et pronuntiaverunt pro bono pacis et concordie, 
quod deinceps Vascones uniantur Nationi Pictaviensium , ita tamen quod de cetero nominetur 
Natio Pictaviensium et Vasconum. Concedentes dicte Nationi Pictaviensium et Vasconum duos 
consiliarios et duos ellectores tempore elligendi rectorem perpetuo. Et quod de cetero super 
nominibus Nationum nuUa oriatur discordia, nec inmutetur nomen allicujus Nationis, vel adda- 
tur, vel detrahatur nomini allicujus Nationis. Et si aliquem scolarem contigerit pervenire ad 
civitatem Bononie, necesse habeat esse de alliqua dictarum tredecim Nationum et sub alliqua 

(1) Quid Uniyenitati nostrae honorificentius in tanta exterorum ex tam diversiB et longinquis regnie et pro- 
TinciiB ad Scholas nostraB adTentantium multitudine? 



SPECTANTIA AD ACADEMIAM BONONIBNSEM 19 

dictarum Nationum iurare Rectori, qui pro teiiipore fuerit et magis vicinam sibi Nationem secundum 
arbitrium rectoris et consiliariorum, qui pro tempore fuerint, debeat acceptare. Item insuper or- 
dinaverunt et pronuntiaverunt , quod quicumque fuerit ellectus in rectorem in continenti debeat 
iurare predicta orania, que in dicto instrumento continentur observare ; et si iurare noluerit, eius 
ellectio nuUa sit, sed allium in continenti elligant, qui similiter predicta iurare debeat observare. 
Et predicta omnia mandaverunt inviolabiliter, inrevocabiliter ac firmiter observari ab utraque 
parte, et non mutari, inttjlligi, vel interpretari in perpetuum, nisi secundum quod hec litera jacet. 
In cujus rei testimonium voluerunt predicti arbitri et arbitratores et predicta Universitas, sigillum 
Communis Bononie et domini Episcopi bononiensis presentibus apponi, et per me infrascriptum 
notarium publice roborari et facere plura instrumenta unius tenoris ; unum tamen eorum sit apud 
Fratres Minores, et aliud penes Fratres Predicatores. 

Lata seu prolata fuit hec scntontia sive laudum, et promulgatum de voluntate et consensu 
predictorum decem dominorum per dominum Arnaldum de Podio Amaro, qui de ipsis decem 
est, ut superius scriptum est, et jurata per Ardicionem bidellum generalem in animas dicte Uni- 
versitatis, sic firnia esse, sub anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo quinto, indictione 
octava, dic undecimo exeuntc martio in ecclesia predicta, presontibus Hcnrigipto Felitiani notario, 
domino Bernardo de Durfort provintiale, domino Rufato de Tribus Aquis de Natione Vasconum, 
Alexandro de Orfort, Henrico de Ludela anglicis, magistro Simone Matifardi, magistro Petro 
Joselini, domino Raginaldo Pictaviensi, testibus rogatis et vocatis etc. 

(L. f S. ) Ego Arlottinus Cambij, imperiali auctoritate notarius, rogatus, et mandato predi- 
ctorum dominorum et dicte Universitatis, scripsi (0. 



IX. 

1291j 18 augmtL 
Ex tomo XXXXIV. , Codicis Diploniatici Bononiensis, num. XXXVI. 

[Pontifejr Gymnasii bononiensis aJumnos ubiqtie gentium docere posse decernitj. 

Nicolaus IV. (2) dilectis filijs Universitati Scolarium Bononie commorantium. 

Dum attente considerationis indagine perscrutamur , quod per literarum studia cooperante 
illo a quo omne datum optimum, omneque bonum confluit et perfectum, viri efficiuntur scientiis 
eruditi per quos equum ab iniquo discernitur, erudiuntur rudes, provecti ad altiora concrescunt 
et fides catholica invalescit, libenter loca ubi hujusmodi pollent Studia et studentcs in eis gratis 
munimus immunitatibus et libertatibus honoramus. Cupientes itaque ut studentes in agro scientiae 
apud civitatem Bononiensem ad magisterij braviiim animentur et ut in artibus in quibus cathedra 
decorari meruerint magistrali cunctos ubique valeant erudire, tenore praesentium decernimus, ut 
quicumque ex Universitate vestra apud civitatem predictam per Archidiaconum bononiensem, 
vel ejus Vicarium, prout est ibideni hactenus observatum, examinatus et approbatus fuerit, et 
docendi ab eo licentiam obtinuerit in jure canonico vel civili, ex tunc absque examinatione 
vel approbatione publica, vel privata, aliquo, vel alio novo principio regendi atque docendi ubique 
locorum extra civitatem bononiensem predictam liberam habeat facultatem, nec a quoquam 
valeat prohiberi, et sive velit legere, sive non, in facultatibus prelibatis, pro doctore nihilominus 
habeatur. NuIIi ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre constitutionis infringere, vel 
ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentaro presumpserit, indignationem omnipo- 
tentis Dei, ac Beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. 

Datum apud Urbem vetcrem quintodecimo kalerdas septembris, Pontificatus nostri anno 
quarto. 



(1) Editum in opere: Acta Nafionis Germanicae Uni- Friedlaender et Carolus Malagola, Berolinif Typia et im" 
versitatis bononiensis ex archett/pis Tabularii Malrezziani, i^ensis Georgii Eeimeriy MDCCCLXXXVIl,, pag. 847-348. 
iussu instituti germanici sarignyani ediderunt Ernestus (2) Ex Reg. III. Nicolai IV. , ep. 435, fol. 85. 



20 MONUMENTA 8PECTANTIA AD ACADEMIAM B0N0NIEN8EM 



X. 

1301, 22 noreinbris. 

Ex eodem tomo, num. XXXXIY. 

[Ut bononienses ex variis Aemiliae locis commeatus in Urbemy ratione gynmasiij 

comportare posse decemitur]. 

Bonifacins episcopus seryus Benrorum Dei (i), dilectis filiie Potestatibus, Rectoribus, Consiliis 
et Communitatibus rayeDnatensis, cerYiensis et ariminensis civitatum, ac castri Argente raven- 
natensis dioecesis, nec non et aliarum quarumcumque civitatum, castrorum et locorum per Pro- 
vinciam Romaniole constitutis, Ecclesie romane fidelibus, ad quos litere iste pervenerint. 

Considerantes sincere devotionis affectum; quo dilecti filij Conrniunis Bononiensis a longis 
retroactis temporibus erga romanam ferverunt Ecclesiam et apostolice Sedi, velut raatri et 
domine, adheserunt reverentia filiali, ipsos non immerito paterna dilectione complectimur et 
quantum cum Deo possumus, libenter annuimus petitionibus eorumdem. Sane pro parte ipsorum 
fuit nobis humiliter supplicatum, ut cum eorum civitas, tam pro suorum multitudine civium, 
quam scholarium illam incolentium ratione vigentis inibi studii generalis ac aliorum confluentium 
ad eamdem victualibus et aliis mercimoniis egeat, illaque eos oporteat in vestris et aliis terris 
emere et ad prefatam suam adducere civitatem, emendi ea in terris vestris, et ipsa ac alia empta 
ubilibet deferendi et transferendi per terras, aquas et portus ac districtus vestros per se vel per 
alios, eis licentiam concedere dignaremur, Nos autem, eorumdem supplicationibus inclinati, pre- 
fatam, sicut premittitur, emendi, deferendi, seu transferendi, usque ad nostre beneplacitum vo- 
luntatis, illis licentiam duximus conccdendam. Quocirca Universitati vestre per apostoliea scripta 
mandamus, quatenus eosdem bononienses in tcrris vestris emere et ipsos ac alios deferre sen 
transferre Bononie queque victualia et mercimonia tam in ipsis terris vestris, quam alibi empta, 
per terras, aquas, portus ac districtus vestros prefatos libere ac pacifice sine contradictione aliqua 
permittatis. 

Datum Laterani X. kalendas decembris, pontificatus nostri anno septimo. 



(1) Ex RegiBt. anni YII. Bonifacii ¥111., epiet. 255, fol. 67. 



MONUMENTA 



SPECTANTIA 



AD PROFESSORES JURIS CIVILIS. 



I. 



1154 j 9 aprilis. 



Ex archivo sancti Stephani nunc in Tabulario Max. bononiensi, sect. « Demaniale », nuni. ~. 



f In nomine summe et indiyidue Trinitatis. Anno Domini millesimo centesimo quinquagesimo 
quarto, quinto idus aprilis, indictione secunda. Dominus namque Guibertus Dei gratia abbas 
ecclesie sancti Stephani, quondam Jerusalem yocata, a domino Ildeprando hospitaI[ario] et admini- 
stratore hospitalis de sancto Stephano in Quaterna debitam et solitam hobedientiam, more pre- 
decessorum, petens, yelut a suo subdito sub dominio et dictione ecclesie beati Stephani de Bo- 
nonia permanere putante petiit. Qui, diabolica suggestione et sagitta percussus, contra suum 
dominum et abbatem efTectus apostata, recalcitrans debitam et solitam hobedientiam facere re- 
cusayit et se et hospitale, in quo erat pro ecclesia sancti Stephani, ipsi ecclesie denegavit. Quo 
ad notitiam summi et universalis ecclesie pontificis ac pape Anastasii per predicti abbatis nuntium 
pervento, per apostolica scripta causam hanc Gerardo bononiensi episcopo cognoscendam difH- 
niendamque mandayit. Ante cujus presentiam parte utraque presente cum suis prudentibus et 
advocatis, interrogatus Ildeprandus, pro quo presideret et in hospitale esset, non respondit. Quadam 
autem yice dixit, se pro laicis et parentibus suis interesse. Tandem dicens, se multitudine cir- 
cumstantium et audientium solo visu grayatum appellayit quam postea refutaTit. Abbas yero 
appellationem suscepit et appellationis causam per suum nuntium domino Apostolico notificayit. 
Dominus quidem Apostolicus absque ullo appellationis subterfugio causam iterum cognoscendam 
domino- Ildeprando Diacono Cardinali sancti Eustach[ii delejgayit, eique eamdem causam diffinire 
injuncxit. Quem cum sepe Yocasset et presentem monuisset, quatenus prenominato abbati justi- 
tiam faceret et coram eo juditio sisteret, Ildeprandus ille per evidentem contumatiam venire 
contempsit. Eo Tero yenire recusante et juditium fugiente, Abbate autem cum suis testibus et 
allegationibus cominus consistente, et suam consequi rationem petente, taliter prememoratus Car- 
dinalis super causam pronuntiavit : Ego Ildeprandus diaconus cardinalis sancti Eustachii et ex 
delegato domini pape Anastasii, cause, que vertitur inter Abbatem sancti Stephani et Ildebrandum 
custodem hospitalis sancti Stephani de Quaterna cognitor, cum sepe predictum Ildebrandum to- 
caTerim et presentem monuerim, quatenus prenominato Abbati iustitiam faceret et coram me 
iuditio sisteret, et ipse per contumatiam eTidentem Tenire contempserit, pronuntio predictum 
Abbatem sancti Stephani in possessionem predicti hospitalis de Quaterna et rerum ad ipsum 
hospitale pertinentium mittendum, ipsumque Ildebrandum ab administratione cessare iubeo. Qua 



22 MONUMENTA 

sentciitia lata, statim cnm Bononiensi Episcopo ad predictum hospitale prefatus Cardinalis iter 
direxit et p[renomin]atum Abbatera in predicti hospitalis possessionem intromisit. 

Actum in claustro sancti Salvatoris indictione predicta. 

PrenominatuB dominus Ildeprandus diaconus cardinalis sancti Eustachii, sicut supra legitur, 
scribere rogavit. 

[Johannes] Episcopus Placentie, et dominus Ouilielmus Archidiaconus Papiensis, et magister 
Albertus de Cormazo, et magister Rolandus, et dominus Bartholomeus, et dominus Landulphus, 
et dominus Johannes Albertus, et dominus Guibertus de sancto Stephano in Quaterna, et dominus 
Ubertus, et dominus Rodulphus monachi, Bnlgarus causidicus et legis doetor, et Martinus Oosia, 
et Ugo de Porta Ravennate, et Jacobus causidici et legum doctores, et Ugo de Arimundo, et 
Ugo de Donnanis, et Ouarinus do Guarinis, et Leonardus Russi de Arimundo, et Petrus Garisin- 
dus, Ugo de Petromignani, Albertus de Albaro, Guido Petri de Rusticano, et Ubertus de Rainerio, 
et Garsidonius filius quondam Bavosi, et Rainerius filius Henrici de Geremia, et Ugo de Bono- 
fantino, et Guillelmus Botte, et Bezo, et Stephanus de Gaibana, et Blancasola, et Guillelmus 
Papiensis, et magister Armannus, et magister Stephanus, et dominus Guillolmus Bergundio mo- 
nachus de Pruttera, et dominus Antonius, et Pontius, et Rodulphus, et Buca de Zappa, et Raine- 
rius Lucensis, et Amedeus de Aliano, et Pinzarone et alii quampluros huic senteutie iuterfuerunt. 

(L. f S.) Rolandinus bononiensis et potestatis notarius, Gerardi tabularii filius, huic sententie 
interfui, et domini Cardinalis iussione omnia, sicut supra leguntur, complevi et scripsi. 



II. 

1169, 25 aprilis. 

Ex archivo Abbatiae sancti Gregorii ad Sapinam(0. 

In nomine sancte et individue Trinitatis. Anno Domini nostri Jesu Christi millesimo centesimo 
sexagesimo nono, imperante domino Prederico Romanorum Imperatore semper Augusto, octavo 
kalendas aprilis, indictione secunda. Constat me quidem dominam Agnetem, presente ct consen- 
tiente viro meo Rainerio de Preitone, filiam beate memorie domini Gualfridi judicis, hoc ven- 
ditionis instrumento in presentia perfecto dominii et proprietatis ac possessionis jure, vendidisse et 
hujus rei gratia tradidisse tibi presbitero Rainerio accipienti in honorem Dei et ecclesie sancti 
Gregorii, et pro domina Cecilia, abbatissa ejusdem ecclesie et pro cunctis ejus sororibus ac suc- 
cessoribus in perpetuum, idest totam et integram peciam unam terro positam prope Savinam, 
non longe a monasterio sancti Gregorii, cum ingressu et egressu suo usque in via publica, vel 
cum omnibus super se et infra se habente in integrum ; cui sunt fines : a mano possidet Burellus, 
a meridie possidet predicta ecclesia sancti Gregorii, a sero possidet ecclesia sancti Stephani, ab 
aquilone est strata publica sancti Vitalis, vel si qui alii adfines sunt. Totam, ut predixi, peciam 
terre in integrum pro pretio decem librarum denariorum lucensium, in presenti vendo ct con- 
cedo tibi prenominato presbitero Rainerio accipienti pro predicta ecclesia, ac pro domina Cecilia 
ejusdem ecclesie abbatissa, et pro cunctis ejus sororibus et successoribus in perpetuum, ad haben- 
dum, tenendum ac possidendum et quicquid exinde placuerit faciendum, ut nullam litem, nul- 
lamque controversiam predicte rei nomine a me, nec a meis heredibus ullo modo, quolibet in 
tempore, prenominata ecclesia deinceps sustineat. Ego vero predictam rem ab omni homine le- 
gitime defendere et auctorizare promitto. Et si ego vel mci heredes predicta omnia firmiter 
semper observare uoluerimus, pene nomine viginti libras denariorum lucensium dare vobis ve- 



(1) Archivluin S. Gregorii ad Sapinam, a Sartio com- Mendiritti , et cui praefata S. Grogorii ad Sapinam ec- 

pulsum, nec in ArcLivo Maximo Bononiensi, nec in Ar- clesia adhaeret, ncc ad yiciniores paroecias S. Antonii 

chivo metropolitani Capituli, noc apud ecclesiam S. Gre- ad Sapinam et S. Mariae Alemannorum inveni. Propterea 

gorii Bononiae, nec in nosocomio, cui dicitur Ricovero di documentum eub fide cl. Sarti evulgatur. (c. m.) 



SPECTANTIA AD PROFE860RES JURIS CIVILIS 



23 



strisque snccessoribus promitto. Et insuper hoc venditionis instrumentum, ut supra legitur, semper 
incorruptum tenere spondeo. 

Actum in Guaita Marchixana, iudictione secunda predicta. 

Prenominata domina Agnes, presente et cousentiente viro suo, hoc veuditionis instrumentum, 
ut supra legitur, scribere rogavit. 

Rainerius de Michola invest., Johannes de Calcagnile, Guidottus de Visconte, Petrus Nuvilo 
rogati testes. 

Ego AlbertuSj imperatoris Frederici notarius, hoc venditionis instrumentum, ut supra legitur, 
scripsi et subscripsi. 



III. 

1177, 4 decembris. 

Ex codice vatic. 1435, ex membrana in fol. universum Carpus luris continenti (i). 

Pedericus, Dei gratia Romanorum Imperator, et semper Augustus. 

Cunctis nostro Imperio subjectis, hac edictali lege in perpetuum valitura, decernimus ut 
Judex nuUus, magnus vel parvus, Archiepiscopus seu Abbas, vel Marchio, vel Comes, vel qui- 
libet noster Nuncius de sententia diffinitiva ultra XII. d[enarios] de libra ab actore vel a reo 
accipiat, secundum quantitatem in libello comprehensam : de sententia vero possessionis VII. d[e- 
narios] de libra; que judicatura sic percipienda est, Ule, qui est major judex vel vic[ari]us (2), 
habeat medietatem, hoc autem in civilibus causis; at in criminalibus, si perventum fuerit ad 
pecunie estimationem. De bonis autem damnatorum, seu proscriptorum secundum quod novis 
constitutionibus cavetur, sic jubemus in ipsis observari. De bonis vero decedentium sine liberis, 
vel sine testamento secundum quod in legibus romanorum Imperatorum statuitur, sic etiam sic 
ratum esse statuimus. Si quis vero miserabili persone fortuna naufragiorum aliquid abstulerit, 
pene antiquarum legum subjaceat. Si quis nuntius [nostrorum] contra hoc legum statutum venire 
presumpserit et ausus fuerit, XX. libr. argenti pene subjaceat. Insuper pro ut ausa sit civitas, 
Dux, Marchio .... mulctandus ; quod sic volumus intelligi, si sit civitas, Dux, Marchio, seu Comes, 
et aliqua magna persona, vel Vicecomes, vel castrum magnum. Si vero parva persona est, pene 
unius marche subjaceat, vel corporalem castigationem sustineat. Preterca volumus, ut nullus 
Judex pe[re]mptori[o] edicti die sententiam proferre audeat, quia ista dies judicii tota datur vocato 
ad justitiam, ni immineat necessitas Judici absentem vocare. 

Die Domini IV. mensis decembris MCLXXVII. indictione X., data apud Auximum. 



(I) Sic de hoc codiee clariBsimus Sartius: < . . . . cum 
diversis ronstet partibus, dirersa mann conscriptis, de sin- 
guJis panca hic afferemus, antequam Friderici L Consti- 
tutionem de Sportulis ejcscribamus. Paginae mnnes sunt 
228. A pag. 1 usque ad pag. 141 idem amanuensis tam 
textum quam glossas ad marginem conscripsit, desinens 
in caput : De sanctiBBimiB EpiscopiB et merentisBimis Cle- 
ricis: ad cujus calcem haec hahentur: Finitum est hoc 
opuB anno Domini MCCLXXXXVI. Tum sequitur liber 
X, de jure Fisci , sed divei^sae manus, quamvis ejusdem 
fere antiquitatis ease videatur. Glossae, quae ad marginem 
perpetuo adjiciuntur, desinunt in caput: Quemadmodum 
munia ciyilia inducantur. Et Accursii quidem Glossae, 
quae textum cotnitantur usqite ad praedictum caput, non 



semel hac nota distinguuntur : AccurBius Doctor Legum, 
et doctissimuB. Hujus secundae partis postremum caput 
est de Primipilo, et publicae laetitiae ; additurque rubrica 
Codicis. 

Jam vero a pag. 208 incipiunt ConsuetudineB feu- 
dorum cum nonnullis Constitutionibus Lotharii, Friderici, 
et Henrici Imp. Tertia haec veluti pars recentioris est 
manus et aetatis; a praecedentibus tamen parum distare 
videfur. Postrema Cottstitutio, qttae in hac tertia parte oc- 
currit, est Friderici L Imp. , ut supra innuimus, eamque 
hic excribimus ». 

Vide Monumenta Germ. Histor. {Legum, tom. II., 
p. 162), edidit G. H. Pertz. Hannoverae, 1837. 

(2) Sartius: « vicinus >. 



24 MONUMENTA 



lY. 

1186, 15 iuniL 
Ex archivo sancti Stephani, nunc in Tabulario Max. bononiensi, sect. « Demaniole », num. ^^^ 



(L. t S.) In Christi nomine. Anno ejusdem millesimo C. Ixxxvi. indictione iiii. , domino 
imperatore Frederico et filio ejus rege H[en]rico regnantibus, XVII. kalendas julii, die dominico. 
Cum lis et controversia verteretur inter dominum Gonterium Leonensem abbatem, domino Osberto 
priore de Panzano ejus procuratore in causa existente, et dominum Raincrium abbatem sancti Ste- 
phani de ecclesia sancti Blasii de Vogulo cum suis pertinentjis, coram domiuo Rainerio bonon. 
archipresbitero, et magistro Martino mutinensi praeposito, et domino Alberto priore sancti Ce- 
sarii, cognoscentibus ex delegatjone domini Urbani Papae III. Quam ecclesiam cura suis perti- 
nentjis dictus prior nomine ecclesiae sancti Benedicti petebat et injuste ab abbato sancti Stephani 
occupatam asserebat. Quapropter lite contestata, possessionis et fructuum restitutjouem exigebat 
in jam dictis judicibus ; uterque abbas et prior concorditer compromiserunt. Ipsi vero judices talem 
concordiam jure transactjonis inter eos fecerunt, videlicet quod dictus dominus Abbas Lconensis, 
dicti Prioris consensu, concessit dicto domino Abbati sancti Stephani et ejus successoribus dictam 
ecclesiam sancti Blasii cum suis pertinentjis in perpctuum tali tenore: Quod dominus Abbas 
sancti Stephani et ejus successores debent dictara ecclesiam sancti Blasii secundum sancti Be- 
nedicti regulam, cum tanto numero monachorum et clericorum tenere, ut divinum officium 
secundum illius loci facultatem possit expleri; reddendo annualiter, nomine census sive pen- 
sionis pro jam dicta ecclesia et ejus pertinentjis, X. soldos imperiales iu perpetuum in mense 
martio in curte Panzani, et unam albcrgariam singulis annis Abbati Leonensi, vel Priori 
cum decem equitaturis sero et prandio apud Vogulum, et si alius eorum nuncius, cum 1111."*^ 
equitaturis, nec dividatur albergaria, nec duplicetur, nec detur, si eam non exegerit uno anno, 
quod nou possit petere in sequenti duas. Quam ecclesiam cum suis pertinentjis dictus dominus 
Abbas Leonensis pro se suisque successoribus suprascripto Abbati sancti Stephani et ejus 
successoribus ab omni homine disbrigare et cum ratione defendere promisit tali modo: quod 
Abbas sancti Stephani antequam incipiat causam , si a quoquam ei controversia de jamdicta 
ecclesia et ejus pertinentjis moveatur, nominare debeat Leonensem Abbatem et ei deuunciaro 
ut veniat, vel mittat ad ejus defensionem. Et Leonensis Abbas debet venire, vel mittere, 
expensis tamen Abbatis saucti Stephani, ipse et qui cum eo venerint sine fraude postquam 
ad causam pervenerint. Et Abbas sancti Stephani debet habere suos advocatos bonos propriis 
expensis. Et si Abbas sancti Stephani ea quae super facto judicii dicta sunt, non observaverit, 
nihilominus teneatur ad praedictum censum et albergariam parandam. E contra quoque, si Abbas 
Leonensis, quae dicta suut de defensione non feocrit, Abbas sancti Stephani non teneatur solverc 
dictam pensionem et albergariam, nec aliara penam patjatur alteruter. Et Abbas saucti Stephani 
nullam collusionem, nuUumque pactum cum aliquo faciet de suprascripta ecclesia ad detrimentum 
Leonensis Ecclesiae. Insuper dictus domiuus Abbas Leonensis et Prior pro se, suisque successoribus 
fecerunt finem suprascripto domino Abbati sancti Stephani et ejus successoribus de fructibus quos 
ab eo petebant, et violentja quam dicebant sibi fore illatam; penam L. librarum impcrialium 
ambae partes inter se sibi iuvicem stipulantes, si praedicta omnia non observarent et rata non 
haberent, pacto suprascripto rato manente post penam solutam. 

Actum i[n c]astro Badiani feliciter. 

Hujus rei testes fuerunt dominus Pilius juris praeceptor, dominus Petrus de Ferraria, do- 
minus Ugo et Ubertinus de Panzano, praesbiter Ardicio, praesbiter Martinus, praesbiter Majus, 
Johannes Pizolus, praesbiter Ildeprandus, Girardus de Badiano, Ugolinus Adelasiae, Buualellus et 
Fantonus, Johannes Pegolotti, Acharisius de Montebelio, Johannes Lupus, domnus Gibertus, raa- 
gister Bernardus et domiuus Wido Crassus dator tenutae et sua auctoritate liberam habeat pote- 



8PECTANTIA AD PBOFE880BE8 JUM8 CIVILI8 25 

statem Abbas sancti Stephani intrandi posseBsionem. Et sic ei Leonensis Abbas licentjam con- 
cessit. 

Ego GimteriuB Leonensis monasterii Abbas firmayi atque subscripsi. 

Ego Frater Osbertus manu mea subscripsi. 

(L. t S.) Ego BlasiuB imperialis sacri palatii notarius int^uj et rogatus scripsj. 



V. 

1189y 1 decembris, 
Ex Tabulario Max. bonon., in Registro Grosso(^)y lib. I., car. 58 v. 

Millesimo centesimo Ixxxyiiij. , kalendis decembris, indictione yij. Consules Bononie, scilicet 
dominus Oerardus Rolandini, Jacobus Bernardi, Cazanimicus, Boccaderunco, Rambertus de Albaro 
et Jacobus Alberti de Urso, yoluntate et consensu totius Consilii, promiserunt domino Lothario 
cremonensi, quod neque ipsi, neque aliquis successor eorum cogent predictum Lotharium aliquod 
saoramentum facere per quod magis sit districtus Conmiuni neque eum prohibebunt, yel cogent 
regere Studium in ciyitate Bononie; et tunc incontinenti jurayit predictus Lotharius secundum 
tenorem infrascriptum : Juro ego dominus Lotherius quod ab hoc die in antea non regam scolas 
Legum in aliquo loco, nisi Bononie. Nec ero in consilio ut Studium hujus civitatis minuatur, et 
si sciyero aliquem ipsum minuere velle, Consulibus vel Potestati qui pro tempore erunt, quam 
citius potero, nuntiabo et bona fide destruam, Consulibus, vel Potestati, qui pro tempore erunt, 
bona fide consilium et adiutorium dabo de omnibus, que a me petierint et credentiam eis tenebo. 

Ego Guido F[riderici] Imperatoris et nunc Communis Bononie notarius, jussu et voluntate 
predictorum Consulum et totius Consilii, scripsi. 

Presbiter Grassus , Ugolinus de Vado , Henrigettus Bonazunte , Saul et Baruncinus de Pil- 
lano ad legendam et ascultandam hanc presentem noyam cartam cum yeteri interfuerunt, et 
hujus rei testes rogati fuerunt. 

Ego Wilielmus, Sacri Palatii et nunc Communis Bononie notarius, secundum quod yidi scrip- 
tum per manum Guidonis notarii Communis Bononie scripsi et exemplayi ; nec aliquid iii fraudem 
addidi, yel diminui. Anno Domini MC nonagesimo octayo, xij. kalendas augusti , indictione 
prima. 

VL 

1198, 18 iulii. 

Ex eodem Registro Grosso, lib. I. , c. 66 y. e 67 r. 

(L. t S.) In nomine sancte et indiyidue Trinitatis, anno Domini millesimo centesimo nona- 
gesimo octayo, quintodecimo kalendas augusti indictione I. Nos Consules Montisbellii , scilicet 
PetrocinuB, olim Petri de Montebellio filius, ac Henregettus de Pennola, auctoritate et yoluntate 
comunis Consilii Montisbelli, et nominatim Girardetti Sinibaldi, Joculi, Alberti domine Elie, Gui- 
docti Tigrimutii, Portunarii, Guidonis, Rainaldini, et Gerardini de TruIIone confitemur totum 
castrum et districtum seu iurisdictionem Montisbellii et cucherle, ac Montis Maurelli ab antiquo 
fuisse detenta et exercitata pro Communi Bononie. Nos quoque omne ius siye proprietatis siye 
emphyteosis siye cujuslibet alterius iurisdictionis , siye districti, nobis in ipsis montibus et cu- 
cherla ac curte competens jure ipsius Communis yel jure singulorum nostrum, yobis domino 
Uberto Vicecomiti Placentie, Bononie Potestati, recipienti nomine Communis Bononie, tuorumque 
successorum pro Communi Bononie donamus, concedimus, atque transferimus inperpetuum, et 



(1) Ita InBcribitur peryetastus codex membranaceuB Tabularii Maximi bonon. iura Communis continens. 



TOX. II. 



26 MONUMENTA 

constituimuB vos possessoros predictorum omnium pro Communi Bononie, et insuper promittimus 
nomine Communis jam dicti loci et nostro, omnia predicta per nos nostrosque successores per- 
petuo firma servare et in nullo contravenire, et predictum castrum cum toto monte et cucberla 
pro Communi Bononie et ad honorem et utilitatem Conununis Bononie perpetuo tonere et sal- 
vare atque custodire contra omnem hominem. Et homines Bononie eorumque res ac bona in 
ipso castro et tota ejus curia saWare atque defendere et adjuvare contra omnem hominem; nec 
aliquem hominem contra honorem Communis Bononie in eo castro aut ejus curia recipere yel 
retinere. Ipsum etiam castrum et ejus cucherlam predicte Potestati, aliisque Rectoribus Bononie, 
qui pro tempore fuerint, aut eorum nuntiis, non vetare, nec prohibere pro guerra vel pace.Buo 
arbitrio facienda, cum guarnimcnto et sine guarnimento; et non erimus in facto nec consilio, 
nec ullo alio ingenio consentiemus per uos, yel per alios quod Commune Bononie perdat pre- 
dictum castrum vel cucherlam yel ejus honorem, aut ei diminuatur. £t si Communo Bononie 
aliquo in tempore perdiderit prefatum castrum yel eucherlam, bona fide, sine fraude, cum Bono- 
niensibus et siue Bonouiensibus omnimodo pro posse recuperare studebimus, et predicto modo 
retinebimus. £t pro his omuibus a nobis et nostris successoribus observandis perpetuo, penam 
mille marcharum argenti vobis domino Uberto Yicecomiti Placentie, Bononie Potestati, pro Com- 
muni Bononie recipienti, tuisque successoribus in regimine Bononie promittimus, et omnes nostras 
possessiones, proprietates et jura vobis obligamus, ut si contrafaceremus nos vel nostri succes- 
Bores, vestra auctoritatc, remota omni occasione juris, occupare possitis; et nihilominus pena 
soluta, omnia supradicta in suo roborc permaneant. 

Que omnia supradicta sine omni dolo et fraude perpetuo inviolabiliter servari promittimus, 
et corporaliter attcndere juramus. Promiserunt, ut predictum est, et corporaliter juraverunt ser- 
vare per se suosque suceessores perpetuo Petrocinus de Montebellio et Henregettus Consules 
Montisbellii, Ouidoctus Tigrimutii, Gerardettus Portunarius, Albertus domine Ilelie, Joculus de 
Unzola, Guido Rainaldini et Gerardinus de TruIIone, domino Uberto Yicecomiti Placentie, Bo- 
nonie Potestati, recipienti noniine Communis Bononie. 

Actum in domo quondam domini Bulgari, ubi moratur prefata Potestas, presenlibus do- 
mino Rogerio de Sarturano, domino Martino Aioli, domino Landulfo, domino Giberto et domino 
Alamanno Judicibus Communis, domino Docto, domino Ramisino, domino Uberto de Baisio, et 
Marsiliotto Consulibus justitie, Sellario Massario, Johanne Notario Potestatis, Guilielmo Notario 
Communis, domino Guidone Lambertini, domino Oderico legum doctore, domino Azone, et 
domino Ugone juris professoribus, Oderico Galitiani, Petro Guidonis Romantii, Ugolino domini 
Guilielmi, Michaele de Calcagnile, Ramberto de Albaro, Guidone Buualelli, Buualello, Lamber- 
tino ejus filiis, Zacharo causidico, Rainerio Spiularie, Ramberto Bazalerii, Bonavolta, Jacobo 
judice, Granario, Johanne Paolo Guilielmi, Ugolino de Prunario, Barufaldo, Corvulino de Ca- 
Btello, Alberto de Olzano, Bamabau, Ildebrando Henrici Schelfe, Jacobo Martini de Calcina, 
Roduifo Guidouis Corvolini, Zambonino Zanzarello, Cambio Tancredi, Guidone de Alborio, Ca- 
nonico Arardi, Tentura notario, Garxonio, Feliciano, Bolnisio ejus fratre, Ubaldo de Scanello, 
Zacharia Rambaldo ejus filio, Yictorio Petri de Yite, Angelino, Guastafaseolo, et Lambertuccio 
Fafforum ad hec specialiter rogatis. 

Ego Tettacapra olim F[ridericiJ imperatoris auctoritate notarius, rogatus interfui et subscripst. 



YH. 

119S, 31 odobr. 
Ex eodem Begisiro Gfvsso, lib. L, c. 68 r. 

Anno Domini M. C. nonagesimo octavo, indictione j., pridie kalendas novembris in Bo- 
nonia, in Pontili hospitii domini Uberti, bononiensis Potestatis, coram domino Ugolino de Gosio, 
judice, Petro de Romancio, Rodaldo Rubeo, Palmerio causidicis, et aliis multis cTdoniinuB 
Johanninus Preceptor, tactis Bacrosanctis Evangeliis, iuravit quod de cetero in aliquam aliam 



8PECTANTIA AD PR0FE8S0EES JTJRIS CIVILIS 



27 



terram non leget scientiam legum scholaribus nisi in Bononia, et qaod non dabit operam nec 
consilium nec adiutorium quod scolares in aliam civitatem debeant morari, nec Studium de Bo- 
nonia Legum debeat diminui et consilium Potestatis et Judicibus de Comuni vel Rectoribus qui 
pro temporc fuerint, bona fide dabit cum ab eo petierint. 

(L. t S.) Ego Johannes Pileti notarius Gommunis et domini Uberti, Potestatis bonon. , in- 
terfui et scripv. 

VIII. 

1108, 30 decembris. 
Ex eodem Registro Grosso, lib. I., c. 68 v. 

Anno Domini M. C XC VIII. , tertio kalendas januarii, indictione prima, presentibus testibus 
domino Blanco videlicet et domino Bandino Gaettani filio, domino Lamberto quondam Galli, do- 
mino Rolando Soavis filio, domino Ugolino Grotti filio, presentibus domino Lothario legum perito, 
domino Rogerio de Sarturano, domino Guidone Grasso, Martino Aioli, Uberto de Baisio, Marsi- 
liotto, Guidone Accarisii, Enregetto de Cornaclino, Consulibus justitie, Alberto Girardi Gisle, et 
Sellario, Massario Communis Bononie, (C^dominus Bandinus Familiatus eodem modo et eodem 
tenore juravit observare quemadmodum dominus Lotharius doctor legum observare juravit; 
excepto quod non juravit coram hominibus Consilii coadunati ad sonum campane, vel ad cam- 
panam sonatam. 

( L. t S.) Ego Wuilielmus Sacri Palatii et nunc Communis Bouonie notarius, huic sacramento 
interfui et, ut supra legitur, rogatus scripsi. 



IX. 



Exeunte saec. XIL 



Ex Codice membranaceo Bibliothecae CoIIegii Hispanorum Bononiae, 

num. LXXIII. , c. CXLIX. r. (i) 

Cum inter cetera vivendi genera solam scribendi cupiditatem optimam esse unam vivendi 
rationem existimem, ea que in templo iustitie reperi. stili offitio posteris insinuare curavi. Erat 
autem justitie templum domus quedam triangulata, cujus-tectum VII. planete apposuerant, dexter 
autem paries ex variis naturis rerum compositus, sinister vero numoris colligatus, ultimus ex 



(1) Est codex perTGtustis literis Bcriptus, sed non 
eadein manu, quo varia opuscula ad jurisprudentiam 
Bpectantia continentur, inter quae praecipue occurrit 11- 
ber Ute instrumento actionum Anselli de Orto, qui hoc habet 
initium: « Incipit proemium Anselli de Orto: R. De in- 
strumento actionum et tempore earum, quae cui competat 
et adTersus quorum >. 

Sunt etiam in eo codice commentaria non admo- 
dum prolixa In leges langobardorum, in quorum prooe- 
mio hlBtorica quaedam de legibus et antiquis legumlato- 
ribuB delibantur, sed inscite et inepte admodum. Auctor 
opcris ibi in hunc modum Be prodit (c. Ixxij r.): « Tem- 
poris vero processu, quidam Albacrucius nomine, sola Dei 
gratia, nec aJterius ullius amminictdo, pausillum literatus 
hoc prohemium de juris ordine condidit sicut a plurihus 
accepit historiis, titulosque per libros (scilicet legum lan- 
gobardorum) dispersos, et ob id non facile cognitos , in 



capite rohiminis posuit, ut lihri totius summa in ipsius 
libri principio hJandiretur » etc. 

Porro in hiB legiB longobardae commentariiB non Be- 
mel nominatur AlbertuB juriBconsultuB : « Placet Alherto: 
Albertus hanc sententiam nonponit ». Albertum Galeottum 
CBBe credo, qui paulo post initium Baeculi XIII. Tiyebat. 

Est pariter in eo codice (c. clxvii.) tractatuB qui 
hunc habet titulum, recentiorl charactere appositum: « In- 
cipiunt Diversitates Dominorum in Jure >. Citautur au- 
tem In ora libri « Domini », ideflt doctorcB, quorum sunt 
flingulae sententiae, literis InitialibuB eorum nomina de- 
BignantibuB, Bcilicet « B., M. et Ja. », quibus opinor no- 
tari « Bulgarum, Martinum et Jacobum », notisBimoB 
jurisconBuItoB ; Bcmel etiam cltatur GIoBBa In margine 
(c. cxLix. r.) cui notationi haec verba respondent: « Usus 
clausula domini Guamerii, qui dicit ex ignorantia defecit 
id, quod a sciente fieret » etc. 



28 MONUMENTA 

quibusdam fonnis contextus fuerat. Preterea fundamentum casibus construetumy argumentis con- 
firmatum, coloribus veluti quibusdam floribus erat variatum. Hanc domum in partibus urbis Bo- 
nonie, dum me fortuna duceret Buasque pompas ostentaret, inveni, et in ea diutius couBedi ac 
diligenti inquisicione omnia perscrutatus sum. In qua omnes acciones et arcuBationes iustitie 
precepta exequentes quasi quedam pedisseque ad Taria ministeria fuerant destinate. Quarum 
oiBtia breviter et tamquam modo introductorio declarare proposui. Hec itaque quasi quedam pa- 
raticia legant rudes, ut fiant doctores, legant docti ut fiant doetiores: nec quis dicat sed quid 
dicatur intueatur. 



X. 



]207, 22 ianuarii. 



Ex archivo s. Joannis in Monte nunc in Tabulario Max. bonon., sect. € Demaniale », 



12 



num. ^.~y lib. XII., doc. 7. 

Innocentius episcopus, servus scrvorum Dei, dilecto filio preposito sancti Prosperi Bononien- 
sis, salutem et apostolicam benedictionem. Dilecti filij prior et fratres s. Johannis in Monte 
suam ad nos querimoniam transmiserunt, quod cuni intcr ipsos ex una parte, ac abbatem et 
conventum sancti Stephani bononiensis ex altera, coram magistro Baldino decretista, delegato 
a bononiensi Episcopo, cui venerabilis frater noster ferrariensis Episcopus, delegatus a nobis, 
causam ipsam commiserat super quibusdam possessionibus et aliis questio verteretur, idem prior 
et fratres, sentientes se contra justitiam agravari, per Sindicum suum ad Sedem Apostolicam 
appellarunt. Sed idem Baldinus appellationi non deferens, contra eos iniquam sententiam pro- 
mulgavit. Ideoque discretioni tue per apostolica scripta mandamus, quatenus legitime de ap- 
pellatione cognoscens, sententiam ipsam confimiare vel infirmare, appellatione remota, procures 
sicut de jure fuerit faciendum. Data Rome apud sanctum Petrum, IIH. idus decembris pontifi- 
catus nostri auno decimo. 

In eterni Dei nomine, amen. Ego Bandinus Familiatus, Icgum doctor, ex delegatione do- 
mini Gerardi bononiensis Episcopi cognitor controversiarum, que vertebantur inter Leonem sin- 
dicum monasterij sancti Stephani, qui vocatur Jerusalem, nomine ipsius monasterij ex una parte, 
et Jacobum sindicum sancti Yictoris et sancti Johannis, nomine dictarum ecclesiarum ex altera, 
que tales erant. Petebat siquidem Leo dictus a donno Gerardo priore supradictarum ecclesiarum 
possessiones que fuerunt sancti Martini in Pozad[e] vel que dicuntur fuisBe domine Guillie, vel 
si pro cambio suprascriptas ecclesias possidere, compossidere diceret, salvum cambium petebat, 
et in melius, quod minus legitime factum esset, reformarj, vel ipsas possessiones dimitti petebat. 
Confines petie prime , que est arativa et busciva , a tribus lateribus sunt possessiones sancti 
Yictoris, a quarto via publica : confines secunde, que est vineata, posita est ibidem via mediante 
a tribus lateribus, sunt vie publice : a quarto vinea sancti Yictoris, et sunt juxta sanctum Mar- 
tinum. Item petebat unam tornaturam et mediam terre vjneate in Barbiano in vinea sancti Yi- 
ctoris, et petebat ut renovari deberet de una petia arativa posita in Partignano juxta vias 
publicas a duobus lateribus et juxta terram sancti Yictoris. Item petebat ut renovari deberet 
de una petia terre posita in Gleula in fundo de Bivigno. Confines sunt juxta se ipsos, juxta 
Martinum de Yalle Gleule, et propter renovationem quartam partem sol. XXX. lucensium 
ejusdem bonitatis et extimationis, que fuit a XLY. annis citra, vel ipsas res pertinentes ad mo- 
nasterium dimiteret, et hoc jure dominii vel quasi, ad probandum de intentione sua confessione 
Buprascriptj Jacobi, et instrumenta plura producens, condepnandum dictum sindicum et supra- 
flcriptas ecclesias esse dicebat. E contra Jacobus se in nullo teneri et suprascriptas ecclesias 
et priorem, earum nomine, dicens, ab abbate suprascriptj monasterij penam L. librarum bon. 
petebat, quia non observavit quod continetur in concordia facta inter eum, nomine monasterij, 
et priorem suprascriptum, et pro sua defensione confessiones suprascriptj Leonis et instrumenta 
introduxit et testes. Que omnia acta sunt per suprascriptos sindicos, in quorum locum ab utraque 



SPECTANTIA AD PB0FES80RBS JURIS CIVILIS 29 

parte alii substitutj sunt et ordinatj ; yidelicet pro monasterio dominus Ysaias monachus, et pro 
suprascriptis collegiis Ugolinus de Planorio, sicut per instrumenta publica ostensum fuit. Yisis 
et auditis que ab utraque parte proposita fuerunt, habita quoque diligentj inquisitione, et magis 
super omnibus deliberatione participato Sapientum consilio, dictum Ugolinum sindicum, nomine 
suprascriptarum ecclesiarum, et ipsas ecclesias in restitutionem suprascriptarum duarum petiarum, 
que fuerunt domine Guilie, ut dicitur, vel sancti Martinj, ut dictum est, et in restitutionem 
unius tornature vinee supra petite, posite in Barbiano, et ut debeat se nomine suprascriptarum 
ecclesiarum, et ipsas ecclesias renovare de terra posita in Partignano, ut supra comprehensum 
est in libello suprascripto sindico domino Ysaie, nomine monasterii, condepno. Item dictum 
Ysaiam sindicum, nomine monasterij, et ipsum monasterium in restitutionem trium petiarum 
positarum in Yidalagola, quas pro cambio dictum monasterium pro suprascriptis duabus petiis 
condepnatis a dictis coUegiis, yel a priore earum, acceperat, sicut Leo sindicus memoratus fuit 
confessus dicto Ugolino sindico, nomine dictarum ecclesiarum, condempno. Ab aliis omnibus pe- 
titionibus invicem factis, sindicos supradictos suarum ecclesiarum nomine absolvo. Utroque sin- 
dico presente ad sententiam audiendam. Actum sub porticu sancte Marie de Carariis, anno dommi 
m. ccvij. die sabbati XII. exeunte januario, indictione X. Testes dominus Pascenspauperem, do- 
minus Girardus de Zeno, dominus Gibertus, Boncambius de Carariis et Yivianus pisanus. 

Ego Zacharius faventinus, quondam Henrici imperatoris notarius, huic sententie interfui, et 
mandato dicti domini Bandini scripsi. 

(L. t S.) In Dei nomine, amen. Ego presbiter Ubaldus, prepositus coUegii sancti Prosperi 
ex delegatione domini Pape Innocentii III. , que talis est : Innocentius episcopus etc. Cognoscens 
de sententia lata per dominum Bandinum inter monasterium sancti Stephani ex una parte, 
et ecclesias sancti Johannis et sancti Yictoris ex alia, que sententia talis est: In eterni Dei 
nomine etc. Auditis et yisis et intellectis hinc inde propositis et productis, habito multorum 
Sapientum consilio, predictam sententiam auctoritate domini Pape, qua fungor, eonfirmo, et 
approbo. 

Hec sententia lata et recitata fuit in ecclesia sancti Marini anno Domini MCCYIII. indi- 
ctione XI. , die yeneris , nonas decembris ; testes dominus archipresbiter Julianus de sancto 
Oscano et presbiter Rusticus prepositus sancti Stephani, et presbiter Gratianus de sancta Tech[l]a, 
et presbiter Anzaldus prepositus sancti Donatj, et magister Gratia, et dominus Osep, et Cambius. 

( L. f S.) Et ego Petrus de Arpino sacri notarius Palatij hanc sententiam ex mandato 
domini Ubaldi prepositj collegii sancti Prosperi scripsi, et emendavi infra YI. lineam de sen- 
tentia lata a domino Ubandino « prime », et subscripsi. 
(A tergo:) 

Sententia quedam inter sanctum Stephanum et sanctum Johannem in Monte. 

Cartam inyenies de permutatione facta de Yiadagola. 



XI. 



1209 j 30 mai. 



Ex Tabulario Max. bonon., in Registro Grosso, lib. I., c. 181 r. 

Exemplar cuiusdam instrumenti sic incipientis: In nomine Domini millesimo CC viiij., die 
secundo exeunte mense madii, jndictione duodecima, jn presentia domini Ugolini legum doctoris, 
domini Bandini legum doctoris, domini Arpinelli et doniini Ugolini Pizoli, procuratorum Comunis 
Bononie, tunc domini Gothescalchi, domini Ranbertini, Ranberti, tunc militum justitie, domini 
Jacobi Alberti Ursi, domini Guilielmi de Malavolta, domini Munsarelli et aliorum quam plu- 
rium, dominus Guido Lanbertini, de mandato dominj Gilioli de Sesso, Potestatis Bononie, ita 
respondit domino Patriarche et Camerario, quod possessiones et terras, quas habebat Henricus 
Imperator tempore mortis, et occupavit Comune Bononie post tempus mortis, que sunt in Epi- 
scopatu Bononie vel alio Episcopatu, has autem intelligimus esse Medicinam et illam partem 



30 MONUMENTA 

Argelate, qnam Imperator habebat, et Comitatum Tmole, istas vobis relinquimus, salvo jure, si 
quod habet Comune Bononie, vel ratione privilegii nobis concessi ab aliquo Imperatore, vel ali- 
cujus consuetudinis, vel concessionis nobis facte a Principe. Post hec surrexit dominus Qiliolus 
Potestas Bononie, dixit se ratum habere, quod dixerat dominus Ouido Lanbertini, et se ita di- 
mittere tenutam et homines absolvere, salvo jure si quod haberet Comune Bononie aliquo 
modo, nisi quia homines absolvebat et possessiones dimettebat, et ita baculum posuit in manu 
domini Patriarche, qui ita dimittebat tenutam et homines absolvebat, et ita placuit domino 
Patriarche et Camerario domini Regis Ottonis. 

Actum Bononie in palatio domini Episcopi. 

Ego Dominicus, Sacri Palatii notarius et tunc domini Gilioli Potestatis Bononie, interfui, 
audivi et vidi, et jussa domini Patriarche ecripsi. 

(L. f S.) Ego Petrus Pizolus Bolognoli, domini Ottonis Imperatoris et Comunis Bononie 
notariuB, sicut scriptum vidi per manum dominici, domini Gilioli de Sesso notarii, ita scripsi et 
exemplavi, nec addens vel miuuens nisi signum quod non feci. 



XII. 

1211, 20 maL 
Ex codem Registro Grosso, lib. I., c. 187. 

(C^Jn Christi nomine. Anno ejusdem millesimo CCxi. , die veneris xii. madio exeunte, jn- 
dictione xiiij. Presentibus domino Episcopo cremonensi, et magistro Gracia, decretorum doctore, 
et domino Prevestino de Sesso de Regio, et domino Marsiliotto de Maccagnanis, et domino Mi- 
chaele de Calcagnile judice et aliis multis. In camera domini Episcopi Mutinensis, dominus Azzo 
legum doctor, et dominus Rambertinus Guidonis Buualelli, et dominus Ubertinus judex, et do- 
minus Guido Alberici de Scanabicis, Comunis Bononie ambaxatores ex parte domini W[ilielmi] 
de Pusterla, Potestatis Bon. et Communis illius terre, supplicaverunt domino G[erardo] Alba- 
nensi electo ac domini Pape Legato, ut si placeret ei ad presens non deberet iutrare Bono- 
niensem civitatem, et de hoc plures rationes assignaverunt. Scilicet quia ejus adventus poterat 
generare discordiam et scandalum magnum jnter cives. Cum enim certum sit, et notorium, 
quod quidam civiura Bononie diligerent dominum Azzonem Marchionem Extensem, alii vero 
dominum Salinguerram, et in hoc ardore nimium sint accensi, velintque plures eorum prestare 
auxilium Ugoni de Guarmasio ad recuperandam Ferrariam civitatem, tum ex precepto domini 
Imperatoris, tum quia sacramentis factis in concordia de pace domini Marchionis et domini 
Salinguerre manutenenda putant se teneri: alii vero cives putent non esse dandum auxilium 
rationibus quibusdam pretentis ab eis, et quia non credunt se teneri ex Sacramentis factis de 
pace domini Marchionis et domini Salinguerre manutenenda, et quia non credunt predictum 
dominum Marchionem pacem fregisse, et spetialiter pretextu quarumdam litterarum destinatarum 
a predicto domino Legato domino Episcopo bononiensi, in quibus continebatur, quod nullus 
civium Bononie debet dare auxilium Ugoni de Guarmasio vel alij ad recuperJindam Ferrariam 
civitatem, et si hoc facere attemptarent, quod excommunicationi a predicto Episcopo subicerentur ; 
ne ergo ex talibus oriretur discordia et distractio civitatis Bononie, suplicaverunt, ut dictum est, 
jam dicto domino Legato, ut ad presens , si ei placeret, non veniret ad civitatem Bononie, et 
spetialiter hoc dicebant quod non vetabant venire ad dictam civitatem, set ut, si placeret ei, 
interim abstineret. Tempore autem alio congruo, si ei placuerit dictam civitatem visitare, omnem 
honorem et reverentiam ei exhiberent. 

(L. t S.) Ego Oradinus de Burgo Novo, Dei gratia imperiali auctoritate Notarius, interfui, 
et dominorum ambaxatorum jussu, scripsi. 



SPECTANTIA AD PROFESSORES JUBIS CIVILIS 31 



XIII. 

1213, 23 octobris. 
Ex eodem Registro GrossOj lib. I, c. 203 r. 

In nomine Domini millesimo CC xiij. , indictione I., die viiij. exennte octobri, coram do- 
mino Armanno judice et domino Yiberto Subeo judice, et Blanco notario et Orabono uotario, 
et Martinello notario et aliis, dominus Guido Boncambij et dominus Jacobus Balduini, cives 
bononienses, et dominus Oddo de Landriano mediolanensis, onmes legum doctores, ante dominum 
Guazonem, judicem domini Mathei [de Corrigia] Bononie Potestatis, juraverunt ad sancta Dei 
evangelia, quod de cetero in aliqua terra non legerent scolaribus scientiam legum, nisi in bo- 
noniensi, et quod non dabunt operam ut scolares in alia civitate debeant commorari, nec in 
hoc consilium yel adjutorium prestabunt ; immo curabunt bona fide quod Studium in hac civitate 
augeatur, et quod ipsi dabunt consilium Potestati et Judicibus de Communi, et rectoribus bono- 
niensibus qui pro tempore fuerint, bona fide, si ab eis petieriut. 

Actum in pallatio Conmiunis Bononie. 

Item quarto die exeunte octobri, in pallatio Comnmnis Bononie, coram domino Armanno 
judice et domino Ambroxio judice, et Coradino judice, et Arpinello et Bulgarino procuratoribus, 
dominus Beneintendi legum doctor, civis Bononio, ante prefatum dominum Guazonem, judicem 
domini Mathei de Corr[igia] Bononie Potestatis, juravit eodem modo ut dicti domini. 

Item in pallatio Communis Bononie primo die intrante novembri, coram Symone de Mac- 
cagnanis et Bulgarino Guidonis Guizzardi et Lamberto de Baccellerio et Ildebrandino notario 
et aliis, dominus Pontius Catellanus, legum doctor, ante dominum Matheum de Corr[igia] Pote- 
statem Bononie, jurayit eodem modo ut predicti domini. 

(L. f S.) Ego Symon sacri pallatii et nunc Communis Bononie notarius, omnibus predictis 
juramentis interfui, et mandato dictorum dominorum Guazonis et domini Mathei Potestatis, pre- 
dicta juramenta scripsi. 



XIV. 



1216, 30 octobris. 



Ex eodem Registro Grosso, lib. I., c. 219 r.** 

Anno Domini millesimo ducentesimo sextodecimo, indictione quarta, t^rtio die kalendas 
noYombris. In quadam sala palatii Comunis Bononie coram domino Azone legum doctore, do- 
mino Rufino Sicamilica, Cerisendo de Roncoveteri, <Cdominu8 Guizardinus, bononie civis, indi- 
cante domino Vicecomite Vicecomitum, Bononie Potestate, tactis sacrosanctis Evangeliis, corpora- 
liter juravit, quod de cetero in aliquam aliam terram non leget scolaribus scientiam Legum, nisi 
in Bononia, et quod non dabit operam ut scolares in aliam civitatem debeant morari, nec in 
hoc consilium vel adjutorium prestabit, immo curabit bona fide quod Studium in hac civitate 
augeatur; et quod consilium dabit bona fide, et sine fraude Potestati et Judicibus de Comuni 
Bononie et Rectoribus, qui pro tempore fuerint, si ab eo petierint. Sic Deus eum adjuvet, ejusque 
sancta evangelia. 

(L. t S.) Ego Gerardus Spalla, notarius ejusdem Potestatis, huic interfui, et ejus mandato 
hec scripsi. 



32 MONUMENTA 



XV. 

1220, 5 fAruarii. 
Ex eodem Registro GrossOy lib. I., c. 881 r.' 

Millesimo ducentesimo yigeBimo, die quinto intrante febmario, jndictione octaya, jn sala 
palatii Conmittnis, in qna Potestas consueyit cum Curia conyenire, presentibus domino Beccaro, 
et domino Jldrebandino Prendipartis et aliis pluribus, dominus LambertinuB Azonis Gardini ad 
Banota Dei evangelia jurayit, secundum formam Statuti, quod non leget de Legibus extra Bo- 
noniam vel ejus Districtum, et quod non erit in conscilio yel adjutorio ut Studium Bononie 
auferatur vel diminuatur. 

(L. t S.) Ego Zacharias de Strata Majori, imperialis Aule et nunc Comunis Bon. notariua, 
predicta pnblice Bcripsi. 

XVI. 

1220, 23 septembris. 
Ex Registro Grosso, lib. I., c. 351 r. 

Anno domini millesimo ducentesimo yigesimo, indictione octava, die octavo exeunte septembri, 
in pallatio Communis Bononie, in presentia testium rogatorum et vocatorum, videlicet domini 
Jacobi Pizoli, domini Juliani de Odderico Boniconscilii , domini Jacobi de Enrigitto, Janni de 
Alberto, Soro judice nunc Communis Bononie, Angelello notario de Carboncello et aliorum, in 
quorum presentia venit dominus Bonefatius quondam iilius domini Odderici Boniconscilii ante 
dominum Frassum, judicem domini Guillelmi de Pusterla, volens regere studium legum, corpo- 
raliter juravit coram predicto domino Frasso, judice Potestatis, ita observare et facere ut in 
Statuto de dominis Legum continetur. 

Prenominatus dominus Frassus predicta scribi mandavit. 

Ego Ugolinus Ymolensis, Dei gratia imperialis Aule notarius, interfui predictis et scripsi. 



XVII. 

1220, 24 decemhris. 

Ex eodem Registro Grosso, lib. I., c. 377 v. 

Millesimo ducentesimo vigesimo, die jovis octavo exeunte decembre, jndictione octava. Con- 
gregato Conscilio Credentie solito more ad sonum campane, mandato Potestatis, scilicet domini 
Guilielmi de Pusterla, retulit dominus Guizardinus legum doctor iterum transmissus cum un- 
decim Sapjentibus ad dominum Episcopum, quod dominus Episcopus sic eis respondit, quod 
homicida restitui debeat in domo sua propria, ea tamen conditione, quod quicquid super eo ne- 
gotio factum est ex parte Communis, et pro Communi, et ex parte domini Episcopi, et pro domino 
Episcopo, nullum faciat prejuditium, vel jus acquirat, sive acquisitum habeat Conmiuni vel Epi- 
scopo. Et idem de [rejstitutione et relaxatione homicide predicti, etiam quod Potestas nullum 
requirat deinceps laicum vel clericum, et contra requisitos non procedat pro dicto negotio, vel 
occasione hujus negotii. Et dominus Episcopus liberabit et absolvet omnes personas, que, oc- 



SPECTANTIA AD PEOFE880BES JUEI8 OIVILIS 33 

casione ipsius homiriis, anathematis Tinculo sunt astricti. Que supradicta sic facta, sic maneant 
quousque aliter concordaverint dominus Episcopus, et Commune. Quibus ita relatis consuluit Po- 
testas, consuli quid super iis sit Communi Bononie et sibi faciendum. In quo Conscilio surgens 
dJ^dominus Guido Tantidinarii, consuluit facendum esse secundum quod supra retulit dominus 
Guizardinus. Cujus dicto universum Conscilium acquievit, approbante eodem Conscilio universo 
ita quod nuUus qui contradiceret, quod Potestas faciat pro Communi ut supra, consuluit dominus 
Guido, et si quid contradiceret in hoc Potestas, prorsus ipsum absolvit Conscilium universum. 
Item placuit eidem Conscilio universo, una voce clamanti, quod non tantum per Potestatem fieri 
possint predicta, verum etiam per quemcumque vel quoscumque, quem quosve ad hoc facien- 
dum duxerit Potestas mittendos. Predicto vero Conscilio separato, modicam post separationem 
Conscilii in pallatio Communis, presentibus domino Ugolino presbiteri, domino Jacobo Balduini, 
domino Bagarotto et domino Guizardino legum doctoribus, domino Pederico Pascipoveri, do- 
mino Gerardo Rolandini, domino Ramberto Bazalerii et pluribus aliis, predictus Guillelmus de 
Pusterla Potestas commisit et precepit domino Ysnardo Ugolini Alberti Pelliparii, Judici Communis, 
et domino Joseph de Savigno, extimatori Communis, ut predicta perficere debeant, et perficiant 
pro Communi Bononie vice sui. 

Eodem die in ecclesia beati Petri Episcopatus Bononic, post altare beati Petri, presentibus 
domino Henrigitto Girardi Taudischi, domino Ildebrandino Prendipartis, domino Ubertino iudice, 
domino luano Scozapresbiteri, domino Simone Zenzani et aliis pluribus, lecta forma prefati Con- 
scilii, et his omnibus lectis, que supra in prefato Conscilio sunt tractata et facta coram domino 
bononieusi Episcopo et dominis Jsnardo et Joscph prefatis, ibi a Potestate transmissis, concordes 
fuerunt dominus Episcopus pro se et Ecclesia Bouonie, et dominus Isnardus, et dominus Joseph 
pro Communi Bononie, quod in omnibus sic ficri et esse debeat ut supra dictum est, affirmantes 
et approbantes in omnibus, ut dictum est, et pacto, ut dictum est, in omnibus convenire. Reffe- 
rentes et confitentes ad invicem dominus Episcopus prodictus et dominus Isnardus et dominus 
Josephj quod predictus homicida habitator erat Baulini et vocatur Rogerius filius Naselli ; inter- 
fectus vero ab eo vocabatur Gerardinus filius Bellondi de eodem loco Baulini. 

(L. f S.) Ego Zacharias de Strata Majori, Imperialis Aule et nunc Communis Bononie no- 
tarius, predictis omnibus interfui presens, et rogatu partiuni, ut supra legitur, publice scripsi. 



XVIII. 

1221, 8 ocfobris, 

Ex eodem Registro Grosso, lib. I. , c. 394 v. 

(L. t S.) In nomine Domini nostrj Jesu Christi, anno Domini millesimo ducentesimo vige- 
simo primo, die sabati octavo intraute mense octubri, indictione nona, in sala palatii Communis 
Bononie, presentibus domino Ubaldino de Castro Britonum, iudice, et domino Aimerico de Por- 
tanova, iudice, et Petro Pizolo notario, et Mattheo filio quondam Rolandini de Vado, notario, 
et Arardo filio quondam Albertotii Beccarii, notario, et aliis quam pluribus testibus ad infra- 
scripta vocatis. In quorum et aliorum quamplurimorum presentia dT^dominus Benedictus, qui 
fuit de Benevento, Legum doctor, ad sancta Dei Evangolia corporaliter juravit bona fide, sine 
omni fraude attendere et observare ea omnia, que Potestas Bononie, silicet dominus Giuffredus 
de Pirovali, tenebatur eum facere jurare , sicuti in Statuto Comunis Bononie continetur de Do- 
minis Legum qui incipiunt de novo legere studium legale in Bononia, presente domino Johanne 
de Canova, Judice dicte Potestatis, et ei sacramentum ordinante. 

Ego Petrus, filius quondam Boni Bologni, et nunc Communis et dicte Potestatis Bononie 
notarius, predictis omnibus interfui, et de mandato dicti domini Johannis de Canova, Judicis 
dicte Potestatis, scripsi. 

TOM. II. 5 



34 MONUMENTA 



• XIX. 

1226, 20 inartiL 
Ex tomo XXXVI. Codicis Diplomatici Bononiensis, num. LXIX. 

HoDorius III. (1) Alatrino subdiacono et capellano nostro. Conquerenti olim dilecto filio 
nobili viro Alberto comite de Mangone, quod Commune bononiense in prejudicium ejus detinet 
castrum Cassi et Barci , et quedam alia castra cum pertinentiis suis , que idem comes asserit 
esse de terra comitisse Mathildis, et ad feudum, quod idem comes a romana tenet Ecclesia, per- 
tinere, post yarias literas super hoc a Sede apostolica impetratas, demum hujusmodi causam 
conmiisimus venerabili fratri nostro archiepiscopo florentino. Nuper igitur comite ipso ac dilecto 
filio Sem[prebene] doctore Legum, procuratore dicti Communis, propter hoc in nostra presentia 
constitutis, idem comes exhibuit depositiones quorumdam testium, quos super iis receperat Episcopus 
antedictus, petens depositiones ipsas, quas idem Episcopus clausas sub sigillo suo nobis transmi- 
serat, aperiri et in causa jam per quadriennium in prejudicium ejus per te lata procedi. Dictus 
Tero procurator ac dilectus filius magister Tancredus, bononiensis archidiaconus, responderet pro 
Communi predicto, testes ipsos post legitimas appellationes a Sindico dicti Communis ad nostram 
audientiam interjectas, lite non contestata et etiam non porrecto libello, fuisse ab ipso Episcopo 
contra juris ordinem incircumspecte receptos, ac ideo depositiones ipsorum aperiendas non esse, 
sed irritas nuntiandas. Dicto autem comite, relictis procuratoribus suis, ad propria redeunte, procu- 
ratoribus ipsis ac prefato procuratori sepedicti Communis venerabilem fratrem nostrum P[elagiumJ, 
albanensem Episcopum, dedimus auditorem. Cumque ipsi procuratores coram eo super processu 
ipsius Episcopi florentini diutius disputassent, et ipse auditor ea, que fuerant coram eo proposita 
et ostensa, nobis fideliter retulisset, nos illis plenius intellectis, de fratrum nostrorum consilio, 
cassavimus, justitia exigente, processum. Nolentes autem, quod ipsius cause decisio ulterius pro- 
rogetur, discretioni tue per apostolica scripta mandamus, quateuus dictum Commune ad litem 
Buper iis cum ipso comite vel ejus procuratore, exceptionibus non obstantibus, legitime conte- 
standam infra competentem terminum, quem eis duxeris prefigendum, monitione premissa per 
censuras ecclesiasticas, appellatioue remota, compescas, ac demum si tibi vacaverit, audias causani 
et, appellatione remota, debito fine decidas, alioquin inducas partes ad concordandum in personas 
idoneas, quibus causa eadem committatur, et sive potuerint sive non potuerint in judices con- 
cordare, causam ipsam viris discretis et suspicione carentibus, auctoritate nostra, committas exa- 
minandam sollicite ac fine debito, appellatione postposita, terminandam, data eis plenaria potestate 
cogendi testes et faciendi alia, que ipsius negotii decisio videbitur postulare. 

Datum Laterani tertiodecimo kalendas aprilis, pontificatus nostri anno decimo. 



XX. 

1226j 21 novembris. 

Ex eodem tomo XXXVI., num. LXXIIL (2) 

Anno Domini millesimo ducentesimo vigesimo sexto, indictione quartadecima , die sabathi, 
decimo exeuntis mensis novembris, in civitate Bononie, in palatio Episcopatus, dominus Bocatius 
Brema, dominus Robertus de Concolezo (3), dominus Ubertus de Marnate, dominus Ardicio de Pon- 



(1) Ex Registr. V. Honorii IIL, epist. 288, fol. 119, MCCXXVL, XX. martii. 

(2) Ex Reg. V. Honorii IIL, fol. 156, MCCXXVL, XXI. novembris. 
(8) Sic. 



8PECTANTIA AD PB0FES80EES JURIS CIVILIS 35 

tccaralo, dominus Guillelmus de Oliana, dominus Guillelmus de la Porta, dominus Ubertus Vi- 
eecomes, dominus Aicardus de Formivica, dominus Auliverius Henrici Gerardi, dominus Oldradus 
Pocalodus, dominus Guillelmus de Solarolo, dominus Guillelmus Lazaronus, dominus Deutesalvi 
Cremensis, dominus Guidrixius judex de Scaperlis, dominus Johannes Cremensis, dominus Ru- 
stigellus judex, domiuus Spinabellus judex, dominus ITbertus de Maltraversis , dominus Frede- 
ricus de PaBcipouro, dominus Scanabicus de Arimondo, dominus Mariscotus Johannis de Mari- 
scoto , domiuus Henrigetus Hugonis Regaite , onmes rectores Societatis Lombardie et Marchie 
et Romandiole, nomine illius Societatis, et pro ipsa Societate, costituerunt procuratores dominum 
Bratium Bremam, dominum Mundalbergum judicem, dominum Guidonem Mamerium, dominum 
Guillelmum de la Porta, dominum Ubertum Vicecomitem, dominum Guidonem Boncambii, do- 
ctorem legum, dominum Albertum de Muso, dominum Guidonem de Cole sancti Martini, 
dominum Bartholomeum de Vidoro, dominum Guidonem de Marzan, dominum Senzauome de 
Achillicis, dominum Obizonem de Ugonibus, dominum Rizardum de Rodengo, dominum Guil- 
lelmum de Campidello, dominum Castellanum de CafFaris, domiuum Petrum Bichcrium, domi- 
num Huguccionem de Bondonis ad pacem et concordiam faciendam, et omnia, que fuerint 
necessaria sive utilia ad ipsam pacem et concordiam vel pro ipsa pace et concordia, de discor- 
dia, sive super discordia, quam habent cum domino Frederico, romanorum imperatore semper 
augusto et rege Sicilie, sive ipse dominus Fredericus, romanorum imperator cum eis habet: et 
quicquid dicti Procuratores, vel major pars eorum fecerint super predictis et pro predictis, ratum 
et firmum habere promiserunt; qui Procuratores sic mandatum suscepcrunt. Horum autem fue- 
runt testes: dominus Gerardus Rangonius, Bononie potestas, dominus Bagarottus et dominus Sem- 
prebene doctores legum, dominus Tomasinus Cazanimici et dominus Aldrevandinus de Prendi- 
parte, dominus Rolandus de Gutefredis bon. , Martinus notarius et Bolognitus notarius, omnes 
bononienses, et Petrinus de Gorgonzola, notarius de Mantua, et plures alii. 

£go Laurentius sacri palatii notarius, et nunc notarius dictorum Procuratorum, interfui, et 
de mandato supradictorum Rectorum scripsi. 



XXL 

1226, 21 novembris, 

Ex eodem tomo XXXVL , num. LXXIV. (i) 

Anno Domini millesimo ducentesimo vigesimo sexto, indictione quartadecima, die sabati de- 
cimo exeuntis mensis novembris, in civitate Bononie, in palatio Episcopatus bononiensis, dominus 
Bocatius Brema, nuntius marchionis de Monteferrato, dominus Robertus de Concolezo et dominus 
Ubertus de Marnace de Mediolano, dominus Ardicio de Pontecaralo et dominus Guillelmus de 
Oliana de Brixia, dominus Guillelmus de la Porta et dominus Ubertus Vicecomes de Placentia, 
dominus Aicardus de Formivica et dominus Auliverius Henrici Gerardi de Tarvixio, dominus 
Oldradus Pocalodus et dominus Guillelmus de Soralolo de Laudo, dominus Guillelmus Lazaro- 
nus et dominus Deutesalvi Cremensis de Bergamo, dominus Guidrixius judex de Scaperlis et 
dominus Johannes Cremensis de Mantua, dominus Rustigellus judex de Vicentia, dominus Spi- 
nabellus judex et dominus Ubertus Maltraversi de Padua, dominus Fredericus de Paxiponte (2) et 
dominus Scanabicus de Arimondo de Bononia, dominus Marescotus Johannis Mariacotti et do- 
minus Henrigetus Ugonis Regaite de Faventia, omnes Rectores Societatis Lombardie, Marchie 
et Romaniole, nomine illius Societatis, et pro ipsa Societate, constituerunt et fecerunt Procura- 
tores dominum Bocatium Bremam, et dominum Mudalbergum judicem, et dominum Guidonem 
Mamerium de Mediolano, dominum Guillelmum de la Porta et dominum Ubertum Vicecomitem de 



(1) Ex Reg. y. Honorii III., fol. 156, MCCXXYI. , XXI. noTembriB. Habet alicubi yariantes leetiones. 

(2) Sic. 



36 MONUMENTA 

Placentia, dominum Guidoiiem Boncambii, doctorem legum, et dominum Albertum de Huso de Bo- 
nonia, dominum Guidonem de Cole sancti Martini et dominum Bartholomeum de Vidoro de Tar- 
yisio, dominum Guidonem de Marzan et dominum Senzanome de Acfaillicis de Faventia, dominum 
Obizonem de Hugonibus et dominum Rizardum de Rodengo de Brixia, dominum Guillelmum de 
Campidello et dominum Castellanum de CafFaris de Mantua, dominum Petrum Bicherium et 
dominum Huguccionem de Bondonis de Yercellis ut omnia faciant ad mandatum et yoluntatem 
domini Pape et Cardinalium super pace et concordia facienda cum domino Frederico imperatore 
Romanorum semper augusto et rcge Sicilie, de discordia sive super discordia qnam habent cum 
ipso domino Frederico Romanorum imperatore, vel ipse dominus Fridericus Romanorum impe- 
rator cum eis habet: et quicquid dicti Procuratores, vel major pars eorum, fecerint super pre- 
dictis et in predictis ratum et iirmum habere promiserunt: qui Procuratores sic mandatum su- 
Bceperunt. Horum autem fuerunt testes dominus Gerardus Rangonius Bononie Potestas, dominus 
Bagarottus et dominus Semprebcne doctores Legum, dominus Tomasinus Cazanimici et dominus 
Aldrevandinus do Prendiparte, dominus Rolandus de Outefredis bon., Martinus notarius et 
Bolognitus notarius, oimies bouonienses, et Petrinus de Gorgonzola uotarius de Mantua, et 
plures alii. 

Ego Laurentius sacri palatii notarius, et nunc notarius dictorum Procuratorum , interfui et 
de mandato supradictorum Rcctorum scripsi. 



XXU. 

1226, 22 norembris. 

Ex eodem tomo XXXVI. , num. LXXV. (U 

Anno Domini millesimo ducentesimo vigesimo sexto, die nona exeuntis mensis novembris, 
indictione quartadecima , in civitate Bononie, in palatio bononiensis Episcopatus, in presentia 
testium ad hoc specialiter rogatorum et vocatorum Ambroxii notarii de Mediolano, Presbiteri 
notarii dc Lauro, Oderici notarii de Padua et Guidonis notarii de Vicentia, dominus Robertus 
de Concorezo, dominus Ubertus de Marnace, dominus Ardicio de Pontecarale, dominus Guillel- 
mus de Oliana, dominus Aicardus de Formivica, dominus Auliverius de Schirpo, domiuus Oldradus 
Pocalodus, dominus Guillelmus de Solarolo, dominus Guillclmus Lazaronus, dominus Deutesalve 
Cremensis, dominus Guidrixius judex de Scaperlis, domiuus Johannes Cremensis, dominus Ru- 
stigellus judex, dominus Spinabellus judex, domiuus Ubertus de Maltraverso, dominus Frederigus 
de Paxiponte, dominus Scanabicus domini Rolandi, dominus Marescotus Johannis Marescoti, et 
dominus Henrigetus Hugonis Regaite, omnes Rectores Societatis Lombardie, Marchie et Roma- 
niole, nomine illius Societatis, et pro ipsa Societate, constituerunt Procuratores dictum Rolandum 
judicem de Guarnerio, domiuum Ugonem de Vado de Padoa et eos instruxerunt in omnibus et 
per omnia et ad omnia, sicut est forma et secundum formam, in qua heri alii Procuratores con- 
stituti et instructi fuerunt ab eisdem Rectoribus, qui ituri sunt ad romanam Curiam pro factis 
Societatis predicte ; et est dictum, quod tantum valeant procurationes et instructiones iste, quantum 
yalerent si simul cum aliis, et eadem hora constituti et instructi essent : et quicquid fccerint in 
predictis secundum predictum modum ipsi Procuratorcs, Rectores habere firmum et ratum pro- 
miserunt: qui Procuratores sic mandatum susceperunt. 

Ego Gerardinus de Gisso, sacri palatii, et nunc dictorum Rectorum notarius, interfui et de 
mandato eorum scripsi et publicavi. 



(1) Ex Rog. V. Honorii III., fol. 156, MCCXXVL, XXII. novembris. 






8PECTANTIA AD PR0FESS0RE8 JUBIS CIVILI8 37 



XXIII. 

1227 j 5 iamiarii, 

Ex eodem tomo XXXVI. , num. LXXVI. (i) 

HoDorius III. Rectoribus Societatis Lombardie, Marchie et Romandiole. Ejus locum, licet 
immeriti, obtinentes in terris, que pax nostra fecit utraque unum, duos parietes venientes e di- 
verso conjungens in se ipso lapide angulari; nascentibus debemus obviare discordiis et intendere 
sollicite ac diligenter ad ea, que sunt concordie unitatis et pacis. Cum ergo nuper inter caris- 
simum in Christo filium nostrum Fredericum, Romanorum imperatorem semper augustum, et 
regem Sicilie, atque vos discordia orta esset, nos, attendentes quod res, nisi obsisteretur prin- 
cipiis, videbatur altius progressura, et propter difiicultates aiias allatura impedimentum negotio 
terre sancte, pro quo est tanto tempore laboratum, dignum duximus interponere partes nostras 
et igne hujusmodi, antequam vires assumpsiBset, extincto, gravibus obviare periculis que quidem 
ex hoc, nisi tempestive oceurreretur , poterant evenire. Ipso igitur imperatore ac vobis totum 
ipsum ncgotium in nostra et fratrum nostrorum providentia et dispositione libere ac absolute 
ponentibus, idque declarantibus per literas et publica instrumenta nec non per solemnes Procu- 
ratores et Nuntios propter hoc ab utraque parte ad nostram presentiam destinatos, cum inter 
cetera fuisset ex parte ipsius imperatoris propositum, quod, impediente Societate vestra, nequi- 
verat juxta propositum suum procedere contra pravitatem hereticam, que partes illas dicitur 
graviter infecisse, ac relevare libertatem ecclesiasticam, que ibidem multipliciter asserebatur 
oppressa, nec procurare subsidium terre sancte, propter quod specialiter ad partes ipsas duxerat 
accedendum, quodque captivi sibi contra jus et honorem imperii fuerant denegati, nos iis, et 
aliis, que fuerunt hinc inde proposita, plenius intellectis de providentia sic duximus statuendum, 
ut videlicet ipse imperator pro reverentia Crucifixi et negotio terre sancte, suo et filii sui, ac 
Imperii nomine iis, qui sunt de Societate jam dicta universaliter singulis et singulariter universis 
remittat omnem rancorem, malivolentiam , injurias et offensas, omnia quoque banna, constitu- 
tiones, sententias et ordinamenta, que fecit vel imposuit per se vel per alium, aliusve pro eo 
Societati vel alicui de Societate predicta, civitatibus, locis et personis de ipsa Societate, et que- 
cumque ex eis , vel ob ea secuta sunt penitus revocet , et specialiter constitutionem factam de 
Studio et studentibus Bononie universos et singulos, qui occasione alicujus predictorum lesi vi- 
dentur, restituens in intcgrum in omnibus e per omnia suo statui atque fame, remittendo infa- 
miam omnem et penam, que secute sunt ex aliquo predictorum, ita quod ea, que medio tempore 
per eos acta sunt, non obstantibus supradictis, robur obtineant quod alias debuerant obtinere 
ad hec, civitates, loca et personas de ipsa Societate recipiat in sue gratie plenitudinem et eis 
faciat firmam pacem, specialiter marchioni Montisferrati, Mediolano, Placentie, Vercellis, Bononie, 
Faventie, Alexandrie, Taurino, Laudi, Bergamo, Brixie, Mantue, Verone, Padue, Vicentie, Ter- 
visio, Creme, Ferrarie, et comitibus de Blandrato, aliisque locis et personis quibuslibet Societatis 
ejusdem, faciat etiam restitui captivos, qui suut capti occasione huius discordie cum bonis eorum 
ac alia, que occasione ipsius discordie capta sunt vel detenta. Insuper quoque faciat fieri patentes 
literas ex parte filii sui, qui pacem et concordiam istam ratam hab^bit et firmam, et remittet iilis de 
Societate omnem rancorem, malivolentiam, injurias et offensas.* Hii vero qui sunt de Societate jam 
dicta, ad honorem Dei omnipotentis et Ecclesie sancte sue, ac ipsius imperatoris (2) dent eidem im- 
peratori pro subsidio terre sancte in expensis ejusdem Societatis per biennium milites quadrin- 
gentos, ac civitatibus, locis et personis imperiali excellentie adherentibus tam ecclesiasticis quam 
mundanis, faciant pacem, et inviolabiliter servent, remittentes eis omnem rancorem, malivolentiam, 
injurias et offensas, ac revocent omnia banna, constitutioues, sententias et ordinamenta, que feee- 
runt vel imposuerunt civitatibus, locis et personis imperiali celsitudini adherentibus, et quecumque 

(1) Ex KegiBtr. V. Honorii III., epist. 440, fol. 156, MCCXXVIL, V. januarii. 

(2) In cod.: « impercUori >. 



38 MONUMENTA 

ex eis secuta sunt vel ob ea. Captivos, qui occasione hujus discordie capti sunt cum bonis eorum, 
et alia que occasione ipsius discordie capta sunt vel detenta, restituant, ita quod adherentes ipsi 
imperatori similiter eis faciant ei observent. Alii autem captivi secundum jus Imperii restituantur, 
cum ipse imperator tegatum suum in Lombardiam pro pace reformanda inter discordes duxerit 
destinandum ; constitutiones vero, leges et statuta ab ecclesia romana et romanis imperatoribus, 
et specialiter ab ipso imperatore contra hereticos, receptatores, defensores, credentes et fautores 
eorum hactenus promulgata, vel inposterum promulganda, recipiant et observent inviolabiliter et 
efficaciter exequantur, constitutionibus municipalibus, editis contra tales, nihilominus in suis locis 
firmiter observandis. Potestates autem, Consules et Rectores civitatum, aliorumque locorum, quo- 
cumque nomine censeantur, jurent quod illa fideliter observabunt, idque suos jurare faciant suc- 
cessores, ponentes eas in statutis cintatum, aliorumque locorom, illa inde nequaquam inposterum 
deleturi. Statuta omnia communia et particularia, facta contra ecclesias et ecclesiasticam liber- 
tatem, penitus reyocent, de suis constitutionibus deleant, et ea vel eis similia de cetero non 
resumant. Lateranensis quoque statuta concilii, et constitutiones a nobis, et leges ab ipso impe- 
ratore super iis editas, observent et jurent inposterum observare, suosque jurare faciant succes- 
sores. Porro predictos quadringentos milites in eundo, morando, reduendo sub nostra et speciali 
apostolice Sedis protectione suscipimus, cum omnibus bonis suis, iidemque teneantur ire in ipsius 
imperatoris passagio, quo ab eo statutum est et a romana Ecclesia approbatum. Ideoque Uni- 
yersitati restre per apostolica scripta mandamus atque precipimus, quatenus supradicta omnia 
pro parte nostra inconcussa servetis, ac supcr hoc nobis et ipsi imperatori juxta tenorem, quod 
Yobis transmittimus , vestras patentes literas usque ad proximam dominicam instantis quadrege- 
sime transmittatis, per manum publicam scriptas, et vestri ac prefati marchionis et quarumlibet 
civitatum de ipsa Societate sigillorum appensione munitas. 

Datum Laterani nonis januarii, pontificatus nostri anno undecimo. 



XXIV. 

1227, 5 ianmrii. 

Ex eodem tomo XXXVI. , num. LXXVII. (i) 

HonoriuB III. illustri Romanornm imperatori semper augusto et regi Sicilie. Ejus locum, 
licet immeriti, obtinentes in terris, que pax nostra fecit utraque unum, duos parietes yenientes e 
diverso conjungens in se ipso lapide angulari, nasceutibus debemus obviare discordiis, et inten- 
dere sollicite ac diligenter ad ea, que sunt concordie unitatis et pacis. Cum ergo nuper inter 
te ac Societatem Lombardie, Romaniole, atque Marchie discordia orta esset, nos, attendentes 
quod res, nisi obsisteretur principiis, afferebat impedimentum negotio terre sancte, pro quo est 
tanto tempore laboratum, dignum duximus interponere partes nostras. Te igitur et predictis 
totum ipsum negotium in nostra et fratrum nostrorum providentia et dispositione libere ac abso- 
lute ponentibus, idque declarantibus per literas et publica instrumenta nec non per solemnes 
procuratores et nuntios propter hoc ab utraque parte ad nostram presentiam destinatos, cum 
inter cetera fuisset ex parte tua propositum, quod, impediente Societate predicta, nequiveras 
juxta propositum tuum procedere contra pravitatem hereticam, que partes illas dicitur graviter 
infecisse, ac relevare libertatem ecclcsiasticam, que ibideni multipliciter asscrebatur oppressa, nec 
procurare subsidium terre sancte, propter quod specialiter ad partes ipsas duxeras accedendum, 
quodque captivi tibi contra jus et honorem imperii fuerant denegati, nos iis et aliis, que fuerunt 
hinc inde proposita, plenius intellectis, de providentia sic duximus statuendum, ut tu, videlicet 
pro revcrentia Crucifixi et negotio terro saucte tuo et filii tui ac imperii nomine, iis qui sunt 
de Societate jam dicta, universaliter singulis et singulariter universis remittas omnem rancorem, 
malivolentiam, injurias et oifensas, omnia quoque banna, constitutiones, sententias et ordinamenta, 
que fecisti vel imposuisti per te vel per alium, aliusve pro te Societati vel alicui de Societate 

(1) Ex Regietr. V. Honorii III., epiet. 442, fol. 157, MCCXXVII., V. januarii. 



SPECTANTIA AD PROFESSORES JUBIS CIVILIS 39 

predicta, civitatibus, locis et personis de ipsa Societate, et quecumque ex eis, yel ob ea secuta 
Bunt, penitus reyoces, et specialiter constitutionem factam de Studio et studentibus Bononie, uni- 
versos et singulos qui occasione alicujus predictorum lesi Tiderentur, restituens in integrum in 
omnibus et per omnia suo statui atque fame, remittendo infamiam omnem et penam que secute 
sunt ex aliquo predictorum, ita quod ea que medio tempore per eos acta sunt, non obstantibus 
supradictis, robur obtineant quod alias debuerant obtinere ad hec, civitates, loca et personas de 
ipsa Societate recipias in tue gratie plenitudinem et eis facias iirmam pacem, specialiter mar- 
chioni Montisferrati , Mediolano, Placentie, Vercellis, Bononie, Faventie, Alexandrie, Taurino, 
Laudi, Bergamo, Brixie, Mantue, Verone, Padue, Vicentie, Tervisio, Creme, Ferrarie, et comi- 
tibus de Blandrato, aliisque locis et personis quibuslibet Societatis ejusdem, facias ctiam restitui 
captivos, qui sunt capti occasione hujus discordie cum bonis eorum, ac alia que occasione ipsius 
discordie capta sunt vel detenta. Insuper quoque facias fieri patentes literas ex parte filii tui, 
qui pacem et concordiam istam ratam habebit et firmam et remittet illis de Societate omnem 
rancorem, malivolentiam, injurias et offensas. Hii vero qui sunt de Societate jam dicta, ad honorem 
Dei omnipotentis et Ecclesio sancte sue ac tui, dent tibi pro subsidio terre sancte in expensis 
ejusdcm Societatis per biennium milites quadringentos, ac civitatibus, locis et personis tue impe- 
riali excellentie adherentibus tam ecclesiasticis quam mundanis, faciant pacem et inviolabiliter 
servent, remittentes eis omnem rancorem, malivolentiam, injurias et offensas, ac revocent omnia 
banua, constitutiones, scntentias et ordinamenta, que fecerunt vel imposuerunt civitatibus, locis 
et personis imperiali tue celsitudini adherentibus , et quecumque ex eis secuta sunt vel ob ea. 
Captivos, qui occasione hujus discordie capti sunt cum bonis eorum, et alia que occasione ipsius 
discordie capta sunt vel detenta, restituant, ita quod adherentes tibi similiter eis faciant et obser- 
vent. Alii autem captivi secundum jus imperii restituantur, cum tu legatum tuum in Lombardiam 
pro pace reformanda inter discordes duxeris destinandum. Constitutiones vero, leges et statuta ab 
Ecclesia romana et romanis imperatoribus , et specialiter a te, contra hereticos, receptatores , 
defensores, credentes et fautores eorum hactenus promulgata, vel imposterum promulganda, reci- 
piant et observent inviolabiliter et efficaciter exequantur, constitutionibus municipalibus editis 
contra tales nihilominus in suis locis firmiter observandis. Potestates autem, Consules et Rectores 
civitatum aliorumque locorum, quocumque nomine censeantur, jurent quod illa fideliter obser- 
vabunt, idque suos jurare faciant successores, ponentes eas in statutis civitatum aliorumque lo- 
corum, illa inde nequaquam imposterum deleturi. Statuta omnia communia et particularia, facta 
contra Ecclesias et ecclesiasticam libertatem, penitus revocent de suis constitutionibus, deleant et 
ea vel eis similia de cetero non resumant. Lateranensis quoque statuta concilii et constitutiones 
a nobis, et leges a te super iis editas, observent, et jurent imposterum observare, suosque jurare 
faciunt successores. Porro predictos quadringentos milites in eundo, morando, reduendo sub no- 
stra et speciali apostolice Sedis protectione suscipimus cum omnibus bonis suis, iidemque teneantur 
ire in tui passagio, quod a te statutum est et a romana Ecclesia approbatum. Tu ergo, filii 
carissime, supradicta omnia pro parte tua serves, sicut imperialem decet constantiam, inconcussa, 
ac Buper hoc nobis, juxta tenorem quem tibi transmittimus, tuas patentes cures usque ad pro- 
ximam dominicam instantis quadragesime transmittere literas, tue majestatis typario iusignitas. 
Datum Latorani nonis januarii, pontificatus nostri anno undecimo. 



XXV. 

1227, 1 febmarii. 
Ex Tabulario Max. Bonon., in Begistro Novo, c. 15 r. 

De remissione et concordia facta inter Imperatorem et Lombardos de Constitutione facta 
super Studio. 

Fridericus Dei gratia romanorum Imperator semper Augustus, Hierusalem et Sicilie rex, 
Rectoribus civitatum Mediolani, Placentie, Bononie, Alexandrie, Thaurini, Laudis, Faventie, 
Pergami, Brixie, Mantue, Verone, Padue, Vicentie, Tervixii, Cremone, Marchioni Montis Ferrati, 



40 MONUMENTA 

Comiti Gottifredo de Blanderato, aliiaque locis et personis quibuslibet de Lonbardia, Marchia, 
et Romaniola, que nuper contra majestatem nostram, et imperium commiserunt ofFensam, fide- 
libus suis gratiam suam et bonam voluntatem. 

Causam ofFense, quam nnper contra celsitudinem nostram, et nostrum imperium conmisir 

stis, quia Tidebatur impedimentum afferre negotio Terre Sancte, in proyidentia et dispositione 

domini Pape ac fratrum suorum Tenerabilium Cardinalium posuimus absolute. Eorum jgitur 

provisione super hoc plenius intellecta, pro reverentia Jeeu Christi et jpsius Terre Sancte ne- 

gocio, vobis universis et singulis de innata nobis clementia remittimus omnem rancorem, mali- 

volentiam, injurias et ofFensas omniaque banna, constitutiones , sententias et ordinamenta, que 

fecimus vel imposuimus per nos vel per alium, aliusve pro nobis imposuit, vobis seu alicui de 

civitatibus locis et personis ejusdem, et quecumque ex eis vel ob ea secuta sunt penitus revo- 

camus, et specialiter constitutionem factam de Studio et studentibus bon. universos et singulos, 

qui, occasione alicujus predictorum, lesi videntur, restituentes in integrum in omnibus et per 

omnia suo statui atque fame, rcmittendo infamiam omnem et penam, que secute sunt ex aliquo 

predictorum, ita quod ea, que per eos mcdio tempore acta sunt, non obstantibus supradictis, 

robur obtineant quod alias debuerant obtinere ad hec, civitates, loca et personas vestras recipi- 

mus in nostre gratie plenitudinem , et vobis reddimus firmam pacem, reservantes tamen nobis 

contra predictum marchionem Montis Ferrati omnia jura, omnesque actiones, que nobis compe- 

tunt, tam de debito, quo nostre celsitudini est astrictus, quam de terra, que propter ipsum de- 

bitum nobis extitit obligata. Faciemus etiam restitui captos occasione predicte oiFense cum bonis 

Buis ac alia, que occasioue hujusmodi capta sunt vel detenta. Faciemus fieri patentes literas ex 

parte karissimi filii nostri Henrici romanorum regis illustris, quod pacem et remissionem istam 

ratam habebit et firmam, quodque remittet vobis omnem raacorem, malevolentiam , injurias et 

offensas. Ad plenam autem certitudinem hujus rei presentes litteras, juxta ipsius domini Pape 

beneplacitum, fieri jussimus, sigillo majestatis nostre munitas. 

Datum Cathanie, primo die februarij, quintedecime indictionis. 

Ego Henricus, miseratione divina bononiensis Episcopus, hoc exemplum ex autentico sum- 
ptum, cum originali sigillo imperiali roborato, ascultavi diligenter et vidi , unde ad perpetuam 
memoriam et certum testimonium me subscripsi et sigillo meo sigillari mandavi. 

Ego Tancredus bononiensis Ecclesie Archidiaconus, licet inmeritus, hoc exemplum ex auten- 
tico sumptum, cum originali ipso sigillo domini Frederici imperatoris roborato, ascultavi diligenter 
et vidi et legi utrumque, unde ad perpetuam memoriam et certum testimonium me subscripsi, et 
huic carte sigillum meum appoiii feci. 

Ego Manzinus de Burgo Novo, auctoritate imperiali, et nunc Communis et Potestatis Bononie 
notarius, hoc exemplum ex autentico sumptum, sigillo domini Frederici romanorum imperatoris 
roborato, ascultavi, legi diligenter et vidi utrumque; et cum jdem in uno quod in reliquo, et nil 
amplius vel aliter, habeatur, ad perpetuam memoriam certumque testimonium publice me sub- 
scripsi. 

Ego Homodeus Presbiteri de Tignano, auctoritate imperiali, et nunc Communis Bononie no- 
tarius, hoc exemplum ex authentico suraptum, sigillo domini Friderici romanorum impcratoris 
roborato, ascultavi, legi diligenter, et vidi utrumque ; et cum idem in uno quod in reliquo et nil 
amplius vel aliter habeatur, ad perpetuam memoriam certumque testimonium publice me subscripsi. 

Ego Nicholaus Terendanus, imperiali auctoritate, notariug et nunc Communis Bononie nota- 
rius, harum literarum exemplum de exemplari litterarum domini imperatoris et sigilli sui pen- 
dentis munimine munitas, diligenter ascultatum et coram infrascriptis testibus lectum, visum et 
ascultatum ab eis cum autentico supradicto sicut vidi et reperi, ita nil addens, mutans vel mi- 
nuens, exemplavj. 

Anno Domini millesimo ducentesimo vicesimo septimo, die undecimo intrante junio, indi- 
ctione quintadecima, in pallatio domiui Henrici bonouiensis Episcopi, presentibus domino Henrico 
Episcopo, et magistro Tancredo archidiacono bon. , domino Jacobo de Pepulo mediolanensi, do- 
mino Bagarotto legum doctore, et magistro Bene, scriba domini Episcopi bon., et Manzino de 
Burgo Novo notario, et pluribus aliis testibus. 



8PECTANTIA AD PROFESSOEES JURIS CIVILIS 41 



XXVI. 

1233, 18 septemhris, 

Ex archivo 8. Francisci Bonon. , nunc in Tabulario Maximo bononiensi, 
sect. « DemanicUe > , num. ^i^ , iib. A, doc. LXXVI. 

In nomine Domini nostri Jesu Christi. Anuo Domini millesimo duceutesimo tricesimo tertio, 
die tredecimo exeunte setenbri, indictione sexta, presentibus domino Laudulfo de Landulfis, do- 
mino Thomasino Cazanemici, domino Petrizolo Ungarelli, domino Egidio Bonifilioli, domino 
Arardino ejus fratre, domino Rolando Cazanimici, Petrizolo domini Thomasini predicti et Rolan- 
dino domini Prindipartis de Landulfis hujus rei rogati fuerunt testes. 

Actum Bononie in domo domini Bonifatii infrascripti. 

Ego Bonifatius, Legum doctor, tale facio testamentum : iu primis habito pensato conscilio utri- 
usque ordinis fratrum Predicatorum et Minorum, quod ex questu quem feci ex scholis, quia multis 
et yariis modis peccatur in scholaribus habendis ad sunmiam provisionem et securitatem, aliquam 
summam debeant dare pauperibus, cum a multis et variis et quasi ab incertis personis perce- 
ptum sit, quam juxit et voluit esse summam centura librarum bonon. pauperibus erogandam. 
Ex lucro autem quod fecit ex avvocationibus , ubi scienter inique accepit ab illis personis vel 
Universitatibus, illud eisdem restituat, vel sit in coucordia cum eis, non inducendo eos ipse, 
vel alius post eum, aliqua presura non restitucudi vel aliquo ingenio, quod debeat predicti^s] re- 
mittere ; set si voluerint libere et spontanea voluutate remittere, illum possit retineri de omnibus 
aliis avocatiouibuB et lucro ex consciliis habitis bona fide tractatis, consuluerunt uti ad majorem 
provisionem det et fatiat dari aliquam summam suo arbitrio deterniinaudam locis rcligiosis, vel 
aliis pauperibus Jesu Christi; quam summam voluit prefatus dominus Bonifatius esse centum 
librarum bonon. sine restitutione specialium quam in suo codicillo, hoc testamento confirmato, et 
personas et Universitates et quantitates restituendas ipse jam declaravit. Insuper voluit et juxit 
expendi pro eo, si contingeret eum deficere ex hac egritudine, de suis bonis centum libras bo- 
non. pro restauratione decimarum et quartesimi solvantur triginta libre bonon. , cui prestari 
debont de jure, habito conscilio peritorum, et iste triginta libre non computentur iu predictis 
quantitatibus, set alias de suo persolvantur. Et hec debeant fieri et adimpleri per eum qui pro 
tempore fuerit prior sancti Nicolai, et per eum qui pro tempore preherit ordini fratrum mino- 
rum, et per dominum Zulianum, fratrem ejusdem domini Bonifatii, quorum fidei comittit predicta. 
Jacobinum et Ubaldum suos sibi heredes instituit in reliquis suis bouis, Johannam filiam suam iu 
quingentis libris sibi heredem instituit, et ex hiis voluit esse contenptam ; et si contingeret quod 
aliquis filiorum suorum decederet sine liberis, substituit unum alteri ; si decederet aliquis eorum 
sine masculis, habendo feminam vel feminas, vult quod pars domorum illius perveniant ad super- 
viventem, vel ad ejus filios masculos, hoc acto intellecto ita quod domus ejus semper debeant 
esse masculorum descendentium tantum, cujuscumque gradus vel numeri fuerint; si contingeret 
quod ex filiis suis masculis non remanerent masculi, voluit quod omnes domus, quas habet in 
Porta Nova, debeant esse fratris sui domini Zuliani et filiorum suonun masculorum, excepta uua 
domo, quam ipse inhabitat, quam vult esse filie sue. Si autem contingeret, quod ex nulli su- 
pradictorum remanerent filii masculi, tunc voluit quod pars domus communis debeat pervenire ad 
sanctum Johannem de Monte, ea lege ut alienari non possit, pro remedio anime ejus, qui eam 
fieri fecit. Alie domus, excepta illa in quam habitat, voluit pervenire ad dominum Egidium et 
Arardinum et ad illos de castro saucti Petri, et ad eorum filios masculos, ita quod fiat divisio 
inter eos in tertiam partem: una pars sit domini Egidii et filiorum, et alia Arardini et filii, et 
alia illorum de castro sancti Petri. Super possessionibus autem suis ita diiudicavit, ut si aliquis 
filiorum suorum masculorum decederet siue liberis, voluit quod portio poderis perveniat ad filium 
masculum, vel ad ejus filios masculos; si autem decederet sine masculis, et habuerit feminas, 
tunc voluit quod Johanna, filia sua, debeat habere de podere tantum, quantum quelibet filiarum 
filiorum predictorum, non computata quantitate quingentarum librarum et domo sibi relicta, quam 
inhabitat. Uxorem suam domiuam Verderosam vult dominam et usuariam in domo sua permanere 

TOM. II. 6 



42 MONUMENTA 

bonorum suorum, precipiens filiis quod eam debeant revereri. Dotem suam ei solidam voluit 
restitui, et illam elapso anno, et insuper de suo ei legavit centuni libras, quas dcbeat habere 
solummodo cum exire voluerit de domo ; si comode nou possct habitare cum filiis, habeat habi- 
tationem, solummodo pro se, domum quam ipse inhabitat et alia uecessaria bene et dccentcr ; filios 
suos voluit esse in potestate et tuitione fratris sui domiui Zuliani. Filiam suam Johannam, si 
perveniret ad nubilem etatcm, sit in potestate et dispositione domini Zuliani, tantum fatiendo 
tamen de ea cum conscilio domini Thomasini; si contingcret quod dominus Zulianus uon supc- 
resset, tunc vult eam esse in dispositione domini Thomasini, cum omnibus, que eam contigerent. 
Predictas institutiones et substitutiones et restitutiones omnes voluit et jusit esse firmas ct 
validas pupilariter, ubi habct locum, vulgariter et per fidei comissum et per compendium, ubi 
sibi locum vcndicant, et per omnem alium modum per quem melius predicta valere possunt. 
Alias minores dispositiones in prefato codicillo jam declaravit, quod hic repetite confirmat. 

Ego Petrizolus Johannis Tuscani, auctoritate imperiali notarius, mandato dicti testatoris et 
rogatus scribere, scripsi, et etiam iuterliniavi n, o, eam, et [tra]c[t]atiSyVult esse, decederet, et 
iuterliniavi etiam jxiuperibus. 
[A tergo:] 

Testamentum patris domine Johanne domini Musaroli. 

XXYII. 
1252, 24 decembris, 

Ex archivo s. Francisci Bonon. , nunc in Tabulario Max. bononiensi, sect. « Demaniole », 

num. -^ , lib. C , n. 94. 

(L. f 8.) In nomine Domini , amcn. Auno ejusdem millesimo ducentesimo quinquagesimo 
secundo, indictione decima, dic octavo exeunte decembri. In domo Abbatis et monasterii nonan- 
tulani, que est in civitate Bononie in parochia sancti Jeorgii de Pozale, presentibus dompno 
Tranchedo, veuerabili abbate monasterii sancti Johannis parmensis, qui nunc moratur cum do- 
mino Abbate nonantulano iufrascripto , et domino Raynerio domini Bonacurxii de Scanabicis , 
et domino Guillielmo filio domini Accharixij de Accharixiis, et domino Albertatio Guidonis Al- 
berti de curia sancti Ambroxij, et Rubeo de civitato Parme de Fontanella, et dompno Simone, mo- 
naco dicti abbatis Tranchredi, et dompuo Jacobo, et dompno Tiberto monaco ipsius monasterij, et 
domino Donato florentino, notario Abbatis nonantulani, et Jacobo de civitate Rome, qui moratur 
cum domino Synenomiue, doctore Legum, testes rogati et vocati fuerunt. (iJ^Cum lis et contro- 
versia verteretur inter dominum Cirsacum, venerabilem abbatem monasterij nonantulanj, et dom- 
pnum Paganum monacum et syndicum dicti mouasterij ex una parte, et Comune seu Universita- 
tem sancti Johannis in Perxixetj, et Raynerium de Albarelis syndicum dicti Comunis ex alia, cujus 
litis et controversie tenor talis est: Anno Domini millesimo ducentesimo quinquagesimo primo, 
indictione nona, die duodecimo exeunte setembri in palatio veteri Comunis Bononie, presentibus 
domino Alberto Cazanimizi, domino Cabriele de Sancto Petro, domino Paxipaupero doctore le- 
gum, domiuo Merchadante de Migarano, et Vallino notario, testibus. dTlniplorat offitium vestrum, 
domine Bonincontre judice (i) et assessor domini Bonifatij de Salis Potestatis Bononie, dompnus 
Paganus monachus et syndicus Abbatis Monasterii nonantulani, quatenus ex vestro offitio interdi- 
ctum facere debeatis Comunj sancti Johannis in Perxixeti, vel syndico ipsius Comunis nomine ipsius 
Comunis, ut ipsum Comune, seu homines ipsius Comunis non debeant buschazare, vel sterpare, 
vol incidere, sive uti, vel ligna exsportare de terris, et nemoribus positis infra confines desi- 
gnatos per syndicum ipsius Abbatis et monasterij, scriptos manu Simonis Bonacose Rangonis 
notarii, qui laudatum fuit per dominum Johannem de Canova, arbitrum et arbitratorem electum 
iuter Comune sancti Johannis et dictum monasterium, ipsum monasterium non esse inquietandum 
in possessione vel proprietate totius nemoris, paludis, terre aratorie, vineate vel prative quam- 
te[c]umque sint, vel invenirentur infra limitem de Curtis, qui est a mane, et limitem de Ponte 

(1) Sic. 



SPECTANTIA AD PROFESSOBES JURIS CIVILIS 43 

longo, qui est a sero, et a quinquaginta perticis inferius a Dozolo Leonis Perleonis, et ipsum 
dominum Johannem corporalem possessionem et tenutam tradidisse partim dicti monasterij de 
dictis possessionibus infra dictos confines, quos dicit syndicus designatos esse per alium syndicum, 
ut dictum est supra; que quidem imploratio scripta est manu dicti Simonis; cujus designationis 
tenor talis est: Anno Doniini millesirao ducentesimo quinquagesimo primo, indictione nona, die 
dominica, tertio intrante septembri. Actum infra dictis locis designatis, presentibus domino Aczo- 
lino Marzigonis, Gratiano, nuncio Comunis Bononie, et Nicholao Nadalini notario, testibus vocatis. 
([;:T)ominus Raynerius de Albarolis, syndicus Comunis sancti Johannis, et dominus Tibertus condam 
Nonexij, massarius dicti Comunis, vice et nomine dicti Comunis interrogati a me Symone, notario 
Potestatis destinato a domino Bonincontro judice et assessore domini Bonifatij de Salis, Potestatis 
Bononie, quod designarent et demonstrareut michi notario locum ubi dicitur Dozolus Leonis Per- 
leonis, qui dixerunt, comunicato conscilio decem hominum sancti Johannis, esse Dozolum supra- 
dictum a sancta Maria de Portu per centumundecim perticas, ad perticam sex brachiarum, mensu- 
ratas a muro dicte ecclesie recte [i]n viam usquo ad locum qui dicitur Dozolus, et ibi sunt facte 
due cruces in uno salice, qui est a latere mane vie, et distat a dicta via sancte Marie per quinque 
perticas sex brachiarum, et una crus facta est in uno albaro, posito a latere sero vie juxta viam, 
et dicunt quod vadit inferius dictus Do[zo]lus ad schisara, versus raane, usque ad limitem Curti. 
(C^Dominus presbiter Gerardus, syndicus monasterij de Nonantula, vice et nomine dicti mona- 
sterij, interrogatus a me Simone, notario Potestatis, destinato a dicto domino Bonincontro judice 
Potestatis quod designaret et demonstraret mihi notario locum ubi dicitur Dozolus Leonis Per- 
leonis, qui dixit esse Dozolum predictum, a mane est flumen sancti Johannis, a sero limitus Curti, 
ct vadit usque ad designatam inferius, et a segnata inferius usque ad voltam Guarauam, et illa 
designatio est supra ecclesiam de Alegralcore veclo, et est in loco, qui dicitur Gena, et incipit 
supra [sjtratam veterem, que est inter sanctum Johannem et Alegralcore veclo, que designatio 
scripta est manu dicti Symonis notarii. 

Que lis et controversia mota fuit per dictum syndicum nonantulanura corara doraino Bo- 
nincontro de Calisano, olira judice et assessore domiui Bouifatij de Salis condam Potestatis Bononie, 
et pendebat coram domino Thomaxio, judice et assessore doraini Ilenrici de Moza, Potestatis 
Bononie, cujus petitionis occasione factum fuit interdictum per dominum Bonincoutrum Comuni et 
syndico sancti Johannis, nomine Comunis sancti Johannis, et dicto syndico dompno Pagano nomine 
dicti monasterii de omni eo, quod est designatum infra confines supradictos, ne deberent buschi- 
zari, vel sterpari, vel incidi, ne debeant inde ligna exsportari ab aliqua dictarura partiura, ut 
patet de interdicto ex sententia sive pronuntiatione scripta manu Simonis Rangonis notarii, cujus 
interdicti tenor talis est : Millesimo ducentesirao quinquagesirao prirao, indictione nona, die prinio 
intrante septerabri in palatio veteri Comunis Bononie, presentibus Bartholomeo notario et Mi- 
chaele notario, CJ' dominus Bonincontrus de Calisano, judex et assessor domini Bonifatii de Salis 
Potestatis Bononie, precepit Raynerio de Albirolis, syndico Comunis sancti Johannis in Perxixete, 
ut in banno mille librarum bononinorum pro se et dicto Comuni, quod non debeat buschizare, vel 
facere buschizari nemus, de quo est lis, secundum quod continetur in laudo facto a domino 
Johane de Canova ultra id, quod continetur in dicto laudo, sub dicta pena. Idem preceptum fecit 
syndico Abbatis Nonantule, sub dicta pena, quod interdictum confirmatura fuit per quandara sen- 
tentiam, latam a dicto domino Bonincontro, cujus sententie tenor talis est : In nomine Patris et 
Filii et Spiritus Sancti, amen. Conscilium domini Guilielmi Panzonis, et mei Gerardi Piglogarij 
super questione et contenptione, que vertitur inter dompnum Paganum syndicum monasterii no- 
nantulani, et ipsum monasterium ex una parte, et Raynerium de Albirolis, syndicum Coramunis 
sancti Johanis, et ipsum Commune, ex alia, super eo quod implorat dictus dompnus Paganus, 
nomine ipsius monasterii, per oflBtium judicis interdici dicto syndico et Comunj, ut ipsum Co- 
mune, vel homines ipsius Comunis non debeant buschizare vel sterpare, vel incidere, sive uti 
vel ligna exportare de terris et nemoribus positis infra confines designatos per syndicum ipsius 
Abbatis et monasterij, scriptos per Simonera Bonacose Rangonis notariura, et super aliis pro- 
positis et allegatis per advocatos utriusque partis, est tale : quod interdicatur utrique parti, seu 
syndicis Comunis sancti Johanis, et monasterij predicti, ne infra confines designatos per dictum 
Raynerium de Albirolis, syndicum Comunis sancti Johanis, et dominum Tibertum condam Tignoxij, 
massarium dicte terre, et per dompnum Gerardum presbiterum syndicum monasterij nonantulani. 



44 MONUMENTA 

secundam quod scriptum cst per Simonem Bonacose Rangonis notarium, debeat buschizari vel 
sterpari aud incidi, et ne debeant inde ligna exsportari per eos, yel per aliquos pro eis, quo- 
usque interdictum fuerit relasatum. Et hoc ideo, quia utraque pars illud allegat ad se pertinere 
et se possidere, et pro dictis laudatum csse inter eos factum per dominum Johanem de Canova, 
arbitratorem inter eos electum, scriptum per Martinum de Urbino notarium; et ne possint pro- 
pter hoc ad arma et rixas pervenire, et fiat dictum interdictum utrique parti sub certa pena 
judicis arbitrio statuenda. Et ut Comune Bononie plenam de predictis habeat securitatem ne 
possit monasterium nonantulanum, si non servaret, fori privilegium allegare, teneatur syndicus 
satisdare de pena, que imponeret solvenda, si faceret monasterium contra inter[di]ctum ; et ne 
possit aliqua partium magno incommodo affici, ex eo quod predicta esset diutius sub intcrdicto, 
detur a judice terminus [q]uindccim dierum utrique parti ad probandum et ostendcndum de 
jure suo et confinibus laudi. Quibus diebus elapsis, possit dictus judex, cui et quando sibi vi- 
debitur, tollere et confirmare interdictum ; et si videbitur judici, possit dictam dilactionem abbre- 
yiare et prorogare suo arbitrio. Lata fuit hec sententia, et jn scriptis pronunciata per dominum 
Bonincontrum, judicem et assessorem domini Bonifatij do Salis Potestatis Bononie sub anno Do- 
mini millesimo duccntesimo qulnquagesimo primo, indictiono nona, die duodecimo exeunte se- 
ptembri, in palatio votcri Comunis Bononie, presentibus domino Alberto Cazzanimizi, domino 
Cabriele de sancto Petro, domino Paxipaupcro, doctore legum, domino Merchadan[t]e de Miga- 
rano et Vallino notario, testibus. Que quidem sententia scripta erat manu dicti Simonis notarii. 

dJ^VoIentes ambe partes de predictis ad concordiam pervenire, compromiserunt dictus Syn- 
dicus nonantulanus et dominus Abbas prefatus, nomine predicti monasterij, et pro ipso mona- 
sterio ex una parte, et dominus Arimuudus Jacobi de Bernardo, Potestas Comunis sancti Johanis, 
et prefatus syndicus ejusdem universitatis nomine ejusdem universitatis et pro ipsa universitate 
ex altera, de predicta lite et interdicto et questione et possessione, vel quasi, et dominio vel 
quasi, ejus totius quod est in questione, iu dominos Bonapartem de Gisleriis et Sinenominem 
domini Sinenominis, doctores Legum, tamquam in arbitros et arbitratores, et amicabiles compossi- 
tores, seu laudatores; promittentes inter se ad inviccm, et ipsis arbitris seu arbitratoribus seu 
amichabilibus compossitoribus, stare, parere, actendere, servare omne eorum laudum, arbitrium, 
preceptum, divisionem, designationem , adjudicationem dictorum dominorum, factum vel factam 
semel vel pluries inter predictas partes, tam super possessione, de qua supradicta questio vcr- 
tebatur, quam etiam super ipsa terra, nemore, sive palude, seu proprietate ejusdem, quam etiam 
super omni eo, quod predictis dominis videbitur arbitrandum, seu amichabiliter disponeudum ; ita 
quod possit precipere, laudare, arbitrari, stando, sedendo, diebus feriatis et non feriatis, utraque 
parte presente, vel altera absente, dum tamen cytata, sub pena mille librarum bononenonim 
vicissim inter partes et ipsis arbitratoribus per stipullationem promisa. Qua comisa et exacta, 
vel non, partes teneantur observare omnia supradicta, sub obligatione bonorum dicti monasterij 
et dicti Comunis sancti Johannis. 

Item dominus Abbas prefatus et syndicus predictus dicti monasterij, nomine dicti mona- 
sterij, et eorum precibus et mandato, dominus Accharixius, filius condam domini Guidonis de 
Accharixiis, et dominus Naxipaxe de Malpiliis de strata majorl, et dominus Bonjacobus Alberti 
Pizole de parochia sancti Colunbani, et dominus Johannes Pasqualis, notarius de Pozale, et do- 
minus Jacobus Cochus de Pozale, et dominus Guido Bochaderonco de Guarinis de porta sancti 
Petri, et dominus Jacobinus, qui dicitur Paglarinus, filius condam domini Guillielmi de Accarixiis, 
qnilibet eorum principaliter et jn solidum se obligando, et renuntiantibus benefitiis novarum 
constitutionum de pluribus reis debendj, et auxilio epistole Divi Adrianj, et doli mali condi- 
ctioni, et in factum, et sine juxta causa, et omni alii legum auxilio et decretorum, per se 
suosque heredes per stipulationcm promiserunt Raynerio de Albirolis, syndico Comunis sancti 
Johannis, stipulanti nomine dicti Comunis, quod curabunt et facient ita, quod Capitulum nonan- 
tulanum dictum compromissum confirmabit cxpressim ad sensum dictorum dominorum, et omne 
laudum et preceptum et designationem et arbitrium et adjudicationom , quod et quam et que 
et quas facient predicti domini arbitratores, actendet et observabit pcrpetuo, et non contrafaciet 
vel veniet aliquo modo vel jngenio, aliquo tempore, sub predicta pena et obligatione bonorum 
suorum et dicti monasterij, et pena comisa et exacta, vel non, jn quolibet capitulo, et quotiens 
contrafactum fucrit laudum et preceptum seu arbitrium, et designationcs et aiudicationes a pre- 



SPECTANTIA AD PHOFESSORES JUEIS CIVILIS 45 

dictia dominis arbitratoribus facte, semper valeant et teneant, et partes illa teneantur observare, 
que predicti domini dixerint. 

Item dominus Arimundus Jacobi de Bernardo, Potestas dicti Comunis sancti Johannis, et 
Raynerius de Albirolis, syndicus dicti Comunis sancti Johannis in Perxixeti, nomine dicti Comunis 
sancti Johannis, et eorum precibus et mandato dominus Olidfredus doctor Legum, et dominus 
Gerardinus domine AdeHasie de sancto Johanne in Perxixeto, et dominus Tibertus Tignoxij de 
dicta terra sancti Johannis et dominus Albertus Magnonus de dicta terra sancti Johannis et 
dominus Rolandinus Carmirixij de dicta terra sancti Johannis in Perxixeti, quilibet eormn 
principaliter et in solidum se obligando, et renuntiantibus benefitiis novarum constitutionum de 
pluribus reis debendi et auxilio epistole divi Adriani, et doli mali, condictioni, et in factum et 
sine justa causa, et omni Legum alij auxilio et decretorum, per stipullationem per se suosque 
promiserunt predicto domino Abbati et dompno Pagano monaco et syndico dicti monasterij 
nonantulani, stipulanti nomine dicti monasterij, quod curabunt et facient jta, quod dictuni Co- 
mune et homines confirmabunt expressim dictum compromisum ad sensum dictorum domiuo- 
rum et omne laudum et preccptum et designationem et arbitrium et adjudicationem , quod et 
quam et que et quas facient predicti domini arbitratores , actendet et observabit, et actendent 
et observabunt perpetuo, et uon contrafacient vel venient aliquo modo vel ingenio aliquo tem- 
pore, sub predicta pena et obligatione bonorum suorum et dicti Comunis sancti Johannis in 
Perxixeti. Et pena comisa et exacta, vel non, jn quolibet capitulo et quotiens contrafactum 
fuerit laudum et preceptum, seu arbitrium et designationes et aiudicationes a predictis do- 
minis arbitratoribus, semper valeant et teneant, et partes illa teneantur observare que predicti 
domini dixerint. 

Hoc acto concorditer inter partes, quod predicti arbitri et arbitratores tenutam tradere pos- 
sint predictis partibus ad eorum voluntatem, et quod possint possessorem et dominum constituere 
quamlibet partem ejus totius, quod cuique partium assignabunt. Et hoc etiam expressim actum 
est jnter eos, quod quilibet Potestas Bononie, et quilibet judex Potestatis seu Comuuis Boaonie 
possit, et debeat quamlibet partem manutenere et defendere in possessjone et proprietate ejus, 
quod cuique partium fuerit assignatum ac si per sententiam jure ordinario tam in possessorjo, 
quam in petitorjo judicio esset definitum. Non obstante eo, quod lege cavetur, ne ex laudo vel 
compromisso penali, actio in factum vel ex re judicata horiatur. Cui legi ambe partes concor- 
diter renuntiant. 

(]^Anno Domini millesimo ducentesimo quinquagesimo tertio, jndictione undecima, die quin- 
todecimo jntrante januario, jn sala palatij veteris Comunis Bononie, presentibus domino Aygone, 
notario de porta sancti Proculi, domino Roberto de Guazatorio, domino Guidone de Grizanna 
et domino Manfredo Bonbologni de burgo Galerie et Nicholao Nadalini condam Petri Nadalis, 
notario, et Virgilio de Albirolis, notario, et Bonizo servitore domlni Arimundi de Bcrnardo, testes 
rogati et vocati fuerunt (ETdompnus Lanfrancus monachus et syndicus monasterii sancti Syl- 
vestri de Nonantula et totius capituli et conventus ejusdem, nominatim et specialiter ordinatus 
syndicus a dompno Paulo priore dicti monasterij, et a dicto capitulo, ad confirmandum et rati- 
ficandum, et ad approbandum compromissum factum per venerabilem virum dompnum Cirsacum 
abbatem et dompnum Paganum ejusdem monasterij syndicum ex una parte, nomine dicti mo- 
nasterij, et Comune sancti Johannis et Raynerium de Albirolis syndicum dicti Comuuis ex alia, 
nomine dicti Comunis factum in dominos Bonapartem et Sinenominem, doctores Legum, ut ap- 
paret de syndicatu ex jnstrumento scripto manu Nicholay Nadalini Petri Nadalis notarii, in pre- 
sentia dictorum testium et arbitrum, sive arbitratorum , et dicti Raynerij de Albirolis, syndici 
dicti Comunis sancti Johannis, ratificavit, approbavit, confirmavit nomine dicti monasterij et totius 
conventus et capituli predicti, conpromisum factum in predictos dominos super questione, quo 
vertitur jnter predictum monasterium nonantulanum ex una parte, et dictum Comune sancti 
Johannis cx alia, ut apparet de conpromiso scripto manu mei Alamanni notarii, et illud con- 
promisum, et omnia, que in dicto conpromiso continentur, vult habere robur et plenisimam fir- 
mitatem; et omnes promisiones factas predictis arbitris seu arbitratoribus et etiam predicto 
Raynerio de Albirolis syndico. 

(C^Dominus Raynerius de Albirolis, syndicus Comunis sancti Johannis, nominatim et spe- 
cialiter ordinatus syndicus a domino Arimundo Jacobi de Bernardo, Potestate Comunis sancti 



46 MONUMENTA 

Johannis et a dieta Uniyersitate, ad confirmandum et ratificandam et ad approbandum conpro- 
niisum factum per dominum Arimundum predictum, Potestatem dicte terre, et Raynerium de 
Albirolis, syndicum dicti Comunis ex una parte, nomine dicti Comunis et dictum dominum Cir- 
sacum, venerabilem abbatem monasterij nonautulani, et a dompno Pagano syndico dicti mona- 
sterij ex alia, nomine dicti monasterij, factum in dominos Bonapartem et Sinenomiuem, doctores 
Legum, ut apparet de syndicatu ex instrumento scripto manu Virgilij de Albirolis notarii, jn pre- 
sentia dictorum testium et dictorum arbitrum et arbitratorum et dicti dompni Lanfranchi, syndici 
dicti monasterij, ratificavit, aprobavit et confirmavit nomine dicti Comunis et totius Universitatis, 
conpromisum factum in predictos dominos, super questione, que yertitur inter predictum Comune 
ex una parte, et dictum monasterium ex alia, ut aparet de conpromiso scripto manu mei Ala- 
manni notarii jnfrascripti, et illud conpromisum et omnia que in dieto conpromiso continentur, 
Yult habere robur et plenisimam firmitatem; et omnes promisiones factas predictis arbitris seu 
arbitratoribus et etiam predicto dompno Pagano sindico et abbati Cirsaco predicto. 

Et ego Alamannus de Floranis, auctoritate imperiali Notarius, his omnibus interfui, et a pre- 
dietis conpromisoribus et fidejusoribus et arbitris seu arbitratoribus rogatus seribere, scripsi, et 
me subscripsi. 

In nomine Patris et Filij et Spiritus Saneti, amen. Ad honorem Dei et Beato Virginis 
Marie, nos Bonapars et Sinenomen, doctores Legum, arbitri et arbitratores seu amichabiles 
conpossitores, electi a dompno Cirsaco yenerabili abbate monasterij sancti Silyestri de Xonantula, 
a dompno Pagano monacho et syndico dicti monasterij nomine dicti monasterij, ex una parte, et 
a domino Arimundo Jacobi de Bernardo, Potestate Comunis et hominum sancti Johannis in Per- 
xixetj, et a Raynerio de Albirolis, syndico dicti Comunis, ex altera, nomine dicti Comunis super 
lite et controyersia, que inter eos vertebatur, prout continetur iu conpromiso scripto manu Ala- 
manni de Floranis, notarij infra scripti, habentes plenam et liberam potestatem, ex vi dicti con- 
promisi, pronuntiandi, laudandi, sententiandi, ajudicandi, dividendi tam super possessione quam 
proprietate et dominio ejus totius poderis, quod in dicto conpromiso continetur, de quo inter 
predictos lis et questio vertebatur, habita diligenti deliberatione , et loco litis visioni oculorum 
Bubjecto, pro bono pacis et concordie, dicimus, laudamus et arbitramur, et amichabiliter dispo- 
nendo pronuntiamus, quod dictus Raynerius de Albirolis, syndicus dicti Comunis saneti Johannis, 
nomine dicti Comunis, et ipsum Comune, habeat et teneat et pleno jure possideat ractione do- 
minij et proprietatis, sine inquietatione alliqua a capitulo seu monasterio nonantulano imper- 
petuum facienda dicto Comuni, omne id quod est a centum undecim perticis supra, conpu- 
tatis et asazatis ad perticam sex braziorum, ab ecclesia sancte Marie de Portu, eundo versus 
sursum directo, intra limitem de curtis a mane, et limitem de Ponte longo a sero, et incipiat 
dicta mensuratio supra viam, que est juxta dictam ecclesiam per quinque perticas a latcre mane, 
et conpleta et facta mensuratione centum undecim perticarum versus sursum, damus et adiu- 
dicamus predicto syndico sancti Johannis et ipsi Comuni omne jd quod est ab illo loco supra, 
cundo directo ad filum versus mane, a limite de ponte longo usque ad limitem de eurtis; hoc 
salvo quod liceat et debeat dominus Abbas predictus, et ejus syndicus nomine ipsius monasterij, 
et ipsum monasterium, incidere seu incidi facere, et incissum tollere et exsportare hinc ad tres 
annos proximos venturos omne lignamen, quod osset infra dictos limites in sparata, que est, vel 
diceretur esse, dicti domini Abbatis vel monasterij predicti ; et precipimus dictum Comune saneti 
Johannis non debere inquietare seu molestare dictum Abbatem seu dictum syndicum in in- 
cissione et exportatione dicti lignaminis; et precipimus quod dictum Comune sancti Johannis non 
debeat buschizare vel buschizari facere dictam sparatam, que est infra dictos limites usque ad 
dictum terminum, quousque dictum lignamen per dictum Abbatem, vel ejus syndicum vel alium, 
nomine dicti monasterij, integraliter fuerit exsportatum. 

Item precipimus quod predictus dominus Abbas et syndicus ipsius monasterij, nomine dicti 
monasterij, et ipsum monasterium, non debeat inquietare in dominio, proprietate seu possessione 
dictum Comune sancti Johannis in eo, quod supradicto Comuni concessimus, seu aiudicavimus , 
vel in aliqua parte ejus. 

Item laudamuB et pronuntiamus et dicimus, et amichabiliter disponendo arbitramur, quod 
dictus dominus Abbas et dompnus Lanfrancus syndicus dicti monasterij, nomino et vice dicti 
monasterij, et ipsum monasterium, habeat et teneat et pleno jure possideat ratione dominij et 



SPECTANTIA AD PROFESSOBES JURIS CIVILIS 47 

proprietatis, sine jnquietatione aliqua a dicto Comuni sancti Johannis imperpetuum facienda dicto 
monasterio, omne id, quod est inferius a loco, dato et consignato a nobis supra, Comuni sancti 
Johannis, et vadat yersus mane directo ad filum usque ad limitem de Curtis. 

Item pro bono pacis et concordie laudamus et arbitramur et amichabilitcr disponendo pro- 
nuntiamus, quod dictus syndicus* sancti Johannis, nomine dicti Comunis, et dictum Comune, det 
et solvat dicto domino Abbati, nomine dicti monasterij, et ejus syndico dompno Lanfranco, du- 
centas libras bononenorum hinc ad kalendas martii proximas venturas. 

Item precipimus quod dictum Comuue sancti Johannis non debeat jnquietare jn dominio, 
proprietate, seu possesione dictum monasterium in eo, quod supra dicto monasterio concessimus, 
seu aiudicavimus, vel jn aliqua parte ejus. 

Iteni ad eternam rei memoriam precipimus quod predictum Comune sancti Johannis, nomine 
dicti Comunis, et ejus syndicus, et dictus dominus Abbas, nomine dicti monasterij, et ejus syn- 
dicus, faciant vel fieri faciant comuniter et comunibus expensis unum fossatum jn coniinio su- 
pradicto, qui vadat ad filum a limite de ponte longo usque ad limitem de Curtis versus mane, 
et sit amplum per sex pedes et cavatum per quatuor pedes, et jn quolibet capite dicti fossati et 
etiain jn medio debeant comunibus expensis facere vel fieri facere unum bonum pillastrum de 
malta calcina, grossum et amplum in omni parte sui per tres pedes, et altum per duos puntos 
hinc ad festum sancti Michaelis de mense septembris proxime venturi. Et precipimus quod dictum 
fossatum debeat discomborari de tertio jn tertium annum comuniter, et comunibus expensis. Quod 
laudum factum fuit in presentia Raynerii de Albirolis syndico predicto, et dompni Lanfranchi 
syndici dicti monasterij, ad quem dictum conpromisum traslatatum fuit. 

Que omnia et singula jn comuni concordia laudaraus, arbitramur et difiinimus, aiudicamus, 
dividimus et precipimus inviolabiliter observare ab utraque partium, sub pena que in conpro- 
miso continetur. 

Latum sive pronuntiatum, sive lata seu pronuntiata fuit hec sententia seu laudum in Ca- 
pitulo ecclesie sancti Salvatoris de porta Nova, presentibus dompno Guezo, Priore sancte Marie 
de Reno et sancti Salvatoris predicti, et donno Ugolino domini Zamboni Episcopo, et domino 
Martino Prosperoso notario, et domino Jacobello domini Petrizoli Femine notario, et domino Pe- 
trizolo Asaldine de Porta Nova, et domino Petrizolo condam domini Ugolini de Gisso de Porta 
Nova, et domino Malatigna condam Jenoisij de Porta Nova, et domino Raymundino Geffadelli 
de Porta Nova, et domino Corvolino Barberio, et domino Nicholao Nadalini condam Petri Na- 
dalis notario, et domino Jacobo Cocho, testes rogati et vocati fuerunt. 

Et jnterlineavi ad jnvicem et ipsis arbitris seu arbitratoribm seu ainichabilibus conpositoribus 
et omnij et facienty et facient, et conpositores. 

Et ego Alamannus de Floranis, auctoritate jmperiali notarius, his omnibus jnterfui, et man- 
dato dictorum arbitrum seu arbitratorum scripsi, et me subscripsi. 
[A tergo:] 

Sententia lata per dominos Bonapartem et Senzanominem pro sancto Johanne. 



XXVIII. 

1256 j 28 febrmrii et 24 mai. 
Ex Begistro novo, car. 102 r. 

De LITTERIS CoMMUNIS BoNONIE, QUOD VADANT FAVENTIAM EECEPTUEI — RUBEICA — 

Exemplum quarumdam litterarum sic incipientium : 

Magne nobilitatis et sapientie militibus Potestati et Capitaneo, et Anzianis et Consulibus 
civitatis Bononie, et Consilio et Commuui Nicholaus quondam Ramberti Bazallerii, Guillielmus 
Gosius, Potestas, Rainerius de Liazariis, Capitaneus populi Faventie, Consilium, contio et Commune 
se ipsos eidem beneplacita et maudata de vestra dominatione, potentia et sapientia gerentes fi- 
duciam specialem, idcirco vos reputamus tamquam dominos speciales; hinc est quod, cum una 
pars et alia faciunt et fecerunt guarnimenta ad destructionem civitatis Faventie, et non modi- 



48 MONUMENTA 

cam lexionem, et habeant firmum propositum malefaciendi , tos tanquam patrem et dominos 
requirimus humiliter et devote, quatenus yestro honore, et deyotionis intuitu, vobis placeat nos 
Buccurrere, et venire ad substentationem civitatis Paveutie, que est vestra, pro Deo et intuitn 
pietatis firmiter cognoscentes , quod sumus parati et erimus vestra mandata faccre, et vos in 
omnibus obedire, ipsam civitatem accipiendo in vestra fortia et virtute, defendendo ipsam et 
manutenendo ad vestrum servitium pariter et mandatum, omni mora postposita, cognoscentes 
firmiter; quod si facere omiseritis, dicta civitas est destructa. Yenite domini. venite sine mora 
intuitu pietatis. 

Millesimo ducentesimo quinquagesimo sexto, indictione quatuordecima, die lune penultimo 
februarii. In sala palatii veteris Communis Bononie ubi habitat dominus Jordanus de Lucino, 
Capitaneus populi Bononie, presentibus Ilostaxino notario et Fide de Florentia merzario, testibus. 

Ego Guido Romei, imperiali auctoritate notarius, has literas de licentia et mandato domini 
Jordani de Lucino, Capitanei bononiensis populi, scripsi et exemplavi, et me subscripsi. 

De Potestate Faventie, super cabocio Communis bononie ipsam tebram regerb. 

In nomine Domini, amen. Millesimo ducentesimo quinquagesimo sexto, die mercurii, vige- 
simo quarto die madii, indictioue quartadecima. In civitato Bononie in platea Communis supra 
carotium Communis Bononie ad honorem Dei et sancte Ecclesie et Communis et populi Bo- 
nonie, et ad reformationem et bonum et pacificum statum Communis Faventie, iuro ego Churadus 
de Surixana, Potestas Faventie, regere dictam civitatem Faventie et ejus districtum et comita- 
tum et homines civitatis et comitatus et districtus ejusdem hinc ad kalendas proximas marcii 
bone fide, sine fraude, et homines (O universis civitatis et comitatus et districtus ejusdem a me 
et a meis judicibus postulautibus justiciam observabo et fatiam observari, et ad honorem et 
commodum Communis et populi Bononie, et Communis Faventie jura et honores Communis Fa- 
ventie manutenebo et conservabo, et ab aliis dotenta seu indebite occupata recuperabo pro posse, 
et recuperata conservabo, et pro meo salario et meorum judicum et totius mee familie a dicto 
Communi Faventie percipiam et consequar mille libras ravignanas tantum ad tres terminos per- 
Bolvendas, secundum quod continetur in litteris Faventie de dicto regimine ad me missis, et equos 
meos et tocius mee familie ad meum periculum et fortuuam tenebo, nisi, quod Deus advertat, 
in servicio Communis Faventie interficerentur, vel vulnerarcntur, vel admitterentur ; quo casu ac- 
cipere possim a Communi Faventie iustum mendum (2) ; si quid autem de avere Communis Faventie 
ad manus meas pervenerit vel meorum, infra tertium diem Massario Communis Faventie con- 
signabo vel faciam consignari, et predictum regimen et omnia et singula supradicta faciam ct 
observabo ad voluntatem et intellectum Potestatis et Capitanei et Comunis et populi Bononien- 
sium, et ea, que per predictos michi mandata fuerint, observabo. Laudum etiam, arbitrium et 
arbitraria, preceptum et precepta omnia et singula, que fient per dominum Bonacursum de Suri- 
xina, nunc Capitaneum populi Bononie ex vigore conpromissi seu coupromissorum in eum fa- 
ctorum a syndicis tam parcium quam Communis Faventie observabo et observari faciam toto 
posse, nec eis nec alicui eorum in aliquo oviabo, nec paciar quod eis in aliquo ovietur. Si 
quid autem huic meo iuramento additum fuerit per populum et Commune Bononie tenear ob- 
servare, et si quid inmutatum fuerit vel detractum, immutatum servare tenear secundum quod 
fuerit inmutatum; de detracto non tenear, nec de capitulis sivo statutis factis vel facturis per 
faventinos, precisis vel non precisis, tenear in toto nec in parte, uisi secundum voluntatem Po- 
testatis et Capitanei et Communis et populi Bononie. 

Actum in dicta platea Communis Bononie supra ipso carocio (3) in publica co[n]ctione Com- 
munis Bononie per sonum campane et tubarum more solito congregata, voluntate ipsorum exi- 
stentium in ipsa co[n]ctione, et nemine contradicente. 

Interfuerunt ibi testes dominus Philippus Giringellus, Potestas Forlivi et Forlimpopuli, et 
dominus Lambertinus quondam domiui Mathey de Samaritanis, Capitaneus populi Forlivi, et do- 
minus Jacobus de Claro, judex Potestatis Bononie, et dominus Jacobinus Desiderij et dominus 

(1) Sic, 

(2) Menditm pro emenda, Cfr. Du Cange, memla, (Ed. MDCCCLXXXV.) V., 339. 

(3) Sic, 



SPECTANTIA AD PR0FESS0RE8 JTJRIS CIVILIS 49 

BoUognius Montis, anziani populi Bononie, et Gruamons de Cazanimico et TomaBinus de Liazariis 
civis Bononie et plures alii, unde plura instrumenta uno tenore rogati sunt fieri. 

Ego Yitalianus filius quondam Chunradi de Vico mercato, civis Mediolani, notarius, interfui, 
tradidi et scripsi. 



XXIX. 

1256 f 25 augustL 

Ex Tabulario Max. bon. , in Registro novo, car. 363 v. 

In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Ad honorem gloriose Virginis Marie 
et omnium Sanctorum, anno Domiui millesimo ducentesuno quinquagesimo sexto, indictione qua- 
tuordecima, die yeneris septimo exeunte augusto ; dominus Manfredus de Maringo, Bononie Po- 
testas, et dominus Bonacurxsus de Surrixina, Capitaneus populi Bononie, arbitri electi in com- 
muni concordia per dominum Nicholaum de Tencharariis, syndicum Communis Bononie, voluntate 
et consensu Consili, populi et Communis Bononie ex una parte, et per dominum Gaudinura Ja- 
cobi Guarini procuratorem dominorum et dominarum, voluntate ipsorum ed hoc specialitcr syndici 
et procuratores constituti occasione servorum et anzillarum, scu illorum qui habiti sunt de ma- 
xinatis, possessorum et possessarum, detentorum et detentarum, quorum est procurator dictus 
dominus Gaudinus, quorum nomina superius scripta sunt, vel aliqui eorum vel earum habentes 
plenam et liberam potestatem arbitrandi, sententiandi, laudandi, judicandi et precipiendi super 
predictis et in predictis, ad omnem ipsorum arbitratorum voluntatem, tam dc servis et anzillis, 
seu habitis pro maxinatis vendendis et emendis pro Communi Bononie quam precio consti- 
tuendo pro quolibet servo et anzilla, seu habito pro maxinata ad omnem ipsorum arbitratorura 
voluntatem, diebus feriatis et non feriatis, in scriptis et sine scriptis, omni solempnitate juris 
omissa, stando, sedendo, una parte presente et altera absente, dum tamen cytata, ut constant 
predicta per compromissum scriptum manu mei Ubertini notarii, arbitrantur, sententiant, lau- 
dant, iudicant et precipiunt in communi concordia, quod dicti domini et domine, seu eorum pro- 
curator et cujuslibet eorum legitime faciat dicto domino Nicolao syndico nomine dicti Communis 
seu dicto Communi, datum et venditionem et iurium cessionem de personis tam servorum et an- 
cillarum, seu habitorum pro maxinata, possessorum et possessarum, detentorum et detentarum per 
dictos dominos et dominas, qui et que scripti sunt seu reperiuntur in libro mei Ubertini notarii, 
ubi scripta sunt nomina servorum et ancillarum, seu maxinatarum et approbati fuerunt per 
Potestatem , Capitaneum esse de maxinata , et qui nunc habitant in civitate seu episcopatu 
Bononie, salvo et reservato ipsis dominis et dominabus omni jure in peculiis et rebus dictorum 
servorum et ancillarum habitis per ipsos servos et anzillas eis debitis, vel aliis pro eis ubicumque 
reperirentur; et hoc pro pretio et pagamento inferius denotato. Item arbitrantur, sententiant, 
laudant, iudicant et precipiunt in communi concordia quod Commune Bononie teneatur et debeat 
cuilibet dominorum et dominarum, sive eorum legitimo procuratori, ad solutionem recipiendam 
ordinatam, dare et solvere pro quolibet servo et anzilla, qui et que scrlpti et scripte reperiuntur 
in libro mei Ubertini notarii, approbati ut supra dictum est per Potestatem et Capitaneum, decem 
libras bononenorum pro quolibet servo et anzilla quatuordecim annorura vel pluris, et octo libras 
bononenorum pro quolibet servo et anzilla minore quatuordecim annorum ; quod pretiura solvatur 
per Commune Bononie dictis dominis et dominabus, vel eorum procuratori, in hiis tribus terminibus, 
videlicet prima tertia pars dicti pretij solvatur et detur eisdem infra primos quatuor raenses 
anni proximi futuri currentis, anno domini millesimo ducentesimo quinquagesimo septimo; se- 
cunda vero tertia pars in aliis primis quatuor mensibus anni secundi currentis MCCIviij; alia 
tertia pars et complementum pretii supradicti in aliis quatuor primis mensibus anni tertii cur- 
rentis MCClviiij. Item quod pretium supradictum dictorum servorura et anzillarum debeat poni in 
Memoriali Communis Bononie cujuslibet domini et domine per se, ita quod ipsi domini et do- 
mine possint compensare et alii cui jus suum cederent , et Comraune cum eis , tara cum hiis 
qui cesserunt, et cum illis quibus cessum foret sive ante hunc contractum, sive post. Item quod 

TOM. II. . 7 



50 MONUMENTA 

res peculiares mobiles et iminobiles et alie quascumque seryi, seu hii qui habiti sunt pro ma- 
xinatis, habuerint apud se vel alios pro eis, debeant libere remanere apud dominos eorum, seu 
habitos pro dominis, et libere remaueant. Item quod Potestas et Capitaneus qui pro tempore 
fuerint, seu alter corum, habeant libcrum arbitrium summarie inquirendi sine aliqua juris so- 
lempnitate, ad instantiam dominorum, de peculiis et rebus predictis ubi sint, et apud quos sive 
in eis, vel aliis dicantur instrumenta couscripta vel non, sive apud quemcumque esse dicerentur 
quocumque modo et ex quacumque causa esse vel fuisse: et si apparuerit quod pertinuerint 
ad servos vel ad doniinos, seu habitos pro dominis per eos, debeat Potestas et Capitaneus seu 
alter eorum facere illas res restitui, nisi de consensu et de voluntate dominorum et dominarum 
in alios pervenissent, secundum quod ipsi Potcstati et Capitaneo videbitur ad eorum voluntatem. 
Item quod quilibet alius qui habeat vel habuerit de peculiis predictorum, seu rebus pertinen- 
tibus ad dominos, seu habitos pro dominis ex causa depositi vel alia quacumque, si non mani- 
festavcrit infra duos menses post laudum factum a Potestate et Capitaneo de servis et anzillis, 
seu habitis pro servis et auzillis seu maxinatis, dominis, seu habitis pro dominis, eorumdem, 
penam dupli ejus, de quo apparuerint habere vel habuisse, persolvere compellatur. Medietas 
cujus sit Communis et alia dominorum; et de predictis possit omni tempore inquiri et puniri. 
Ita quod predicta semper remaneaut in arbitrio Potestatis et Capitanei. Item parentes liberi, 
qui habent aliquem vel aliquos filios vel filias, servos seu anzillas, sive de maxinata, teneantur 
et debeant illi, vel illis filiis vel filiabus de suis bonis dare partem contingentem pro virili. 
Item laudant, sententiant et judicant in communi concordia, quod servi et anzille , seu habiti 
pro servis et maxinatis, qui et que reperiuntur scripti in libro mei Ubertini notarii, ex nunc 
sint liberi et franchi, et ponantur in libro fumantum et subeant honera Communis sicut faciunt 
liberi, salva semper ipsis Potestati et Capitaneo dilucidatione et dcclaratione et interpretatione 
in predictis et circa predicta, si qua dubitatio vel obscuritas appareret ; et de predictis omni- 
bus et singulis orilinamentis super hoc factis et super dictis capitulis fiat Statutum precisum, 
de quo teneatur Potestas et Capitaneus, auziani et consules, qui nunc sunt vel in futurum erunt, 
et ponatur in Statutis Communis Bononie et populi, quod absolvi, intelligi, dispensari, interpre- 
tari aliquo modo seu causa non possit nec debeat per Statutum seu reformationem , que ex 
nunc fieret, nec per populum Bononie neque per Capitaneum, Anzianos et Consules, neque per 
Potestatem, Consilium Communis Bononie et populi, neque per dominum Papam, seu ejus legatos. 
Et hec omnia precipimus inviolabiliter observari a dictis partibus sub pena et in pena, que in 
compromisso facto continetur. 

Actum in palatio veteri Communis Bononie in Conscilio speciali et generali Communis Bo- 
nonie ad sonum utriusque campane more solito congregato, in presentia dicti domini Oaudini 
Procuratoris, et domini Nicholay Syndici Communis Bononie ad laudum et sententiam audiendam, 
In quo quidem Couscilio dominus Nicholaus Syndicus, nomine dicti Comunis, juravit super ani- 
mabus Conscilij et Commuuis Bononie, Potestatis et Capitanei, Anzianorum et ConsuIumCi), et 
dominus Oaudinus suo nomine juravit super animam suam et omnium illorum quorum pro- 
curator est, omnia et singula attendere et servare inviolabiliter ut supra laudatum et pronun- 
tiatum est per dictos Potestatem et Capitaneum. 

Presentibus domino Petrizolo Ramixini, Johanne de Mutina, Oraziadeo Oerardelli aurificis, 
Anziano populi, et domino Alberto de Principibus, domino Cabriele Orugni, Albertuccio de Sa- 
badinis, consule mercatorum et campsorum, Jacobino Bocazo, Stephano et Caxoto, bannitoribus 
Communis Bononie et aliis multis de hiis testibus rogatis. 

Ego Ubertinus quondam Lambertini Jacobi de Pistore, imperiali auctoritate Notarius, dictis 
omnibus compromissis et sententiis interfui et rogatus a dictis Potestate et Capitaneo et a dicto 
Syndico Communis Bononie et a dicto procuratore scribere predicta, omnia scripsi publice et me 
Bubscripsi. 



(1) In Reg. gr.: < antianos et comuJes ». 



8PECTANTIA AD PBOFBSSORES JURIS CIVILIS 51 



XXX. 

1257, 17 februarii. 
Ex Archivo Max. Bon., in Begistro novo, c. 103 r. 

De laudo facto de Faventia, qualitee pro Comuni Bononie debeat peemaneee. 

In nomine Domini nostri Jesu Cbristi, amen. Nos Bonacursius de Surixina, nunc Potestas 
Bononie et tunc Capitaneus populi Bononie, seu arbitrator electus a Potestate et Comuni Fa- 
ventie nomine dicti Comunis, dataque in nobis licentia arbitrandi et laudaudi et diffiniendi inter 
bomines et partes dicte civitatis, et data que nobis potestas diffiniendi et precipiendi dicto Co- 
muni et Universitati quicquid viderimus expedire honori et bono statui civitatis Bononie, et ut 
ipsa civitas Faventie possit perpetua pace potiri, et Comuni Bononie indissolubili vinculo alli- 
gari, et ut utraquo civitas Bononie et Faventie in bono et paciffico statu perduret et semper 
debeat permanere, laudamus, pronuntiamus, arbitramur et precipimus, quod Comune et civitas 
Faventie habeant et habere debeant perpetuam pacem, et omnes de civitate et districtu Fa- 
ventie nomine partium inter se, et ipse partes, nuUam offensam, injuriam, vel gravamen sibi ad 
invicem inferant, sed comuniter adinferant, et comuniter intendant bono et pacifflco statui Co- 
munis Bononie et Comunis Faventie. 

d^Item precipimus et laudamus ut anuatim requirant Comune Bonouie, ut det sibi recto- 
rem, seu Potestatem cum feudo et salario consueto, et quem Comune Bononie eis dederit, 
habeant pro rectore, et si capitaneum habere voluerint, eodcm modo debeant a Comuni Bononie 
petere et tenere eum, quem Comune Bononie eis dederit. 

Item precipimus et mandamus quod dictum Comune Faventie et homines dicte terre teneant 
et tenere debeant pro amicis amicos Comunis Bononie et pro inimicis inimicos Comunis Bononie ; 
et si per Comune Bononie fuerit dicto Comuni iniunctum de guerra facienda, vel pace alicui 
civitati, ville, vel castro, vel Baroni, vel alicui singulari persone, vcl provintie, secundum quod 
mandatum fuerit observabunt; et exercitum et exercitus et cavalcatas facere teneantur iuxta 
mandatum Comunis Bononie, et arma et equos imponere in civitate et districtu Faventie quo- 
tiescumque per dictum Comune Bononie fuerint requisiti, et arma tenere imposita atque equos 
teneantur, donec ipsi Comuni Bononie placuerit. 

Item precipiraus et laudamus, quod fossata dicte civitatis seu fovee, conplanata et conpla- 
nate sint, sicut nunc sunt, et haberi debeant inperpetuum et teneri; neque refici debeant ncc 
cavari vel aliter reaptari absque licentia Comunis, Consilii et Populi bononiensis et consensu. 

Item precipimus et mandamus, quod omnia victualia et alia merchadandie de civitate Fa- 
ventie et ejus districtu possint duci et trahi et portari pcr cives Bononie ad civitatem Bononie 
a[b]sqne aliquo datio seu tolomeo (i). Item ut utraque civitas Bononie et Faventie victualibus ha- 
bundent, dicimus et laudamus quod aliqua victualia de districtu dicte civitatis Faventie vel de 
dicta civitate non debeant vel possint extrahi vel portari versus aliquam aliam civitatem, preter 
quam versus civitatem Bononie, nec de predictis extrahendis vel portandis debeat vel possit 
alicui civitati vel castro, vel singulari persone fieri gratia, licentia, vel concedi absque licentia 
Potestatis, Capitanei et populi Comunis Bononie. 

Item dicimus et laudamus, quod similis moneta, que expenditur in civitate Bononie, expen- 
datur et currat in civitate Faventie et ejus districtu. 

Item dicimus et laudamus quod hec omnia et singula ponantur et poni debeant, et semper 
esse in statutis Comunis Faventie precise, et in statutis Comunis Bononie precise, et de hoc 
teneatur Potestas, que fuerit ad regunen dicte terre et Potestas Bononie facere observari. Et 
hec omnia et singula debeant attendi et observari in omnibus et singulis capitulis supradictis 
sub pena que in compromisso continetur, scripto manu Vitaliani de Vichomercati notarii, quo- 

(1) Tolomeo pro telotieo; idest tributum, vectigal, Cfr. Du Cange, VIII. , 118 et 119. — Y. etiam tdmi, telonum, 
tolletum, toUonium, toln et tolomena. 



52 MONUMENTA 

tiens comissa fuerit; qua soluta, vel non, laudum et omnia que in eo continentur, in sua per- 
maneant firmitate et obligatione bonorum Comunis Faventie. 

Pronuntiatum fuit hoc laudum per dictum Bonacurxium de Surixana Potestatem Bononie in 
palatio Teteri Comunis Bonouie, congregato Consilio generali et spetiali Comunis Bononie per 
Bonum campanarum, more solito, sub anno Domini millesimo ducentesimo quinquagesimo septimo, 
indictione quintadecima, die duodecimo exeunte februario. 

Presentibus domino Martino de Burgo, domino Bonayintura de Sayignano, legum doctore, 
et domino Kaynerio de Liazariis, domino Lambertino Guidonis Buyalelli, domino Arimondo de 
Bomanciis et domino Kodulfo de Graidano et domino Guinizello domini Magnani et domino Ja- 
cobino Botatio et domino Bono Jacobo Squartonis et pluribas aliis, testes rogati et vocati. 

Ego Jacobinus filius Kibaldini, imperiali auctoritate notarius, et tunc notarius Anzianorum 
et Consulum et populi Bononie, ut supra legitur, de mandato dicte Potestatis hoc laudum scripsi 
et publicayi et subscripsi. 

XXXI. 

1262, 9 iulii. 



Ex archivo Metropolitanao ecclesiae s. Petri bonon. , nunc in Tabulario Max. bonon., 

2u9 



sect. « Demaniale », nuni. ""^, doc. n. 28. 



Anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo secundo, indictione quinta 

(1) Eodem anno et indictione, die nono intrante julio, precepit dominus Electus [Bononien- 
sis] predictus predictis Sindicis, quod cras, post nonam, statim sint in eodem loco cum Sa- 
pientibus suis ad allegandum adhuc ali[quidj si volunt coram Sapieutibus electis per eum, et 
perentorie, et ad sententiam audiendani. 

In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Super questione, que vertitur inter 
Bolnisium notarium, procuratorem et sindicum Cnpituli Bononiensis, et fratrem Guidonem de 
sancto Mauritio, sindicum et procuratorem Ecclesie et Fratrum Heremitarum sancti Jacobj de Sa- 
vina juxta Circlam civitatis Bononie, utrum pactum factum per venerabilem patrem dominum 
fratrem Jacobum bononiensem Episcopum, pro se et Capitulo bononiensis Ecclesie ex una parte, 
et queudam fratrem ecclesie et Ordinis predictorum fratrum sancti Jacobj de Savina, nomine 
dictorum fratrum ex altera, et utrum moderatio facta per dictum venerabilem patrem bononiensem 
Episcopum super dicto pacto valeat et teneat, et sit equa vel non, consilium dominorum Oldo- 
fredj, Bonrecupri de Porro et Jaeobini Gratiadej, Legum doctorum, et domini Navarri canonici 
Burgensis, est tale, ut dictum pactum, cujus pacti tenor talis est etc. , valeat et teneat et va- 
luerit et tenuerit, et quod moderatio facta a predicto venerabili patre domino fratre Jacobo, 
quondam bononiensi Episcopo, cujus moderationis tenor talis est etc, valeat et teneat, et sit 
equa et justa et fuerit, et debeat observari, cum equa et iusta sit et cum ab ea non fuerit 
appellatum; in hoc scilicct debeat observari, ut fratres dicte ecclesie sancti Jacobj de Savina 
non recipiant ad sepulturam parochianos ecclesiarum sancte Marie Magdalene, sancti Leonardj, 
et sancti Egidii, et in omnibus aliis que in dicta moderatione continentur, non obstante indul- 
gentia generali concessa dictis fratribus et ordini Heremitarum sancti Jacobj de Savina a bone 
memorie domino Innocentio Papa quarto, cum in dicta indulgentia impetranda de predicto pacto 
non fuerit facta mentio ; et non obstante alia indulgentia, concessa predictis fratribus et ordini 
a bone memorie domino Alexandro Papa quarto, cum dicta indulgentia et ejus generalitas sit 
res[trin]genda ad id de quo specialiter agebatur, scilicet ad presentacionem Prioris dicte eccle- 
sie, et visitationem et corretionem, non autem complectatur sepulturam, scilicet ut dicti fratre^s] 



(1) Praecedit m&ndatnm quo, sub die ultimo iunii promittendum de litibus et quaestionibuB inter dictas par- 

eiusdem anni, Bindicua et procurator Archipresbiteri et tes vertentibus speciale mandatum, compromisemnt se in 

OapituU bononiensis ecclesiae, ex una parte, et sindicus dominum Octavianum, Episcopum bononiensem, ut litos 

et procurator Prioris et conyentus sancti Jacobi de So' praedictas definiret. 



rena, Ordinls Heremitarum ex altera, habentes ad com- 



A 



SPECTANTIA AD PEOFESSOKES JUBIS CIVILIS 53 

parochianos dictarum trium ecclesiarum recipere possint ad sepulturam contra formam dicte mo- 
deratiouis. 

(L. t S.) Ego Matbeus quondam Jacobj palatini, auctoritate imperiali notarius, sedens ad 
pedes venerabilis patris domini Octaviani, Bononie Electi, et predictorum quatuor peritorum, hoc 
consilium ipsi domino Electo, per predictos quatuor Sapientes datum in comuni concordia, de 
ipsorum mandato scripsi, et eis legi semel, secundo et tertio, sicut jacet, et de ipsorum mandato 
publicavi et scripsi. 

XXXII. 

1269, 9 et 10 februarii. 

JEx Archivo Max. bon. , in Memorialibus Communis BononiaO; 
Memor. Semprebene de Nigro, car. 33 v. et 34 r. et v. 

(IlTDie dominico decimo intrante febniario. Ego Semprebene XJguitionis Nigri, auctoritate 
Imperiali notarius existens in conscilio speciali et generali Communis Bononie, infrascriptum 
pactum lectum per Sucium Kovisii, notarium ad Keformationes communis in dicto conscilio, in 
hoc memorialj secundum formam ordinamentorum apposuj et de manu mea scripsi. 

In nomine Domini, amen. Anno ejusdem millesimo ducentesimo sexagesimo nono, indictione 
duodecima, die sabati nono intrante februario. Jacobus Caxottus bannitor Communis Bononie, 
syndicus predicti Communis ad hoc specialiter constitutus, ut de syndicatu ejus apparet ex in- 
strumento scripto manu Bonaventure de Prunarola notarii ad discum domini Potestatis, nomine 
et vice Communis Bononie, et pro ipso Communi dedit, concessit et locavit opus et laborationem 
ct fabricationem monete Communis Bononie, que fieri debet ex forma statuti Communis Bononie, 
domino Bitto de Tornaquincis de Florentia pactis, promissionibus, conventionibus et conductio- 
nibus infrascriptis ; videlicet quod predictus dominus Bittus debeat et teneatur et promisit dicto 
Jacobo syndico Communis Bononie recipienti et stipulanti vice et nomine dicti Communis, facere 
et fieri facere monetam bononinorum crossorum de lega in libra bon. crossorum de decem uncijs 
et tercia de bono argento et purificato, sicut est argentum venetorum crossorum, et de pondere in 
marcha ad marcham bononinorum de tredecim solidis et quatuor denariis. Et ipsa moneta de- 
beat balanzari ad fortes et ad ilebiles , ita quod fortes possint esse de tredecim solidis et duobus 
denariis in marcha et non minus, et flebiles de triginta solidis et sex denariis in marcha et non 
plus; et de ipsis fortibus ct ilebilibus non possint esse in unzia ultra duo fortes et duo flebiles ; 
et quod bononini crossi debeant esse forniti, ita quod sint pulcri et albi ; et debeat zerchari per 
suprastantes monete omni vice, qua extrahetur sazum, et sazum fieri debeat ad voluntatem supra- 
stantum monete, qui orunt pro Communi Bononie, vel voluerint in denariis, vel in virgis secundum 
quod suprastantibus magis videbitur convenire pro maiori utilitate Communis Bononie. d^ Modus 
autem monete parve fiat hoc modo, et facere et fieri facere promisit secundum infrascriptum 
modum, scilicet quod tantum argentum sit in duodecim bononinis parvis quantum est in uno bono- 
nino crosso, et debeant esse de quinquaginta duobus et quarta in unzia albi et forniti. Et debeat 
ipsa moneta balanzari ad fortes et flebiles, ita quod in unzia nou possint esse ultra tres fortes 
et tres flebiles, videlicet quod flebiles non possint esse plus quinquaginta quinque et quarta, et 
fortes minus de quadraginta novem et quarta, et exeant de zecha pro libra ad rationem quin- 
quaginta duorum solidorum et trium denariorum, albi et forniti. Promisit etiam dictus dominus 
Bettus et coniata moneta parva taliter, quod ipsi denarii sint forniti et albi, et sint quinqua- 
ginta duo soldi et tres denarii in libra ponderata, si reducerentur ad ignem, quod possint et 
debeant extrahi pro sazo due unzie et quarta de argento venicianj crossi in libra, vel pro libra. 
iiritem quod faciet dictus Bettus reduci in scriptis totum argentum et bolzonem, quod emerit; 
ita quod extrahatur de moneta tantum arzentum et bolzonem in moneta facta, quantum sibi 
erit datum dicta de causa, salvo callamento. C^ Item quod non expendet dictus dominus Bittus 
Bolganus, nec expendi faciet de dicta moneta aliquem denarium parvum vel crossum per se, 
vel alium, nisi primo fuerit approbata et laudata per suprastantes monete. (£^ Et totum argentum 
et bolzonem sibi datum pro dicta moneta facienda, faciet de ipso argento et bolzone monctam 






54 MONUMENTA 

crossam et parvam, et non aliad aliquo modo. CLTEt promisit dictus dominus Bittus Bolganus 
pro taglatore et assagatore suo, quod bene et legaliter facient, et quod presentabit eos in forcia 
Communis Bononie quocions placuerit domino Potestati ad Yoluntatem suprastantum. c^ Et di- 
ctam monetam faciet et fieri faciet a die contractus in antea ad duos annos continue, secundum 
modum monete, laborando quando moneta poterit laborari sine dampno usque ad capitale, omnibus 
suis expensis tam de domo quam massaraticis et onmibus alijs pro dicta moneta facienda opor- 
tunis. dJ^Item quod aliquis civis vel commitatinus in dicta moueta facienda, vel fieri facienda 
non possit nec debeat habere partem aliquo modo vel ingenio, et non intelligatur quod illi sint 
cives Bononie qui sunt originarii civitatis Florentie, silicet Blanchus Begnaminj Glandonis, Spi- 
nellus Flachi Bonacursij, et Massus Kustici Clariti, in pena et banno quingentarum librarum 
bononinorum; et quod aliqua alia persona non possit nec debeat habere partem in dicta moneta 
facienda vel fieri facienda, nec aliquis civis vel comitatinus possit habere partem in ipsa mo- 
neta in dicta pena et banno quingentarum librarum bononinorum, auferendo tam dicto conductori 
monete, quam aliis omnibus, qui haberent partem in dlcta moneta contra predictam formam. 
dJ^Et quod suprastantes elligantur ad voluntatem domini Potestatis et domini Capitancl, expensis 
tamen monete ; ita quod quilibet habere non possit ultra triginta solidos bononinoinim , et mu- 
tentur singulis duobus mensibus sicut videbitur domino Potestati et domino Capitaneo. CT Et 
quod illi qui erunt electi in suprastantes ad predicta laudanda et approbanda debeant iurare de 
novo coram domino Potestate et domino Capitaneo et coram Bulgano predicto vel conductoro 
monete laudare et approbare monetam secundum supradictum modum, bona fide, tam pro com- 
muni Bononie, quam pro ipso Bulgano vel conductore monete. 

C^ Item quod suprastantes, qui electi fuerint, teneantur venire levare et levari facere sazum, 
et approbare ipsam monefcam, secundum modum supradictum, quociens fuerint requisiti per ipsum 
Bulganum, vel aliquem de socijs ejusdem; et dominus Potestas, si fuerit requisitus, teneatur 
dictos suprastantes cogere venire ad predicta facienda, in banno centum solidorum bononinorum 
auferendo cuilibet suprastanti, qui venire differet vel recusaret venire, pro qualibet vice. Et si 
dicti suprastantes, qui erunt super dicta moneta approbanda, essent in discordia cum dicto domino 
Bitto Bulgano, conductore monete, vel aliquo de socijs ejusdem de approbanda dicta moneta, 
quod dominus Potestas et Capitaneus teneantur ad voluntatem dicti domini Bitti Bulgani vel 
suorum sociorum et ad ipsorum requisitionem accipere Fratres regulares, qui debeant preesse 
sazis faciendis et tenendis. Et elligantur eo casu per Potestatem et Capitaneum viginti boni ho- 
mines et legales de sapientioribus et utilioribus cambii civitatis Bononie, etatis quinquaginta 
annorum, vel ab inde supra; et quod dicti sapientes vel major pars eorum laudaverint et ap- 
probaverint, id servetur. (£^ Item quod predictus dominus Bittus Bulganus, et ejus socij qui sunt 
originarii civitatis Florentie, possint libere venire, stare et redire in civitate et de civitate Bo- 
nonie et ejus districtu et defferre et deflferri facere bolzonem, argentum, vel ramum ad civitatem 
Bononie pro moneta facienda, et e[o]rum nuncii possint similiter venire, stare et redire sine 
fraude, portando tamen bolzonem, argentum, vel ramum pro predicta moneta facienda et non 
possit iniuriari, molestari, vel intradici in personis et rebus modo aliquo, vel ingenio, vel occa- 
sione alicujus represalie vel bannj. C^ Item quod predicto domino Bitto Bulgano vel sociis non 
possit imponi aliquod toUoneum, vel dacium, vel passadium, aut tolli pro argento vel bolzone 
aut ramo, quod haberent vel differrent in civitate Bononie, vel districtu pro moneta facienda. 
(nr Et quod possit dictus dominus Bittus Bulganus et ejus socij habere operarios et monetarios 
pro dicta moneta facienda undecumque voluerint ad eorum voluntatem, ita quod non possint 
impediri aliquo modo per aliquem vel aliquos ; et specialiter occasione alicuius represalie vel banni 
dati alicuj universitati , vel domino alicuius loci, nisi essent in banno communis Bononie aliis 
occasionibus. (C' Item quod si civitas Bononie esset in aliquo rumore, quod Deus avertat, et tunc 
ipsi domino Bitto Bulgano vel suis socijs vel nuncijs per forciam esset aliquid acceptum, quod 
Commune Bononie debeat ei vel eis satisfacere de omni eo, quod probaverit, vel probatum fuerit 
per vim sibi acceptum fore, ipsum vel ipsos conservare indempnem vel indempnes. Et predicta 
omnia debeant reformari in Consilio communis Bononie et poni in libris statutormn Communis 
Bononie, absolvendo omnia statuta, capitula statutorum et reformationes populi et Communis Bo- 
nonie, que contradicerent aliquid in predictis vel in aliquo predictorum, et poni debeat hoc 
pactum in libro statutorum Communis Bononie. Promittens dictus syndicus nomine et vice com- 



SPECTANTIA AD PE0FE8S0RE8 JUBIS CIVILI8 55 

munis Bononie dicto domino Bitto stipulantj predicta omnia et singula attendere et observare 
et adimplere et non contrafacere, vel venire aliqua ratione vel causa. Et versa vice dictus dominus 
Bittus promisit per stipulationem pro se et suis heredibus dicto syndico, recipientj et stipulanti 
vice et nomine Communis Bononie, predictam monetam secundum supradictum raodum legalitcr 
facere et fieri facere bona fide, et attendere et observare omnia et singula suprascripta. Que 
omnia et singula promiserunt intra se vicissim alter alteri attendere et observare et non contra- 
facere, vel vonire aliqua ratione vel causa, sub pena mille marcharum argentj bonj et finj, sti- 
pulatione promissa, et obligatione bonorum Communis Bononie et dicti domini Bitti, et sub reffe- 
ctione darapnorum et expensarum ac interesse litis et extra; que promisit unus alteri resarcire 
integraliter, pena tociens commitatur et exigi possit quociens contrafactum fuerit vel ventum in 
quolibet et pro quolibet capitulo supradicto. Et ea soluta, exacta, vel non, predicta omnia et 
singula firma et rata consistant. 

Et predicta omnia et singula integraliter observentur ad bonum et sanum intellectum recte 
et legaliter, sccundum quod scripta sunt supra in pactis et conventionibus supradictis. 

Et insuper: 
<i:rdominus Eibaldus de Foscardis v omnes predicti et quilibet predicto- 

<Xr dominus Uguitio de Auxellettis 
(Crdominus Riccardinus de Artinexijs 
(C dominus Albizus do Duliolo 



rum principaliter et insolidum se o- 
bligando realiter et personaliter in 
omnibus et singulis capitulis hujus 



aZ' dominus Benvenutus Melonus I contractus, constituentes se principa- 



les, reuunciantes beneficiis novarum 
constitutionum de fideiussoribus et de 
pluribus reis debendi, epistole divi 
Adrianj, fori privilegio, doli mali, con- 



<ir dominus Cazanimicus Cazetta 

CT' dominus Zeveninus de Zovenzonibus 

C^ dominus Petrizolus quondam domini Aymericj Zohenis 

(C' dominus XJgolinus de Sabatinis iudex 

CU' dominus Johannes domini Lanbertinj Zovenzonis j dictioni indebiti, sine causa et in fa- 

ctuni actioni et omni alij exceptioni et iuris et legum auxilio, promiserunt per stipulationem so- 

lempnem per se suosque heredes, omni exceptione, occasione juris vel facti remota, dicto Jacobo 

syndico Communis Bononie recipienti et stipulanti nomine et vice Comraunis Bononie et pro ipso 

Comrauni, se facturos et curaturos quod dictus dominus Bittus, conductor dicte monete, omnia et 

singula suprascripta et infrascripta attendet et observabit et integre adimplebit et dictura com- 

mune Bononie indempnem conservabit. Et si non attenderet et observaret, ipsi per se et de 

eorum proprio attendent et observabunt et adimplebunt, sub dicta pena mille marcharura argenti, 

stipulationo promissa, eidera syndico nomine et vice Communis Bononie recipienti et stipulanti, et 

ea soluta, exacta, vel non, predicta omnia et singula nichillominus seraper rata sint ct firraa et 

observare integre proraiseruut. Itera rcficere ac restituere omnia et singula dampua, expensaS; 

ac interesse litis et extra, pro quibus omnibus et singulis attendendis, observandis et integraliter 

adimplendis obligaverunt dicto syndico, nomine et vice Coraraunis Bononie recipienti et stipulanti, 

omnia eorum bona tam habita quam habenda. 

Preterca dictus dominus Bettus iuravit ad sancta Dei Evangelia corporaliter predicta omnia 
et singula, ut supra scripta sunt, sic atteudere, observare et adimplere in omnibus et per omnia. 

Quod quidem pactura approbatura fuit per sapientes viros dorainura Bolandinum de Bo- 
mancijs, Ugolinum quondara domini Zambonj, Thomaxiura domini Peverarij et Guillelmura de 
Rombodevino, doctores Legum, acceptos per dominum Potestatem Bononie. 

Qui Jacobus Caxottus, syndicus Communis Bononie, iuravit super anhnam Potestatis, qui 
nunc est vel pro terapore fuerit, et oraniura de Conscilio, et de ipsorum licencia et mandato 
omnia et singula supradicta firraa et rata tenere et habere et non contrafacere vel venire 
aliqua ratione vel causa, de iure vel de facto. 

Acta et celebrata fuerunt predicta omnia in Conscilio speciali et generali Comraunis Bo- 
nonie, ad sonum campanarum in palatio veteri Coraraunis predicti more solito congregato, in 
presentia domini Alberti de Fontana, Potestatis Bononie et Ymole, et domini Rizardi de Villa, 
Capitanei populi et Ancianorum et Consulum populi ; presentibus domino Gaudino judice, domino 
Zenzore quondam Milche notario, domino Bonaventura de Prunarola, notario, domino Nigro de 
Quercis notario, Johanne domini Benvignai notario, Ricardino, Jacobino Auxellittj bannitoribus 
Comraunis Bononie et aliis pluribus testibus in dicto Conscilio existentibus , vocatis, rogatis. 



56 MONUMENTA 



XXXIII. 



1269, 15 iunii. 



Ex archivo sancti Stephani, nunc in Tabulario Maximo bon. , aect. € Demaniale »; 

24 
960 



num. ~f.j lib. XXIV. 



In Christi nomine, amen. Super questione, que yertitur inter Yenturam, sindicum monaBterii 
sancti Sthephani, nomine et vice dicti monnasterij et ipsum monasterium ex una parte, et dominum 
Brandalisium de Gozadinis ex alia; dicit enim dictus dominua Brandalisius , quod ipse eat in 
possessione dictarum rerum et possessionum de quibus est questio et fuisse, et antequam res ipsas 
et fructus habuisset, et retro percepit. Item negat dictum monasterium possidere; quare dicit 
quod fructus ad monasterium non pertinent, et quod sequestrari non debent, [scd] sibi dari; et 
ex habundanti yoluit cayere de dictis fructibus salvandis et custodiendis. E contra [predictus] 
Yentura sindicus monasterii sancti Stephani, qui negat dictum Brandalisium habere aliquam pos- 
[sessi]onem in supradictis possessionibus , imo dicit monasterium possidere et possedisse, et na- 
turalem possessionem retinuisse per dominam Marriam. Quare dicit fructua monaaterio tradi 
debere, cum poaaessiones sint predicti monasterii, et ipsum monasterium esse in possessione; et 
ex habundanti dicit se parratum sati^sjdare de predictis fructibua exsibendis et restituendis, si 
de iure debuerit, et salyandis et non barratandis, ut hec omnia et alia in postis per utramque 
partem scriptis apparet. 

Consilium domini Basacomatris de Basacomatribus legum doctoris, et mei Ceryoti domini 
Acursii legum doctoris est [tale], quod predicti fructus tradantur Yenture sindico monasterij sancti 
Stephani nomine et yice [dicti] monasterii. Hoc addito, quod dictus sindicus satisdet de dictis 
fructibus parere iuri coram suo judice cum domino Brandalisio, et de eis exsibendis et resti- 
tuendis prout de iure debuerit. Que fieri debeant, non obstantibua testibus, ex.officio receptis, 
cum recepti fuerint lite non contestata, et partibus non presentibus nec citatis, et cum sibi inyicem 
contra dicere yideantur. 

Lata et pronuntiata fuit hec sententia in palatio yeteri Communis Bononie per dominum 
Stephanum doctore[m] legum, judicem Potestatis, pro tribunali sedente[m], partibus presentibus, 
sub anno Domini millesimo ducentesimo sexsegesimo nono, indictione duodecima, die quinto- 
decimo intrante junio, presentibus domino Ysinardo domini Bonioanini Rubei, et Jacobo Parisii 
notario, testibus. 

Ego Yitorrius Jacobi, imperiali auctoritate notarius, et nunc ad discum domini Potestatis, 
scripsi, subscripsi. 



XXXIY. 

1270, 19 iulii. 
Ex Archiyo Max. bonon., in Memorialibus Laurentii Bonacatti, an. 1270, car. 8 r. e y. 

Die sabati xiij exeunte julio [ Mcclxx, jndictione xiij ] 

Eodem die. 
CIJ' Dominus Francischus condam domini Accurxij, \ doctores legum , quilibet eorum in solidum 
Cu dominus Albertinus de Cararijs, I yolentes satisfacere de iniuriis et yiolentiis 

dT dominus Rufinus de Principibus, ) factis per eos yel eorum sequaces die lune 

(TT dominus Baxacomatre, \ xiiij intrante presente mense julij in ecclesia 

i^ dominus Lambertinus Ramponus, ) beati Petri Bononie et in canonicam et domus 

eiusdem ecclesie et in dominum Bononie Episcopum et dominum Archidiaconum Bononie et 
eorum familiares et in canonicos eiusdem ecclesie et in turbatione diyini officii, quod tunc in 



SPECTANTIA AD PROFES80RES JURIS CIVILIS 57 

ipsa ecclesia celebrabatur, sponte et liberc subiecerunt se stare omnibus mandatis, moderationi 
et iurisdictioni et dispositioni dicti domini Episcopi spiritualiter et temporaliter , et omnia alia 
fecerunt et promiserunt ac iuraverunt, que in instrumento continentur inde facto bodie manu 
Ugolini Gualcheri notarii, in palatio dicti domini Episcopi, presentibus dominis Foligno, Jaco- 
bino, Paulo de Galutiis, Zambertino canonico bononiensi, magistro Deolacora de Mantua, Ber- 
toldo canonico Vulterano, Gerardo archipresbitero de Campo Paganello, priore sancti Apolenaris 
ilorentini presbit^ro, Rolando de Serenico, et Laurentio Bonacatti notario, testibus ut predicti 
dixerunt et scribi fecerunt. 

Eodem die sabati xiij exeunte julio. 
CT Dominus Rogerius Archidiaconus bononiensis ex una parte, 

C^ dominus Francischus quondam domini Accurxij , \ legum doctores, ex alia parte, in solidum 
CC7' dominus Albertinus de Cararijs , j promiserunt et compromiserunt in domi- 

<[r dominus Rufinus de Principibus , f num Octavianum bononiensem Episco- 

CC7' dominus Baxacomatre , [ pum, tamquam in arbitratorem et amica- 

dJ^dominus Federicus do Scala, I bilem compositorem, moderatorem et bo- 

(£^ dominus Lambertinus Ramponus, ] num virum, super discordia que vertebatur 

inter eos, scilicet quod predicti doctores dicunt se jus habere in examinationibus faciendis pro- 
movendorum ad honorem magisterii in Jure Civili, tam in scrutiniis et presentationibus, ac exi- 
gnationibus puntorum, quam in aliis, que in examinationibus et promotionibus requiruntur tam 
de iure, quam de consuetudine dudum obtenta, hec ad se spectare dicentes; que omnia dictus 
dominus Rogerius adnegat, dicens ad se solum et ad ofBcium et dignitatem Archidiaconatus 
spectare, et alia fecisse que continentur in instrumento dicti compromisi, scripto manu dicti 
Ugolini Gualcherii, hodie facto in dicto loco, et presentibus dictis testibus ut predicti dixerunt 
et scribi fecerunt. 



XXXV. 

1270j 3 septernbris, 
Ex Archivo Max. bonon. Memor. Petri Bonincontri Cazalune, an. 1270, a c. 91 v. 



Nota de la ve- 
scontaria dar- 
genta. 



Millesimo ducentesimo septuagesimo , indicione terciadecima , die tercio 
intrante setembri. Cum venerabilis pater dominus Phylippus, miseracione divina 
sancte Ecclesio ravennatis Archiepiscopus, sit corporea infirmitate gravatus, et 
pro sui salute intendat eum quod oporteat ad partes Tuscie, in quibus ortum 
assumpsit, personaliter se conferre, eo quia earum parcium aerem et situm ejus egritudo requirit, 
in hunc modum curavit felici, securo et tranquillo statui providere archiepiscopatus et ecclesie 
ravennatis, maxime super cura, protectione et conservacione Argente, Cavalii et omnium terra- 
rum et locorum spectancium, subiacencium et pertinencium quoquomodo vicecomitarie Argente, 
et super tolenda omni materia discordie, scandali, disscensionis et litis iam orta, vel que posset 
oriri inter ipsam Ecclesiam ravennatem et subiectos vicecomitarie Argente, qui eidem domino 
tamquam rebelles denegant respondere, eum sencientes infirmum, ob quod parcatur eciam omni 
discrimini personarum et rerum, quod accidere posset obinde. Nam cum vir nobilis dominus 
Opizo, Estensis marchio, sit precipuus princepd filius et defensor devotus in omnibus sancte ro- 
mane Ecclesie et ejus subiectorum ubilibet, ad quam archiepiscopatus et ecclesia ravennas im- 
mediate spectant et pertinent, qui ejusdem archiepiscopatus et ecclesie Ravennatis, jurium juris- 
dictionum, locorumve curam et protecionem, salubrius, potencius habere valet et apcius exercere, 
in honore Dei et Ecclesie romane pro bono et pacifico statu dicti archiopiscopatus curam, pro- 
tecionem et administracionem Argente, Cavalii et omnium terrarum et locorum spectancium et 
subiacencium vicecomitarie Argente, eidem domino marchioni sub hac forma commisit, videlicet 
quod idem dominus Archiepiscopus sponte et ex certa scientia per se et suos successores con- 
cessit, locavit et dedit Brunello, notario de Ferraria, recipienti vice et nomine dicti domini Opi- 
zonis marchionis, omnes et integros fructus obvenciones et redditus Argente et ejus pertinencie, 

TOM. II. 8 



58 MONUMENTA 

CaTalii et omniam terrarum et locorum, spectancium, subiaciencium tcI pertinentium quoquomodo 
Ticecomitarie Argente. Qui dominus Archiepiscopus dixit quod iste sunt terre subiecte Ticeco- 
mitarie Argente: Argenta, CaTalii, Portus Major, Portus Vedrarie, Grasallum, Bochaleonum^ 
Bandum, Consandalum, Ripa Persici, Sandalum et Maderium, in blaTis, Tino, introitu catene, 
daciis, condempnacionibus et banis; pensionibus, jurisdicionibus realibus et personalibus, usu et 
exercitio jurisdictionum, fructibus decimarum et omnibus racionibus spectantibus ad jurisdicionem 
Ticecomitarie, officio et omnibus juribus ad ipsum officium spectantibus Ticecomitarie, et omnibus 
aliis reditibus cujuscumque generis, manerie[i], ct condicionis ad ipsum dominum Archiepiscopum 
et raTennatem Ecclesiam spectantibus, tcI que spectare possent, a festo sancti Petri, nupcr elapso, 
usque ad festum sancti Pctri de junio proxime Tenturo collectis, exceptis illis qui non sunt nunc 
in Ticecomitaria Argente, et colligendis, exactis et exigendis, fructibus terrarum seminandis dum- 
taxat cxclusis; ita tamen quod dicte jurisdicionis concessio, ipsiusque usus et exercicii et Tice- 
comitarie officium extendantur et durent hinc ad unum annum proxime Tenturum: concedens 
idem dominus Archiepiscopus predicto Brunello notario recipienti Tice et nomine dicti domini 
Marchionis, licenciam et liberam potestatem ipsos fructus, obTcntiones et redditus, ut dictum est, 
colligendi, percipiendi, exigendi, habcndi, tenendi ct rccuperandi, et dictam jurisdicionem, usum et 
esercicium ipsius jurisdicionis et Ticecomitarie officium exercendi, habeudi et utendi et omnia 
faciendi usque ad terminos supradictos, prout eidem domino Archiepiscopo tcI ejus nuntiis licebat, 
liceret et licet ; et ponens eum in locum suum, ipsum suum procuratorem constituit in predictis ; 
sibi libcram et generalem administracionem, quam plenius conferendo usque ad terminos supra- 
dictos, sibique licentiam intrandi et standi tenutam et possessiouem predictorum sua auctoritate. 
Pro qua quidem locacione, concessione et dacione reddituum et predictorum omnium et singu- 
lorum idem dominus Archiepiscopus fuit contentus et confessus, et in plena concordia cum dicto 
Brunello notario dante et solvente Tice et nomine dicti domini Marchionis, et pro ipso domino 
Marchione, habuisse et recepisse ab eo et in Tcritate habct duo millia quingentas libras bono- 
nenorum, datas et solutas per dominos Albizum Tomaxinum de Duglolo, Lambertinum de Zo- 
Tenzonibus, Petrizolum de Fuscarariis ct Petrizolum de Zohene (0 de strata Castilionis civitatis 
Bononie, campsores idoneos et legales ciTitatis Bononie, dominis Pliilippo et Francisco nepotibus 
dicti domini Archiepiscopi ejus Toluntate et mandato. Qui campsores dederunt et se obligaTc- 
runt eisdem ex causa depositi ipso domino Archiepiscopo mandante et Tolente ut aparet de 
ipso deposito ex instrumento publice scripto manu Bertholomei notarii quondam Cambij de Bo- 
nonia. Et renunciaTit ipse dominus Archiepiscopus exceptioni non date, solute, tradite et habite 
pecunie spei fucture numerationis et doli mali, condicionis sine causa, in factum, pacto speciali, 
omnique alij legum et canonum auxilio sibi in hoc competenti tcI conpetituro, protestans insuper 
idem dominus Archiepiscopus ad postulationem dicti Brunellj, qui non alienaTit in toto tcI in 
parte nec concessionem alicui fecit nec faciet in toto tcI jn parte de predictis tcI aliquo pre- 
dictorum nec iurisdicionem alicui concessit, nec alicuius protetioni comisit, nec concedet, subi- 
ciet vel comitet usque et inter terminum supradictum nec impetrabit contra predictam conces- 
sionem et hunc contractum, impetrandis et impetratis renuntiaTit ex nunc sponte, et promisit 
per se et suos sucesores dicto Brunello, stipulanti Tice et nomine dicti domini Marchionis, 
dictas res locatas et concesas ab omni persona eccllesiastica et seculari autorizare et defen- 
sare , excepto quam ab uniTcrsitatibus , colegiis et singularibus pcrsonis comitatus Ferrarie , 
districtus Argente et Porti maioris et eius plebatus Maderij et CaTagli et Bandi in iudicio et 
extra, et ei reficere omne dampnum et dispendium quod faceret tcI haberet in iudicio Tcl extra 
pro dictis rebus defendendis et pro faciendo obserTari predicta. Que omnia predicta et singula 
jdem dominus Archiepiscopus per se et suos successores per solemplem stipulationem promisit 
dicto Brunello, stipulanti et recipienti Tice et nomine dicti domini Marchionis et pro eius here- 
dibus, atendere et obserTare, firma habere et tenere et non contrafacere Tel Tenire. Et si contra- 
faceret tcI Tcniret, aut predicta et quodlibet predictorum non obserTaret, promisit per stipulatio- 
nem dicto Brunello, stipulante Tice et nomine dicti domini Marchionis, dare et solTcre nomine 
pene mille libras bononcnorum; que pena tociens comitatur et posit exigi cum effectu semel et 

(1) De Zolino in apographo rayennate. Sed certe Petrizolus dotnini At/merici Zohenis, descriptuB in Matricula 
Oampsorum anni 1294 (c. 2) in Archiyo Max. bononiensi. 



SPECTANTIA AD PROFES80RE8 JURI8 CIVILIS 



59 



plttries, nihilominus ratis manentibus singulis predictorum cocies fuerit contrafactum ; pro quibus 
omnibus et singulis observandis et penis solvendis obligavit eidem Brunello, recipienti vice et 
nomine dicti domini Marchionis, omnia sua bona et Archiepiscopatus Ravene presencia et fuctura ; 
que comisa, soluta vel non, jste contractus in quolibet capitulo suam obtineat firmitatem. 

Et insuper predictus Brunellus promisit per stipulationem solempnem dicto venerabilli patri 
domino Phylippo archiepiscopo Ravenati, se facturum et curatorem(i) quod dictus dominus Marchio 
acetabit dictum contractum conductionis, concessionis et dationis facte in dictum Brunellum, reci- 
pientem nomine dicti domini Marchionis et aprobabit et ratificabit omnia et singula que in ipso 
contractu continentur; et confitebitur quod dictus Brunellus de eius mandato et voluntate dictum 
contractum conducionis et concessionis et omnia et singula que continentur in eo celebravit, fecit 
et egit et quod perinde ex eo contractu vult teneri ac si per se ipsum contractum celebrasset et 
quod super hiis solempnes obligaciones et promisiones personales, reales et penales ad penam 
mille librarum bononenorum pro quolibet capitulo faciet et imponet dictus dominus Marchio, et 
omnia et singula suprascripta infra unum mensem cum solempnitatibus que requiruntur a jure. 
Que omnia et singula suprascripta predictus Brunellus promisit atendere et observare et facere 
curare, et adimplere sub pena mille librarum bononenorum et obligacione bonorum suorum et 
refecione dampnorum et expensarum ; et pena soluta, vel non, predicta omnia et singula in sua 
remaneant firmitate. 

Actum Bononie in quadam camera ecllesie sancti Ysaie in qua persistebat dictus dominus 
Archiepiscopus, presentibus dominis Drudone preposito EccIIesie Ravenatis, Azolino cantore eiu- 
sdem EccIIesie, Johanne abbate monasterii sancti Stephani de Bononia, fratre Guilielmo de Cozo 
de ordine Minorum, Galvano de Alegralcore legum doctore, Negrobono judico de Ferraria, Ugo- 
lino de Medicis judice de Ferraria, Octonello notario dicti domini Marchionis, Petricino de Casi 
et Bartholomeo Cambij notario, testibus ad hec rogatis et vocatis; qui dominus Azolinus dixit 
se cognoscere contrahentes. 

Et de hiis omnibus ego Petrus Bonincontri Cazalune, notarius, condidi publicum instrumen- 
tum, et Petrus notarius de Manzo de Ferraria fecit simile istrumentum, et Ugo notarius domiuj 
Archiepiscopi rogatus fuit facere aliud instrumentum eiusdem tenoris. 

Actum Bononie in quadam Camera ecclesie sancte Isaye, in qua persistebat dictus dominus 
Archiepiscopus, presentibus domino Drudone preposito Ecclesie ravennatensis , Azolino cantore 
ejusdem Ecclesie, Joanne abbatc monasteri sancti Stephani de Bononia, fratre Guglielmo de 
Cozo de Ordine Minorum, Galvano de Alegralcore legum doctore, Negrobono judice de Ferraria, 
Ugolino de Medicis judice Ferrarie, Octonello notario dicti marchionis, Petricino de Cati et 
Bartolomeo Cambii notario, testibus ad hec rogatis et vocatis; qui dominus Azolinus dixit se 
cognoscero contrahentes ; et de his omnibus ego Petrus Bonincontri Cazalune notarius , condidi 
publicum instrumentum, et Petrus notarius de Manzo de Fcrraria, simile instrumentum. Et Ugo, 
notarius domini Archiepiscopi, rogatus fui facere aliud instrumentum ejusdem tenoris. 

XXXVI. 

127 4 j 4 augmtL 

Ex Archivo publico Bononiae. In membrana veteri (2). 

In nomine Domini nostri Jesu Christi. Anno a nativitate ejusdem millesimo ducentesimo 
nonagesimo, die sabbati octavo mensis octubris, indictione quarta. In palatio novo Communis Me- 



(1) Sic. 

(2) Ad 1290 doGamentuin hoc trauBposuit Sarti; quo 
anno exemplum eententiae confectum fuit. Notae chro- 
nologicae huic transcriptioni afi&xae inter se pugnare yi- 
dentur. Savioli, exordio omisso (II., II., 478), sententiam 
ipsam Bub an. 1274 in appendice Annalium collocaTit. Do- 
lendum sane veterem membranam, iam in archiyo bono- 
niensi aBservatam , deperditam fuisBe, quod coniicere lioet 



accidiBse Baeculo elapso ; nam SaTioli, qui documenta Bup- 
paria de hac eadem re huio Bententiae adnectit ex au- 
thenticis archiyi membraniB, hoc maioriB momenti ex fide 
Sarti tantum retulisBC declarat. Sed non pauca ex iis 
quae Sarti mendoBe edidit, corrigi nunc potuerunt ex 
opere Georgii Giulini ( Memorie ecc, di Milano, P. VIII. , 
277-281 ) ; ipBe enim de hac ipsa Bententia documentum 
quamyiB mutilum eruditisBime exponit. 



60 MONUMENTA 

diolani, in presentia dominorum Leonardi Longi de T^iridono porte Ucelline, et Prioris Antiano- 
rum Populi Mediolani, et Zanni de Birizago jurisperiti; et Alberti de Osenago porte Romane, 
qui sunt de Anzianis Populi Mediolani, et Quasparri Selle porte Ticinensis, omnium civitatis 
Mediolani, testium rogatorum et yocatorum, dominus BcmardinuB dc PoIIenta, Potestas Medio- 
lani, et dominus Johannes de Pergolinis eius judex et assessor, preceperunt mihi Manfredo de 
Somagia, notario infrascripto civitatis Mediolani, ut debe^em autenticare et insinuare et in pu- 
blicam et authenticam formam redigere infrascriptam sententiam et infrascripta omnia, ita ut 
perpetuo yaleant . . . . ; tenor cujus sententie et quorum omnium talis est : 

In nomine Domini. Super petitione, cujus tenor talis est: In nomine Domini, coram yobis 
Guillelmo Advocato honorabili Potestate Mediolani et dominis Napoleone et Francisco de la Turre 
comitibus Yenafrii et Sapientibus et Consilio Mediolani, proponit querimoniose Guilielmus de 
Pusterla eivis vester, qualiter, ipso existente Potestate civitatum Bononie et Ymole simul, et 
regimen ipsum debite et fideliter exercente , sicut per menses proxime elapsos gesserat , terra- 
rum illarum cives, ortis seditionibus intcstinis, sibi regimen ipsum nequiter turbaverunt, impe- 
dierunt furiose, et de eo ipsum violenter et vitupcrabiliter ejecerunt ; ac detento sibi salario suo, 
quod erat librarum tria milia centum quinquaginta a Comuni Bononie, ct libre quingente a Co- 
muni Ymole monete bouoniensis, de quo tantum jam a Comuni Bononie libras mille quinqua- 
giuta et a Comuni Ymole libras trecentum triginta tres et soldos sex et denarios octo rece- 
pcrat , ac lesis et vulneratis equis suis per cives illos in bellis , ad que dividenda et sedanda 
miserat, de quo ad restitutionem librarum triginta quinque tenentur eidem, ac prestito per An- 
zianos sive Ministr[ale]8 Populi Bononie, juramcnto coram domino Anselmo de Alzate, et ipso ordi- 
nante de salvaudo ipso domino Guilielmo ac rebus suis, ac eum cum rebus suis secure conducendo 
usque ad civitatem Regii, ipso juramento neglecto, cives ipsi interposite et presumptuose contra 
Deum et justitiam et meritum irrueutcs, eum lectis, vestibus, utensilibus, vasis argenteis, equis, 
armis, pecunia et rebus inuumerabilibus crudelissime spoliarunt. In qua spoliatione abstulerunt 
sibi res inferius denotatas, postque oportuit ipsum Guilielmum equos et res plurimas mendicare, 
et ad propria cum laboribus et expensis plurimis obbrobriose remeare. Et cum Comunia terra- 
rum illarum, seu Comune et homines Bononie pro se et dicto Comuni Ymole, quibus Comuni 
et hominibus Bononie subest Comune Ymole, per vos et ambaxiatores vestros amicabiliter requi- 
sita fuerint super iis providere, et restitutionem et emendationem debitam facere procurarent, 
ipsi, obstinatis animis et contemptis precibus vestris, ea facere tirannice denegarunt. Quare me- 
moratus Guilielmus ad Dei justitiam et vestrum subsidium humiliter declinans, a vobis suppli- 
citer requirit, ut eidem Guilielmo, civi vestro, super tantis damnis, obrobriis et injuriis, compas- 
sionis animum exhibentes et tam iniqua et horribilia et inhumana scelera patienter sustinere 
non valentes, saltim sibi concedere solemniter velitis, ut ubicumque de personis et rebus civi- 
tatum illarum et districtuum earum invenire poterit, capiat et detineat sua auctoritate et cum* 
nuntio et sine nuntio Comunis usque ad satisfactionem dicti salarii sui et extimationis lesionis 
equorura suorum et rerum ablatarum cidem et familie sue, seu extimationum et redemptionis 
earum et damnorum et interesse et usurarum et expensis preteriti temporis et futuri, sicut 
inferius est notatum ac usque ad satisfactionem decem milium librarum monete mediolanensis, 
in quibus injurias suas propter res amissas extimat et damna sua. Et qui quidem dominus Gui- 
lielmus mutuo accepit libras octocentum bononenorum pro redimendis quibusdam ex rebus suis 
a domino Alberto Cazanimico, ad computum denariorum trium pro libra in mense, pro parte. 
Res vero sunt iste: 

In primis brachia octuaginta de stamforte pro vestibus militum, valoris librarum sexaginta 
bononenorum(i). Item unum copertorium de vermegio et blaveto, listatum, fodratum de zanetis 
valoris librarum sexaginta. Item unum matarazium de samito valoris librarum quinquaginta. Item 
cultra una de zendato usmegio valoris libraruni sexaginta. Item copertorium unum de scarlata et 
murato, listatum, fodratum de vario, valoris librarum centum viginti octo. Item duo paria robarum 
pro domicellis de grisello et viride brachiorum viginti quinque, valoris librarum viginti sex et 
soldorum quinque. Item duo capitalia unum de samito et unum de gasu valoris librarum octo. 
Item una sarza rubea valoris librarum duodecim. Item due bragonere complete et una falda 

(1) Giulini addit € iertiolorum »; deinceps Bemper hasce monetaB loco librarum bononenorum ponit. 



SPECTANTIA AD PROFESSORES JURIS CIVILIS 61 

perlameris, et unum eoUare ferri, et una te[8tera] et uua cropara valoris librarum sexaginta. 
Item una falda perlameris et due gambere valoris librarum duodecim. Item tres coppe cum pede 
argenteo superaurato, et una cum pede et cov[er]gio (i) argenteo superaurato. Item quatuordecim 
coppe plane argentee, et viginti sex coclearii valoris librarum quatuorcentum. Que omnia dero- 
bata fuerunt per dominum Albertum Cazanimicum in civitate Bononie et que redempta sunt per 
dominum Guillielmum pro libris octocentum bononenorum, sive per Ambaxatores Comunis Medio- 
lani pro ipso domino Guiliebno, qui iverunt in civitate Bononie pro predictis. Item pancere due, 
que derobate fuerunt et vel amisse in civitate Bononie vel districtu, valoris librarum decem. 
Item sella una de palafreno valoris librarum quatuor. 

Hec est memoria rerum domini Guillielmi de Pusterla amissarum in civitate et districtu 
civitatis Ymole : in primis palafrenus unus ferrandus cum sella dorata et freno, valoris librarum 
septuaginta. Item scutus unus et capellinus unus ferri dorati, valoris librarum quatuor. Item 
maronum unum et tapedum et bastum unum, bolze due, valoris librarum undecim. Item mula 
una de somerio, valoris librarum quinquaginta. Item libre centumquinquaginta bononenorum que 
erant de parte feudi domini Guillielmi civitatis Ymole. Item deficiebat de ipso feudo ad sol- 
vendum tertia pars ipsius feudi , que ascendit [ad summam] librarum centum sexaginta sex et 
soldorum tredecim et denariorum quatuor bononenorum. Item toalie quinque et malle(2)due, valoris 
librarum sexdecim. Item bragonere due complete valoris librarum decem. Item bandere due va- 
loris librarmn decem. Item sopravestes due pro domicellis de armis ipsius domini Guillielmi 
valoris librarum quinque. 

Infrascripte res derobate fuerunt in civitate sive districtu Ymole d^ Guidoni de Perazo (3), sotio 
suo, que res erant suprascripti domini Guillielmi de Pusterla: in primis pallafrenus unus albus 
cum sella et freno, valoris librarum quinquaginta. Item cavallus unus sorus maltengius de some- 
rio, valoris librarum quadraginta. Item bastus unus valoris librarum quatuor. Item maronus unus 
et tapetus unus valoris librarum sex. Item capironus unus valoris librarum tres. Item guanti duo 
[ferri] valoris soldorum quadraginta. Item capellus unus ferri doratus, valoris soldorum quadra- 
ginta. Item scutus unus doratus valoris librarum quatuor. 

Consilium dominorum Ubertini de Niguarda et Guidonis Stamphei jurisperitorum, qui vide- 
runt predictam petitionem et tenorem literarum directarum predicto domino Guillielmo ex parte 
nobilium virorum dominorum Guidesti de Pontecarali tunc Potestatis Bononie et Ymole, et Ja- 
cobi Amoroti Lanzavegne, Capitanei Populi, et Anzianorum et Consulum et Consilii et Comunis 
Bononie, in quibus continetur sicut elegerunt ipsum dominum Guillielmum in Rectorem suum 
usque ad annum unum , et rogarunt eundem ut acceptaret electionem eandem predictam ; et 
quod pro suo salario pro se et sua familia, scilicet quatuor judicibus et duobus militibus et sex 
notariis, habere deberet libras tria milia bononenorum; et sicut facere tenebatur regimen civi- 
tatis Ymole tenendo ad ipsum unum suum vicarium, unum judicem et unum notarium; et quod 
habere debebat ultra feudum Potestarie Bononie libras quinque centum bononenorum; et sicut 
debebat secum habere unum bonum hominem, qui sciret scribere et legere pro faciendis purgari 
viis et stratis et plateis, pro quo homine ultra predictum salarium habere debebat libras quin- 
quaginta bononenorum ; et sicut debebat ducere prudentem virum, qui debebat stare ad castrum 
de Loselino pro colligendo pedagio , et quod debebat habere pro suo salario libras centum bo- 
nonenorum pro toto anno ; et quod viderunt instrumentum, in quo continetur sicut ipse do- 
minus Guilielmus ipsum regimen acceptavit et recepit ; et quod viderunt formam ambaxarie 
injuncte per dominum Potestatem Mediolani, et per dominos Napaleonem de la Turre, Anzia- 
num perpetuura Populi Mediolani et Franciscum germanos comites Venafrii, sapientes et con- 
scilium Mediolani, dominis Girardo(4) de Castiliono, Anselmo de AIzate(5), Alcherio de Concorezio 
et Oldoni de Birago, ambaxatoribus tunc ituris et qui iverunt ad civitatem Bononie ad petitio- 
nem dicti domini Guilielmi, que continet quod deberent rogare et inducere Potestates universos 

(1) Cougio, Sarti. (5) Adhuc exkat in Archivo Maximo bononienei 

(2) Sayioli et Giulini: « tnare ». Malla, ut iteruni Denuntiatio facta per dominum Anselmum de Alzate et 
ulteriuB legitur, pro ital. fardelh occurrit in Stal, dtl sotios, Ambaxatores Comuni Bononie, sub diebus primo et 
Com. di Bologna ed. A. Frati (IIL, 671*). secundo menais iulii a. MCCLXXIV., pro facto de quo 

(3) Giulini: « Palazzo ». aupra {Miscell, fragm,, vol. V., n. 29) quam edidit Sa- 

(4) Giulini: € Conrado ». violi noster. 



6 2 MONUMENTA 

et singulos Bononie et Ymole, quod deberent satisfactionem et solutionem salarii et ]rerum 
ablatarum facere eidem domino Guilielmo, et restitutionem pignorum et restitutionem cautionum, 
et satisfactionem damnorum et injuriarum, alioquin Comune Mediolani provideret dicto domino 
Guillielmo contra eos ; et quod viderunt denuntiationes factas per predictos ambaxatores Vicario, 
Conscilio et Comuni Bononie suo nomine, et Comuni Ymole ex parte predictorum Potestatis et 
Comunis Mediolani et dominorum Napaleonis et Francischi, ad petitionem dicti domini Guillielmi 
super solutionibus , satisfactionibus et restitutionibus faciendis eidem domino Guillielmo de pre- 
dictis comminando, quod nisi facerent, Comune Mediolani et dicti domini de la Turre tot et 
tantas injurias et damna tolerare non yalentes, studerent in predictis omnibus dicto domino 
Guillielmo, prout poterunt, providere; de quibus denuntiationibus extat instrumentum factum 
MCCLXXIIII., primo die mensis julii per Guifredum Caniollum notarium; et quod viderunt 
testes ab eo domino Guillielmo productos, et audiverunt allegationes ipsius domini Guillielmi, 
et deliberationem habuerunt diligentem super predictis; et consideraverunt , quod Comune et 
homines Ymole subsuut Comuni ct hominibus Bononie et quod denuntiatio facta Comuni et bo- 
minibus Bononie tantundem prestat, vel quasi, ac si facta esset hominibus Ymole ; et quod ipse 
dominus Guillielmus secum duxit et tenuit sex judices, scilicet dominum Albertum de Deren- 
zago, legum doctorem, Guidonem Nadinum, Grimaldum Anzimondi, Jacobum de Surexina, Fran- 
ciscum de Sexto, et Gasparrum de Garbagniate, et quatuor milites de magnis et nobilibus et 
discretis Mediolani, tale est: videlicet, 

Quod detur sacramentum dicto domino Guillielmo, ut juret ad sancta Dei evangelia cor- 
poraliter tacta, quod ipse dominus Guillielmus ivit ad ipsum regimen sive regimina predicta- 
rum civitatum Bononie et Ymole bene et honorifice et decenter, cum judicibus, militibus et 
notariis, berrueriis, domicellis, scutiferis, ut debebat sccundum formam literarum 'ei presenta- 
tarum de dicto regimine seu regiminibus; et etiam secum habuit plus uuum judicem et unum 
militem, quam debebat; et quod stetit in dicto regimine; et ipsum regimen ipsarum civitatum 
fecit per mensem unum, duos, tres, quatuor et etiam circa quinque; et quod, ortis contentio- 
nibus et seditionibus inter partes de Zeremiis et Lambertaciis de Bononia et ipsis partibus 
insimul preliantibus , misit de railitibus suis, notariis et berrueriis, domicellis et scutiferis ad 
dividendum dicta bella et discordias pluries; et quod homines predicte civitatis Bononie erant 
ei et eis inobedientes ; et quod in ejus obprobrium et contumeliam ct injuriam percusserunt et 
vulneraverunt plures de militibus, berrueriis, notariis, domicellis et aliis de familia ipsius domini 
Guillielmi, et plures equos dicti domini Guillielmi, non obtemperantes nec obedientes eisdem, et 
quod sensit damnum per vuhierationem dictorum equorum suorum in quantitate librarum trigin- 
taquinque; et quod, existentibus predictis discordiis, Comune et homines civitatis Bononie recu- 
sabant attendere et observare precepta ipsius domini Guillielmi, preliando eum ad domum et 
apponendo scalas ad muros, volentes intrare ipsam domum et eum capere, et exclamantes : — mo- 
riatur, moriatur — et etiam volentes ponere ignem et accendere portam habitationis dicti do- 
mini Guillielmi tunc Potestatis ; et quod dictum Comune et homines Bononie, ipso domino Guil- 
lielmo existente in dicto regimine, contra voluntatem ipsius doniini Guillielmi apprehenderunt 
palatium et turres Comunis Bononie et maxime populus Bononie et pars de Gereniinis(i); et quod 
acceperunt balistas dicti Comunis sua auctoritate, que erant super palatio ; ct quod intantum tur- 
baverunt regimen ejus et ipsum impediverunt , quod non potuit vel non poterat exercere 
dictum regimen; et quod dixerunt ipsi domino Guillielmo quod nolebant quod regeret nisi ad 
voluntatem partis de Gereminis, alioquin abstineret de dicto regimine; et quod pars do Lam- 
bertaciis expulsa fuit de civitate Bononie per partem de Gereminis , et quod pars de Gereminis 
elegit alterum Potestatem, videlicet dominum Rolandum Putagium, ipso domino Guillielmo exi- 
stente in civitate Bononie; et quod propter predicta ipse dominus Guillielmus necesse habuit 
discedere et discessit ab ipso regimine; et quod, etiam ipso domino Guillielmo existente in 
hospitio in quo solebat exercere regimen suum, ante quam iret ad domum Fratrum Miuorum 
per quatuor dies vel tres, elegerunt illi de parte de Gereraiuis quatuor horaines de parte de 
Gereminis ad faciendum, et qui faciebant, regimen illius civitatis; et quod ille dominus Guilliel- 
mus discessit a domo Comunis Bononie et ivit ad domura Fratrum Minorura cura equis et arrais 

(1) Sic, 



8PECTANTIA AD PROFE8SOBE8 JUEI8 CIVILIS 63 

Buis, relictis tamen in ea domo pro majori parte aliis rebus suis et ceteris custodibus de familia 
sua; et quod dominus Albertus [de] Cazaiuimiciis cum quibusdam hominibus armatis ivit ad ipsam 
domum Fratrum Minorum, et minatus fuit quod ipsum interficeret et spoliaret ipsum dominum 
Guillielmum omuibus suis bonis que habebat in ipsa civitate et in ipsa domo, nisi haberet libras 
octocentum, de quibus eum condempnaverat ; et quod imposuit cuidam suo filio naturali quod 
iret pro maxima quantitate hominum armatorum occaxione offendendi dictum dominuni Guilliel- 
mum et robandi et auferendi omnia que habebat, et quod etiam dictus dominus Albertus Ca- 
zainimicus semper habebat custodes ad dictam domum Fratrum Minorum et ad domum ubi 
consueverat habitare, ad hoc ne aliquid posset remoyeri et exportari; et quod timore mortis, et ne 
offenderetur et spoliaretur per ipsum dominum Albertum et illos qui secum erant, Guardianus 
dicte domus et frater Guido, prior Hospitalis Cruciferorum Mediolani contulerunt et dederunt dicto 
domino Alberto coppas argenti ipsius domini Guillielmi, que valebant libre trecentum, et brachia 
octoginta stamfortis pro vestibus militum suorum, valentes libras sexaginta bonouenorum, et 
copertorium unum de v[er]megio et blaveto listatum, fodratum de zanetis, valens libras sexa- 
ginta, et matarasium unum de samito, valens libras quinquaginta circiter, cultram unam de 
zendato vermegio, valoris librarum sexaginta circiter, copertorium unum de scarleto et moreto fode- 
ratum de varis, valoris librarum centumtriginta octo, duo paria robarum pro domicellis de grixello 
et de viride brachiorum vigintiquinque, valoris librarum sedecim et soldorum quinque, duo capi- 
talia unum do samito et aliud de gaxia, valoris librarum octo circiter, unam sarzam rubeam va- 
loris librarum duodecim circiter, duas bragoneras completas, et unam faldam perlameris, et 
unum coUare ferri, et unam testeram, et unam croperam valoris librarum sexaginta circiter. 
Item unam aliam faldam perlameris et duas gamberas valoris librarum duodecim circiter; et 
quod dictus dominus Albertus fecit conduci et portari dictas res et argenta ad domum habita- 
tionis sue ; et quod predicte res redempte fuerunt per ipsum dominum Guillielmum, seu per pre- 
dictos ambaxatores nomine ipsius domini Guillielmi libris octocentum bononenorum, et quod ipse 
dominus Guilliebnus easdem mutuo accepit sub usuris ad computum denariorum trium pro libra 
in mense ; et quod derobate et accepte fuerunt dicto domino Guillielmo, seu familie sue, in civitate 
vel districtu Bononie due pancere ipsius domini Guillielmi, valoris librarum decem circiter, et sella 
una de pallafreno valoris librarum quatuor circiter, et quod derobate et ablate fuerunt ipsi do- 
mino Guillielmo, sive domino Bariano de Pusterla, socio et vicario suo in civitate Ymole, infra- 
dicte res ipsius domini Guillielmi in districtu civitatis Ymole prope villam de Muzeta per homines 
civitatis Ymole et Bononie et earum districtus, quando ipse vicarius et dominus tJuido de P[aI]azo 
ejus miles veniebant de civitate Ymole ad propria. Bes autem sunt ipse, videlicet pallafrenus 
unus ferrandus cum sella dorata et freno valoris librarum septuaginta circiter, scutus unus et 
capellus unus ferri doratus, valoris librarum quatuor, mallonum unum et tapedum et bastum et 
bulzc due valoris librarum undecim, mula una de somerio, valoris librarum quinquaginta. Item libre 
centum quinquaginta bononenorum in pecunia numerata. Item toalie quinque et mantiles quinque, 
et malle due, valoris librarum sedecim, bragonere due complete, valoris librarum decem circiter, 
bandere due, valoris librarum decem circiter, supravestes due pro domicellis, de armis ipsius 
domini Guillielmi, valoris librarum quinque circiter. Et similiter tunc accepte et robate fuerunt 
dicto domino Guidoni de P[er]azo he res, videlicet ipsius domini Guillielmi, videlicet pallafrenus 
unus albus cum sella et freno, valoris librarum quinquaginta circiter, equus unus sorus maltengus 
de somerio, valoris librarum quadraginta circiter, bastum unum valoris librarum quatuor circiter, 
maronum unum et tapedus unus valoris librarum sex, capironus unus ferri, valoris librarum tres 
circiter, guanti duo ferri, valoris soldorum quadraginta circiter, capellus unus ferri doratus, valoris 
soldorum quadraginta circiter, scutus unus doratus, valoris librarum quatuor circiter ; et quod pre- 
dicti equi et res amisse valebant secundum quod superius continetur; et quod de feudo suo non 
habuit a Comuni Bononie ultra libras mille quinquaginta bononenorum et a Comuni Ymole liltra 
libras tercentum triginta tres et soldos sex et denarios octo ; ct quod expendidit usque ad libras 
vigintitres circiter, et quod nolet prcdictas injurias passum fuisse pro predictis libris decem milibus. 
Quo sacramento prestito, dicunt et consulunt quod per Potestatem et Comune et Consilium Medio- 
lani concedatur(i) eidem domino Guilielmo [quod] ubicumque de personis et rebus predictarum 

(1) Sarti legit « concorditer », Sayioli emendaTit « concesserunt ut »; sed sintaxiB orationis, qua petitioni 
annuendam esse consulitur, modum requirit coniunctivum. 



64 MONUMENTA 

ciyitatam Bononie et Ymole et districtuum earum, et cuilibet earum poterit inyenire, possit capere 
et detinere sua auctoritate, et cum nuntio et Biue nuntio Comunis, usque ad satisfactionem residui 
dicti salarii, quod residuum est quod a Comuni Bononie recipere debebat libras duomilia centum 
bononenorum, et residuum quod recipere debebat a Comuni Ymole est librarum centum sexaginta 
sex et soldorum tredecim et denariorum quatuor bononenorum, et usque ad satisfactionem et resti- 
tutionem predictarum librarum triginta quinqne pro damno equorum suorum yulneratorum, et 
usque ad satisfactionem predictarum librarum octocentum bononenorum et usurarum preteriti tem* 
poris et futuri ad computum soldorum trium pro libra in anno; quas dedit, seu dare fecit, pro 
dicto domino Alberto Cazainimico pro recuperatione ct redemptione predictarum cupparum ar- 
genti et oclariorum(0, et remm quas habuit dictus dominus Albertus ut superius tactum est; et 
usque ad satisfactionem predictarum duarum pancerarum robatarum in civitate Bononie yel districtu 
et usque ad satisfactionem librarum decem milium monete Mediolani pro menda injuriarum 
suarum ; et usque ad satisfactionem librarum yiginti trium tertiolorum pro expensis nunc factisy 
[secundum] quod in scriptis, petitionibus et capitulis ct testibus et in consciliatam et scriptam 
hujus questionis et conscilii et usque ad satisfactionem damnorum et interesse et expensarum 
futuri temporis omnium predictorum. Salvo si de minori quantitate iurare voluerit, quod qua- 
tenus minus iuraverit, concessio predicta minorificetur. 

Millesimo ducentesimo septuagesimo quarto, die sabbati quarto augusti. Dominus Julianus 
Quinterius, judex et vicarius dicti domini Potestatis Mediolani, pronuntiavit propter ejus absen- 
tiam, secundum quod superius continetur et scriptum est. 

Actum in palatio magno Comunis Mediolani, presentibus etc. Petro Epirono et Benacorto 
Pagriano et Arderico a Yillano et Girardo Guartamaco et Bertravo de Osenago et pluribus 
aliis etc. 

Ibique incontinenti coram ipsis Yicario et testibus, predictus dominus Guillielmus prestitit 
et fecit predictum sacramentum seu sacramenta, in omnibus et per omnia; excepto quod mino- 
rificavit et detraxit libras centumquinquaginta tertiolorum de extimatiouibus predictarum rerum. 

Ego Ubertus de Arviavo, notarius et scriba Camere palatii Comunis Mediolani, scripsi. 

XXXYII. 

1278, 29 wUL 

Ex Archivo Max. bonon., in Registro grosso. lib. I., car. 484 r. 

In nomine Domini, amen. Anno Domini millesimo ducentesimo septuagesimo octavo, indi- 
ctione sexta, die veneris quarto kalendas augusti, pontificatus domini Nicolai pape tercii anno 
primo. Pateat universis per hoc publicum instrumentum quod providi viri Antholinus de Manzo- 
lino, doctor legum, et Liazarinus de Liazarinis, sindici Potestatis, Capitanei, Consillii et Communis 
civitatis Bononie, in presentia mei Pauli notarii et testium subscriptorum, coram sanctissimo patre 
et domino Nicholao divina providentia summo Pontifice, et venerabilibus patribus dominis Car- 
dinalibus, silicet domino Ordonio tusculanensi, et domino B[entivegna] albanensi episcopis, domino 
A[ncherio] tituli sancti Prasedis, domino G[uiIIieImo], tituli sancti Marci, domino Gerardo basilice 
duodecim Apostolorum presbiteris, domino I[acobo] sancte Marie in Cosmidin, domino G[otifredo] 
sancti Georgij ad Yellum aureum, domino M[attheo] sancte Marie in Porticu, et domino Jor[dano] 
sancti Eustachii, diaconis Cardinalibus constituti, fecerunt quamdam protestacionem in hec verba : 
In nomine Domini, amen. Nos Antholinus de Manzolino, doctor legum, et Liazarinus de Liaza- 
rinis, sindici Potestatis, Capitanei, Consilij et Communis civitatis Bononiensis, protestamur quod per 
recognicionem dominii, dicionis, juris, jurisdicionis , potestatis ac principatus, quam faciemus 
nomine Potestatis, Capitanei, Consilij et Communis eorumdem pro ipsa civitate, territorio ac distri- 
ctu ipsius, et universis et singulis predictorum civitatis, territorii et districtus, videlicet quod 
civitas bononiensis et ejus territorium ac districtus ad beatum Petrum, celesti regni clavigerum, 
et ad vos, sanctissime Pater, domine Nichole papa III. , ac ad succeesores vestros romanos Pon- 

(1) Sic. 



SPECTANTIA AD PB0FE8S0BES JUEIS OIVILIS 65 

tifices et ad ipsam roraanam Ecclesiam, pleno jure ac integre pertineant, et vestri, sanctissime 
Pater et domine, Nichole papa III. , et successorum eorumdem et ipsius Ecclesie pleni dominii, 
iuris, dicionis, iurisdicionis , potestatis ac principatus existant, nec non et per iuramentum fide- 
litatis quod vobis prestabimus, non intendimus quod per predicta vel aliquod predictorum in 
aliquo derogetur iuri, si quod ex privilegiis, consuetudinibus, pacionibus et convencionibus ipsis 
civitati bononiensi, terrictorio ac districtui esset legitime acquisitum. Consentimur tamen et vo- 
lumus, quod per hanc protestacioncm iuri vestro et sucesorum ac Ecclesie predictorum in civi- 
tate, teritorio et districtu prefatis nulum preiudicium generetur, nec defensionibus competentibus 
ipsi romane Ecclesie vel aliis contra privilegia, consuetudines, pactiones vel convenciones predicta 
uUum obstaculum vel impedimentum possit obici vel oppoui ; que defensiones legitime competant, 
et de iure, dicte romane Ecclesie contra privilegia, consuetudines , pactiones vel convenciones 
supradicta, ex quibus obstaculum vel inpedimentum posset obici vel opponi; nec predictis reco- 
gnicioni et iuramento fidelitatis, quas simpliciter et absolute pretestabimus , per hec in aliquo 
detrahatur. Volumus tamen et protestamur, ut dictum est, ut iura predictorum civitatis, territorii 
et districtus sibi serventur illesa. 

Actum Viterbij in episcopali palacio in camara domini Pape, coram his testibus, silicet ve- 
nerabilibus patribus domino Orlando episcopo narniensi, domino Gaufrido episcopo taurinensi, 
domino Orlando episcopo massanensi, domino Ugone episcopo troiano, domino Fidesnudo epi- 
scopo fanensi, domino Philipo electo mantuano, honorabilibus viris tfiagistro Petro de Mediolano 
sancte Ecclesie romane vizecancellario , magistro Benedicto de Anagnia, notario domini pape, 
fratre Uguicione et fratre Jacobo Pocapalea , cubiculariis domini pape , Rolando de Komanziis , 
Thomaxino Guidonia Ubaldini et Pace de Pacibus, juris civilis professoribus, Galaoto de Lam- 
bertinis, Guidone de Calbulo, Thoma de Gisileriis et Nicholao de Lastignano nunciis et amba- 
xatoribus Communis Bononie. 

Ego Paulus de Reate, apostolica auctoritate et nunc Camare domini pape notarius, predi- 
ctis interfui et, ut supra legitur rogatus, scripsi, publicavi et signum feci. 

Ego Bernardinus Uguicionis de Bambaglolis, imperiali auctoritate notarius, ut in autentico 
dicti Pauli inveni, ita bona fide exemplavi et scripsi. 

XXXVIII. 

1279, 1 iunii. 

Ex Tabulario Max. Bonon. , in Memorialibus Communis (Memor. Zacharelli 
quondam Guidottini de Banzis, an. MCCLXXVIIII. , car. 222 r.). 

Die jovis primo junij. dJ^Dominus Paganinus de Pizo, procurator domini Guidonis de Suzaria 
doctoris legum, promisit domino Nathali Raynerij et domino Liberio chanonico Aquitano, Recto- 
ribus scolarium civitatis Bononie, quod dictus dominus Guido veniet ad civitatem Bononie infra 
quindecim dies post festum beati Michaelis et leget Digestum novum extraordinarie et com- 
plebit librum, et hoc pro precio trecentarum librarum bononenorum promissarum predicto pro- 
curatori per scolares Bononie, et hoc sub pena trecentarum librarum bononenorum, cum omnibus 
pactis, condicionibus, instrumento Mathei Cambij notarij hodie facto in stacione domini Ardicio- 
nis, presentibus domino Alberto de Picigotis, domino Gerardo Figaboza, domino Ubaldo de 
Altenminellia de Lucha et Nicolao domini Vigilii testibus ; et insuper dominus Rodaldus de La- 
mandinis et dominus Petrus condam domini Coradini, precibus et mandato dicti procuratoris et 
domini Galaocti de Lambertinis, promiserunt se faturos et curaturos quod dictus dominus Guido 
servabit et faciet predicta, sub pena trecentarum librarum bononenorum ; et dictus dominus Ga- 
laoctus promisit predictos dominos Rodaldum et Petrum indempnes conservare ; et dictus procu- 
rator, procuratorio nomine dicti domini Guidonis, dictum dominum Galaoctum indempnem con- 
servare a dicta promissione et obligatione, ex instrumento dicti Mathei Cambij notarij facto dicta 
die, loco, et presentibus dictis tcBtibus, et sicut predicti venerunt (l) et scribi fecerunt. 

(1) Sic. 



TOM. II. 



9 



6 6 MONUMENTA 



XXXIX. 

1281, 1 odobris. 
Ex opere T. Rymeri € Foedera, conventiones etc. », tora. I. , pars I. et II. , pag. 196(1). 

[Litera, qua Franciscus Accursii iuravit fidelitatem Eegi Angliae]. 

Univerais Christi fidelibus hoc presens scriptum visuris et audituris Franciscus Accursii de 
Bononia, doctor legum, salutem in Domino. 

Noverit Universitas vestra quod, cum serenissimus Princeps et dominus meus karissimus 
dominus Edwardus, Dci gratia rex Anglie illustris, pro servitio meo sibi hactenus impenso et 
inposterum inpendendo, dederit mihi quadringintas marcas sterlingorum pre manibus, et ulterius 
concesserit mihi quadraginta marcas singulis 8nnis ad totam vitam meam, ego, pro tanta curia- 
litate mihi impensa, feci fidelitatem eidem domino meo regi, et sacramentum corporale prestiti 
quod omnibus diebus vite mec ero ei fidelis, et omnia consilia et secreta sua michi revelata et 
revelanda, fideliter celabo; et quotiescumque et quantumcumque servitio meo indiguerit in par- 
tibus transmarinis et per ipsum, vel ex parte sua, super hoc fuero premunitus, circa ea fideliter 
et diligenter laborabo toto posse omnibus sumptibus et expensis domini regis, et omnimoda in- 
dempnitate mihi servata; et nichilominus satisfaciet michi integre de feudo predicto, ita quod 
nichil mihi inde decidet occasione sumptuum predictorum. 

Et ad omnia et singula premissa facienda obligo me et omnia bona mea mobilia -et inmio- 
bilia, ubicumque fuerint constituta. 

In cujus rei testimonium huic scripto apposui sigillum meum. 

Datum apud Lindhurst, primo die octobris, anno Domini millesimo ducentesimo octogesimo 
primo. 

XL. 

1282 j 11 sepfembris. 
Ex tomo LXXXIII. Codicis Diplomatici Gymnasii BononiensiSy num. XXXIII (2). 

Martinus Papa IV. , Priori Predicatorum et Gruardiano Minorura fratrum Ordinum bononiensi. 

Nuper ad nostrum pervenit auditum, quod olira Scolares in civitate bononiensi morantes 
Potestati, Capitaneo, Antianis, Consulibus, Consilio et Conmiuni bononiensibus quasdam petitiones, 
respicientes favorem dictorum Scolarium, porrexerunt, et prestito juramento firmarunt quod, nisi 
infra certum temporis spatium a predicto Comumni petitiones admitterentur prefate, Scolares ipsi 
usque ad festum beati Michaelis proxime venturum de civitate ipsa recederent, ad eam ex 
tunc infra quinquennium causa Studii minime redituri; et inter alias petitiones hujusmodi conti- 
nebant ut privilegia, Universitati predictorum Scolarium concessa et inposterum concedenda, 
integre ipsis Scolaribus conserventur; ita quod, si contingat dicta Privilegia in totum vel in 
aliqua sui parte infringi, promittat et teneatur dictum Conmiune mille libras imperialium nomine 
pene solvere , romane Ecclesie applicande. Quodque Potestas vel Capitaneus , seu aliquis vices 
eorum gerens, non possit bononiense Studium impedire , prohibendo doctoribus ne legant , vel 
precipiendo ut legant contra voluntatem Scolarium predictorum, vel alio quoquo modo. Verum 
quia, sicut accepimus, prefati Potestas, Capitaneus et Commune se ad predictam penam teneri 

(1) Foedera, cotweutiones , literae .... inter reges nales chartas in Turri Londinensi denuo summa fide 

Angliae et alios quosvis imperatores, reges , pantifices , collata et emendata studio Georgii Holmes. — Hagae Co- 

principes, vel communitates ab ineunte saeculo duodecimo mitis, apud J. Neaulme, MDCC XXXIX. 
.... accurante Thoma Bymer. — Editio te^iia ad origi- (2) Ex reg. primo Martini IV., ep. 96, fol. 73. 



8PECTANTIA AD PBOFESSOBES JUBIS OIVILIS 67 

noUe, ac doctores ipsos cives bononienses pro negotiis dicti Communis yelle destinare quoties 
expedit, responderunt , quamquam in ceteris eedem petitiones ab eis admisse fuisse dicantur; 
predictis scolaribus formidantibus se hujusmodi juramento teneri; fuit Nobis humiliter suppli- 
catum, ut providere super hoc de benignitate Sedis apostolice curaremus. Nos autem tanto in- 
commodo dictorum scolarium, deformationi sic famosi Studii, efferentis propagatione fertili 
viros industrios et scientiarum claros radios diffundentes, ac prefate civitatis discrimini quo 
inde posset affici, predictorum quoque omnium dispendiis obviare soUicitius intendentes, discre- 
tioni yestre per apostolica scripta mandamus, quatenus, si id ad commune commodum scola- 
rium eorumdem, ad eyidentem utilitatem Studii predicti, ad quietem quoque civitatis predicte, 
ac plenum profectum omnium predictorum et alias etiam socundum Deum expedire videritis, 
eos de prefata Uniyersitate , quos super hoc contigerit absolutionis yel proyisionis beneficium 
implorare, nostra auctoritate a yinculo seu observatione hujus juramenti absolvatis, et nihilo- 
minus eisdem, prout expedire videritis, providere salubriter studeatis, ne hujusmodi juramenti 
pretextu vel transgressionis seu violationis excessu, ipsorum status integritas alicujus inven- 
tionis astutia inposterum feriatur; non obstante indulgentia, qua vobis vel ordinibus vestris a 
Sede Apostolica dicitur esse concessum, quod non teneamini vos intromittere de hiis, que vobis 
per literas apostolicas committuntur , nisi in eis de indulto hujusmodi plena et expressa mentio 
habeatur. Datum apud Montcm Flasconem tertio idus septembris , pontificatus nostri anno 
secundo. 

XLI. 

1286, 11 septetnbris. 

Ex Archivo Max. bon. , in Memorialibus Communis; Memor. Matthei de Saliceto, 

an. MCCLXXXVI., c. 100 r. 

[Die xj septembris millesimo ducentesimo octuagesimo sexto]. 

Dominus Raynaldus de Concorigio, juris peritus, promisit domino Leoni Ingignadro et Oldrato 
de Mucago, civibus et notariis laudensibus, sindicis et procuratoribus Communis Laude ex instru- 
mento Petri Salena notarii, ut dixerunt, recipientibus eorum nomine et vice dicti Communis, 
ire in civitatem Laudi et legere in sequenti anno inforciatum vel allium librum extraa^dinarium 
ad voluntatem dicti Communis et scolarium, et ire ibi in festo sancti Michaelis vel infra quartum 
diem mensis octubris proxime venturi ; et promiserunt eidem dare et solvere pro suo salario XL. 
libras imperialium; et si contingeret eum doctorari infra festum sancti Michaelis proximum, 
promiseruut eidem dare ultra dictam quantitatem dccem libras imperialium, scilicet medietatem 
in festo Nativitatis, et alia[m] medietatem in festo Pasquate Resurresionis ex instrumento domini 
Mathey Cambii notarii, hodie facto Bononie in statione domini Ardicionis domini Guidonis de 
Milano, presentibus domino Guillelmo de Lamoralo de Mediolano, domino Ardicione domini 
Guidonis de Milano et Nicholao domini Yirgilii, testibus, et sic dicti contraentes, presenti dicto 
notario, dixerunt et scribi fecerunt. 

XLII. 

1287, 14 febrmriu 

Ex Archivo Max. bon., in Memorialibus Communis, 
Memorial. domini Aegidii Bartolomaei Gilii de Argellata, c. 80 v. et 81 r. et v. (0 

[Die xiiij februarii millesimo ducentesimo octuagesimo septimo]. 

Dominus Francischus Legum doctor, filius quondam domini Accursij Legum doctoris pro tri- 
bus partibus, et dominus Martinus quondam domini Bologniti Meroline pro quarta parte infra- 

(1) Cfr. Gozzadini — Delle torri gentilizie di Bologna e delle famiglie alle quali pritna appartennero — Bo- 
logna, N. Zanichelli, 1880, pag. 647, doc. 156. 



G8 MONUMENTA 

scriptarum domorum et turris, quam emit et ex permutatione accepit a Carsiuo, filio quondam 
dicti domini Accursij, jure proprio et in perpetuum asserentes infrascriptas res a[d] se pertinere 
jure directi dominii, dederunt et vendiderunt et tradiderunt domino Bonino de Sardellis, notario, 
syndico et procuratore partis et Universitatis Oermiensium civitatis Bononie ex instrumento 
syndicatus scripto manu Jacobuccij de Bagno notarii, quandam domum et turrim cum dicta 
domo constructam, positam in civitate Bononie super platea Communis in parochia sancte Tecle, 
quarum esse tales dixerunt et convenerunt confines : a latere anteriori seu parte vel plaga orien- 
tali est platea Communis Bononie et via publica platee majoris ; a latere vero inferiori seu plaga 
aquilonali sunt domus et turris filiorum et heredum quondam domini Nevi Raynerij, a meridie 
vero seu latere superiori est via publica, qua itur in Portam Novam, seu que dicitur Porta 
Nova ; a parte vero posteriori seu occidentali possidet ecclesia sancte Tecle de Porta Nova, sive 
sunt quedam domus dicte ecclesie cum solo et hedificiis omnibus, et cum omnibus et singulis 
que infra predictos coutinentur confines, vel alios si qui fuerint veriores, et cum omnibus et 
singulis, que ipsi domui et turri intra vel extra edificie(l) perpetui usus cause habentur, et que 
eis coererent, vel coerere deberent, et quarum debet de jure ad emptoris comodum pertinere, et 
que habent supra vel infra seu intra se in integrum, et cum omni jure et actione, et omnia ea 
que ad vendictores etiam durante vendictione ceperat pertinere occasione rerum predictarum, 
pro precio quarum, et noraine precii dicte vendictionis domus et rerum predictarum, dictus pro- 
curator et syndicus procuratorio nomine dicte partis Jermiensium et TJniversitatis ejus, et de 
pecunia dicte Universitatis et partis, dedit et solvit coram notario infrascripto et testibus infra- 
scriptis tria millia et septem centenaria monete bon. , sive tot bononinos grossos, qui ad usum 
et verum cambium de utriusque partis consensu valent quantitatem predictam, prout dictus do- 
minus Francischus et dictus Martinus venditores pecuniam ipsam ibidem et in presenti recipientes 
a procuratore predicto, confessi et contenti fuerunt utque asserucrunt pccuniam ipsam tantam 
esse ut dictum est, et eam sibi in veritate datam et numeratam esse a procuratore predicto, 
exceptioni eis non dati, non soluti et non numerati precii, seu quantitatis predicte omnino re- 
nunciantes. 

Volentes autem ipsi vendictores dictarum rerum venditarum in ipsum emptorem, nomine dicte 
partis, possessionem transferre, constituerunt se res predictas venditas, ejus et partis predicte nomine 
possidere, uti ex nunc sua auctoritate earumdem rerum possessionem quandocumque libuerit ap- 
preendat. Quam quidem possessionem pacti fuerunt et convenerunt cidem vacuam esse et ipsam 
ct partem predictam facere ita comuni pociorem. Preterea venditores supradicti promiserunt per 
se et suos heredes dicto domino Bonino procuratori partis Jermiensium supradictorum, procura- 
torio nomine dicte partis stipulanti et recipienti, quod in perpetuum de dictis rebus vel aliqua, 
seu parte ipsarum, litem vel controversiam , iniuriam vel molestiam de jure vel de facto, in 
judicio sive extra dicte parti vel dicto procuratori non inferre, nec inferrenti consencient; sed 
ipsas res tam in proprietate, quam in possessione dicto procuratori et parti contra omnem per- 
sonam et universitatem legitime deflTendent, auctorabunt; convenientes et obligantes se de evi- 
ctione rerum predictarum, cum infrascripta duple sortis proinde eciam et convenerunt, quod 
nuUi alteri actenus de dictis rebus venditis, aut aliqua earum fecerunt venditionem, donationem, 
aut alicuius alterius actus vel contrachtus, allienaccionem in fraudem presentis alienationis et 
contrachtus, vel per quam dicto emptori, et parti preiudicium aliquod generetur vel generari 
possint; quod si apparuerit aliquo tempore contrafactum , et ex hoc dictus emptor et pars vel 
eorum heredes et succesores dampnum aliquod paterentur, conservabunt ipsos et eorum heredes 
et successores eorum indempnes. Insuper, precibus et mandatis dicti domini Martini, se princi- 
palem constituens, promiserunt dicto domino Bonino recipienti ut dictum est, predictam partem 
domus et turris predicte, ab ipso Martino venditam ipsi procuratori et parti, legitime defendere 
et auctorari, et se facturum et curaturum, omni exceptione remota, quod dictus Martinus pre- 
dictam venditionem a se factam et omnia et singula supra scripta perpetuo firma et rata habebit 
et tenebit et non contraveniet de iure vel de facto ex instrumento domini Juani de Benteugli 
notarii, heri facto Bononie in scholis Fratrum Predicatorum, presentibus fratre Gerardo de Tu- 
schis, fratre Brandano de Saliceto de Ordine Predicatorum, domino et magistro Rolandino 

(1) Sic, 



SPECTANTIA AD PROFESSOBES JURIS CIVILIS 69 

Passagerio, domino Rambertino de Osilittis, domino Petro domini Osilitti de Aliottis, domino Gui- 
done de Sanctogeorgio , domino Maiolino de Sardellis , domino Baldo Francischini de Pistorio, 
domino Giberto Guidolini iiotario, domino Juliano de Sardellis, notario, domino Vincentio filio 
quondam domini Jacobini Benciguenis et domino Conte quondam domini Alberti Sachacii, testibus 
ad hec rogatis et vochatis; et sic dixerunt et scribi fecerunt, presente dicto notario. 

XLIII. 

1290j 1 decemhris, 

Ex Archivo Max. bon. , in Lihro Uterarum missarum 
tempore Antonii de Fussiraga, c. 29 r. n. n. (Ex Miscell. fragm. vol. VI., 32). 

Magnificis et potentibus viris, dominis eorum precipuis, domino Bernardino de Scotis de 
Plaeentia, honorabili potestati bononiensis civitatis, domino Alberto domini Odofredi, domino 
Paxio de Paxiis legum professoribus, domino Alberto de AsencIIis, domino Johanui de Baxaco- 
matribus, domino Bonavolte de Malavoltis, domino Bonifacio de Samaritanis, domino Taurello 
de Taurellis, et aliis Sapientibus de civitate Bononie, qui pro Communi Bononie fuerunt ad 
colloquium inter Imolam et Rivum Sanguinarium cum infrascriptis de Faveutia die primo mensis 
decembris, Maghinardus Paganus de Susinana, defensor civitatis et districtus Faventie, Guido 
Raulis de Zambraxiis, Raynerius, Bernardinus fratres, comites de Cunio et Righetus de Regatis 
cum recommendatione se ipsos. 

Cupientes mandatis vestris in omnibus totaliter obedire pro constanti responsione domina- 
tioni vestre scribimus et firmamus quod non intendimus aliqua ratione vel causa per nos vel 
nostros sequaces rellevare seu rellevari facere foveas vel vallum civitatis Faventie, vel ibidem 
alias munitiones seu fortilicias facere, nisi quatenus de vestro et Communis et populi Bononie 
mandato expresso procederet. Et quod omnem fortiliciam factam in Burgo Porte Pontis, seu Dur- 
beco, incontinenti cum effectu in ruinam convertimus et splanamus, et quod civitatem Imole et 
homines habitantes in ea, que et qui sunt in protectione Communis et populi Bononie diligenter 
custodiemus et 8[a]Ivabimus ab omni violentia et inquietudine personarum et rerum per nos et 
nostros sequaces omnes. Precamur tamen ut taliter providere velitis, quod amici et sequaces 
nostri comitatus Imole possint libere et secure ad nos venire cum personis et rebus pro omnibus 
agendis, que spectarent ad bonum statum, honorem et magnitudinem Communis et populi Bo- 
nonie absque inquictudiuo vel molestia illorum qui habitant in civitate, districtu et comitatu 
Imole, qui sunt in protectione Communis et populi Bononie^ et quod abstineant ab omnibus 
offensis et inquietationibus nobis vel nostris sequacibus, inferendis in personis vel rebus; et 
quod vobis placeat pacificare omnes discordias, que vertuntur inter amicos civitatis et comitatus 
Imole; et profitemur pro nobis et nostris sequacibus et amicis adimplere omnia mandata, que 
per vos, Commune et populum Bononie nobis alte et basse fient, tam in pacificando nos cum 
quibuscumque personis, quam in aliis omnibus, preter quam cum dominiff domus Manfredorum 
de Faventia, quod ipsam non crederemus bonam vel utilem pro Communi vel populo Bononie 
nec pro nobis. Civitatem autem Faventie et homines nunc habitantes in ea sub protectione 
vestre dominationis, Communis et populi civitatis Bononie recoraendationis vinculo duximus ap- 
plicandam. In cujus rei testimonium propriis sigillis hanc paginam duximus muniendam. 

Datum in palatio Communis Faventie sub anno a nativitate Domini millesimo ducentesimo 
nonagesimo, indictione tertia, die primo decembris ; presentibus testibus Fulcerio et Joanne fra- 
tribuB de Calbulo, Liucio de Balbi de Ravenna, Petrizolo Petri Taurelli de Forlivio, et aliis ad 
hec vocatis et rogatis. 

Ego Ugolus quondam Alberti de Casali, imperiali auctoritate notarius, mandato dictorum 
dominorum Maghinardi, Guidonis, Raynerii et Bernardini et Righeti scripsi et publicavi. 

(L. t S.) Ego Yvanus quondam Bentevogli auctoritate imperiali Notarius, ut in authentico 
sigillato quatuor sigillis scripto manu prescripti Ugoli notarii inveni, nichil addens vel minuens 
quod intellectum vel sensum mutet, fideliter exemplavi et scripsi, scripsi, subscribsi, signavi, 
scripsi, sigillavi, sigillato quatuor sigillis. 



70 MONUMENTA 



XLIV. 

1291, 31 augusti, 
Ex tom. LXXXIII. Codic. Diplom. Gymn. Bon. , num. XXXVII. (i) 

Nicolaus Fapa IV. Francisco Juris Civilis Doctori, civi bononiensi. 

Gratum est nobis et placidum, quod ad illum, qui te fecit variisque dotavit muneribus, 
eius humiliter ut convenit, recognoscendo beneficia sincere devotionis dirigens affectum, que sua 
sunt queris, ac dimittere intendis nocitura, ut ex. hoc por consequens saluti proprie efficacius 
consulere, iuxta tuum laudabile desiderium valeas; in quo tanto libentius tibi adesse benigne 
volumus, quanto circa id dignus es favoris gratia plenioris. In nostra sano constitutus presentia 
retulisti, quod tu et quondam Accursius, Legum doctor, pater tuus, cuius heres existis, scola- 
laribus vestris, quos auditores pro tempore habuistis, divcrsas pecuniarum summas mutuo exhi- 
bentes ab ipsis, talis pretexu mutui, fuistis assecuti majores collectas etiam a nonnullis ex pacto, 
quam alias ab eisdem consecuti scolaribus fuissetis, quas collectas majores, etiam cum hoc fiebat 
mutuum, licet nulla super hoc interveniret pactio, consequi sperabatis. Super quo, ac super eo 
preterea, quia tu, ac idem pater pro examiuationibus scolarium qui licentiandi erant in facul- 
tate legali, quandoque munera recepistis; tibi ob ista conscientiam habenti, ut asseris, remor- 
dentem, necnon et saluti anime patris predicti apostolica subveniri provideutia suppliciter postu- 
lasti. Tuis igitur precibus favorabiliter annuentes, presentium tibi auctoritate concedimus, ut ea 
que per te vel ipsum patrem a scolaribus illis, qui clerici existebant de bonis ecclesiasticis 
predictis modis obtenta fuisse noscuntur, retinere libero valeas, nec ad illorum restitutionem 
quam de apostolica potestate, qua ipsis presumus clericis, totaliter tibi remittimus, tenearis ali- 
quatenus faciendam, ita tamen quod a scolaribus laicis per te vel dictum patrem, dum viveret, 
taliter habita et percepta, si videlicet iidem sciri aut inveniri poterunt, restituere procures; 
alioquin illa in pios usus alios, juxta confessorum tuorum consilium et sue dispositionis arbitrium 
convertas. NuIIi ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis et remissionis 
infringere, vel ei ausu temerario contraire; si quis autem hoc attentare presumpserit , indigua- 
tionem omnipotentis Dei et beatorum Fetri et Pauli, apostolorum eius, se uoverit incursurum. 
Datum apud Urbemveterem, secundo kalendas septembris, pontificatus nostri anno quarto. 



XLV. 



1293, 31 maiL 



Ex archivio sancti Francisci Bonon., nunc in Tabulario Max. bononiensi, sect. ^Deinaniale^^ 

342 
5085 



num. TTgv, lib. H, doc. 74. 



In nomine Domini nostri Jesu Christi, amen. Anno ejusdem millesimo ducentesimo nona- 
gesimo tertio, indictione sexta, die ultima mensis madij. ccTCum dominus Francischus legum 
doctor, filius quondam domini Acurxii legum doctoris, qui nunc moratur Bononie in capella 
sancti Mami, suum, ut dixit, in scritis condiderit testamentum, quod depositum est apud sacri- 
stiam fratrum Predicatorum sancti Dominici de Bononia, in quo, infra cetera que in ipso testamento 
continentur, dixit contineri in hunc modum: 

C^ Item relinquo pro anima mea mille libras bononenorum distribuendas per religiosum virum 
fratrem Petrum de Trento Ordinis fratrum Predicatorum de Bononia, et per dominum Julianum 
domini Cambii Graciadey de strata sancti Vitalis, quos in dicto suo testamento suos clegit et 
statuit Comisarios, secundum quod in quadam cedula sigilata sigillo meo per me et eis tradita 

(1) Ex Regiet. tertio Nicolai IV., ep. 454, fol. 89. 



SPECTANTIA AD PROFESSOBES JURIS CIVILIS 71 

vel tradenda continetur vel continebatur, vel equipolentia. c^ Item dixit contineri in dicto te- 
stamento infraBcriptum legatum, in hunc modum: 

cnr Item relinquo trecentas libras bon. de avere meo pro male quesitis, incertis, secundum 
quod continetur vel continebitur in cedula data seu danda predictis fratri Petro et domino 
Juliano, sigilata sigillo nieo, vel equipolentia. (CT Preterea dixit contineri in dicto suo testamento 
in hunc modum: 

CCT Item Bartholomeo meo nepoti et heredi tutorem et administratorem omnium bonorum 
meorum relinquo dominum Julianum domiHi Cambii Oraciadey de strata sancti Yitalis. Sed 
quoniam usque ad exitum vite recedere licet a cuiuscumque lege ultime voluntatis et etlam 
disposita declarare, et propter conditionum ct rerum successus varios oporteat eum remutare 
consilium; idcirco idem dominus Francischus, infirmus corpore, sanus tamen sensu et mente, pre- 
sentes post ipsum testamentum suos disposuit codicillos in hunc modum, in quibus quedam per 
eum disposita declaravit et quedam alia adidit. d^T Primo quidem dictum legatum mille librarum 
bononenorum in dicta ejus ultima voluntate conscriptum, non obstante eo quod dixit in dicto 
suo testamento, quod deberent distribui secundum quod in quadam cedula sigilata sigilo ejus et 
tradita, seu tradenda predicti[s] fratri Petro et domino Juliano prout in dicto legato continetur, 
quod verbum, quod dixerat de cedula predicta, quod deberent distribui secundum quod in dicta 
cedula continetur vel continebitur, espresse revocavit per presentes codicillos, et declarare volens 
formam solvendi dictas mille libras bononenorum pro ejus anima in dicto suo testamento relictas, 
et quibus et per quas partes declaravit et disposuit solvi in hunc modum : 

dT In primis quidem voluit et mandavit solvi et dari debere pro anima sua de dictis mille 
libris bononenorum filis Gandulfi de Scarechaglaxini sui famuli decem libras bononenorum dandis 
eisdem in duobus annis in furmento. (E^ Item filiis Paparonis viginti libras bononenorum, quas 
solvi ^oluit eisdem in duobus annis in frumento et vino. flj' Item uxori Cavalcantis viginti libras 
bononenorum, quas solvi voluit eidem in duobus annis in frumento et vino. (nr Item domine 
Lambertine, nutrici olim Castelani sui filii, octo libras bononerum compensando id quod uxor 
olim ipsius domini Francischi eidem reliquid. (]^ Item Petro Feranti decem libras bononenorum, 
quas eum habere voluit in furmento et vino. ccTltem hospitali Beate Marie de Senis viginti- 
quinque libras bononenorum. d^ Item hospitali sancti Gali de F[I]orentia decem libras bono- 
nenorum. (J^ Item hospitali stanti in alpibus de Florentia viginti soldos bononenorum. (j;^ Item 
hospitali stanti in alpibus montis sancti Bernardi decem libras bononenorum. c^ Item hospitali 
Domus dei, que est Parixius iusta domum nostre Domine, decem libras bononenorum. CLT Item 
hospitali sancti Anthonij de Yienna posito in Burgundia quinquaginta libras bononenorum. 
(£^ Item hospitali posito in Anglia ultra Cantauriam, in Yilla que vocatur Ospizi, quinque libras 
bononenorum. <ir Item hospitali posito in Anglia in Londonijs, quasi in introitu civitatis quando 
venitur de Francia et itur in Anglia, quinque libras bononenorum. (C Item hospitali sivc Domus, 
que vocatur sanctus Thomax de Acri, posito in Anglia in civitate Londoniis in contrata que 
dicitur Guazapa quinquaginta libras bononenorum. CT^Item hospitali posito cum venitur de 
Alamania versus Lombardiam in monte sancti Outardi quadraginta soldos bononenorum. <ir Item 
Malgarite, nutrici Bartholomey sui nepotis, ultra salarium quod habere debet, sex libras bonone- 
norum. d^ Item domine Ghisiline uxori quondam domini Bonacurxii, quinque libras bononenorum. 
Item Richildine servienti dicte domine Ghisiline, quadraginta soldos bononenorum. <C Item domine 
Pelegrine filie domini Nevi Rainery, vel ejus filie nundum nupte, cum nubet vel religionem 
seu monasterium intrabit, viginti libras bononenorum. (ET Item fratribus et conventui fratrum de 
Servis Sancte Marie comorantium Bononie, pro laborerio domus viginti libras bononenorum. 
(H^Item voluit et mandavit quod omni anno usque ad quadriennium induantur centum pau- 
peres, silicet vigintiquinque pro quolibet quarterio, espen[den]do et dando in vestibus cujuslibet 
pauperis viginti soldos bononenorum. (C^Item domui misellorum de Mutina quadraginta soldos 
bononenorum. (nT Item, pro anniversario suo faciendo, fratribus minoribus de Bononia viginti 
quinque libras bononenorum, in quibus computetur panis et vinum de suo dando. c^ Item car- 
ceratis de camara superiori et de Turri de subtus Communis Bononie usque ad decem annos 
omni annu, solvendo particulariter omni anno decem corbes furmenti in pane et deeem vini. 
(CTltem infrascriptis fratribus ordinis Predicatorum de Bouonia, videlicet fratri Bertholdo de 
Ferara, priori dictorum fratrum predicatorum de Bononia, (CT fratri Simoni de Fracta Superiori 



72 MONUMENTA 

(TT fratri Pagano Pergamensi, (C fratri Bonifacio lectori de Bononia, cC fratri Prindiparti bono- 
niensi, fratri Pctro de Trento, fratri Ohabrieli regino, fratri Johanni faventino, et fratri Johanni 
Rocho cuilibet eonim unam capam estimationis et pretii quclibet trium librarum boaonenorum. 
(C Item dixit, rogavit et voluit quod fratres Predicatores et conventus ipsorum honorent eum in 
die sepulture ipsius, relinquens eisdem fratribus et conventui pro missis canendis pro anima sua 
vigintiquinque libras bononenorum. dJ' Item fratribus et conventui fratrum MiDorum de Richar- 
dina centum libras bon. pro tribus trunis faciendis in dicta Ecclesia fratrum Minorum de Ri- 
chardina, scilicet unam ad honorem Beate Marie et aliam ad honorem beati Francischi et 
aliam ad honorem beati Jacobi, et pro uno altari superius faciendo in aseribus in dicta Ec- 
clesia, ubi cantentur mise et celebretur divinum Officium ad honorem beati Dominici ; residuum 
voluit exspendi in uno chalice, qui servire debeat altari Beate Marie de Richardina , quando 
dicta truna erit completa, que fieri debet. (£^ Item legatum trecentarum librarum bononenorum, 
quas relinquerat solvi de avere suo pro male quesitis, incertis, expendendas secundum quod 
continebatur, vel debebat contineri in cedula data seu danda dictis fratri Petro et domino Ju- 
liano, et sigilata sigilo ipsius, dictam cedulam et formam restituendi secundum quod in ipsa cedula 
continetur presentibus codicillis, quod dixerat de dicta cedula et forma rcstituendi secundum 
quod in ipsa cedula continetur; revocavit et ademit et declaravit formam restituendi dictas tre- 
centas libras bononenorum, in quibus debeant solvi et per quas partes dicte trecente libre bo- 
nonenorum per dictos suos comisarios pro animabus illorum quorum interest vel interesset, ex 
licentia et auctoritate sibi concessa a venerabili patre domino Octaviano, Bononie Episcopo, iu 
hunc modum : 

d^r In primis hospitali de Batutis de Bononia pro lectis et paramentis laicorum decem libras 
bononenorum. (HTltem hospitali de Barbaria de Bononia decem libras boflonenorum. (critem 
hospitali sancti Stephani centum soldos bononenorum. cT Item hospitali sancti Procholi tres 
libras bononenorum. C^ Item hospitali sancti Felicis quinque libras bononenorum. (nr Item 
hospitali sancti Petri decem libras bononenorum. (j^Item hospitali sancti Juliani tres libras 
bononenorum. CTT Item hospitali sancti Lazari de Bononia, pro pannis lineis emendis, viginti libras 
bononenorum. c^ Item hospitali Cruciferorum quinque libras bononenorum. (cr Item hospitali 
sancti Guilielmi tres libras bononenorum. CT Item cuilibet heremitorio civitatis Bononie et bur- 
gorum viginti soldos bononenorum. dT Item sororibus et conventui sororum sancte Marie Ma- 
dalene sex libras bononenorum. cT Item sororibus et conventui sancte Mathie decem libras bo- 
nonenorum. (n' Item sororibus et conventui de sancto Laurentio quinque libras bononenorum. 
(£^ Item sororibus et conventui sancte Crucis quinque libras bononenorum. (C' Item sororibus 
et conventui sancte Anne decem libras bononenorum. (CTltem sororibus et conventui sancte 
Marie de Virginibus decem libras bononenorum. 07 Item sororibus et conventui sancti Augu- 
stini quinque libras bononenorum. ([Tltem sororibus et conventui sancti Petri Martiris de- 
cem libras bononenorum. (j;^ Item sororibus et conventui sancti Johannis Batiste quinque libras 
bononenorum. (ET Item sororibus et conventui sancte Chaterine decem libras bononenorum. (nr Item 
sororibus et conventui sancte Christine quinque libras bononenorum. (^ Item sororibus et con- 
ventui sororum de Convertitis decem libras bononenorum. (£^ Item sororibus et conventui sancti 
Salvatoris decem libras bononenorum. dT Item sororibus et conventui Dominarum de Ponte Ma- 
jori quinque libras bononenorum. ([T Item sororibus et conventui de Valverde sex libras bonone- 
norum. (£^ Item sororibus et conventui sancti Guillielmi tres libras bononenorum. cT Itom fratribus 
et conventui de Castro Britonum quinque libras bononenorum. c^Tltem sororibus et conventui 
de Misericordia tres libras bononenorum. (£^ Item sororibus et conventui de Carpeneta viginti 
soldos bononenorum. (£^ Item fratribus et conventui fratrum Predicatorum de Bononia viginti- 
quinque libras bononenorum. (£^ Item fratribus et conventui fratrum Minorum de Bononia viginti- 
quinque libras bononenorum. (CTltem fratribus et conventui fratrum de Carmello quinque libras 
bononenorum. d^ Item Gerardo Pecorario pro filia sua, cum nubserit, quinque libras bononenorum. 
(CTltem Johanni Sacho de Butrio tres libras bononenorum. OJ^Item Rolando Speciali quadra- 
ginta soldos bononenorum, si dixerit in anima sua quod habere debeat. dT Item sorori Zulitine 
nepti sue, que est in monasterio sancte Agnetis, pro una tunica tres libras bononenorum. Re- 
siduum vero quod superest exspendi et distribui voluit et mandavit in pauperibus verecundiosis 
arbitrio dictorum suorum comissariorum. d^Item presentibus codicilis domino Juliano domini 



SPECTANTIA AD PEOFESSOEES JUEIS CIVILIS 73 

Cambii Gratiadey, quem in dieto suo testamento dicto Bartholomeo suo nepoti et heredi tutorem 
et administratorem omnium bonorum suorum reliquid , expresse remisit sacramentum tutele 
et inventarii confecionem, et absolvit et liberavit eum ab omni ratione administrationis redenda 
et henologistam (1) eum esse voluit, dampnans heredem suum predictum ne aliquid ab eo petat, 
vel exigat et ne adversus eum pro dictis actionibus suas exerceat actiones; et si dictus Bar- 
tholomeus ejus nepos et heres aut eius heredes, occasione predictorum vel alicuius corum, 
sive etiam occasione dicte tutele bene vel male geste, obmise vel neglete, sive doli, culpe, 
vel negligentie in aliquo vexaret, vel conveniret ipsum tutorem, vel ejus heredes ratione aliqua 
de predictis, et in aliquo ipse tutor videretur eidem Bartholomeo teneri ratione aliqua de predictis, 
illud totum vel tantumdem de suo eidem domino Juliano tutori iure legati reliquid. dT' Item 
dictum dominum Julianum reliquid in tutorem neptibus suis Helene et Chechole, remitens eidem 
sacramentum tutele et inventarii confecionem, et absolvens eum ab omni ratione administrationis 
reddenda, in omnibus et per omnia ut supra remisit, absolvit et liberavit a tutela dicti sui nepotis. 
<]J' Item reliquid, voluit et mandavit, quod de vigintis libris bononenorum, quas lucratus fuit de 
consiliis fratrum, fieri debeat capitulum fratrum Minorum de Richardina et ipsas expendi in dicto 
capitulo tum in fenestris ferreis et de ligno, tum in sedibus, tum pro aliis fenestris, pro quibus 
emet marmera, que sunt ibidem, tum pro picturis faciendis ibidcm. (T^ Item reliquid presbitero 
sancti Mami quadraginta soldos bon. , ex quibus emi debeant duo duplerij deputandi ad Corpus 
Christi. (£' Item presbitero Ecclesie sancti Jacobi de Carbonensibus viginti soldos bononenorum 
pro uno duplerio emendo, deputando ad Corpus Christi. <nr Item reliquid, voluit et mandavit restitui, 
dari, et solvi de bonis suis per dictos suos commissarios oinnia et singula, que ad eum pervenerint 
ex aliqua iniusta vel indebita aquisitione vel exactione omnibus et singulis personis et Univer- 
sitatibus , a quibus aparuerit ipsum, vel alterum ejus nomine, habuisse vel percepisse. CC" Item 
reliquid et voluit quod de bonis suis ematur et detur, ad voluntatem et arbitrium dicti domini 
Juliani, Alianorie sue filie, sponse et future uxori Fraucischi filii quondam domini Galaoti de 
Lambertinis, unum lectum coredatum, exstimationis octuaginta librarum bononenorum. (j^ Item re- 
liquid dictc sue filie de bonis suis vestes intextas de scarleto cum variis, dandas eidem et emendas 
per dictum dominum Julianum cum dictus Franciscus ejus sponsus erit nubilis, scilicet etatis 
quatuordecim annorum et contrahet matrimonium cum dicta sua filia, dum tamen ponantiir in 
dotem dicte sue filie, extimate id quod constitere dicte vestes. (C' Item voluit quod compleantur 
eidcm vestes, que sunt inchoate pro ea. (ET Item reliquid domine Agnexine uxori olim dicti domini 
Galaoti unam robam de bruna, que emi et dari debeat eidem domiue arbitrio dicti domini 
Juliani exstimationis et precii treginta sex librarum bononenorum. (nr Item reliquid dicto domino 
Juliano pro labore tutelle centum libras bononenorum. (C' Item reliquid et voluit, quod si relicta 
per eum pro male quesitis, incertis et pro animabus eorum a quibus quesivit iniuste, non essent 
bene relicta ad utilitatem animarum eorum, quod de illis quas pro anima sua reliquid magis pie 
compensentur loco predictorum. (jj^Item reliquid quod pro animabus scolarium, a quibus aliquid 
iniuste percepit tam laicorum quam clericorum dantium de bonis eorum propriis eidem non secun- 
dum debitum, emantur duo calices valoris quinquaginta librarum bononenorum, et dentur fratribus 
et conventui fratrum Minorum de Richardina; unus quorum serviat et servire debeat altari beati 
Jacobi et alius altari bcati Dominici facendis in Ecclesia predicta sancti Francischi de Richardina. 
(£;' Item reliquid emi de bonis suis unam petiam terre vineate pretii duccLtarum librarum bono- 
nenorum, ubi videbitur dicto domino Juliano, que deputetur in perpetuum ad usum fratrum Minorum 
de Richardina, prout melius videbitur dicto domino Juliano, que vendi vel alienari non possit, 
et hoc pro animabus dictorum scholarium. flT Itom voluit et mandavit quod cum ipse habuerit in 
Curia Romana a quodam clerico, nomen cujus ignorat, octuaginta florinos aureos pro quodam 
servitio, quod impetravit a domino Papa pro eo, et predicta pecunia deposita fuerit in magna 
tabula illorum de Senis et postea soluta fuerit Lando de Societate Amanatorum, recipienti pro 
eo stanti in Curia Romana, et quidam clericus Capelle regis Anglie eum cognoscat, qui tunc 
erat in dicta Curia, quod inquiri debeat de nomine illius clerici, qui dedit pecuniam predictam 
in tabulis mercatorum, et de nomine clerici, qui eum cognoscit in capella regis, et quod dicta 
pecunia detur dicto clerico capelle regis, ut det eam dicto clerico, qui dedit ipsam pecuniam, 

(1) Lege: homofogfstam, ab homologare. 



TOH. II. 



10 



7 4 MONITMENTA 

vel ipsi clerico, qui dedit pccuniam; et si iion invenirctur illc qui dedit dictam pecuniam, voluit 
et reliquid dari pro male quesitis, incertis pro anima saa in vinea emenda pro fratribus de Ri- 
chardina ultra quantitatem contentam in dicto legato. (^ Item reliquid, voluit et mandavit quod 
Franciscbus iilius quondam domini Galaoti de Lambertinis predictus, a festo sancti Michaeiis 
proxime venturi in antea, habeat et habere debeat usufructum et reditus tante possessionis de 
podere ipsius domini Francischi posito in terra et curia Ulmetule, quod valeat nonigentas 
libras bon. pro parte dotis dicte sue filie Alianorie donec compleverit quatuordecimum annum 
sue etatis, et matrimonium fict inter predictos, et voluit ct mandavit quod, completo quatuor- 
decimo anno etatis dicti Francischi, et matrimonio contracto inter dictum Francischum et dictam 
Alianoriam, deberc emi unum podere vel de suis dari in solutum inexstimatum pretii mille quin- 
gentarum librarum bon. , quod debeat remanere pro dote dicte suc filie inextimatum, ita quod 
vendi non possit, et dicto matrimonio corapleto, et dicto podere enpto ut supra dictum est, 
dicta pars poderis de Ulmetula libere redeat ad dictum Bartholomeum suum nepotem et he- 
redem, et quod dictus Francischus domini Galaoti dicto Bartholomeo in predicto casu libcre 
debeat relaxare et teneatur, et hoc debeat fieri arbitrio dicti domini Juliani. Et si matrimonium 
non compleretur, vel quia nolet predictus Franciscus, vel morte preventus, vel premoriente dicta 
Lianoria, omnia predicta redeant ad predictam Lianoriam si viveret, alias si non viveret ad 
dictum Bartholomeum vel ejus horedes. (j^ Item domino Guilielmo fratri suo reliquid anullum 
suum. dT Itcm dominis Bandino et Jacobo de Amanatis voluit satisfieri de laboratura denariorum 
suorum, quos eidem dcderant ad eorum arbitrium, et eodem modo illis de Societate Bardorum. 
(TT Iteni reliquid dicto domino Juliauo unam ex possessionibus suis positis in Richardina exsti- 
mationis quingeutarum librarum bon. et unam domum de parvulis meliorem positam in cappella 
sancti Manii, que debeat actari, ita quod possit congrue habitari. dJ' Item voluit et mandavit quod 
predicta legata incerta primo solvantur, que autem certa per eum relicta filiabus suis, exceptis 
his, que solvi^debent quando passadiuni fict ultra mare. In ceteris autem in ipso testamento 
contentis ipsuni tcstamcntum plenissime confimavit, et hanc suam ultimam voluntatem asseruit 
esse vclle, quam valere voluit iure codicillorum, vel cujuscumque alterius ultime voluntatis, et 
omni modo et iure quibus melius potest, et qua[m] melius valere poterit et tenetur, et ca ab 
herede suo firmiter et inviolabiliter observari. Quos codicillos mandavit et voluit dictus dominus 
Francischus secretos esse, et deponi debere in sacristia fratrum Predicatorum, vel Minorum de 
Bononia et sigilari sigilo conventus dictorum fratrum, vel alterius ipsorum, sive Prioris dictorum 
fratrum, vel guardiani, vel alterius ipsorum. Actum Bononie in domo dicti domini Francischi 
in capella saucti Mami, prescntibus fratre Petro de Trento sacristano, et fratre Joanne Rocho 
ordinis fratrum Prcdicatorum de Bononia, asserentibus se cognoscere dictuni dominnm Fran- 
cischum, domino Juliano domini Cambii Graciadey, fratre Alberto de Chaziptis ordinis dictorum 
fratrum Predicatorum, et fratre Nicholao domini Bernardi ordinis dictorum fratrum, et fratribus 
Petro de Tuvata et Avmerico do Rodaldis fratribus dicti ordinis, testibus vocatis et a dicto 
domino Francischo rogatis. 

(L. t S.) Et ego Jacobinus filius quondam Guidonis Francholi notarii, impcriali auctoritate 
notarius, predictis interfui, et predicta omnia mandato dicti domini Francischi rogatus scripbere 
publicc scripsi et subscripsi, ct dictum dominum Francischum cognovi et signavi superius et fra- 
tribus Petro de Tuvata et Aymerico de Redaldis fratribus dicti ordinis. 

Eodeui anno, indictionc die , loco et presentibus supradictis testibus in predictis codicilis 
conscriptis, dictus dominus Francischus infirmus fecit, constituit et ordinavit, denuntiavit domiuum 
Julianum testem, presentem suum procuratorem et nuncium specialem ad presentandum et de- 
ponendum in sacristia fratrum predicatorum sive Minorum de Bononia dictos codicilos, sigilandos 
sigilo conventus dictorum fratrum vel alterius ipsorum conventus sive prioris vel guardiani dicto- 
rum fratrum vcl alterius ipsorum secundum formam statutorum Communis Bononie, et generaliter 
ad omnia et singula facienda et exercenda in predictis et quolibet predictorum, que necessaria 
fuerint et que per verum et legitimum procuratorem fieri possent et que ipsemet facere et exercere 
posset; dans et concedens dicto suo procuratori in predictis et quolibet predictorum plenum, 
liberum et generale mandatum cum libera et generali administratione, promittens dicto domino 
Juliano et mihi notario infrascripto, stipulanti vice et nomine omnium quorum interest vel inte- 
resse posset, se firmum et ratum habiturum quicquid dictus procurator faceret in predictis, sub 
obligatione bonorum suorum. 



SPECTANTIA AD PBOFESSOBES JUBIS CIYILIS 75 

Et ego idem Jacobinus GuidoniB Francholi, notarius predictus, interfni et predicta rogatus 
publice scripsi et subscripsi, et constitutum et constituentem cognoTi. 

Anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo tertio, indictione sexta, die primo iunii 
d^dictus dominus Julianus, procurator dicti domini Francischi, procuratorio nomine pro eo ad 
infrascripta est constitutus ex instrumento mei notarii ; coram me notario et testibus infrascriptis 
presentayit, dedit et deposuit dictos codicillos fratri Ugolino de Castello, sacristano fratrum Mi- 
norum de Bononia, sigilandos sigilo dicti conyentus siye guardiani, secundum formam statutonim. 

Actum Bononie in sacristia dictorum fratrum, presentibus fratre Alixandro de sancto Joaune, 
qui aseruit se cognoscere dictum dominum Julianum et sacristanum predictum, et fratre Zuliano 
de Britenorio, testibus. Qui frater Ugolinus incontinenter recepit et illius sigillo cere sigilaTit 
dictos codicilos. Et ego idem Jacobinus Guidonis Francholi, notarius, predictis interfui et predicta 
publicayi et scripsi et signavi. 
[A tergoj: 

Codicilli domini Francisci quondam domini Lectum et plubicatum. 

Accursij doctoris legum. 

Lectum et plubicatum. Publicatum quia mortuus. 

Factum est. Factum est. 



XLVI. 



1293. 



Ex archivo publico, in libro Diversorum Consiliorum et aliarum rerum populi 

et Communis Bononie (i). 

In Christi nomine, amen. Infrascripti sunt qui esse debent de Consilio duorum millium pro 
anno futuro millesimo ducentesimo nonagesimo quarto, indictione septima. 
De quarterio porte rayennatis: 

Dominus Baxacomater de Baxacomatribus, doctor legum, 

Dominus Gardinus de Gardinis, doctor legum, 

Dominus Tadeus domini Ubaldi de Castro sancti Petri, doctor legum(2). 

Dominus Zordanus domini Bologniti de Flagnano, positus loco dicti domini Tadei, qui 
se Yult de ciyitate Bononie ascentare, ex instrumento Bologniti de Flagnano notarii(9). 



XLVII. 

1294, 4 sqdembris. 

Ex archiyo Max. Bonon., in Memorialibus Communis (Mem. Nicolai Michaelis Aimerii, 

c. 14 r.). 

Millesimo ducentesimo nonagesimo quarto, indictione septima, die sabati quarto mensis 
setonbris. 

(CT Dominus Chabrinus de Seregnanis de Cremona promisit domino magistro Petro de 
Boateriis legere librum Institutionum in testu et glossis melius quam siyerit et poterit Bononie 
in anno in scholis dicti magistri Pctri, inchoando legere dictum librum in festo sancti Luche 

(1) Ne buno libnim quidem in ArchiTO maximo iuTenire potul. (c. m.) 

(2) Deletum nomen Buper inducta linea, ei, ad latus paginae, quae sequuntur eadem manu nt)tantur. (c. h.) 
(8) Sequuntur deinde nomina eorum, qui erant in Consilio. (o. m.) 



76 MONUMENTA 

proxime venturi (J) ct finiendo ip8um ante Pascha Kesuresionis Dominice proxime instanti pev 
oto dies. Et reincipiendo legere dictum librum infra oto dies post dictum Pascha, et terminando 
ipsum quam mclius poterit, nisi infirmitate fuerit impeditus. Promittens eciam dictus dominus 
Chabrinus eidem magistro Petro non legere dictum librum Institucionum infra dictum terminum 
in aliquibus scholis yel locis civitatis Bononie quam in predictis, ct non recedere de ciyitate 
Bononie ; si recedet (2), tunc possit stare et morari extra civitatem Bononie per oto dies, et non 
ultra, chonstituendo sibi, cum receserit, ydoneum substitutum, excepto quam in festo Nativitatis, 
vel Resuresionis Dominice. Yersavice dictus dominus magister Petrus promisit dicto domino 
Chabrino dare eidem scholas libere et semel in die hinc ad dictum terminum. Non recipere ali- 
quem legentem dictum librum in dictis scholis hora, quam ipse dominus Chabrinus sibi elegerit 
pro dicto libro legendo, dum modo non possit ipse dominus Chabrinus horam sibi per eum elleta[m] 
mutare. Item quod permittet ipse magister Petrus eidem domino Chabrino facere choletam pro 
ejus salario a scholaribus ab eo audientibus dictum librum tocies quocies sibi placuerit, dumodo 
non esigat nisi semel choletam ab aliquo scholarium ab eo audiencium dictum librum pro una- 
quaque letura, et quod permittet ei portare librum seu libros scholarium sibi volencium satisfa- 
cere de ipsius salario et labore, et ilos tenere donec eidem fuerit ab ipsis integre satisfatum. 
Facta vero eidem solucione ab ipsis, teueatur eis restituere ipsos libros. Preterea hoc actum 
estitit inter eis, quod dictus dominus Gabrinus non posit compellere aliquem ex scholaribus 
intrinsecis abitantibus in dictis scholis cum dicto magistro Petro, et ab eo audientibus dictum 
librum ad solucionem sibi ab eis faciendam ultra quantitatem oto solidorum bononenorum pro 
qualibet letura. Que omnia et singula suprascripta promisit unus alteri ad invicem solenibus sti- 
pulationibus hinc inde intervenientibus , firma et rata habere, sub pena quinquaginta librarum 
bouonenorum ex instrumento Anthonii Rolandini Bonaventure notarii, hodie facto Bononie in 
curtili Pavanensium, presentibus domino magistro Isolauo de Tridento, Bertoloto de Ghiroldis de 
Cremona, Pasquale de Chariola de Trivisio, Buto de Florencia, et Johanne Bompare testibus. Sic 
dicti contraentes una cum dicto notario venerunt, dixerunt et scribi fecerunt. 



XLVIII. 

1297, 21 iunii. 
Ex Tabulario Max. bon. , Refonnatiomim lib. A f, c. 313 r. et 315 v. 

Millesimo ducentesinio nonagesimo septimo, indictione decima, die vigesimo primo mensis 
iunij. 

Consilium populi et Masse populi civitatis Bononie fecit dominus Johannes de Bolsena, 
Judex et Yicarius Nobilis viri domini Berardi de Camarino honorabilis Capitanei popullj Bo- 
nonie in pallatio novo Communis Bononie ad sonum oampane et voce preconum ut moris cst 
congregari: in quo quidem Consilio de voluntate duarum partium Antiauorum et Consullum et 
in ipsorura presentia proposuit et legi fecit infrascripta ordinamenta, super quibus omnibus et sin- 
gulis sibi petiit consilium exhiberi: 



Dc hiis qui excusantur ab exercitibus et cavalcatis. 



Item excusentur Doctores ordinarie regcntes et Bachalarij regentes extraordinarie nominati 
per Rectores scholarium, dati in scriptis ex parte Universitatis scholarium domino Capitaneo et 
Antianis et Consulibus Populi bononiensis et ctiam stacionarii et bidellus Universitatis predictc 
infra descriptis. Nomina quorum sunt hec: 



(1 et 2) 5ic. 



8PECTANTIA AD PE0FES80EES JUKIS CIVILIS 77 

(17 Dorainus Marsilius de Mautighellis doctor decretorum, ' 

CCT Dominus Martinus Sulimanni doctor legum, j 

(V^ Dominus Albertus domini Oddofredi doctor legum, ... . j x i • j- • 

^ . 1 \ 18^1 sunt doctores legum qui ordmarie 

C;' Dominus Bertholutius de Pretis doctor legum, , 

dJ' Dominus Phillipus de Foscarariis legum doctor, 

(Cr Dominus Paulus domini Martini doctor legum, 

(£^ Dominus Franciscus SasoUini doctor legum, 

d^ Dominus Eahnerius doctor dccretorum, 

dJ' Dorainus Jacobus Belvixij, , o. • i ^ i. j- • i. i -x 

. T^ • T> ..!_ 1 j nr T f isti Bunt qui leffunt extraordmarie et vulffariter 

(CT Dommus Bertholomeus de Manzohno, ; -r^ , , .. : 

_^ T^ . ^T-. . . j • • T» • • • ( Bachalarii nommantur. 

(L Dommus Vianixms domini Fasipauperij , i •' 

(C Dominus Thomax de Marzalolio, | 

dJ' Nicolaus, stationarius Universitatis. 

(CT Minghiuus, stationarius Petiarum. 

dJ' Unus Bidellus generalis Universitatis. 

(£^ Johannes Cambij, stationarius librorum. 

(tT Dominus Lambertinus Rampone doctor legum, ) qui debeant remanere tempore exercituum 

dJ' Domiuus Ubaldinus de Malavoltis doctor legum, ) et cavalcatarum ad consulendum Vicarios 

dominorum Potestatis et Capitanei et Antianorum et ConsuUum populi bononiensis et Commune 

Bononie, sicut et quando ipsis Antianis et ConsuUibus videbitur cxpedire, salvo quod, si habebunt 

equum in Communi, teneantur et debeant venire vel mittere sufficientem rescont[r]um loco suo, 

cum equo quem ipse vel ipsi habent vel habebunt in Communi bononiensi, asignatum vel asi- 

gnandum, etc. 

XLIX. 

1298, 20 iuUL 

Ex Tabulario Maximo bononiensi, 
in Memorialibus Milanitti de Milanittis, anno MCCXCVIIL, die XXVIL iulii W. 

Discretus vir dominus Ugolinus de Montezanico, procurator sapientis viri domini Dini de 
Muxello legum doctoris, habens ad infrascripta plenum mandatum, prout de ipso mandato et pro- 
eurationo patet ex instrumento scripto manu Blanchi notarij a me notario viso et lecto, nomine 
dicti domini Dini promisit per stipulationem, sine aliqua exceptione juris vel facti se obligando 
Arnulfo quondam Johannini notario, dare et solvere ac restituere eidem, aut suo certo nuncio vel 
ejus heredibus, CL. libras bononenoru.m hinc ad duos menses proxime venturos in civitate Bononie ; 
quam pecunie quantitatera dictus dominus Ugolinus, procurator dicti domini Dini, ut dictum est, 
confessus et contentus fuit habuisse et recepisse, ac sibi nomine dicti domini Dini integre datum, 
solutum et numeratum fuisse ab eodem Arnulfo ex causa mutui de pura sorte et gratia spe- 
ciali, scilicet centum libras pro dando et offerendo super altare monasterii sancti Columbani de 
Bononia, et quas centum libras ipse dominus Ugolinus de ipsius domini Dino mandato, dedit 
abbatisse et monialibus dicti monasterii sancti Culumbani de Bononia , ponendo et dimittendo 
eas supra dictum altare in presentia abbatissc et monialium nomine oblationis, ratione et occa- 
sione domine Bice, uxoris dicti domini Dini, que tunc temporis ipsius oblationis assumpsit habi- 
tum religionis in monasterio prelibato ante dictum altare, et alias quinquaginta libras, quas ipse 
dominus Ugolinus ipsius domini Dini mandato, solvit ac dedit in vestimentis et aliis pannis ne- 
cessariis ipsi domine Bice in dicto monasterio, cum pactis, penis, promissionibus, obligationibus in 
ipso instrumento appositis, ex instrumentis Johannis magistri Petri Barberii de Unzola notarii, 
hodie facto Bononie in palatio Episcopali, presentibus Vandino quondam domini Alberti de Pic- 
cigottis, Matthiolo domini Benvenuti de Rognatico, Ugone Borghexani notario officii memorialium, 
Petronio Petri Belicti notario, Princivalle de Piccigottis testibus, et sic dicti coutrahentes dixe- 
runt et scribi fecerunt una cum dicto notario ; et partes cognite fuerunt a dicto notario. 

(1) Sic Sarti. Sed in Mefnorialibus Milanitti hoc actum, aniio quo supra, non inveni. (c. M.) 



7 8 MONUMENTA 



L. 



1299, 22 fehruariu 



Ex archiTO 8. Dominici bonon. nuuc in Tabulario Max. bononiensi, 

1R1 

sect. « Demaniale » , n. w^^. 

/015 

In Christi nomine, amen. Anno Domini millesimo (lacentesimo nonagesimo nono, indictione 
duodecima, die yigesimo secundo mensis februarii. CT Dominus Albertus legum doctor, quondam 
domini Oddofredi legum doctoris, per gratiam Jesu Christi sanus mente et corpore, timens futurum 
judicium mortis^ nolens decedere intestatus, per presens nuncupativum sine scriptis testamentum, 
in secroto tamen, secundum infrascriptam formam, coudidit in hunc modum, et dictum suum te- 
stamentum iussit et Toluit deponi et conseryari in sacristia fratrum Predicatorum de Bononia, 
iuxta iuris conscilium habeat unusquisque licentiam testandi et disponendi de rebus suis pre- 
cipue et ad pias causas, et non sint cassa iudicia, set liber sit stillus et licitum quod iterum 
non reddit arbitrium. In primis quidem reliquid de bonis suis iure legati domino Rugerio de 
Marmagnone vel suis heredibus decem libras bononenorum. 

Item reliquid iure legati domino Anfonso Grisie, Yspano, yel suis heredibus quindecim libras 
bononenorum, et si non invenirentur predicti vel heredes eorum, Yoluit predictas quantitates 
pecunie pauperibus Christi erogari arbitrio fideicommissariorum predicti domini Alberti. 

Item reliquid iure legati domino Barbato de Machalone, qui est de Terra Laboris in Re- 
gno Apulie prope civitatem Capue per duodecim vel quindecim milliaria, decem florenos auri. 

Item reliquid iure legati pro anima domini Johaunis de Giuncio, Canonici quondam de 
Lodio, qui fuit sepultus ad domum fratrum Minorum de Bononia, septem libras et decem sol- 
dos bononenorum. 

Item reliquid dompno [Petro] presbitero [de] Tortona, qui moratur cum ipso domino Alberto, 
alimenta [omn]i tempore vite ipsius dompni Petri, que eidem debeatur prestari in domo sua ab 
heredibus ipsius testatoris, videlicet comedendo et bibendo ad tabulam heredum ipsius domini 
Alberti, et insuper reliquid eidem dompno Petro pro vestimentis et calciamentis ipsius omni anno 
decem libras bononenorum, doned steterit cum heredibus ipsius testatoris, dandas, prestandas et 
solvendas eidem in festo nativitatis Domiui nostri Jesu Christi. 

Item reliquid domine Clare uxori sue, filie quondam domini Fulchi de Pacibus, dotem suam, 
scilicet mille ducenta[s] libras bononenorum, de quibus mille ducente libris predictus dominus 
Albertus habuit nongentas sexaginta libras bononenorum, et cum fuerit factum instrumentum 
dotale, vult quod ipsa domina Clara habeat solidas et in totum mille ducentas libras bonone- 
norum ; set si non fieret instrumentum dotale, vult quod ipsa habeat tantum nongentas sexaginta 
libras bononenorum. Insuper reliquid eidem domine omnes vestes suas, tam de scarleto quam 
de viridi et de cendato, et etiam scrineum suum, quod deportavit in domo ipsius domini Alberti, 
et cassam novam, ubi retinet pannos suos et zonas suas de argento, que sunt due, et omnes 
anuUos suos, quas ipsa habet, sive cum quibus fuit desponsata ; et etiam reliquid eidem domine 
omnes alias suas vestes, quas ipsa habet vel ipsa habebit tempore mortis ipsius domini Alberti. 
Item reliquid eidem omnes res quas detulit in domo ipsius domini Alberti. Et omnes predictas 
res eidem domine legat, si que estabunt tempore mortis ipsius domini Alberti. Item reliquid 
eidem omne[m] mobiliam, quam ipsa fecit postquam fuit nupta predicto domino Alberto, et etiam 
quam faciet usque ad mortem ipsius domini Alberti. Item reliquid eidem domine lectum suum, 
in quo ipse iacet, scilicet duas culcitras et duos capizales et cultram et omnia liuteamina ad 
usum ipsius lecti et omnes origlerios. Item reliquid, iussit et voluit eam esse dominam et usu- 
fructuariam in domo ipsius domini Alberti, donec morari voluerit in dorao ipsius domini Alberti, 
Si autem in domo dicti domini Alberti morari non vellet, tunc et in eo casu, eidem domine reliquid 
usumfructum totius poderis sui; quod habet in burgo sive curia Burgi Panicalis, scilicet un[ius 
bra]yne que est quinquaginta tres tornature, et dimidiam partem alterius tornature, de subtus et 
de super sunt vie publice, a sero possident Pavanenses, et unius predii quod est undecim tor- 



SPECTANTIA AD PR0FE8S0BES JURIS CIVILIS 79 

naturasCO, et a mane et de subtus sunt vic publice, et unius casamenti quod est duarum tornatu- 
rarum de subtus est via publica et via que venit de Sancto Johanne in Persiceto, et est affictatum 
pro quatuor libris et duobus paribus capouum, et unius altcrius casamenti quod est una torna- 
tura et dimidia, de super est via publica, de subtus est via que vadit ad Sanctum Johannem 
in Persiceto, et est affictatum pro quatuor libris bononeuorum duabus paribus caponum, et unius 
petie terre pusticij vineate, que est decem et novem tornaturis et dimidia tornatura, de super 
possidet Johannes Petri Sichi, de subtus dominus Martinellus de Ouastavillanis, a sero via publica. 
Et usumfructum dictarum possessionum eidem domine reliquid in eum casum, donec vitam vi- 
dualem, castam et honestam servare voluerit, et non convolaverit ad secunda vota, sive nuptias. 
Si autem convolaret ad secunda vota, sive nuptias, omnia alia legata supradicta rerum mobilimn 
eidem reliquid, et insuper de suo centum libras bononenorum, set ei usufructum dictarum pos- 
sessionum adymit. 

Item reliquid iure institutionis Benedicto filjo suo, et Johanni filii Benedicti, et omnibus 
filiis nascituris ex ipso Benedicto, ex presenti matrimonio vel futuro uascantur filii, vivo ipso 
domino Alberto, vel post mortem ipsius domini Alberti, domum suam quam habet in curia sancti 
Ambrosij, que fuit domini Honesti et heredum ejus, scilicet Oddoffiredi et Richardini. Confines 
cujus domus sunt: a sero curia sancti Ambrosij de super, et de suptus vie publice, a mane possi- 
de[n]t heredes Ugolini Noti. Item reliquid etiam iure institutionis predictis Benedicto et Johanni et 
aliis filiis nascituris ex dicto Benedicto, domum cum tumba quam habet in curia Vetrane et etiam 
omnes alias suas possessiones quas habet nunc iii dicta curia Yctrane, sive sint casamenta, sive 
sint brayne, sive sint clusure, sive sint terre aratorie, sive prative. Item reliquid iure institutionis 
predictis omnes libros , quos ipse dominus Albertus dedit eidem Benedicto, scilicet unum Dige- 
stum vetus de litera antiqua, et unum Codiccm, et unum Infortiatum, et unam Istitutam cum 
Lombarda. Item reliquid dicto Benedicto et Johanni lectum, quod habet dictus Benedictus, et 
omnes vestes, quas habet domina Bona uxor sua, et omnes pannos laneos et lineos, et zonam 
suam de argento, et omnes anullos dicte domine Bone, et omnia supperletilia et utensilia, quibus 
utitur ipse Benedictus sive predicta uxor sua, et etiam totam chamaram dicti Benedicti et uxoris 
sue predicte. Et rogat dictum Benedictum et Johannem quod curent et faciant heredes ipsius 
testatoris liberari ab obligatione trecentarum librarum dotis, in quibus est ipse testator obligatus 
pro dote domine Bone, uxoris dicti Benedicti et matris dicti Johannis, quam confessus fuit se 
recipisse a domino Ugolino de ilontumbrario sive a domino Lombardo suo filio, vel a quocura- 
que alio, cui ipse testator teneretur ad dotem restituendam de iure. Quod si non fecerint et 
curaverint heredes predicti testatoris liberari ab obligatione dicte dotis trecentarum librarum bo- 
nonenorum, tunc, et eo casu, legatum predicte domus que est in curia sancti Ambrosij, que fuit 
domini Ilonesti, vult non deberi et predictum legatum eis adymit. 

Item precipit, mandat et rogat Johannem filium Benedicti, et alios filios dicti Benedicti 
nascituros, ut si decedat, vel decedant post mortem Benedicti sine liberis vel sine fratribus con- 
sanguinois, quod debeat vel debeant restituere heredibus ipsius domini Alberti quicquid ad eum 
vel ad eos pervenisset vel pervenissent de predictis bonis reIicto(2) predicto Benedicto et ipsi 
Johanni, et aliis nascitnris ex dicto Benedicto. 

Item reliquid iure iustitutionis Luzie, sue filie, quingentas libras bononenorum, quam morari, 
ali et nutriri iussit et voluit peues dominam Claram uxorem suam, donec pervenerit ad puber- 
tatem et nupserit, et tunc fiat de consensu domini Francisci et Benedicti ; et si dicta Luzia de- 
cederet in pupillari etate, ei substituit heredes suos natos vel nascituros, quos in testamento 
suo sibi heredes instituit; vel si dicta Luzia decederet post pupillarem etatem, quamdocumque 
sine liberis, eidem Luzie predictos suos heredes substituit. Et eum rogat ex causa fideicomissi 
quod restituat predictis suis heredibus predictas quingentas libras bononenorum. 

Item precipit et voluit quod infra sex menses dicte quingente libre a die mortis ipsius 
testatoris dentur et solvantur tutoribus dicte Luzie, que pecunia deponatur ad tabulam domini 
Gardini de Pegolotis, ut de licito lucro dicte pecunie ipsa alatur, et cum nupserit dicte quin- 
gente libre dentur in dote pro ea. Tutores autem dicte Luzie, ejus filie, esse voluit Bonaventuram 
de Paganellis de Argellata, et me Andream Petrizoli Albertini de Badalo, notarium. 

(1) Sk, (2) Sic. 



80 MONUMENTA 

Itcm reliquid iure legati Bonavanture de Argellata de Paganellis eentuni libras bononeno- 
rum. Item reliquid iure legati mihi Andree Petrizoli Albertini de Badalo, notario infrascripto, 
quinqueginta libras bononenorum. Item reliquid iure legati conveutui Fratrum Predicatorum de 
Bononia quingentas libras bononenorum, et yult et mandat quod de predictis quingentis libris 
bononenorum fiat una truna desuper et supra Yoltas altare s. Jacobi et s. Laurentii in ecclesia 
s. Dominici, et ibi fiant duo altaria unum ad honorem beati Matthey Apostoli, et alterum ad 
honorem beate Eatheline, ut ibi perpetuo celebrentur misse pro anima sua, et patri sui domini 
OddofFredi, et matri sue, et filie, et omnium suorum aliorum mortuorum. 

Item reliquid iure legati conventui fratrum Minorum de Bononia quingentas libras bono- 
nenorum, et mandat quod de dictis quingentis libris bouonenorum debeant fieri in ecclesia fra- 
trum Minorum iuxta altare s. Clare tria altaria : primum altare ad honorem beati Petri Apostoli, 
secundum altare ad honorem beati Pauli Apostoli, tercium altare ad honorem beati Johannis 
Evangeliste, et ibi perpetuo celebrentur misse pro anima sua, et patri sui domini OddofFredi, et 
matris sue, et filie, et omnium aliorum suorum mortuorum. 

Item reliquid pro paramentis altariorum predicto conventui fratrum Predicatorum centum 
libras bononenorum, et conventui fratrum Minorum pro paramentis dictorum altariorum alias 
centum libras bononenorum. Et si dicti fratres Predicatores , vel fratres Minores dicta altaria 
et opera supradicta facere recusarent, tunc et eo casu facere recusantibus supradicta, adymit et 
eassat in totum predicta legata, et precipit ct mandat quod dicta opera et altaria debeant fieri 
infra annum a die mortis ipsius domini Alberti. 

Item precipit et mandat quod heredes sui non debeant molestare, inquietare Benedictum, 
lohannem et Luziam de legatis eisdem relictis aliqua rationo vel causa, de jurc vel de facto; 
et si predictos molestarent vel inquietarent, vel alterum eorum, aliqua ratione vel causa, tunc et 
eo casu privat eos hereditate, et ad eum qui non molestaret vel inquietaret predictos in predi- 
ctis legatis vult in totum hereditatem pertinere et ad eam hereditatem devenire. Et si omnes 
heredes predicti domini Alberti inquietarent , vel molestarent predictos in predictis legatis vel 
alterum eorum, tunc et eo casu vult hereditatem suam pervenire ad hospitale sancti lohaunis 
Zerosolomitani , et ad domum Templariorum Zerosolomitani ; et eo casu dictum hospitale et 
domum Templariorum sibi heredes instituit, et heredes sibi institutos in dicto suo testamento 
privat a dicta sua hereditate et illam hereditatem transfert ad predictum hospitale et domum 
Templariorum jure institutionis. 

Item reliquid Egidio de Ugiano septuaginta libras bononenorum. 

Item mandavit et voluit quod dentur ducente libre bononenorum uno militi, qui vadat, 
cum fiet transitus generalis ultra mare, in subsidium Terre Sancte ex Indulgentia Papali ad 
standum per unum annum pro anima ipsius domini Alberti. 

Item precipit et mandat quod omnia que non apparerent soluta ex testamento domini Od- 
doflTredi patris sui, quod secundum formam dicti testamenti solvantur. 

Item precipit et mandat quod in die sepulture sue molantur quinquaginta corbe frumenti, 
et fiant panes de sex uncijs coti, et cuilibet pauperi detur unus panis, et si dicti panes non 
sufficerent, quod detur cuilibet pauperi unus denarius. 

Item reliquid fratribus Predicatoribus, et fratribus Minoribus de Bononia quolibet anno de 
meliori et pulchriori frumento, quod colligetur in possessionibus ipsius domini Alberti pro oblatis 
et corpore Christi faciendo, quantum est necessarium predictis fratribus Predicatoribus et Mino- 
ribus, et omnibus aliis conventibus Fratrum de Bononia, et comitatu et aliorum omnium presbi- 
terorum de civitate et comitatu Bononie. Et ipsi fratres Predicatores et Minores teneantur dare 
oblata sive oblaticias pro corpore Christi sacrificando omnibus fratribus et presbiteris de civi- 
tate et comitatu Bononie. 

Item reliquid conventui Fratrum Predicatorum de Bononia quolibet anno quindecim corbas 
vini de albana de meliori, quod coUigitur de vineis ipsius domini Alberti de Castenaxe pro cor- 
pore Christi sacrificando. 

Item reliquid fratribus Minoribus de Bononia quolibet anno decem corbas vini de albana, 
quod colligitur de eadem vinea de meliori. 

Item reliquid conventui fratrum Heremitanorum ordinis sancti lacobi strate sancti Donati 
de Bononia quinque corbas vini dc albana de meliori quolibet anno pro corpore Christi sacri- 
ficando. 



SPECTANTIA AD PROFESSORES JURIS CIVILIS 81 

Item reliquid conventui fratrum de Carmine de Bononia quatuor corbas vini quolibet anno 
pro sacrificio faciendo de eodera vino et vinea. 

Item reliquid conventui fratrum Servorum de sancta Maria de Bononia quolibet anno tres 
corbas vini de eadem vinea pro sacrificio faciendo. 

It^m reliquid conventui fratrum Predicatorum de Bononia quolibet anno quindecim libras 
bononenorum pro mille missis dicendis quolibet anno pro anima ipsius domini Alberti. 

Item reliquid conventui fratrum Minorum de Bononia quolibet anno septem libras ot decem 
soldos bononenorum pro quingentis missis cantandis parvis pro anima ipsius domini Alberti quo- 
libet anno. 

Iteni reliquid conventui fratrum Heremitanorum sancti lacobi strate sancti Donati de Bo- 
nonia quolibet anno quinque libras bononeuorum pro trecentis et triginta quatuor missis can- 
tandis parvis pro anima ipsius domini Alberti pro quolibet anno. 

Item reliquid conventui fratrum de Carmine de civitate Bononie quolibet anno triginta 
Boldos bononenorum pro centum missis cantandis parvis pro anima ipsius domini Alberti. 

Item reliquid conventui fratrum Servorum sancte Marie de Bononia triginta soldos bono- 
nenorum quolibet anno pro centum missis cantandis parvis pro anima ipsius domini Alberti. 

Itom reliquid pro anima domini Oddoffredi patris sui, et domiue luliane matris sue, et fratris 
Ricardini sui fratris, et Nichole filie sue et sororis Lazarine sororis sue, et domiue Azoline, 
quondam uxoris sue, pro missis parvis cantandis, scilicet pro trecentis triginta quatuor missis 
cantandis quolibet anno fratribus Predicatoribus de Bononia centum soldos bononenorum, fra- 
tribus Minoribus pro trecentis triginta quatuor missis parvis cantandis reliquid quolibet anno 
centum soldos bononenorum quolibet anno, fratribus Ileremitanis civitatia Bononie pro ducentis 
missis parvis cantandis reliquid quinqueginta soldos bononenorum quolibet anno, fratribus de 
Carmine de Bononia pro centum missis cantandis parvia reliquid vigintiquinque soldoa bonone- 
norura. Et predicta legata pro missis dicendis tam pro anima ipsius domini Alberti, quam pro 
aniraa patris et matris et aliorum suornm mortuorum, que relicta sunt conventibus Religiosorum 
Buprascriptorum, voluit et precipit quod debeant solvi de pcnsionibus quolibet anno domorum 
suarura que habet juxta curiam Comunis Bononie , et habent becharij ab co ad peusionem ; 
et mandat etiam et voluit, quod becharij quolibet anno illam quantitatem pecunie, quam reli- 
quid conventibus supradictis pro missis dicendis, non debeant solvere heredibus suis, set debeant 
Bolvere perpetuo sine teniporis prefinitione quolibet anno in kalendis februarij Procuratoribus 
fratrum Predicatorum et Minorum, qui sunt vel pro tempore erunt, quos suos facit Commiasa- 
rios tantum circa predicta legata solvenda et exequenda, dans et concedens predictis Procura- 
toribus liberam licentiam et potestatem petendi exigendi a becharijs tantam pecunie quantitatem, 
quantum sufficit a[d] dicta legata solvenda. Reliqua pars pensionis solvatur heredibus suis. 

Item reliquid domine Clare ducentas libras bononenorum ultra centum libras bononenorum, 
quas supra ei reliquid. 

Item reliquid iure institutionis Prancisce neptis(l) sue, filie quondam domine Nichole sue 
filie decem libras bononenorum. 

Item Saraceno nepoti suo, filio predict^ domine Nichole sue filie, jure institutionis reliquid 
viginti soldos bononenorum. 

Item rogat heredes suos ut Vandino, cui dicitur Dinus, filio Gasdiole, qui moratur in domo 
cum ipso domino Alberto, ut debeant eidem dare quolibet anno usque quo habuerit vigintiquinque 
annos, pro alimentis octo corbas frumenti, octo corbas vini et decem libras bononenorum in pe- 
cunia pro vestimentis et chalciamentis et habitatione ipsius Yandini. 

Item Paulo filio domini Francisci sui filii prelegavit omnes libros suos legales, scilicet Di- 
gestum vetus, quod est in duobus voluminibus cum Apparatu domini Accursij, Infortiatura, quod 
est in tribus volurainibus, scilicet Infortiatum in duobus voluminibus, et tres partes in alio vo- 
lumine, et omnes cum Apparatu domini Accursij. Item Digestum Novum, quod est in duobus 
voluminibus et cum Apparatu doniini Accursij. Item Codicem quod est in duobus voluminibus 
cum Apparatu domini Accursij. Item Institutam, et tres libros Codicis, qui sunt in uno volumine. 
Item Sumam Azonis. Item Lecturam Codicis. Item Lecturam Digesti Veteris, Lecturara Infor- 

(1) Sic. 



TOM. II. 



11 



82 MONUMENTA 

tiati, que Lecture uuncupautur Lecture domini OddoflFredi. Et hoc si ipse Paulus voluerit pro- 
fisci iu jure civili. Set si ipse Paulus noluerit profisci in jure civili, et aliam vitam elegerit, 
tunc et eo casu privat eum dicto legato librorum, et voluit dictos libros remanere penes heredes 
suos. Et precipit et mandavit predictos libros non aiienari, quia eos voluit permanere in familia 
sua. Set si aliquis liberorum ipsius testatoris proficiscatur in jure civili, ille liber»)rum habeat 
libros, qui primo pervenerit ad doctoratus honorem in jure civili. 

Item precipit et mandat dictus domiuus Albertus, quod domus, quas habet dictus testator in 
curia sancti Ambrosii et in platea majori, et domus que fuerunt Guidoni Zenzarasonis et here- 
dum dicti Guidonis, et nunc sunt ipsius domini Alberti, et domus quas habet ipse dominus Al- 
bertus juxta curiam Communis Bononie a latere sero curie, et sunt ibi becharie, et alie domus 
que sunt juxta becharias ex parte inferiori, que sunt ipsius domiui Alberti, et totum poderem 
suum de Castonaxe, scilicet motam et turrini et alie domus, et omnes vinee sue, et omnia pu- 
sticia vinearum, et etiam omno id quod habet in curia Chastenaxe, sive sit terra aratoria, sivo 
prativa , et pallacium cum omnibus domibus quas habet in curia Yaregnane, sive in loco ubi 
dicitur Yilla Francha, sive Blanchafarina, sive Bellovidere, cum toto terreno et territorio, quo 
consuevit dici Lcctus de Quaterna, et cum toto alio terreno cum territorio, quod extenditur usque 
ad rivum Rossolo, quod totum terrenum est in curia Yaregnane juxta nenms Communis Yare- 
gnane , et juxta locum ubi dicitur Bandita, et juxta terrenum ubi dicitur Sablonaria, heredes 
predicti domini Alberti non possint vendere, alienare modo aliquo vcl ingenio, in totum vel in 
parte, in extraneas persouas, ideo quia dictus testator voluit quod dicte domus, sive sint 
in civitate sive in rure, et dicte vinee et terre aratorie et prative debeant semper et perpetuo 
sine temporis prefinitione inter suos filios masculos sive liberos masculos permanere; nec voluit 
quod de suis descendentibus masculis predicte res debeant exire, et si aliquis filiorum suorum, 
vel liberorum vel descendentium, partem suam de dictis rebus alienaret, vel sine masculis liberis 
decederet, mandat et voluit partem illius alienantis, vel sine liberis masculis decedentis, debeat 
ad alios non alienantes pervenire. 

Commissarios autem suos, et hujus tcstamenti executores esse voluit dominam Claram uxo- 
rem suam, et Priorem fratrum Predicatorum de Bonouia et Guardiauum fratrum Minorum de 
Bononia, qui sunt vel pro tempore erunt, et Bonaventuram de Paganellis de Argellata, et me 
Andream Petrizoli Albertiui de Badalo, notarium infrascriptum ; dans et coucedens dictis suis Com- 
missariis plenam potestatem, cum libera ammiuistratione, et speciale mandatum vendendi, alienandi 
de bonis ipsius testatoris, exceptis rebus quas eupra prohibuit alienari, de quibus voluerint, usque 
ad integram satisfactionem omnium et singulorum quo continentur in testamento ipsius domini 
Alberti sine aliqua contraditione heredum suoruni vel cujuscumque alterius persone. Et si pre- 
dictis Commissariis contradiceretur per heredem vel heredes suos quominus predicta explicaren- 
tur et effectui mandarentur, tunc et eo casu contravenienteni sive venientes^ privat eum vel eos, 
et quemlibet eorum a sua portione hereditalis predicte, et de bonis ipsius tcstatoris non posdint 
habere ex testamento vel ab intestato, vel alio quocumque modo vel causa. Et portio vero prohi- 
bentis perveniat pleno iure ad non prohibentem. Et si omues prohibereut, tunc voluit quod de- 
veniat ad hospitale sancti Johannis Zerosolomitani et ad dictam Domum Templariorum. 

Sepulturam vero suam sibi elegit apud ecclesiam fratrum Minorum de Bouonia et in 
tumulo, seu sepultura quondam patris sui domini Oddoffredi sepelliri voluit et mandavit. Tutores 
autem Nicholay filii sui, et Johanne filie sue, et aliorum filiorum vel filiarum, si sibi nascentur, 
esse voluit dominam Claram uxorem suam, si erit legittime etatis vigintiquinque annorum tera- 
pore mortis ipsius domiui Alberti, vel si non esset legittime etatis eo tempore, voluit quod ipsa 
sit tutrix cum pervenerit ad legitimam etatem vigintiquinque annorum, si eo tempore non con- 
volasset ad secundas nuptias. Item dicto Nicholao et dicte Johanne, et aliis filiis, sive filiabus 
sibi nascituris, suos esse voluit tutores dominum Bonaventuram dc Paganellis de Argellata, et 
me Andream Petrizoli Albertini de Badalo, notarium infrascriptum. 

Item voluit, jussit et mandavit quod Nicholaus filius suus et Johanna filia sua, et alii filii 
qui ei nascentur ex domina Clara, debeant morari, ali et nutriri penes dominam Claram donec 
pervenerit sive pervenerint ad pubertatem, et sint sive fuerint in pupillari etate. Et hoc si 
dicta domina Clara non convolaverit ad secunda vota, tunc et eo casu debeat sive debeant 



SPECTANTIA AD PR0FESS0RE8 JURIS CIVILIS 83 

inorari, ali et nutriri apud eum quem ipsa domina Clara elegerit, dumodo tamen in domo vi- 
trici, scilicet mariti domine Clare, vel conjuncti ipsi marito non moretur sive morentur. 

Item precipit et maudat dictis tutoribus, scilicet Bonaventure et mihi Andree, quod dicte 
domine Clare de pensionibus domorum, frumenti et bladi debeant redere rationem quolibet anno 
in festo beati Petri niensis junii. Et de vino et redditibus vini, scilicet quantum fuerit perce- 
ptum in vindemiis de vino, et quantum corbes vini fuerit vendita, similiter debeant reddere ra- 
tionem in festo sancti Michaelis mensis septembris, et etiam de predictis et omnibus aliis reddi- 
tibus quolibet anno tempore congruo debeant reddere rationem prefate domine Clare. Et quod 
supererit alimentis Nicholai pupilH, sive pupillorum, debeat converti in emptionem prediorum 
prout melius et utilius videbitur convenire ipsi domine Clare et dictis tutoribus. 

Item reliquit jure institutionis Johanne ejus filie podere suum et omnes posscssiones quas 
habet ad Sablonariam et emit a domino Enrico de Mezzovillanis et a filio comuniter cum 
domino Jacobo de Ursis, et rogat predictam Johannam filiam suam, quod si heredes sui dede- 
rint et solverint dicte Johanne mille libras bononenorum, teneatur dicta Johanna restituere dictum 
podere et dictas possessiones heredibus suis universalibus, et jussit et voluit quod fructus illius 
anni, quando facta faerit dicta solutio mille librarum bonononorum, habeat ipsa Johanna. 

Item reliquit jure institutionis cuilibet filie sibi nasciture mille libras bononenorum. Item si 
Johanna filia sua vel postuma, vel aliqua postumarum decedat, vel decedant in pupillari etate sine 
fratre vel fratribus consanguineis et uterinis, una alteri sit heres. In oranibus autem aliis suis bonis 
mobilibus et immobilibus, juribus et actionibus presentibus et futuris dominum Franciscum filium 
suum, Petrum, Paulum, Oddoffredum et Raynerium et omnes filios legitimos et naturales nasci- 
turos ex dicto domino Francisco ex presenti matrimonio vel futuro sibi heredes instituit pro 
una dimidia. Item Nicholaum filium suum pupillum, natum ex domina Clara, in alia dimidia sibi 
heredem instituit. Item si ei nascatur vel nascantur filius vel filii masculi, unus vel phires, 
eum, vel eos sibi heredem instituit quemlibet pro virili, ita quod dominus Francischus cum filiis 
habeant unam virilem tantum , Nicholaus aliam virilem, et quilibet qui uascatur habeat suam 
yirilem. Item si Nicholaus filius suus decedat in pupillari etate, quod Deus advertat, alium vel 
alios sibi nascituros voluit dicto Nicholao esse heredes. Et si aliquis filiorum, qui nascerentur, 
decederent in pupillari etate, Nicholaum (l) et alii filii nascituri morienti et decedenti sint heredes. 
Et hanc suam ultimam voluntatem asseruit esse velle, quam valere voluit et tenere jure testa- 
menti. Quod si jure testamenti noH valeret, saltem valere voluit jure codicillorum, vel omni alio 
jure et modo quibus melius valere et tenere potest, non obstante eo quod si appareret se dixisse 
in aliqua sua ultima voluntate, sive testamento, sive codicillo, sive codicillis, quod ipse non fa- 
ceret aliud testamentum vel codicillum sive codicillos, et si faceret, quod non valeret vel non 
valerent, et eciam si aliqua alia verba derogatoria posuisset in aliqua sua ultima voluntate hinc 
retro facta, que presenti testamento seu ultime voluntati in aliquo derogaret vel obviare posset 
in totum vel in parte, illa verba derogatoria specialiter revocat et penitet se dixisse ; et proinde 
habeatur ac si illa verba derogatoria fuissent specialiter hic scripta, et specialiter et expressim 
revocata. 

Actum in capella Infirmorum fratrum Predicatorum de Bononia, presentibus fratre Manfredo 
de Dovaria, fratre Landulfo bononiensi, fratre Petro tridentino, fratre Petro vincentino, fratre 
Dominico de sancto Ambrosio, fratre Aymerico placentino Lectore Bononie, fratre Herasmo me- 
diolanensi, fratre Jacobo regino, et fratre Dominico bononiensi sacrista, omnibus de Ordine fratrum 
Predicatorum, et dompno Petro presbitero de Tortona, qui asseruit cognoscere dictum dominum 
Albertum testatorem sane mentis, testibus a dicto testatore rogatis et vocatis. 

(L. t S') Et ego Andreas sive Andreolus Petrizoli Albertini de Badalo imperiali auctoritate 
notarius his omnibus interfui et rogatus a dicto testatore scripsi et publicavi, et scripsi, sub- 
scripsi, sigillavi, et ipsum cognovi sane mentis. 

Ego Albertus testator, legatum quod sibi ascrisit Andreas me jubcnte fecit et sicut illud 
scrisit, ita do ei et lego (2). 

M.* cccc.*' XXX.'', indictione VIII. , die quarto maij Registratum. 



(1) Sic, (2) Manu propria teetatoriB. 



84 MONUMENTA 



LI. 

1H03, 1 deceinbrk, 
Ex tomo LXXXIII. Codkis Diplomatici Gymn. Bon,, doc. num. XLV. 

Beuedictus Papa XI. 0) Magistro Guillelmo Aceursii de Bononia, legum doctori, Ai'chidia- 
cono Gualdafaiarie iu Ecclesia toletana, Capeliano nostro. 

Provenit ex devotionis et probitatis tue meritis ut, te favoris apostolici plenitudine prose- 
quentes, tibi in iis que digue postulas, reddamur ad gratiam liberales. Hinc est quod nos, tuis 
supplicationibus inclinati, auctoritate tibi preseutium indulgemus, ut quamdiu in romana Curia, 
vel alibi obsequiis apostolice Sedis de ipsius Sedis speciali mandato duxeris insisteudum, fructus, 
redditus et proventus prebendarum et aliorum beneficiorum tuorum ecclesiasticorum , que nunc 
obtines, et te obtinere contigerit iu futurum, etiam si dignitates et personatus existant et curam 
habeant anhnarum, possis cum ea integritate percipere, quotidianis distributionibus dumtaxat 
exceptis, cum qua illos perciperes si personaliter in ipsis ecclesiis resideres; et interim ad fa- 
eiendum in eisdem ecclesiis personalem residentiam miuime teuearis, neque ad id a quoquam 
valeas coarctari, non obstantibus si tu in eisdem ecclesiis primam et consuetam non feccris re- 
sidentiam personalem, seu quibuscumque statutis contrariis et consuetudinibus ipsarum ecclesia- 
rum juramento, confirmatione Sedis apostolice, vel alia quamvis firmitate vallatis, etiam si tu, 
vel procurator tuus tuo nomine, de illis servandis et non impetrandis iitteris apostolicis contra 
ea et ipsis litteris non utendo prestiteris, vel prestaro contigerit juramentum, seu si locorum 
Ordinariis sit ab eadem Sede concessum ut canonicos et prebendatos ecclesiarum suarum, civi- 
tatum et diecesum compellere valeant ad facieudum personalem residentiam in eisdem, seu si 
Capitulis earumdem ecclesiarum, vel aliquibus aliis ab eadem sit Sede indultum quod canonicis 
vel aliis in dignitatibus seu personatibus constitutis, aut rectoribus ecclesiarum ipsarum fructus, 
redditus et proventus prebendarum, dignitatum, personatuum, ecclesiarum et beueficiorum suorum 
ecclesiasticorum rainistrare in abseutia minime teneantur; quodque ad id compelli non possint 
per litteras apostolicas non facientes pleuam et expressam ac do verbo ad verbum de indulto 
hujusmodi mentionem, ct quibuslibet privilegiis, indulgentiis et litteris apostolicis, quorumcumque 
tenorum existant, perque presentibus non expressa vel totaliter non inserta, effectus hujusmodi 
gratie impediri valeat quomodolibet vel differri, et de quibus quorumcumque totis tenoribus ple- 
nam et expressam ac de verbo ad verbum oporteat in prosentibus fieri mentiouem. Proviso quod 
persouatus, diguitates, ecclesie, ac beneficia hujusmodi debitis interim obsequiis non fraudentur, 
et animarum cura in eis, quibus illa imminet, nulhitonus negligatur. Nulli ergo omnino hominum 
liceat liauc paginam nostre concessiouis infriugere, vel ei ausu temerario contraire; si quis autem 
hoc attentare presumserit, indignationem omnipotentis Dei hac(2) beatorum Petri et Pauli Apo- 
stolorum eius se noverit iucursurum. 

Datum Laterani, kaleudis decembris, Pontificatus uostri anno primo. 

LII. 

1303j 1 decembris. 

Ex Cod, dipl, Studii bon, , tomo LXXXIII. , num. XLVI. 

Benedictus Papa XI. (3) Magistro Guillelmo Accursii de Bononia, legum doctori, Archidia- 
cono Gualdafaiarie in Ecclesia toletana, Capellano nostro. 

Cum nostris et apostolice Sedis obsequiis immoreris, propter quod monasteria, prioratus, 
ecclesias, clericos, personas et loca ecclesiastica , archidiaconatus tui Gualdafaiarie in ecclesia 

(1) Ex Reg. anni primi Benedicti XI., ep. 228. (3) Ex Reg. anni primi Benedicti XL, ep. 239. 

(2) Sic. 



SPECTANTIA AD PROFESSORES JUKIS CIVILIS 85 

toletaiia non potes, prout ad te de antiqua approbata et hactenus pacifice obsorvata consuetudine 
pertinet, personaliter visitare, nos volcntes in hac parte tam tibi quani monasteriis, prioratibus, 
ecclesiis, clericis, personis et locis predictis de opportuno remedio providere, tuamquam personam 
nobis ob tuorum exigentiam meritorum acceptam, alias favore proscqui gratie specialis, tuis sup- 
plicationibus inclinati, ut quamdiu apud Sedem eamdem, vel alibi de ipsius Sedis mandato obsc- 
quiis institeris antedictis, monasteria, prioratus, ecclesias, personas et loca predicta per aliquam 
seu aliquas personas idoneas visitare, ac rationo visitationis hujusmodi procurationes in pecunia 
numerata moderatas recipere et exigere ab eisdem monasteriis, prioratibus, ecclesiis, clericis, 
personis et locis taliter visitatis , nec non per easdem personas bencficia ecclesiastica , que ad 
tuam coUationem ratione dicti archidiacoiiatus pertinere noscuntur, conferre, et cetera que ra- 
tione sepedicti archidiaconatus ad tuum spectant officium, exercere libere valeas, quibuscumque 
contrariis constitutionibns nequaquam obstantibus, auctoritate tibi presentium indulgemus. NuHi 
ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis infringere, vel ci ausu temerario 
contraire ; si quis autem hoc attentare presumpserit, indignationem omnipotentis Dei ac beatorum 
Petri et Pauli Apostolorum eius, se noverit incursurum. 

Datum Laterani, kalendis dccembris, pontificatus nostri anno primo. 



LIII. 

1305, 30 decenibris, 

Ex Archivo Max. bon. , in Memorialibus Aymerici Orandi, an. MCCCV. , car. 31 v. 

Millesimo trecentesimo sexto, indictione quarta, dio trigesimo decembris. 

(jT^Dominus Martinus de SuIIimanis doctor legum, de capclla sancti Geminianj, civis bono- 
niensis, sanus per Christi gratiam mente, et sensu, quamvis cger corpore, nolens decedere inte- 
status super dispositione omnium suorum bonorum, presens nuncupativum testamentum sine scriptis 
condidit in hunc modum: Primo quidem reliquit de bonis suis pro anima sua, et patris et matris 
sue, et quondam domine Bolnixie uxoris sue trecentas libras bononenorum, de quibus dari voluit, 
et mandavit Johannj de Solomona, vel ejus heredibus, aut pro anima sua, si heres non appa- 
reret, duodecim libras bononenorum. Item dari voluit Aymerico filio quondam Alberti Speciarij 
de Regio decem libras bononenorum, quas ei debebat ultra id, quod Dominicus Thebaldi reli- 
quit sibi in suo testamento. Item dari voluit ecclesie sancti Prosperi de Argellata quatuor libras 
bononenorum, quas dixit se debere dicte ecclesie, ut credebat, tamen non erat bene certus. Item 
dari voluit Thomaxio filio quondam fratris Gerardi triginta libras bononenorum, includendo iu eis 
quicquid sibj deberet ex quncumque causa. Item dari voluit Francischo filio fratris Gcrardi 
quinque libras bouonenorum, includendo in eis quicquid sibj deberet ex quacumquc causa. Item 
dari voluit sorori Jacobe, filie quondam fratris Gerardj, quinque libras bononenorum, includendo in 
eis quicquid sibi deberet ex quacumque causa. Item dari voluit fratri Homobono de Ordine Fra- 
trum Predicatorum quinque libras bononenorum. Item dari voluit ecclesie sancti Gemiuianj pre- 
dictc quinque libras bononenorum in auxilium unius calicis emendi. Item dari et satisfieri voluit 
de dicta summa omnibus, quorum eum esse debitorem probabiliter apparebit. Residuum vero 
voluit et iussit distribui in pios usus et circha funus et sepulturam suam, quani ellegit penes 
ecclesiam Fratrum Predicatorum de Bononia, iubens eam fieri, et in ea inpendi sine aliqua su- 
perfluitate innanis glorie. Item relliquit iure prelegati domino Paulo doctori legum, ejus filio, 
libros legales, quos habet, scilicet Codicem, Digestum vetus, Digestum novum, Infortiatum, Au- 
tenticum et tres libros codicis, et quicquid mobile vel immobile sibi acquisivit et tenot. Jubens 
ei, ut suscipiat pro eo honus legendj in scolis usque ad proxiraum vestum (0 sancti Michaelis. 
Item reliquit ei doctes uxoris sue, que fuerunt centum quinquaginta librarum bononenorum. Et 
si apparerent aliqua instrumenta, quorum occasione videretur eum vel uxorem suam aut aliam 
personam jus habere in podere, quod fuit Petri Maranisij et est juxta Sapinam, occasione dictarum 

(1) Sir, 



86 MONUMENTA 

doctium, iussit euni sic facere et curare, quod illis instrumentis nemo utatur, cum fuerint fiticia 
et symulata. Item iussit dictum dominum Paulum facere et curare taliter, quod Bartholomeus 
magistri Bonj, vel quicumque haberet iura cessa ab eo, non utatur quodam instrumento debiti 
centum quatraginta quinque librarum bononenorum facto per dictum testatorem, dicto Bartholo- 
meo, quum dictum instrumentum factum est innane per solutionem factam dicto, domino Paulo 
per dictum testatorem. Item relliquit predicto domiuo Paulo cameram suam, scilicet lectum et 
omnes pannos laneos et lineos. Item relliquit jure prelegati Jacobo, filio suo, doctem domine Bea- 
trixie prime sue uxoris, que est in rebus immobilibus, quas dictus Jacobus tenet et possidet. 
Item relliquit eidem quicquid mobile vel immobile sibi aquisivit et tenet, excepta ea particula 
domus, in qua raorantur equi, quos equos tenet et possidet; quos equos etiam relliquit eidem. 
Item relliquit eidem dimidiam stationis, scilicet peciarum, armariorum et instrumentorum stationis. 
Item relliquit eidem quicquid necessarium fuerit ad acquisitionem iurispatronatus ecclesie eancti 
Jacobi de Gallixano usque ad quantitatem treginta librarum bononenorum. Item relliquit eidem 
cameram suam, scilicet lectum et omnes pannos laneos et lineos. Item relliquit jui*« prelegati 
Henrico filio suo libros suos legales, in quibus dictus testator studuit, scilicet Codicem, Digestum 
vetus, Infortiatum, Summam Azzonis, Apparatum Digesti veteris et Infortiati, librum Institutio- 
num et Usus feudorum ; Digestum vero vetus, et Codes (0 pro eo parati remaneant in coniuni. 
Item relliquid eidem doctem uxoris sue , que fuit sexcente librarum bononenorum, salvo quod 
sexaginta octo libras bononenorum eo minus percipiat de comuni, quas Jacobus de Matuglano 
ejus socer sibj debet adhuc, quum totam doctem non percepit. Item relliquid eidem cameram 
suam, scilicet lectum et omnes pannos laneos et lineos. Item relliquit jure prelegati Charatio 
suo filio relliquam dimidiam stationis, scilicet pctiarum, armarioruni et instrumentorum stationis. 
Item relliquit eidem septuaginta quinque libras bononenorum, solvendas ei [sij cjontraxerit , ct 
quando contraxerit matrimonium, vel cameram dicti testatoris, scilicet lectum, et omnes pannos 
laneos et lineos. Item relliquit iure institutionis Johanne sue filie alimenta decentia ex bonis 
suis, usquequo nupserit, vel relligionem intraverit. Itcm relliquit eidem quadringentas libras bo- 
nonenorum cum nupserit, vel trecentas cum relligionem intraverit. Et eo amplius relliquit eidem 
quicquid eodem tempore sponsaliorum vel matrimonij contrahendi in eam rem errogari consuevit, 
secundum probabilem usum et consuetudinem civitatis Bononie. Item relliquit iure institutionis 
Egidie sue filie terram, quam meruit insolutum pro doctibus suis, positam in curia Funi. Et eo 
amplius relliquit eidem tres tornaturas terre positas in dicta Curia, quas meruit insolutum 
tanquam de bonis Philixinj Ardicionis, ut credit, iubens quod heredes sui dent et solvant dicte 
Egidie vigintiquinque libras bononenorum, si fuerint secure exhouerati a prestatione collectarum 
solvendarum nomine dicte terre. Item relliquit jure institutionis Bartholomee, Phylippe et Buva- 
lelle suis filiabus id quod eis, sive pro eis, dedit in doctem tempore quo nupserunt, et eo amplius 
cuilibet earum viginti solidos bononenorum, et de hoc sint tacite et contente. Item relliquit iure 
institutionis Blancholino, Azzoline et Besole filijs domini Bonifatij de Qaluziis et Tomaxine 
quondam filie sue, doctem matris eorum, et eo amplius cuilibet eorum viginti soldos bononeno- 
rum; et de hoc sint taciti et contenti. Item relliquit Fratri SuIIimanno de Ordine Fratrum Mi- 
norum annuas quinque libras bononenorum, incluso in hiis annuis quinque libris bononenprum, 
id quod sibj debet auuatim ex conventione innita inter dictum Fratrem ex parte una^ ipsum 
testatorem, magistrum Maglum et Sullimanum ex altera. Item dixit, asseruit et confessus fuit, 
quod quedam domus, que est in contrata sancte Marie de Claviga iuxta vias publicas, et iuxta 
illos de Doctis, quam tenet et possidet SuIIimannus filius quondam lohannis, fratris sui, est dicti 
SuIIimannj, et quod precium sibj solvit ex ea. Et ideo iussit eum non molestari ab heredibus 
suis. Item iussit et voluit quod omnia instrumenta, ex quibus appareret eum dedisse ad aflSctum 
podere de Galixano, sive terram et vineam de Misericordia, sint cassa et vana ac nuUius valo- 
ris, et ea occasione nichil posse peti ab aliqua persona. Commissarios autem suos et huius 
testamenti executores esse iussit et voluit dominum Paulum et Jacobum, suos filios, et fratrem 
Homobonum de Ordine Fratrum Predicatorum , quibus dedit licentiam et liberam potestatem 
alienandj et obbligandj de bonis suis sic et taliter, ut omnia in presenti testamento inserta ef- 
fectuj demandentur. In omnibus vero aliis suis bonis, mobilibus et immobilibus, juribus et actio- 

(1) Sic. 



SPECTANTIA AD PR0FE8S0RES JURIS CIVILIS 87 

nibus, presentibus et futuris, dominum Paulum legum doctorem, Jacobum, Heuricum et Charatium, 
suos filios, equis porcionibus sibj uuiversales heredes instituit, videlicet dictum dominum Paulum 
in medietate totius poderis sui, positi in terra Medesanj, que medietas est centumquinquaginta 
tornaturarum, iteni in parte domorum, quas emit Acizillus, scilicet in ea parto que fuit Jacobj 
de Ulmo, item in podere suo, quod habet in terra sancti Johannis in Triario, item in domo 
cum terra, que est supra portam Castiglioni ; iubens eum de hac parte esse contentum. Et 
dictum Jacobum in toto podere suo , quod est in terra Galixanj cum Castellario et iuribus 
omnibus spectantibus ad dictum podere, item in terra, quam emit a domino Pasipovero Baioli, 
posita in curia sancte Hellene, item in parte domorum, quas emit Acizillus, scilicet in ea parte, 
que fuit filiorum quondam domini Bartholomoj; et ea parte iussit eum osse contentum. Et 
Henricum predictum in quodam suo podere sito m curia sancti Johannis in Triario juxta Sapinam, 
quod fuit Soldanj de Galuciis, item in domibus, qnas emit ab heredibus quondam Bonrecupri 
Speciarij, item in quadam pecia terre aratorie et vineate posita in guardia civitatis in contratis 
Misericordie , item in quadam pecia terre vineate posita in curia sancti Rophilli; et ea parto 
iussit eum esse contentum. Charatium vero in alia medietate totius dicti poderis de Medesano, 
que medietas est centumquinquaginta tornaturarmn , item in toto podere, quod est in curia 
Argellate, sivo Venezani, item in quadam pecia terre vineate, posita in contractis Ceddalonghe, 
item in quadam domo posita in platea maiori iuxta domum Societatis notariorum, et ea parte 
iussit eum esse contcntum. Quas res omnes dedit predictis suis filiis in premium emancipationis, 
ut constat ex instrumento scripto manu Petrizoli Henrice notarij, volens et mandans quod podere, 
quod fuit Petri Maranisij et est iuxta Sapinam, remaneat in communi pro satisfaciendo doctibus 
uxoris dicti domini Pauli et uxoris dicti Henrici, de quo podere habeat tantum dictus dominus 
Paulus, quod valeat centumquinquaginta libras bononenorum ad ractionem octo librarum bonone- 
norum pro tornatura. Et dictus Henricus habeat tantum quingentas treginta duas libras bono- 
nenorum ad dictam rationem pro doctibus supradictis. Ressiduum vero dicti poderis sit et remaneat 
in communi. Item voluit et mandavit quod si pars alicuius dictorum suorum filiorum eviceretur 
ab eo in totum vel in partem, quod periculum evictionis sit comune omnium dictorum fratrum; 
preterea si aliquis eorum decesserit eo vivente, in partem eius sustituit ei filios eius masculos 
natos et nascituros. Et hanc suam ultimam voluntatem asseruit esse vellC; quam valere voluit 
iure testamenti; quod si jure testamenti eam non valere contingeret, valeat saltem iure Codicil- 
lorum, vel iure cuiuslibet alicuius ultime voluntatis, quo melius valere potuit, cum omnibus aliis 
in dicto testamento insertis ex instrumento Petrizoli Johannini Henrice notarij hodie facto Bononie 
in camera dicti testatoris, presentibus presbitero Bartholomeo rectore ecclesie sancti Geminianj, 
qui asseruit cognoscere dictum testatorem, et eum esse sane mcntis, fratre Nicolao de Pritonibus 
Ordiuis Militie Beaie Marie, domino Egidio quondam domini Jacobinj de Ugiano, Francisco eius 
filio, doniino Thomaze magistri Magli de Sillimanis, Guidone domini Ardiconis, Martino quon- 
dam Guidonij, Michaele quondam Bonaventure, Filippo quondam domini Lanfranchi et Sillimanno 
quondam Johannis de Sillimanis procuratore dicti testatoris ad faciendum poni predicta in me- 
morialibus, testibus a dicto testatoro rogatis; et sic dictus presbiter Bartholomeus et Sillimannus 
procurator una cuni dicto notario venerunt, dixerunt et scribj fecerunt. Retulit Michilinus Jaco- 
binj, nuntius Communis Bononie missus per me Ayraericum Orandi notarium ad Memorialia, se 
alta et preconia voce cridasse in contrata et ante domum dicti testatoris, dicendo quod dominus 
Martinus de SuIIimannis, testator predictus, suam condidit ultimam voluntatem in presentia dicti 
presbiteri rectoris dicte ecclesie, preaentibus Guidone quondam domini Ardizionis et Martino 
quondam Guidonis testibus et vicinis dicti testatoris, et hoc retulit se fecisse dicta die. 

(L. t S.) Ego Aymericus Orandi, imperiali auctoritate notarius et nunc notarius Officio me- 
morialium, ut supra legitur, scripsi, subscripsi, signavi. 



88 MONUMENTA 



LIV. 

lS06j mense augusti. 

Ex Tabulario Max. bon., in Registro G. Reformationum, c. 119 r. et 122 v. 

Anno Domini millesimo trecentesimo sexto indictione quarta de mensibus iulii, augusti et 
septembri[s]. cc' Provisiones facte per dominos Bonvilanum de Thederisijs et sotos, quibus con- 
cessum fuit arbitrium generale per Consilium et massam populi Bononie, cedulis premissis per 
Sotietates populi Bononie, ut constat ex reformatione scripta manu Bonacursij de Rombolinis 
notarii Ancianorum et Consulum populi Bo[nonie] mensis iunii proxime elapsi, scripto per Ma- 
theum fratris Johannis de Devotis notarium dictorum dominorum. 



Item, considerantes quante utilitatis et honoris sunt ct fuerunt perpetuo et erunt deinceps, 
Domino concedente, scolares et Studium scolarium Communi et populo bononiensibus, et nolentes 
propter modicam gratiam ab eis per Rectores Universitatis scolarium postulatam, indignationem 
aliquam ipsos scolares assumere posse rationabiliter contra dictum populum et comune, set peti- 
tioni ipsorum dominorum Rectorum reverentiam et honorem, qui tot eorum posse, procuraverunt et 
procuraut retinere Studium et scolares in civitate Bononie, cuius petitionis tenor talis est : 

« Coram vobis dominis OctOf quibus generale arbitrium est concessum per ixtpulum bononiefisem 
in signum dilectioniSj que huc usque fuit semper [perj populum et Commune Bononie circa scolares et 
studium scolarium civitatis Bononie, et ad hoc ut ij^sa dilectio durare hostendaiur, et non esse extinctam 
circa Universitatem scolarium supradictam, suplicant humiliter et devote dominus Thomax Torrellus 
de Neapoli et dominus Pontius archidiachonu^ albanensis iwovintialis, olim rectores Universitatis sco- 
larium civitatis Bononie pro se ijysis et tota Unirersitafe ef universiSy qui studerunt huc usque et de 
cetero studere intendunt in iuris civilis scienciaj quia omnes hec gratia, tangit et ad hoc, ut omnibus 
exemplum studendi et proficiendi in jure civili^ seu materia de cetero prebeatur, et hec civitas de bom 
in melius more solito augecUur, et de Iwc per universum mundum fama discurat, quatenus vobis pla- 
ceat providere, quod Bartholomeus Castellani, Johannes et fratres quondam Accursini desendentes 
venerande memorie domini Accursij et domini Francisci de Accursijs, pafrum et dominorum omnium 
scolarium et studentium in jure civili per universum mundum, qui tantum onorem fecerunt civitati 
Bononie, glosando in civitate Bononie et illuminando jus civile et scolares de toto mundo ex Iwc ad 
cicitatem Bononie convocando, ita quod ipsa civitas honoratur, et divulg^itur ejus fama per mundum 
universum , non agraventur in colectis et aliis oneribus subeundis pro parte LanAertatiorum , set 
solvant colecte et alia onera subeant ut alij cives partis Ecclesie et Jeremiensium civitatis Bononie, et 
quod nomina et cognomina cujuslibet predictorum descendentium non ponantur in aliquo libro facto 
vel fiendo de illis de parte Lambertatiorum, vel aliorum agravandorum occasione dlcte partis Lamber- 
tatiomm per Commune Bononie; et si scripta reperirentur, tollantur et abradantur per quemlibet no- 
tarium deputatum ad scribendum libros predictos sine pena , et quod pro non scriptis intelligantur, 
et ut veri Jeremienses tractentur et liabeantur, cum predidi descendentes semper fuerint ad mandata 
Communis Bononie et solverint coUectas, et alias publicas factiones et catalchatas fecerint et exercitus ut 
alij cives civitatis Bononie, et partem Ecclesie et Jeremiensium juraverint civitatis Bononie, et ut tra- 
ctentur ut Jeremienses, cum mandata Communis Bononie semper fecerint et intendant facere in futu- 
rum; et hoc non obstantibus aliquibus statutis etc, , unanimifer et concorditer ordinaverunt, providerunt 
et disposuerunf , quod Bartholomeus Castelani, Joannes et fratres quondam Accursini descendentes 
venerande memorie domini Acursii et domini Francisci de Acursijs non graventur in collectis et alijs 
oneribus subeundis pro parte Lambertatiorum, set solvant collectas et alia onera subeant ut alij cives 
partis Ecclesie et Jeremiensium civitatis Bononie, et quod nomina et cognomina cujuslibet predictorum 
descendentitim non ponantur in aliquo libro facto rel fiendo de illis de parte Lambertatiorum , vel 
aliorum aggravaniorum occasione dicte patiis Lambertatiorum per Commune Bononie; et si scripta 
reperirentur, tollantur, cancellentur et abradantur per quemlibet notariuin deputatum rel deputandum 



SPECTANTIA AD PR0FES80RES JURIS CIVILI8 89 

ad dictos libros scribendum sine pena; et ex nunc pro non scriptis intelligantur, et ut veri Jeremienses 
tractentur et habea7itur, cum predicti descendentes semper fuerint ad mandata Communis Bononie et 
solverint collectas, et alias publicas fadiones et cavalchatas fecerint et exercitus ut alij cives civitatis 
Bononie, et partem Ecclesie et Jeremiensium civitatis Bononie juraverint; et tractentur ut Jeremienses, 
cum mandata civitatis Bononie semper fecerint et intendat facere in futurum^ et quod supradita petitio 
in qualibet parte sui effectui integraliter demandetur, Et n&n obstante etc, Quam voluerunt valerCj si 
placuerit majori parti Consilii populi Bononie, et si in ipsa fu^rit confirmata et approbata ad scur- 
tiniumW cum fahis albis et nigris ». 

Congregatia dominis Henrico de la Porta, Vicario nobilis militis domini Pini de Rubeis, 
honorabilis Capitanei populi bononionsis, Ancianis et Consulibus populi mensis augusti in Palatio 
novo dicti Communis ad sonum campane et voce preconis, ut moris est, lecta fuit supradicta 
provisio facta per dominos Otto supradictos Defensores et Proconsules juxta formam ipsius pro- 
visionis per me Matheum notarium infrascriptum; in quo quidem Consilio et Massa populi facto 
partito per dictum dominum Henricum Vicarium ad scurtinium cura fabis albis et nigris, datis 
hominibus existentibus in dicto Consilio per banitores populi Bononie, et postmodum restitutis 
fratribus Eremitanis sancti Jacobi strate sancti Donati, et numeratis per duos ex Ancianis et 
Consulibus populi in presentia dictorum fratrum et Consilij, placuit ponentibus fabas albas, qui 
fuerunt numero centumnonagintaseptera, quod dicta provisio et omnia que continentur in ea sint 
firma, valeant et teneant, et in oranibus et per omnia effectui demandentur, prout lecta fuerunt 
in dicto Consilio, et sic approbant. IUi vero quibus disp[l]icuerunt predicta, qui posuerunt fabas 
nigras in contrarium, fuerunt ciiij. Testibus Simone domini Guilliehni de Spersonaldi et Ayme- 
rico Orandi, notario. 



LV. 

1309, 28 octobris. 
Ex tonio LXXXni. Codicis diplom, bon,, num. XLVIII. 

Clemens Papa V. (2) Dilecto filio magistro Guillelmo Accursi de Bononia, legum doctori, Ar- 
chidiacono Gualdafaiarie in Ecclesia toletana, capellano nostro. 

Dum literarum scientiam et alia in te ingentia munera gratiarum diligenter attendimus, gra- 
taque obsequia, que ab olim Sedi apostolice impendisti diutius et impendis paterna considcra- 
tione pensamus, apostolico te favore dignum conspicimus, et prerogativa gratie specialiter attol- 
lendum. Dudum siquidem ex tenore tue petitionis accepimus felicis recordationis Benedictus 
papa XI. , predecessor noster, volens tibi gratiam facere specialem, tibi per diversas duxit litteras 
concedendum, ut quamdiu in romana Curia vel alibi obsequiis dicte Sedis, de ipsius Sedis spe- 
ciali mandato insisteres, fructus, redditus et proventus prebendarum et aliorum beneficiorum tuo- 
rum, que tuhc obtinebas et te obtinere contingeret in futurum, etiam si personatus vel dignitates 
existerent et curam animarum haberent, cum ea posses integritate percipere, quotidianis distribu- 
tionibus dumtaxat exceptis, cum qua illos perciperes si in Ecclesiis, in quibus eadem existerent 
beneficia, personaliter resideres ; quodque monasteria, prioratus, ecclesias, clericos, personas et loca 
ecclesiastica archidiaconatus Gualdafaiarie, quem in toletana, ac abbatie de Lavauga, quam in 
palentina ecclesiis obtines, per aliquam seu aliquas personas idoneas visitare, ac prpcurationes, 
ratione visitationis debitas in pecunia numerata recipere moderatas a monasteriis, prioratibus, 
ecclesiis, personis , clericis et locis ecclesiasticis taliter visitatis , nec non per easdera personas 
beneficia ecclesiastica , que ad tuam collationem ratione archidiaconatus et abbatie predictorum 
pertinent, conferre, ceteraque, que ratione archidiaconatus et abbatie prcdictorum ad tuum spe- 
ctant officium, libere exercere valeres; nos autem, volentcs personam tuam favore prosequi gratie 
amplioris, tuis supplicationibus inclinati, auctoritate tibi presentium indulgeraus, ut apud Sedem 



(l) Sic. (2) Ex Reg. anni quinti Clementis V. , ep. 754, f. 189. 

TOM. II. 12 



90 MONUMENTA 

predictam, yel alibi ubieumque, etiam absque licentia aeu spcciali mandato Sedis ejusdem mo- 
rari volueris usque ad triennium, hujusmodi fructus, redditus et proventus, dictis distributionibus 
dumtaxat exceptis, cum ea integritate percipere, cum qua illos perciperes si in eisdem ecclesiis 
resideres, et ad residendum in eis interim minime tenearis, nec ad id a quoquam valeas coar- 
ctari : predictum insuper officium impendere, procurationes recipere ac beneficia predicta conferre, 
juxta literarum predictarum tenores, usque ad dictum triennium per hujusmodi personas libere 
valeas, non obstantibus quibuscumque constitutionibus generalibus aut specialibus super hoc in 
contrarium editis, seu quibuslibet statutis et consuetudinibus contrariis dictarum ecclesiarum, jura- 
mento, confirmatione dicte Sedis vel quacumque firmitate alia roboratis, aut si locorum Ordi- 
nariis ab eadem sit Sede concessum vel interim concedatur quod ipsi personas et canonicos 
aliosque beneficiatos ecclesiarum suarum civitatum et diocesum compellere possint per subtra- 
ctionem suorum proventuum, aut alias ad residendum personaliter in eisdem, seu si Capitulis 
dictarum ecclesiarum ab eadem sit Sede indultum vel interim indulgeri contingat quod personis, 
canonicis et beneficiatis ipsarum ecclesiarum fructus, redditus et proventus personatuum, preben- 
darum, dignitatum et beneficiorum, que in eis obtinent, ministrare in absentia minime teneantur 
et ad id compelli non possint per litteras apostolicas non facientes plenam et expressam ac de 
verbo ad verbum de indulto hujusmodi mentionem, et quibuslibet priviiegiis, indulgentiis et lit- 
teris dicte Sedis, quorumcumque tenorum existant, per que presentibus non expressa vel totaliter 
non inserta, eflfectus hujus nostre gratie impediri valeat vel differri, et de quibus quorumque 
totis tenoribus habenda sit in nostris litteris mentio specialis; proviso nuod hujusmodi beneficia 
debitis interim obsequiis non fraudentur et animarum cura in eis, quibus illa imminet, nullatenus 
negligatur. NuUi ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis infringere, vel 
ei ausu temerario contraire ; si quis autem hoc attentare presumpserit, indignationem omnipotentis 
Dei, ac beatorum Petri et Pauli Apostolorum eius se noverit incursurum. Datum Carpentoracte 
quinto kalendas novembris, pontificatus nostri anno quinto. 



LVI. 

1309, 28 octobris. 
Ex tomo LXXXIII. Codicis diplom. bo7i,j num. XLYIL 

Clemens Papa V. (i) Dilecto Filio Decano Ecclesie Toletane, ac Bononiensis et Caturcensis 
Archidiaconis. 

Dum literarum scientiam et alia in te ingentia munera gratiarum diligenter attendimus, gra- 
taque obscquia que ab olim Sedi Apostolice impendisti diutius et impendis paterna considera- 
tione pensamuB, Apostolico te favoro dignum conspicimus et prerogativa gratie specialiter attol- 
lendum. Dudum siquidem ex tenore tue petitionis accepimus, felicis' recordationis Benedictus 
Papa XI. , predecessor noster, volens tibi gratiam facere specialem, tibi per diversas duxit literas 
concedendum, ut quamdiu in Romana Curia, vel alibi obsequiis dicte Sedis de ipsius Sedis spe- 
ciali mandato insisteres, fructus, redditus et proventus prebendarum et aliorum beneficiorum 
tuorum, que tunc obtinebas, et te obtinere contigeret in futurum, etiam si personatus, vel digni- 
tates existerent, et curam animarum haberent cum ea posses integritate percipere, quotidianis 
distributionibus dumtaxat exceptis , cum qua illos perciperes si in ecclesiis , in quibus eadem 
existerent beneficia, personaliter resideres ; quodque monasteria, prioratus, ecclesias, clericos, per- 
sonas et loca ecclesiastica, archidiaconatus Gualdafaiarie, quem in toletana, ac abbatie de Ijavauga, 
quam in palentina Ecclesiis obtines, per aliquam seu aliquas personas idoneas visitare, ac pro- 
curationes, ratione visitationis debitas, in pecunia numerata recipere moderatas a monasteriis, 
prioratibus, ecclesiis, personis, clericis et locis ecclesiasticis taliter visitatis, nec non per easdem 



(1) £x Reg. anni quinti Clementis Y., ep. 754, fol. 190. 



SPECTANTIA AD PEOFESSORES JUMS CIVILI8 91 

personas, beneficia ecclesiastica, que ad tuam collationem ratione archidiaconatus et abbatie pre- 
dictorum pertinent, conferrent, ceteraque que ratione archidiaconatus et abbatie predictorum ad 
tuum spectant officiura, libere exercere valeres. Nos autem volentes personam tuam favore prosequi 
gratie amplioris, tuis supplicationibus inclinati, auctoritate tibi presentium indulgemus, ut apud 
Sedem predictam, vel ubicumque alibi etiam absque licentia seu speciali mandato Sedis ejusdem 
morari volueris usque ad triennium hujusmodi fructus, redditus et proventus, dictis distributio- 
nibus dumtaxat exceptis, cum ea inte^ritate percipere, cum qua illos perciperes si in eisdem 
ecclesiis rcsideres, et ad residendum in eis interim minune tenearis; nec ad id a quoquam valeas 
coarctari, predictum insuper officium visitationis impendere, procurationes recipere, ac beneficia 
predicta conferre, juxta literarum predictarum tenores, usque ad dictum triennium per hujusmodi 
personas libere valeas ; non obstantibus quibuscumque Constitutionibus generalibus aut specialibus 
super hoc in contrarium editis, seu quibuslibet statutis et consuetudinibus contrariis dictarum 
ecclesiarum, juramento, confirmatione dicte Sedis vel quacumque fixmitate alia roboratis, aut si 
locorum Ordinariis ab eadem sit Sede concessum vel interim concedatur, quod ipsi personas 
et canonicos aliosque beneficiatos ecclesiarum suarum civitatum et diecesum compellere possint 
per subtractionem suorum proventuum, aut alias ad residendum personaliter in cisdem, seu si 
Capitulis dictarum ecclesiarum ab eadem sit Sede indultum quod vel interim indulgeri contingat, 
quod personis, canonicis et beneficiatis ipsarum ecclesiarum fructus, redditus et proventus perso- 
natuum, dignitatum, prebendarum et beneficiorum, que in eis obtinent, ministrare in absentia mi- 
nime teneantur et ad id compelli non possint per litteras apostolicas non facientes plenam et 
expressam ac de verbo ad verbum de indulto hujusmodi mentionem, et quibuslibet privilegiis, 
indulgentiis et literis dicte Sedis, quorumcuraque tenorum existant, per que presentibus non 
expressa vel totaliter non inserta efiPectus hujus nostre gratie impediri valeat vel differri, et de 
quibus quorumque totis tenoribus babenda sit in nostris litteris mentio specialis; proviso quod 
hujusmodi beneficia debitis interim obsequiis non fraudentur, et animarum cura in eis, quibus 
illa imminet, nullatenus negligatur. Quocirca mandamus quatenus vos, vel duo aut unus vestrum, 
per vos vel per alium seu alios, predictos fructus, redditus et proventus faciatis eidem capellano, 
vel procuratori suo ejus nomine, per idem triennium, juxta hujus nostre concessionis tenorem, 
integre ministrari , dictasque personas ad exercendum hujusmodi officium visitationis admitti , 
ac procurationes easdem prefato capellano vel dicto procuratori pro ipso etiam exhiberi, non 
obstantibus omnibus supradictis, seu si eisdem Ordinariis vel quibusvis aliis ab eadem sit Sede 
indultum, quod excommunicari, suspendi, vel interdici non possint per litteras apostolicas non 
facientes plenam et expressam ac de verbo ad verbum de indulto hujusmodi mentionem, con- 
tradictores auctoritate nostra apostolica per censuras ecclesiasticas , appellatione postposita, 
compescendo. 

Datum Carpentoracte quinto kalendas novembris, pontificatus nostri anno quinto. 



LVII. 

1320, 3 februarii. 

Ex libro B Beformationum , c. 388 r. in Archivo maximo bouon. 

Anno Domini millesimo tricentesimo vigesimo, indictione tertia, die tertio mensis februarii. 

Consilium Populi et masse Populi civitatis Bononie fecit nobilis et discretus vir dominus 
Jacobus de Laquila Capitaneus Populi bononiensis in palatio novo Communis et Populi memo- 
rati ad sonum campane, voce preconum more solito congregari. In quo quidem Consilio interfue- 
runt ultra quam due partes Anzianorum et Consulum presentis mensis et de ipsorum consensu 
et voluntate dictus dominus Capitaneus proposuit infrascripta, super quibus consilium postulavit. 

In primis quid placet dicto Consilio generaliter providere super infrascripta petitione exa- 
minata et approbata per dominos Anzianos, cuius tenor talis est: 

Cum hoc sit quod dominus Romeus de Pepolis intendat ad promotionem doctoratus domini 



92 MONUMENTA 

Thadei sui filii quodammodo et qualiter debeat honorari geueraliter, providere, ordiuare et 
firmare. 

In reformatione eujus Consilij, facto partito per dominum Arnaldum Vicarium de sedendo, 
ad levandum et postmodum ad scruptinium cum fabis albis et nigris datis Consiliariis dicti Con- 
silii per bannitores Populi et postmodum restitutis ab eis Consiliariis fratribus heremitanis Ordinis 
sancti Jacobi strate sancti Donati, placuit ponentibus fabas albas, qui fuerunt numero quadringenti 
quadraginta septem, quod per Communo et Populum Bononie fieri debeat magnus honor dicto 
domino Thadeo benemerito, et quod dominus Potestas et dominus Capitaneus presentes, qui pro 
tempore fuerint, Antiani et Consules presentes, et qui pro tempore fuerint cum Sapientibus, si 
quos habere voluerint, habeant ipsi et major pars ipsorum purum, merum, liberum et generale 
arbitrium et bayliam providendi, ordinandi et disponendi omnia et singula, quo eis, vel majori 
parti eorum videbuntur convenire in honorando et causa honorandi dominum Thadeum prefatuni 
in conventu et circa conventum jam dictum et ejus occasione, et quicquid provisum, ordinatum, 
dispositum seu mandatum fuerit per eos vel majorem partem ipsorum in predictos, circa pre- 
dicta et quodlibet predictorum eorum et cujuslibet eorum occasione, valeat et teneat et habeat 
plenum robur et effectui demandetur in qualibet parte sui, per dominum Potestatem , dominum 
Capitaneum presentes et futuros et quemlibet eorum et ipsorum et cujuslibet eorum famulos et 
quoscumque alios officiales Communis et Populi Bononie et quoscumque alios, et quod Berardus 
de Bombolognis, Massarius et generalis Depositarius averis Communis Bononie et quilibet ejus 
successor teneatur et debeat facere et solvere omnes expensas et quantitates pecunie, que pro- 
vise, disposite seu mandate fuerint per predictos dominum Potestatem, Capitaneum, Antianos et 
Consules, Sapientes vel majorem partem eorum in predictos et predictorum occasione, ac si de 
eis in presenti reformatione facta esset mentio speeialis, libere et impune, non obstante id quod 
provixum fuerit per eos non reducatur ad Consilium Populi, quod ex nunc firmum sit et pro 
firmo et legitime reducto habeatur, et pro expresso scripto et specificato et apposito in presenti 
reformatione habeatur, non obstante Statuto seu reformatione, que loquitur, quod quotiescumque 
aliquid remanet in provixione seu deliberatione Antianorum et Consulum, seu aliquorum Sa- 
pientum, quod illud, quod provisum fuerit, reducatur ad Consilium Populi et aliter provixa non 
valeant, et non obstantibus aliquibus Statutis etc. Fabe nigre in contrarium posite fuerunt nu- 
mero vigiutiduo, connumerate ut supra. 

Testes dTHerigiptus Zacharie, (i;^ Nicholaus Doxoli bannitores Populi Bononie. 



LVIII. 



u4nno 1334. 



Ex Arch. Max. Bonon. , ex libro vulgo: « Libro dei Confinati » ab anno 1286 ad 1335, 

(Vff, ribelli e banditi), num. 173. 

In nomine Domiui, amen. Ilic est iiber sive quaternus in se continens omnes et singulos 
rebelles et inobbedientes Communis Bononie, qui non steterunt nec stant ad confinia eis per 
Commune Bononic designata, nec dederunt securitatem infra torminum seu terminos eis assignatos 
per Commune Bononie, prout tenebantur et debebant vigore Reformationis Communis et Populi 
Bononie de eis et pro eis dicta occasione facte; factus, editus et compositus tempore magnifici 
et potentis militis domini Riciardj de Chancellerijs de Pistorio, honorabilis Capitanei Communis et 
Populi civitatis Bononie, et sub examine sapientis et discreti viri domini Johannis de Castro 
Florentino, Judicis et Assessoris dictj dominj Capitanej per ipsum dominum Capitaneum ad ban- 
chum bonorum rebellium, condempnatorum et exbampnitorum Communis Bononie deputati, et 
scriptus per me Sinibaldum, filium olim magistrj Thomaxij Fixici de Pistorio, notarium, et nunc 
notarium et offitialem dicti domini Capitanej, per ipsum Commune ad dictum offitium specialiter 
deputatum, sub anno nativitatis Dominj millesimo ccc. xxx.® iiij, indictione secunda, tempore 
domini Johannis pape xxij.^^ 



SPECTANTIA AD PEOFESSOBES JUEIS CIVILIS 93 

De quarterio Porte saiicti Petri nomiua dictorum rebellium sunt haec: 
Johannes et Bictinus fratres et filii fratris Ugolinj, \ ^ 

Rolandus Andree Rolandj, 
Bectuccius quondam Julianj, 
Bertus Misottj quondam dominj Albertj, 
Manectus, Ghilinus, Andriohis et Munsus fratres et filii quon- ' omnes de 



(£^ Et de predictis non 
intelligantur fratres , 



dam Tancredinj, ) domo de / presbiterj, neo aliqua 



Sabbatinis 



alia ecoleBiastica per- 



Johannes, Franchus et Rodulfus fratres et filii quondam Phi- 

. 8ona. 

hppi, 

Munsus filius Jacobj, 

Francischus et Pagiaus fratres et filii Bertuccij, 

Gremiolus et Peghinus fratres et filii quondam Jacobj, ^ [ 

Teus Tomacis de Pizano capelle sancti Martini de Apossa, 

Jacobus dominj Pellegrinj merciarius, 

Prete Ruggerij chalzolarius, 

Blanchus de Altedo capelle sancti Vitalis, 

Brancha de Villanova capelle sancti Vitalis, 

Petrus Paulus Jacobj Bonghirardj, 

Naninus Bellondj zublonerius, 

Johannes Bernardj Conpagnonis, 

Chasoctus Rolandj bampnitor, 

Giliolus, Thomax et Muzolus de Trintinellis, 

Nicholaus quondam domini Jacobi Bonjohanninj, 

Bertoluccius quondam domini Ameri de Manticis, 

Gregorius quondam Johannis Bisanelli do Bisanellis, 

Johannes quondam domini Jacobj Boninchinj, 

Lanfranchus quondam Petri Bonandre, 

Zanochus Bartholomei de Remulo, 

Ghirardus et Minus Bartholomei de Trintinellis, 

Jacobus Martinj Allexii, 

Johannes AldroTandini de Bixanellis, 

Soldanus quondam domini Zanbonj de Villanova, 

Petruccho sellarius. 

De quarterio Porte Sterj : 

Villanus Bartholomei beccharius, 

Petrus domini Johannis, 

Tura et Petrus fratres et filii Tixii, ) de Tederixijs, 

Bertolaccius Nuxij, 

Masius filius Petrj, 

Villanus et Muczolus fratres et filii Tixij, J , ..... 

T 1 /»,. • . • 411 . . > de Anmixns, 

Johannes ftlms magistri Albizi, ) •* ' 

Soczus, Bertus fratres et filii domini Amici, 

Francischus ser Banbaiolj, 

Migus filius Soczi, ) de Banbajolis. 

Mucciante et Marcolinus fratres et filii dompni Mathei, 

Cieccharanus domini Luche, 

Nomina rebellium quarterij Porte Sterj: 

Petrus Luche de Banbajolis, 

Dominus Tegrimus de Sala, 

Dominus Albertus et dominus Guillelmus, fratres et filij Tigrimj de Sala, 

Dominus Niccolaus et dominus Flubinus fratres Guidonis de Sala, 

Petrus Gosius chalzolarius, 

Thomax Zaccharie de AUerarijs, 

Dominus Dardolus domini Buvallellj de Sala, \ ^* ^' P'«^>«««/°" intelligantur fratres, preebiterj, neo 

^' ' ( aliqua alia ecclesiastioa persona. 



9 4 MONUMENT A 

Xorius domini Guronis Capranei de Sala, 

DanuB domini Simonis de Sala capelle sancti Laurentij, 

Francischus de Malavoltis, 

Dominus Milancius de Mazolino, 

KeguB domini Bartolinj de Sala, 

Thomax Bonifatij de Controlis, 

Frabbolus domini Gurronis de Sala, 

Johannes Michaelis, ] 

Naniuus Bonini Grassi, i , , .« j * i, 

T, . T V . ry 1 • ) de domo iUorum de Arffellata, 
Bonmus Johannis Zucchonis, / ° ' 

Mugolus Ture BorselluB, ; 

Jacobus Donati capelle sancti Felicis, ) 

Dominus Gratiolus domini lughilischi, > de BoacterijS; 

Dominus Thomax domini Andree, ) 

Zaccharias de Allerarijs, 

Bertoluccius et Nicoluccius fratres et filii Michaelis bisilarii, 

Dominus Bonriconerus domini Bonagratie de Plastellis, 

Lazzarinus Aldrovandinj beccarius, 

Johannes Carobinj beccharj, 

Lippus Ghiddini della Ceccha, 

Plastellinus de Plastellis, 

Bonellus Ghirardj de Plastellis, 

Johannes et Minghinus fratres et filii Lambertini de Castro Francho, 

Zenannes filius domini Tebalducci de Tebaldis, 

Galvaninus Zogolj de Zogolis, 

Bertuccius Bartholomei de Richildis de Mazolino, 

Petrus Michaelis de Argellata, 

Nicholaus filius dominj Jacobj, 

Paulus ejus filius, i ... 

Bonvillanus et Bartholomeus fratres et filii domini Andree, ( •' * 

Yivianus filiuB naturalis domini Bonvillanj, 

Nomina rebellium quarterii porte sancti Proculj: 

Petronus do Petronibus capelle sancti Christophanj de Jeremiensibus, 

Gherardus dominj Guidoctj de Doctis capelle sancte Marie de Burgalis(l), 

Dominus Egidius quondam domini Rolandj de Foschararijs capelle sancte Marie de Carrarijs, 

Frederichus ejus filius, 

Fabruccius et Guidocherius fratres et filii quondam domini Pellegrini de Gallutiis, 

Galvanus de Foschararis, 

Pipinus domini Johannis SenzanomO; 

Mascharonus Jacobj Mascaronis, 

Arrighus Charbonis, 

Jacobus Simi tinctoris et fratres, excepto Nicholao, 

■p ^i^ 1 T K' P f' " j Et de predictis non intelllgantur fratres, preeby- 

.''*'' I teri, nec aliqaa alia eccleBiastica persona. 

Filu Francisci Orandj, 

Filii domini Bartholomei Lambertini de Lana, 

Johannes de Chavarijs, 

Jacobus Richolj et filius, 

Toniolus domini Ubaldini de Galluctijs, 

Lambertinus quondam domini Ubaldini de Galluctijs, 

Milleximo trecentesimo quatragesimo primo, indictione nona, die ultimo mensis jnlij. Ego 
Federichus quondam Michillinj de Passipauperibus, notarius ad Camaram actorum populi Bononie, 
cancellavj infrascriptum dominum Cechum Johannis Balbj, exequendo formam provixionis et decreti 

(1) Sic. Lege: de Bulgaris, 



SPECTANTIA AD PKOFESSOBES JUBIS CIVILIS 95 

facti per dominum Tadeum de Pepollis Conservatorem civitatis BoDonio, scripti manu Nicolay 

Brandanj de Saliceto, notarij domini Conservatoris, in M.** ccc. xlj indictione nona, die ultimo junij. 

Dominus Cechus Johannis balbusC^), 

Dominus Jordanus della via nova, 

Dominus Zomellinus Petrj Grassi, 

Dominus Pizzolus Bonincontrj notarius, 

Dominus Niccholaus Francisci Mascaronis, 

Dominus Petrus Tomacis de Lamandinis, 

Guido quondam Guilielmi Mascharinj, 

Blancholinus de Zovenzonibus, 

Francischus, Joannes et Bitinus fratres et filii quondam domini Jacobi de Matuglano, 

Mathiolus, Masolinus et Guiduccius fratres et filii (2) de Guccijs, 

Milleximo ccc. xxxv, jndictione tercia, die vj aprilis. Ego Petrus quondam dominj Jacobj de 

Pergolanis, notarius ad Camaram actorum populi Bononie, subscripsi et canzelavi infrascriptum 

Franciscum Orandi, exequeudo formam precepti mihi facti per dominmn Boninum de AUixandria 

Judicem et Assessorem domini Rizardi de Canzellerijs de Pistorio, Capitanei populi Bononie, facti 

in dicto milleximo, et scripti manu ser Rogerij quondam ser Francisci de Podiobonici notarij et 

offitidlis dicti domini Capitanej. 

Francischus domini Orandi (3), 

Orsactus filius domini Martini de Sulimannis, 

Jacobus Zarij de Platixijs, 

Johannes cui dicitur Merloctus Merli, 

Nicholaus ser Francisci, 

Rodulphus ejus filius, 

Mascarinus domini Jacobj, ^ , ^, 

T , -KT- 1 1 • / de Mascaronibus. 

Johannes Niccholaj, 

Galaoctus quondam Dominici, 

Matheus quondam Petri Mascarini 

Nomina rebellium quarterii Porte Ravennatis: 

Merchatuccius Gualterolj de Ugiano capelle sancti Yitalis, 

Petronius de Pertignano capelle sancti Juliani, 

Blancholinus de Zovenzonibus capelle sancte Agate, 

Bartholomeus Bentivoglj de Trintinellis, 

Dominus Masolinus quondam domini Bernardi de Bisano, 

M.* ccc. xliij , indictione xj.*, die xxij." novembris. Ego Quintillianus Jacobi Federici, notarius 
Comunis Bononie, canzellavj infrascriptos Matheum et Gallum, exequendo formam provixionis 
sceu decreti domini nostrj domini Thadey de Peppolis, scripti die xiij.* dicti mensis novembris, 
mandato Egidij de Tebaldis, notarij dicti domini. 
Dominus Mattheus et dominus Gallus, filii quondam domini ] [ Et de predictis non 

RanerijW ( C<>™"®8 j intelligantur fpatres, 

Ghinoczus et Landulphus fratres et filii dicti Mathei, ^, Casaleclo ppesbyteri, nec aliqua 

^ j. ^,. j. ^. V, „. 1 ultra Ydicem J alia ecclesiaetica per- 

Dardmus nlms dicti Gallj, J [ g^^^j^ 

Comaccius quondam Jacobi Comaccii Tuschi, 

Robbaconte de Zovenzonibus, 

Ranaldus de Merlinis, 

Fabrinus quondam Benvenutj Fabrj, 

Johannes domini Tintinelli de Tintinellis, 

Simolinus Landj, ) 

Becchadellus Princivallis, > de Becchadellis, 

Fatiolus Princivallis de Artinixiis, ) 

Petrus Bittini de Monte Renzoli, 

(1) Haec linea deleta. ' (8) Deletum supep inducta Hnea. 

(2) Stc. (4) Deleta quoque haec linea. 



96 MONUMENTA 

Ardicionus Jandonati de Lamandinis, 

Franciachus Bictini de Monte Renzolj, 

Verandus de Monte Renzolj, 

Ser Grationu8(0 Cini de Cultellis, 

Simon Petri de Lamandinis, 

Guillelmus Bonardi de castro saucti Paulj, 

Ugolinus Bolognittj, ] 

Ceccholus, Masius et Michele, fratres et filii Cauricciolj, f , , i m . 

,^ /. \ . i-. . ^ n. "^ ) de domo de Tretacauris, 

Jsannes fratris Qumtavallis, 1 ' 

Polus et Jacobus fratres et filij Dominicj, 

Peruccholus Gilij ser Jacomj, 

lEucciolus Pieri beccharius, 1,1 i -r» 1 ,. 

n , , Aij 1 1. . / de domo de Bordoclis, 

Peruccholus Aldobrandmj, ' 

Johannes, 

Andreas, Hostagius et Petruccius filii quondam Teste de Rodaldis, 

Nicholaus, Francischus et Americus fratres et filii quondam Americi, 

Nicholaus, Becchadinus et Testa fratres et filii quoudam Fratris Lamberti, 

Piczolus quondam Jacobj, 

Fantinus domini Petri et Guido ejus filius, 

Rigolus fratris Becchadinj, . _ _ , t^ 1 , ,. 

T» £1. m i. ) de domo de Rodaldis. 

Bonus fiuus Teste, f 

Bonzannes quondam Zannini, 

Thamax quondam Viviani, 

Nicholaus, Testa et Bictinus fratres et filii quondam Nicolai, 

Meus filius Galvanj, j 

Omnes expulsi de terra Duccie, quorum nomina sunt hec, videlicet: 

Ceschus filius domini Bertolocti de Balchone de Captaneis de super Duccia, 

Johannes dictus Nannes, Jacobus, Landus et Antonius, Petrus et Bertaloctus fratres et filii dicti 

Cieschi, omnes de dicta terra, 

Bertus, Tripalducius fratres et filii olim fratris Guidonis de Captaneis de super Duccia, 

Petruccius olim ser Simonis de Captaneis predictis, 

Ghinus et Beuvenutus de Messolis, 

Bertonus et Minaccius, fratres et filii domini Rubei de Messolis, 

Cuccolus, Tura, Cimutus et Piroudinus fratres et filii olim Bartoli de Messolis, 

Nannes, Messolus et GinareUns fratres et filii Benvenuti de Messolis, 

Riccius, Cuccholus et Niccholatis, fratres et filii olim Messolis de Messolis, 

Mengolus olim Jacobuctij Bencevennis, 

Ginutus frater dictj Mengolj, 

Bencivenne dictus Cenne olim Bonaventure, 

Sanolus olim Ginj de Bencivenne, 

Nannes et Chicchinus, fratres et filii ser Guidonis de Serenarijs de terra Duccie, 

Mengolus dictus Barberius et Guido ejus filius, de Se[re]narijs supradictis, 

Zoctolus ct Chanbiolus olim Simoncellj de Serenarijs, 

^uccholiuus, Zuntolus et Tolus olim filij Filipuccij, 

Guido olim Gardi, 

Bertus de Cento, 

Vitola filius Tescholi de Monte Catine, 

Gherardus olim Gelatj. 

Omnes suprascripti sunt exbampniti de terra Duccie et contra civitatem Bononie: 

Johannes domini Bonini Franchuccij, 

Bictinellus de Rodaldis, 

Palmerinus domini Landi de Artenesibus, 

(1) Sic. 



8PECTANTIA AD PR0FBSS0BE8 JURIS CIVILIS 97 

Minus, Zanocchus et Rigolu8 fratres et filii Nicholaj ^ r Et de predictis non intelligantur 

Bennolus domini Bertolinj, ) de Becchadellis, < fratres, presbyteri, neo aliqua 

Azzo et Yandus domini Bennj, \ ( »^i* ecclesiastica persona. 

Artinixius quondam domini Jacobj de Artinisijs, 

Guido quondam fratris Jacobj de Ramixinis, 

Nicholaus quondam dominj Francisci de Ygnano, 

Zolus de Algardo, 

Zeccholus Niccholai de Yarignana, 

Pctrus domini Mezograssi de Mezoyillanis, 

Rubeus Rolandi de Rubeis, 

Johannes Ghirardini Tarafini, 

Minus, Rigolus et Zanocchus fratres ct filij quondam Nicholaj, 

Busolinus et Nicholaus fratres et filij ser Mini, 

Mathiolus et Bonolus filij Bertolinj, 

Nicholaus filius quondam Cinj, I ^ i, ^ ir 

y--. 1, i-i«.-rk.*i* ) ^^ J3eccnau,eiiis« 

Ciardolus quondam dommj Ricciardi, / 

Palmerolus et Francischus fratres et filij quondam Landj de Artinixijs, 

Artinixius quondam Jacobj de Artinixiis, 

Vnus filius naturalis Minj fratris Becchadinj, ) 

( L. t S.) Ego Sinibaldus filius olim magistrj Tomaxij fixici de Pistorio, imperiali auctoritate 

judex ordinarius et notarius, et nunc notarius et oiBtialis suprascripti dominj Capitanej, mandato 

ipsius dominj Capitanei omnia et singula suprascripta scripsi et publicavj. 



LIX. 

1336, 22 octobris, 

* 

Ex tomo LXXX. Codicis diplom, bonon, , n. LXYII. 

Benedictus episcopus, servus seryorum Dei, dilectis filijs Communi Bononiensi spiritum con- 
silij sanioris. 

Quia salutem vestram affectione paterna querimus, vosque, abjectis tenebrarum operibus, 
induere cupimus arma lucis, diu sicut nostis expectavimus ut vestros graves excessus et culpas, 
quibus Deum et Sedem apostolicam, non vitatis status et salutis vestre dispendijs, multipliciter 
offendistis, hactenus considerantes et recognoscentes attente redire cum satisfactione decenti ad 
obedientiam et devotionem nostram et Ecclesie curaretis. Et quia non solum id efficere omisistis, 
sed potius videmini benignitatem et mansuetudinem dicte Sedis, quas, ut premittitur, expectando 
et plures dilationcs vobis super hoc concedendo erga vos exercuit, deducere damnabiliter in con- 
temptum, presertim, cum, excessus addendo excessibus et aggregando culpas culpis, interim non 
erubueritis Sedem prefatam offensis et contumelijs afficere, sicut displicibilis ad nos perduxit in- 
sinuatio, non sufficimus admirari. Porro quamvis his veris existentibus, vos merito effeceritis am- 
plioris gratia expectationis indignos, quia tamen erga vos adhuc pietatis paterne viscera claudere 
viamque mansuetudinis si celeriter ad hujusmodi devotionem et obedientiam vos, ut premissum 
est, effectualiter disposueritis, nequaquam in hac parte intendimus denegare, venerabili fratri 
nostro Bertrando, archiepiscopo ebredunensi, apostolice Sedis nuncio, scribimus, ut ad civitatem 
bononiensem, prout commode poterit, se conferat, super predictis colloquium habiturus vobiscum. 
Quocirca universitatem vestram monemus, requirimus et attentius in Domino exhortamur, sano pa- 
ternoque vobis consilio suadentes, quatenus premissis et alijs, que vobis possunt circa hec occurrere, 
consideranter attentis, non procrastinetis ulterius vobis ac statui et saluti vestris dum se vobis 
offert facultatis opportunitas, sicut premissum est superius, taliter providere, quod tamquam devoti 
et dilecti filij valeatis in sinu Sedis predicte quiescere, vobisque deinde occurrant felicia tempora, 
in quibus non pro remissione offensarum vos apud Sedem eamdem insistere oporteat, sed potins 
pro gratijs, quibus vos dignos merito reputet, supplicare, pro certo scituri, quod si monitionibus 

TOM. II. 13 



98 MONUMENTA 

et exbortationibus hujusmodi utique caritatiyis et salubribus parere ac obtemperare cum effectu 
omiseritis, quod absit, yel amplius distuleritis absque causa rationabili nobis nota, dissimulare yel 
differre non intendimus amodo, quominus, prout justitia suaserit et expedire cognoyerimus , ne 
tantorum et tam horrendorum excessum enormitas in succedentia temporum sccula sine justitie 
ultione transeat, procedamus. 

Datum Ayinioni, xj kalendas noyembris, pontificatus nostri anno secundo(i). 



LX. 

1338, 12 octobris, 

Ex eodem tomo Codicis diplom. bon,, num. LXXIV. , c. 47 y. , 

53 r. et seq. et 116 y. 

Ad perpetuam rci memoriam. Apostolico proyidentia discipline ad hoc delinquentibus ple- 
rumque salutaris correctionis infligit antidotum, ut, qui ex mentis cecitate in culpam corruerant, 

apertis mentalibus oculis, ad callem rectitudinis remeare cognoscant 

Postmodum 

yero predicti Commune, Uniyersitas et Populus bononiensis, tangente domino cor ipsorum et ca- 
liginem de mentalibus eorum oculis auferente, ad sinum ejusdem Ecclesie matris sue, a qua 
yelut alicnati filii propria culpa recesserant, redire saniori consilio cupientes, dilectos filios ma- 
gistros Paulum de Liazarijs decretorum et Machagnanum de Aczoguidis ac Petrum de Bonpetris, 
legum doctores, ambaxiatores, ac Rolandum quondam Johannis dc Fantucijs sindicum et procu- 
ratorem et nuncium specialem eorum, ciyes bononienses, ad nostram et ejusdem Sedis presen- 
tiam destinarunt, qui coram ^obis et eisdem fratribus nostris in consistorio publico comparentes, 
presente in dicto consistorio tam prelatorum quam aliorum fidelium multitudine copiosa, a nobis 
ex parte Communis, Uniyersitatis ct Populi predictorum deyote et humilis supplicationis instantia 
postularunt, ut non attendentes ejusdem populi insipientiam et excessus, sed pie considerantes 
ejusdem Sedis et romane Ecclesie benignitatem et clementiam consuetani ct quod predicti Bono- 
nienses fuerant hactenus ejusdem Ecclesie deyoti filij et esse perpetuo proponcbant et quod idem 
populus in seryitio ejusdem Ecclesie contra indeyotos ipsius sanguinem suum fundere et bona 
sua exponere minime dubitarat, populum ipsum dignaremur respicere oculo pietatis, et ei redeunti 
et.penitenti sinum et gremium ejusdem Ecclesie misericorditer aperire, dictumque populum diri- 
gere, ut ipsa civitas nostra sub alis pietatis nostre et ejusdem Ecclesie in pacis plenitudine et 
pulchritudine yaleat gubernari; quod fieri indubitanter credebant, si ejusdem Sedis clementia se 
super articulis infrascriptis pie dignaretur ipsorum Communis, Uniyersitatis et Populi supplica- 
tionibus incliDare. Idemque sindicus et procurator, habens ad infrascripta omnia et singula reco- 
gnoscenda, tractanda, petenda, supplicanda, facienda, promittenda, juranda, perficienda et com- 
plenda speciale mandatum, sindicario et procuratorio nomine constituentium eorumdem deyote et 
humiliter confessus fuit et etiam recognoyit, quod ipsa ciyitas bononiensis et comitatus et districtus 
ejusdem pleno jure in temporalibus quo ad dominium et merum et mixtum imperium et omni- 
modam jurisdictionem ad romanam Ecclesiam in solidum pertinent ac etiam ab antiquo perti- 
nuerunt; ae jurayit ad sancta Dei eyangelia, in se supradictis nominibus et in animas consti- 
tuentium predictorum corporaliter sponte tacta, dictos constituentcs recognoscere nos et omnes 
romanos pontifices successores nostros yeros esse eorum dominos, nosque et successores eosdem 
pro ipsorum yeris dominis in perpetuum habere et tenere, ac nobis nostro et successorum no- 
strorum et ejusdem romane Ecclesie nomine, possessionem et quasi ciyitatis, comitatus et di- 
strictus ac meri et mixti imperii et omnimode jurisdictionis, nec non ceterorum jurium ciyitatis, 
comitatus et districtus eorumdem, quibus nos ac dictus predecessor nostei' et eadem romana Ec- 
clesia fuimus spoliati, plene et integre restituere, reddere et reintegrare et ex nunc ea omnia 
et singula nobis et dictis successoribus ac eidem romane Ecclesie libere dictus sindicus et pro- 

(1) Ex Reg. II. Epist secreL, epist. 305, fol. 82 v. 



8PECTANTIA AD PBOFE8SOBE8 JUEI8 CIVILIS 99 

curator, sindicario et procuratorio nomine supradicto, omuiQo dimisit, nosque et successores nostros 
et camdem romanam Ecclesiani reintegravit et rcstituit plene et libere ad dictam possessionem et 
quasi, et ad omnia et singula supradicta. Et in signum ct nomine traditionis hujusmodi corpo- 
ralis possossionis et quasi, ac restitutionis et reintegrationis predictarum, claves civitatis ejusdem 
sindicario et procuratorio nomine supradicto nobis in eodem publico concistorio presentialiter tra- 
didit et realiter assignayit ; ac promisit solemniter et juravit nomine et in animas constituentium 
predictorum, quod infra medietatem proxime future quadragesime dicti Commune, Universitas et 
Populus dictam possessioneai ct quasi omnium et singulorum predictorum, illi seu illis personis, 
quam seu quas ad hec duxerimus deputandas, realiter, plene et integre reddent, restituent et 
assignabunt, nostro et dictorum successorum nostrorum et dicte Ecclesie nomine recipiendam, 
habendam et tcnendam libere et absquc impedimento quocumque. Promisit etiam solemniter et 
jurayit nomine et in animas constituentium predictorum, quod in civitatem eamdem ejusque co- 
mitatum ed districtum Ludovicum de Bavaria, vel quemvis imperatorem seu regem roniauorum, 
vel de ipsorum gentibus aliquem vel aliquos notabilis preemineutie, potentie, seu potestatis, de 
quo vel quibus posset verisimiliter dubitari seu presumi mutationem status vel occupationem 
civitatis ejusdem debere contingere adversus nos et Ecclesiam memoratam, non introducent, non 
assument vel recipient absque licentia Sedis apostolice spcciali, per ipsius literas conccssionem 
licentie hujusmodi specialiter exprimentes. Ac nihilominus idem sindicus et procurator, sindicario 
et procuratorio nomine eorumdem, prout plene poterat ex virtutc et potestate sindicatus et pro- 
curatorij sui, per eum nobis oblati, quod in archivio ejusdem romane Ecclesie mandavimus con- 
servari, ad sancta Dei Evaugelia per eum tacta, juramenta nobis prestitit in hac forma: « Ego 
Rolandus quondam Johannis de Fantutijs, civis bononiensisy sindicus et procurator civitatis, Communis, 
uniiersitatis et Populi hononiensis,promitto etjuro nomine et in animas co7tstituentium predictorum, quod 
civitas, Commune, universitas et Populus bononiensis ac comitatus et districtus ejusdem^ nec non Commu' 
nia et universitates dicforum comitatus et districtus ab hac hora in antea fideles et obedientes ervnt beato 
Petro apostolorum principi et vobis Sandissimo Patri Domino nostro Domino Benedicto Pape duodecimo, 
vestrisque successoribus canonice intrantibus, sancteque romane Ecclesie, et non erunt in Consilio aut 
consensu vel facto quod vitam perdatis aui membrum, aut capiamini mala captione, Consilium quod 
eis credituii estis per vos aut per nuncios , seu per literas ad vestrum vel dicte ecclesie damnum 
scienter nemini pandent, et si sciverint fieri, vel procurari seu tractari aliquid quod sit in vestru7n 
vel Ecclesie p'edicte damnum, illud pro posse impedieyit, et si impedire non possent, illud vobis vel 
successoribus vestris ac ipsi Ecclesie significare curabunt; papatum romanum et regalia sancti Petri 
jura,jurisdictiones vestra et successorum vestrorum et romane Ecclesie tam in ipsa civitate bononiensi, 
comitatu, territorio et districtu, quam alibi ubicumque consistentia adjutores erunt vobis et successo- 
ribus vestris et eidem Ecclesie ad retinendum, defendendum et recuperandum, et recuperata manute- 
nendum contra omnem hofninem: sic Deus me dictosque constituentes adjuvet et hec sancta Dei 
Evangelia ». Promisit etiam ct juravit dictus sindicus, nomine et in animas constituentium eo- 
rumdem, quod dicti Commune, Universitas et Populus bononiensis simile juramentum per eonim 
legitimum sindicum cuilibet successori vestro canonice intranti nomine romani pontificis, qui tunc 
erit, et suum etiam exprimendo, prestabunt semel et infra primum annum pontificatus cujuslibet 
hujusmodi successoris ; et quod omnes et singuli mares civitatis, comitatus et districtus predicto- 
rum majores quatuordecim annis nobis et cuilibet successori nostro canonice intranti semel infra 
mensem, postquam super hoc fucrint requisiti, videlicet illi vel illis personis quibus nos vel ipsi 
successores id conuniserimus vel commiserint. Qui quidem Commissarius vel Commissarii in modc- 
rando numero eorum, qui juranientum huiusmodi fuerint prestituri, et requirendo ad haec vel 
requiri faciendo illos de quibus discretioni ipsius vel ipsorum videbitur et non alios, plenam 
habeat vel habeant potestatem, juramentum fidelitatis prestabunt sponte et libere sub hac forma : 

€ Ego civis bononiensis juro quod ab hac hora in antea fidelis et obediens ero 

beato Petro principi Apostolorum et sanctissimo patri domino nostro domino Benedicto jxipe duodecimo 
ejusque successoriius canonice intrantibuss, ancteque Apostolice romane Ecclesie, Non ero in Consilio 
aut consensu vel facto, quod vitam perdant aut membrum, aut capiantur mala captimte. Consilium 
quod mihi credituri erunt per se aut per nuncios suos sive per litteras ad eorum damnum, me sciente, 
nemini pandam; et si scivero fieri vel procurari seu tractari aliquid quod sit in eorum vel Ecclesie 
predicte damnum , illud pro posse impediam , et si impediri non potero , illud eis et eidem Ecdesie 



1 00 MONUMENTA 

significare procurabo. Papatum romanum et regalia saftcfi Pefri, jura et juri^Iirtionf^s ip.iius ei >'uc- 
cessorum suorum ac rofnatie Ecclesie tam in hac civitate ejusque territorio et diMrictu, quam alihi 
ubicumque eoristentia, adiutor ero ei et ipsia successorihus ac Eccle^ie ad retinendum et defendendum 
ei recuperandum et recuperata manutenendum contra ofnnetn hominem ; sic me Deus adjuret et htr 

sanda Dei Erangelia » 

Datam AviDioni qiiarto idos octobris, pontificatiis nostri 

anno quarto. 

LXI. 

133^, 12 ffitflris. 
Ex eodem tonio Codicis diphmi. hnwn,, nuni. LXXT. , c, 119 r. et seq. 

Benedictus episcopus, senrus servorum Dei, dileeto filio magistro Guigoni de sancto Ger- 
mano, notario nostro, Apostolicae Sedis nuncio, salutem et ap<»stolicam benedictionem. 

Venientibus nuper ad Apostolicam Sedem dilectis filijs magistro Paulo de Liazarijs, decreto- 
rum et Macbagnano de Aczoguidis ac Petro de Bonipetris, legum doctoribus, ambaxiatoribus, 
ac Rolando quondam Johannis de Fantucijs, sindico et procuraiore et nuncio speciali uniTersi- 
tatis, Communis et Populi bononiensium, civibus bononiensibus, ac coram nobis et fratribus no- 
stris in consistorio publico comparentibus, ac predictum sindicum sindicario et procuratorio nomine 
constituentium predictorum nonnullis coram nobis et dictis fratribus in eodem concistorio recognitis, 
actis, gestis, promissis, datis, constitutis, factis, habitis et juratis, nos super eis et iis etiam, que 
per nos de dictorum fratrum consilio concessa et disposita fuerunt literis bulla nostra bullatis 
ad perpetuam rei memoriam fieri fecimus in hec verba : B^nolidus etc. fjd jferjjetufim rei moiVf 
riam etc. usque in finem. De tue igitur circumspectionis industria in niagnis et arduis experta 
negotijs et laudabiliter comprobata, fideique constantia plenam in Domino fiduciam obtinentes, 
discretioni tue per apostolica scripta conmiittimus et mandamus, quatenus tenore dictamm lite- 
rarum diligenter inspecto, teque ad civitatem, comitatum et districtum bononienses predictos 
personaliter conferens, dictisque universitati, Communi et Populo civitatis ejusdem prefatis literis 
publicatis solenmiter et expositis diligenter, fjictaque prius per eos actualiter, realiter et corpo- 
raliter restitutione et assignatione corporalis possessionis et quasi, civitatis, comitatiis et districtus 
predictorum, ac meri et mixti imperij ac omnimode jurisdictionis ceterorumque jurium ipsorum ad 
nos et romanam Ecclesiam pleno jure spectantium tibi, recipienti nostro et successorum nostroruni 
ac romane Ecclesie predictorum nomine, ac per te, nomine supradicto, hujusmodi reali et corporali 
possessione et quasi recepta et apprehensa et habita pacifice et quiete, factis etiam per consti- 
tuentes eosdem recognitionibus, ratificationibus, acceptationibus, affirmationibus, confirmationibus, 
emologatiouibus cum jummentorum prestationibus, obligationibus quoque super dicto censu et 
alijs omnibus et singulis contentis in dictis literis distincte, specialiter et expresse« ac premissis 
omnibus juxta promissiones, obIig;itiones et juramenta dicti sindiei ac secundum niodum, formani 
et ordinem in eisdem literis nostris expressos debite et efficaciter adimpletis, et de iis omnibus et 
singulis coufectis publicis instrumentis juxta dictarum literarum seriem, nobis quantocius, vel 
s:iltem infra predictam prexime futuram mediam quadragesimam fideliter destinandis et realiter 
assignandis. tu, post assignationem hujusmi^di predicta omnia postulata et petita per dictum sin- 
dicnm seoundum dispositiouem nostram in literis prefatis expressam, cum omnibus conditionibus, 
honoribus et oneribus, ac modis et fomiis enamitis in literis supradictis, eisdem Communi, uni- 
versitati et Populo, apostolica auctoritate, concedas de nostra et ipsius Sedis gratia speciali; ac 
predictam seutentiam interdicti, cui civitas, comitatus et districtus predicti ac universitates et 
eomnmnia eorumdem propter premissa subjacere noscuntur, omnesqne sententias, atque penas 
por dicti>s processus et constitutionem ejusdem Bonifacij, que inoipit: Fftids: ex alios canones ac 
provincialia et sinodalia statuta contra dictoa civitatem, Conmiune, universitatem et Populum 
bononienses, ao comitatum et districtum ipsorum tam super privatione Studij generalis civitatis 
ejusdem, omniumque privilegiorum, indulgentiamm et gratiaram apostolioomm et imperialium, et 
ab alits quibusoumque conoessorum eisdem, quam alias quonuxlolibet oocasione dictomm exces- 



SPECTANTIA AD PROFESSORES JURIS CIVILIS 101 

8uum promulgatas, auctoritate prcdicta, omnino relaxes, tollas et auferas, casses, irrites et tota- 
liter aboleas et annulles, dictum Studium generale cum omnibus privilegijs, indulgentijs et gratijs 
supradictis restituendo et reintegrando eisdem in onmibus et per omnia, sicut illud ante patra- 
tionem dictorum excessuum obtinebant: omnes insuper personas ecclesiasticas et seculares civi- 
tatis, comitatus et districtus predictonim ab excomunicationis seu cxcommunicationum sententia, 
vcl sententijs, quam vel quas propter excessus et culpas olim contra prefatum Bertrandum episco- 
pum ostiensem tunc Legatum et alios prelatos et personas ecclesiasticas tunc existentes in comitiva 
ipsius, ac familiares ejusdem, nec non oificiales prefate romane Ecclesie tunc in civitate, comitatu et 
districtu predictis morantes, faciendo insultus, aggressuras, spoliationes, obsidiones, cedes, vulnera- 
tiones, captiones, detentiones, incarcerationes, et alia adversus eos maleficia pertractando flagitioso 
et sacrilego ausu commissos, per proccssus nostros et dicti Legati dictamque constitutionem et alios 
canones, seu per provincialia et sinodalia statuta predicta, vel alias premissorum occasione ab 
homine vel a jure prolatas quomodolibet incurrerunt, dummodo humiliter petierint se absolvi, ac 
restitutionis realis et corporalis possessionis, et quasi, civitatis, comitatus et districtus, ac meri et 
mixti imperii et omnimode jurisdictionis , nec non ceterorum jurium predictorum tibi, recipienti 
nostro et dictorum suecessorum ac romane Ecclesie faciende, et recognitionibus, ratificationibus, 
aoceptationibus, affirmationibus , confirmationibus , emologationibus cum juramentorum prestatio- 
nibus, obligationibus etiam super dicto censu et alijs omnibus et singulis contentis in dictis literis 
specialiter et expresse consenserint easque fecerint et adimpleverint, ut prefertur, recepto etiam 
prius ab eisdem de stando mandatis Ecclesie atque nostris debito juramento, per te vel alium seu 
alios in sacerdotio constitutos juxta Ecclcsie formam absolvas; mandans eis sub debito eiusdem pre- 
stiti juramenti, quod passis injuriam sive damna si non satisfecerint, satisfaciant competenter, et 
quod similia de cetero non committant nec committentibus consentiant vel adhereant, sed eis in 
talibus penitus contradieant, et quantum in se fuerit impcdiant contrarium presumeutes. Cum 
illis quoquo personis ecclesiasticis, et eisdem, qui predictis ligati sententijs per simplicitatein et 
juris ignorantiam, non tamen in contemptum clavium, divina officia celebrarunt vel se ingesse- 
runt eisdem, super irregularitate quam propterea contraxerunt , eis prius juxta tue discretionis 
arbitrium a suorum ordinum executione suspensis, eadem auctoritate dispenses, injunctis eis super 
iis penitentia salutari, et aliis que de jure fuerint injungenda, prout suarum animarum saluti 
cognoveris expedire. Prefatos quoque Commune, universitatem et Populum, aliasque universitates 
et Communia, comitatus et districtus ipsorum et singulares personas eorum, ex tunc auctoritate 
predicta restituas in integrum ad pristinum statum, famam, honores et privilegia et alia omnia 
ct singula, ita quod status eorum, occasione vel causa dictorum excessuum et culpanim ac 
dictarum penarum et sententiarum in aliquo non vacillet nec remaneat diminutus, sed predicto 
Studio generali ac pristino statu, fama, honoribus, privilegijs et alijs beneficijs et juribus plene 
in omnibus gaudeant et utantur, sicut ante predictorum commissionem excessuum uti poterant 
et gaudere de speciali nostra et ejusdem Sedis gratia et apostolice plenitudine potestatis. Cetenim 
iii omnibus et singulis contentis in dictis literis modum, formam et ordinem eorumdem literarum 
per t<5 volumus diligentius observari. 

Datum Avinioni quarto idus octobris, pontificatus nostri anno quarto. 



Lxn. 

1338 j 14 octobris, 
Ex eodem tomo Codicis diplom, honon. j num. LXXVL, c. 129 r. ct seq. 

Bcnedictus episcopus, servus servorum Dei. Dilecto filio magistro Guigoni de sancto Ger- 
niano, notario nostro, apostolice Sedis nuncio, salutem et apostolicam benedictionem. 

In iis, que pro parte dilectorum fillorum Communis, universitatis et Populi bononiensium 
nuper per eorum sindicum et procuratorem a nobis petita fuenjnt, inter alia fuit humiliter po- 
stulatum, ut de speciali gratia eis concedei-e dignaremur quod, usque ad beneplacitum apostolice 
Sedis dumtaxat, ipsi possint, nobis nostrisque successoribus romanis pontificibus canonice intran- 



102 MONUMENTA 

tibus vel, eadem Sede vacante, CoUegio Cardinaliam sancte romane Ecclesie seu illi vel illis, 
quos nos vel auccessores nostri predicti, seu, dicta Sede vacante, prefatum CoUegium Cardina- 
lium deputaverimus seu deputaverint , valeant nominare tres personas idoneas , sufficientes et 
providas, de ipsa civitate vel diocesi bononiensi non oriundas, et eidem romane Ecclesie non 
rebelles nec indevotas sed fideles et devotas, in Potestatem, et totidem alias personas similes in 
Capitaneum civitatis ejusdem, quando per Capitaneum regi voluerint, de quibus tribus personis 
in Potestatem nominatis unam, quam maluerimus, vel dicti successores nostri, aut, dicta Sede 
vacante, prefatum Collegium Cardinalium maluerint, vel ille, seu illi, quibus nos seu dicti suc- 
cessores nostri vel prefatum CoUegium Cardinalium, dicta Sede vacante, ad hoc duxerimus vel 
duxerint deputandos in Potestatem, et de reliquis tribus in Capitaneum nominatis unam, de qua 
nobis vel dictis successoribus, aut, vacante Sede prefata, Collegio Cardinalium videbitur, in Capi- 
taneum civitatis ejusdem constituere et ponere ac deputare possimus; et quod in casu in quo 
nullus dictorum nominatorum nobis seu dictis successoribus, vel, Sede ipsa vacante, dicto Col- 
legio, seu illi vel illis qui per nos vel dictos successores, vel dictum Collegium, Sede vacante, 
ad hoc fuerint deputati, sufficiens .vel idoneus videretur, dicti Commune, universitas et Populus 
bononienses alios tres in Potestatem et totidem similiter in Capitaneum civitatis ejusdem, quando 
per Capitaneum regi voluerint, ut prefertur, iterum et toties nobis dictisque successoribus, aut, 
dicta Sede vacante, Collegio supradicto, seu illi vel illis a nobis vel dictis successoribus, vel, dicta 
Sede vacante, a dicto CoUegio, ut premittitur deputandis, possint et debeant nominare, donec 
nos vel dicti successores, aut, dicta Sede vacante, dictum Collegium unum ex predictis nominatis 
in Potestatem et alium in Capitaneum dicte civitatis invenire et acceptare velimus et velint, ct 
unum eorum in Potestatem et alterum in Capitaneum dicte civitatis, quando per Capitaneum regi 
voluerint, eisdem Communi et universitati, ac Populo ponere, constituere, ac etiam deputare. Qui 
taliter deputati, velut officiales nostri et ejusdem Ecclesie hujusmodi potestarie et capitaneatus 
officia nostro et successorum nostrorum romanorum Pontificum et ejusdem Ecclesie nomine pro 
toto tempore suorum regiminum exercebunt; et in casu ubi ipsi nollent nominationem facere su- 
pradictam, nos et dicti successores nostri, vel, dicta Sede vacante, dictum CoUegium, possimus et 
possint Potestatem et Capitaneum in civitate pouere supradicta usque ad tempus regiminis defi- 
nitum in literis nostris, quas nuper super actis et gestis, premissis et juratis per sindicum eo- 
rumdem, sindicario et procuratorio nomine ipsorum, et alijs negotijs dictorum bononiensium et 
nonnullis alijs per nos concessis et dispositis circa illa fieri fecimus, quarumque tenorem tibi 
ad plenam informationem tuam in alijs literis nostris, tibi directis, insertum duximus destinandum. 
Cum igitur te, de cujus circumspectionis industria, fideique constantia plenam in Domino fiduciam 
obtinemus, ad civitatem, comitatum et districtum predictos pro prefatis negotijs et eorum execu- 
tione specialiter destinemus, circumspectioni tue per apostolica scripta committimus et mandamus 
quatenus, factis recognitionibus, restitutionibus, ratificationibus et approbationibus ac omologatio- 
nibus et alijs adimpletis per bononienses predictos, que secundum dictarum literarum formam 
adimplere tenentur, unum de dictis tribus, qui in Potestatem et alterum de alijs tribus, qui in 
Capitaneum per eos fuerint nominati, dummodo sint idonei, ac fideles ejusdem romane Ecclesie et 
devoti eisdem Communi, universitati et Populo, auctoritate nostra hac vice concedere, constituere, 
ac etiam deputare procures, eorum officijs a tempore constitutionis et deputationis hujusmodi 
usque ad sex mensium spatium immediate sequentium solummodo duraturis, recepturus postmodum 
ab eisdem, nostro et ejusdem Ecclesie nomine, fidelitatis debitum juramentum iuxta formam in 
dictis literis annotatam. Idem quoque, hac vice dumtaxat, facias et observes circa positionem, con- 
stitutionem et deputationem Defensoris, Conservatoris, vel Confalonerij, vel alio quocumque nomine 
vel vocabulo nuncupandi, et receptionem juramenti fidelitatis ab eo in ijs et premissis alijs di- 
ctarum literarum formam diligentius observando ; nosque postmodum certificaturus per tuas literas 
de nominibus et cognominibus et conditionibus Potestatis et Capitanei, ac Conservatoris, Defenso- 
ris seu Confalonerij predictorum et alijs, que circa hec duxeris facienda. 
Datum Avinioni secundo idus octobris, pontificatus nostri anno quarto. 



8PECTANTIA AD PROFESSOBES JURI8 CIVILIS 103 



LXIII. 

1338, 15 octobris, 
Ex eodem tomo Codicu^ diplom, bono^i,, n. LXXX. 

Benedictas episcopus, servus servorum Dei, dileeto filio Tadeo de Pepulis de Bononia, 
juris civilis professori, salutem et apostolicam benedictionem. 

Letamur de te, tuamque prudentiam multipliciter in Domino commendamus, quod tu auditis 
et intellectis processibus dudum super facto civitatis bononiensis, ejusque comitatu, districtu et 
territorio per nos factis, non solum te ipsum ab injuriis et oiFensis Ecclesie romane, quinimmo 
ceteros concives tuos retrahere, ac ad obediendum nobis et eidcm Ecclesie super contentis in 
eisdem processibus, te ac ipsos disponere operosis studijs et sedulis sollicitudinibus curavisti. Cum 
autem illo faciente, qui pacis est auctor et humane salutis amator, negotium civitatis, comitatus, 
territorii et districtus predictorum non sine magnis laboribus, et previis maturis deliberationibus, 
utiliter et salubriter extiterit ordinatum, discretionem tuam rogamus et hortamur attentius, qua- 
tenus devotionem, quam te ad nos ct Ecclesiam memoratam concepisse percepimus, constanter 
continuans et in operum exhibitionem producens, ut ea, que secundum formam ordinationis pre- 
dicte restant agenda, compleantur et perficiantur, nec non tua et concivium predictorum fidelitas 
ct devotionis sinceritas erga nos et Sedem apostolicam solidetur et crescat, partes tuas effica- 
citer interponas, sciturus quod nos, qui ex premissis et aliis que de te audivimus, illam fidu- 
ciam de te gerentes in Domino, quod super hjs que honorem, commodum et beneplacitum no- 
strum et dicte Sedis respicient, te devotum ferventem reperiemus et promptum, personam tuam 
gratiis et favoribus intendimus prosequi, quantum cum Deo poterimus opportunis, et illi, quem 
illuc pro negotio predicto destinare proponimus, plenariam super his, que te tangunt, committemus 
specialiter potestatem. 

Datum Avinioni, idibus octobris, pontificatus nostri anno quarto (0. 



LXIV. 

1338y 30 decenibris, et 1339, 2, 4 et 6 ianuarii. 

Ex eodem tomo Codicis diplomntici bononiensis, num. LXXXI. (2) 

In nomine Domini, amen. Processus eorum, que acta sunt et agentur per reverendmn pa- 
trem dominum Guigonem de sancto Germano, domini Pape notarium, ac in civitate bononiensi 
ojusque districtu et comitatus apostolice Sedis nuncium super facto vel negotijs Legationis, seu 
nunciationis sibi commisso in civitate, comitatu, seu districtu predictis. Qui quidem dominus no- 
tarius nuntius mandavit mihi Grimaldo de Pontecurvo, publico apostolica auctoritate notario et 
scribe suo, quod scriberem et registrarem, et in actis mcis redigerem etiam in publica docu- 
menta, si foret expediens, omnia et singula que per eum in, et super predicto negotio et ipsum 
tangentibus fieri, et haberi contigerit cum Communi, seu universitate ct populo, civitatis et di- 
strictus ac comitatus predictorum, et cum domino Thadeo de Pepulis, ac quibuscumque personis, 
presentibus venerabilibus et discretis viris dominis Guigone de Qodeto in legibus licentiato, ca- 
nonico vivariensi, Jacobo Cambafortis, rectore ecclesie Montis AIIianuti(3) et Marcello Neyronis, ac 
magistro Simone Aprilis, auctoritate apostolica notario, sub anno nativitatis Domini millesimo tre- 
centesimo trigesimo nono, die mercurij penultima mensis decembris, pontificatus sanctissimi patris 

(1) Ex Reg. IV. EpiifL aecret., ep. 344, fol. 107. 

(2) Ex cod. primo Pririlegiorum S, B, E., in Vatic. Arch. Beryato, fol. 74 t. 

(3) Sic. 



104 MONUMENTA 

[et] Domini nostri domini Benedicti divina providentia pape XII. anno quarto. Eadem die dictus do- 
minus notarius nuntius intraverat civitatem bononiensem, ubi fuit honorifice recollectus per domi- 
num Thadeum predictum et alios cives et scholares bononienses, et cum dicto domino Thadeo 
pransus extitit in palatio Communis civitatis predicte, quod inhabitat domiuus Thadeus prefatus : 
die veneris, prima mensis januarii anni predicti, dictus dominus notarius nuntius existens in dicto 
palatio ad vocationem dicti domini Thadel, ubi multi cives bononienses fere sexaginta numero, una 
cum domino Thadeo predicto, domino Paulo de Liazarijs, domino Maccagnano de Azzoguidis et 
domino Petro de Bonipetris erant congregati, dixit et exposuit, quomodo dictus dominus noster 
Papa miserat eum de consilio reverendorum patrum dominorum Cardinalium sancte Romane Ec- 
clesie fratrum suorum ad civitatem, comitatum et districtum predictos pro complendo, perficiendo et 
consummando ea, que commissa erant eidem super facto reconciliationis , concordie, sive pacis 
habite inter dominum Papam, et dominos Cardinales predictos ex parte una, ac dominos Paulum, 
Macanhanum (i) et Petrum predictos, ambassiatores et nuntios, ac magistrum Rolandum de Fan- 
tuciis sindicum et sindicario nomine communis, universitatis et populi civitatis, comitatus et distri- 
ctus predictorum, dicens et asserens consulendo dominum Thadeum, dominos Paulum, Macanhanum 
et Petrum, ac alios cives predictos, quis modus melior, cantior et salubrior esset tenendus per eum 
in perficiendo et complendo et consummando ea, que sibi commissa erant per dictum dominum 
nostrum Papam de consilio dominorum Cardinalium predictorum, prout in literis apostolicis super 
hoc confectis, de quibus poterant et debebant dicti domini Thadeus et ambassiatores, sindicus 
et cives habere plenam notitiam, continetur. Et tunc dictus dominus Thadeus, nomiue suo et 
dictorum ambassiatorum et civium ibidem in dicto palatio presentiura, ut asseruit , dixit et re- 
spondit quod multa, que fere impossibilia fieri posse videbantur, continebantur in dictis literis 
dicto domino notario commissis, ut asserebat, nominando seu exprimendo illa inter cetdra, vide- 
licet quomodo ipse dominus Thadeus erat electus concorditer per Commune et populum civitatis 
bononiensis perpetuo ad vitam suam in Conservatorem civitatis predicte, et quod intentionis sue 
erat omnimode in eodem officio manere, vivere et stare usque ad mortem suam, et quod jam 
equus tantum ante processerat, quod non poterat retroire, et quod in dictis literis quedam clau- 
sula contineretur, quam serpentinam vocavit, videlicet quod pro quolibet articulo, seu capitulo 
in dictis literis contento non servando illum pro tempore, vel contra eum faciendo per Comraune, 
seu populum prelibatos, reinciderent , seu recidivarent in sententias hactenus latas et habitas 
contra eos per dominum Papam predictum. 

Item dixit, quod in dictis literis continetur, quod banniti seu expulsi de civitate predicta 
possint in pace redire ad civitatem et bona sua recuperare, et quod, licet dicti expulsi assererent 
secum essent in dicta civitate, velle sub obedientia dicti Communis et alias in pace manere, 
sciebat tamen pro certo, quod quam cito ipsi oxpulsi essent in dicta civitate, procurarent nocte, 
et die totis viribus quod possent expellere de dicta civitate alios cives, qui volunt pacifice vivere, 
quos iidem expulsi dicunt eos expulisse de civitate predicta, et quod nihil dulcius vel delecta- 
bilius erat homini sicut vindictam sumere de injuriis et alijs malis sibi illatis, et etiam, ut dlxit, 
non erat aliud, nisi quod continue occiderent se ad invicem, et etiam trucidarent. 

Item dixit, quod reverendus pater dominus Ostiensis olim in Bononia legatus querebat et 
petebat satisfactionem multorum, que sibi ablata fuisse per cives dicte civitatis dicebat, tamcii 
dicta bona, ut idem dorainus Thadeus asserebat, fuerant pignori obligata quibusdam de dicta 
civitate pro mille quingentis florenis, et sic non erat de illis satisfactio facienda, immo si fieret, 
posset potius extorsio dici; concludendo et dicendo propterea, quod nisi dicte clausule et alie 
multe, quas non expressavit, tunc corrigerentur seu emendarentur vel moderarentur per dorainum 
nostrum Papam, non intendebant perficere, nec complere contenta in literis prelibatis, adjungendo 
etiam quod dicte clausule non erant in dictis literis secundum capitula concordata inter eos, et 
dominos Papam et Cardinales predictos; nihilominus tamen requirebat et rogabat idem dominus 
Thadeus dominura notarium nuntium prelibatum , quod ipse vol redeundo ad curiam romanam , 
vel mittendo nuntium, vel literas ad dictum dominum nostrum papam supplicaret et procuraret, 
quod predicte clausule in dictis literis contente per eundem dominum Thadeum tunc verbotenus 
expressate, et alie quas postmodum expressaret, corrigi et emendari, seu moderari deberent pcr 

(1) Sic, 



SPECTANTIA AD PR0FES80RES JURI8 CIYILIS 105 

dominum nostrum Papam predictum, prefatus dominus notarius nuntius respondit et dixit eidem 
domino Thadeo ac ambassiatoribus, sindico et civibus predictis, presentibus, quod facere quic- 
quid posset, salvo honore Domini nostri et romane Ecclesie ac suo, poterat et debebat. Tamen 
ipse dominus notarius nuntius missus erat ad dictam civitatem ad certam rem, quam ipse do- 
minus Thadeus, ambassiatores et sindicus predicti bene sciebant, et quod certam et limitatam pote- 
statem habebat, quam, et literas apostolicas super his confectas eis, ac consilio dicte civitatis et 
toti populo paratus erat et volebat statim ibidem ostendere et publicare, si vellent audire, et alias 
perficere, exequi et complere quantum ad eum pertinebat omnia et singula in dictis literis an- 
notata, dummodo per eos primitus fierent omnia, que facere tenentur et debent secuudum teno- 
rem, seriem et ordinem literarum predictarum. 

Eodem anno, die sabathi secunda predicti mensis januarij, prefatus dominus notarius nuntius 
accessit ad dictum palatium Communis, requisitus et rogatus per dictum dominum Thadeum et 
nonnullos alios, quos Consilium sapientum vocabant, qui erant numero, ut ferebatur, trecenti 
et ultra, et ibidem in dicto palatio constitutus proposuit et dixit iuter cetera, que sequuntur; 
videlicet: quod ipse dominus notarius nuntius erat missus ad civitatem, comitatum et districtum 
bouonienses pro perficiendo, cxequendo, complendo et consummando omnia et singula contenta 
in literis apostolicis, factis et habitis super legatione, seu nunciatione sua in facto seu negotio 
reconciliationis, concordie, seu pacis habite inter domiuos nostros dominos Summum Pontificem, 
et Cardinales predictos ex parte una, et dominos Paulum de Liazarijs, Macanhanum et Petrum 
ambaxiatores, et Rolaudum de Fantucijs sindicum et procuratorem, et procuratorio nomine Com- 
munis, universitatis et populi civitatis predicte ex altera. Et quod licet ipsi ambaxiatores 
et sindicus, et per consequens idem dominus Thadeus et prudentes scirent et scire poterant et 
debebant omnia et singula contenta in apostolicis literis prelibatis^ uihilominus tamen ut aliqui 
de dicta civitate de contentis in dictis literis non valerent ignorantiam pretendere, paratus erat 
statim potestatem et commissionem suam, et literas apostolicas, et omnia et singula in eis con- 
tenta, legere, seu legi facere, et publicare, et negotium sibi super dicta reconciliatione, seu 
concordia commissum secundum ordinem, tenorem, et continentiam literarura predictarum, et 
prout a dicto domino nostro Papa in mandatis habebat perficere et efficaciter consummare. Et 
tunc dicti dominus Thadcus et prudentes, post multos et varios sermones habitos inter eos super 
predictis, responderunt et dixerunt expresse et unanimiter nullo penitus discordante, quod ipsi 
erant ad plenum certificati de tenore predictarum literarum ct de omnibus et singulis capitulis in 
eis contentis, et quod nec ipsi nec populus civitatis predicte volebant dictas literas audire seu 
videre, nec contenta in eis complere, approbare seu ratificare, nec aliquod de contentis in eisdem, 
nisi prius omncs clausule in dictis literis contente, in quibus, ex quarum tenorc, se ac civitatem et 
Commune predictos gravatos et lesos enormiter asserebant, et que reparatione, moderatione, ac 
declaratione domini nostri Pape egebant, ut dicebant ; de quibus etiam de plenarie certificatos dice- 
bant per unum mensem jam elapsum, essent per dictum dominum papam reparate, rcfecte, de- 
clarate, et moderate, quia alias, ut ipsi dicebant, dicta reconciliatio , pax, seu concordia dici 
poterat potius desperatio ; adjungendo et dicendo cxpresse, quod nisi dicte clausule repararentur, 
et modificarentur, et declararentur secundum capitula per eos, ut dicebant, cum dicto domino 
nostro summo Pontifice concordata, volebant potius in misericordia Dei, et eorum statu manere 
et «tare, quam suscipere, seu supportare jugum, quod non possent postmodum tolerare, pro eo 
presertim, quod, ut dicebant, quedam clausule erant per dictum dominum Ostiensem, et aliquos 
alios dominos Cardinales addite et posite in literis prelibatis, postquam fuerant capitula supra- 
dicta concordata cum domino nostro Papa et ambaxiatoribus et siudico supradictis. Quare requi- 
rebant et rogabant dominum notarium nuntium, quod ipsa redire deberet ad Curiam romanam 
ad dominum nostrum Papam, et supplicare et instare apud eum pro moderatione, modificatione, 
ac declaratione clausularum predictarum ; et quod nihilominus mirabantur, quare in dicta civitate 
tantum morabatur et non redibat ad romanam Curiam predictam, dicto domiuo notario et nuntio 
semper et continue et cum instantia requirente, quod dictas literas apostolicas audire et intel- 
ligere vellent, et conteuta in eis ratificarent et approbarent, et integraliter facerent et comple- 
rent, que audire et facere se nolle dixerunt expresse, ut supra dicitur, siquidem dominus nota- 
rius et nuntius dixit tunc et alias frequenter, quod per eum non stabat, nec staret, quominus 
predicta complerentur et fierent, et de iis fuit tunc et alias expresse et publice protestatus. 

TOM. II. 14 



106 MONUMENTA 

Eodem anno, die lune quarta predicti mensis januarij, nonnuUi, fere viginti et ultra, qui se 
Antianos et Consiliarios Communis et Populi civitatis predicte dicebant, venenint ad dictum do- 
minum notarium nuntium in domibus monasterij sancti Salvatoris bonouiensis, ubi dictus dominus 
notarius nuntius cum sua familia residebat, et dixerunt post multa verba habita inter eos, quod 
in ipsis literis apostolicis legationis vel uunciationis ejusdem domini notarii nuntii continebantur 
nonnulle clausule, seu capitula, que eis Communi, universitati et populo civitatis predicte nimium 
onerosa et omnino importabilia fore asserebant, et que nullo modo se tolerare velle nec posse 
dicebant ; propter que requirebant eum expresse, et cum instantia rogabant, quod, quamcito posset, 
rediret seu remearet ad romanam Curiam, et quod instaret et supplicaret pro reparatione, re- 
fectione, seu moderatione clausularum et capitulorum predictorum, et admirative etiam dicebant, 
quare tantum in dicta civitate morabatur, quod non recedebat de dicta civitate, et redibat ad 
dictam romanam Curiam pro predictis ; et quod nuUo modo approbarent, confirmarent, seu ratifica- 
rent aliquid de contentis in dietis literis apostolicis, nisi prius dicta capitula, seu clausule, essent 
per dictos dominos nostros Papam et Cardinales moderata, modificata et reparata. Prefatus autem 
dominus notarius et nuntius respondit et dixit eisdem, quod ipse venerat et missus erat per 
dominum nostrum Papam ad civitatem, comitatum et districtum bononiensem predictos pro com- 
plendo, exequendo et consummando contenta in dictis literis apostolicis, et singula eorumdem 
secundum earum modum, et ordinem ac continentiam et tenorem, que, quantum ad eum spectabat, 
paratus erat perficere et exequi, et consummare secundum continentiam literarum predictarum, 
et de hoc fuit protestatus expresse. 

Eodem anno, die sexta ejusdem mensis januarij, dictus dominus notarius nuntius constitutus 
in palatio veteri bononiensi, ubi jus reddi consuevit, et ubi Antiani et populus congregari con- 
sueverunt ad consilium faciendum, una cum supradicto domino Thadeo ac Potestate, et Antianis, 
Consiliariis, Sapientibus, et multitudine populi civitatis bononiensis predicte, in qua congregatione 
dicebantur esse ultra quam tria millia personarum, nec non dominis Paulo de Liazarijs, Macanhano 
de Azzoguidis, et Petro de Bompetris, ambaxiatoribus, doctoribus bononiensibus, ac Rolando de 
Fantucijs sindico supradictis, dixit et proposuit coram eis, quod ipse erat missus ad eos per 
dominum nostrum summum Pontificem et ad civitatem, comitatum et districtum bononienses pro 
perficiendo, complendo omnia et singula acta, gesta, habita et jurata per sindicum et ambaxia- 
tores predictos, nec non omnia et singula sibi imposita et injuncta per dominum nostrum summum 
Pontificem supradictum, prout in literis apostolicis super hoc confectis plenius continentur; quas 
literas paratus erat statim legere, seu legi facere et etiam publicare, licet de dictis literis et 
contentis iu eis habuerint et habere se dixerint notitiam pleniorem: et nihilominus quamdam 
literam apostolicam, que dirigebatur Communi et Populo civitatis predicte, cujus tenor talis est, 
« Benedidus qnscopus sernis servonim Dei, dilectis filiis Communi, universitati et populo civitatis 
nostre Bononiensis, salutem et apostolicam henedictionem, Dilectis filiis magistro Paulo de Liazarijs 
decretorum, et Macanhano de Azzoguidis, et Petro de Bompetris legum doctoribus , amhaxiatorihus, 
nuncijs, et concivihus vestris, atque Rolando quondam Johannis de FantuciiSf sindico et procuratore, 
et nuntio speciali vestro coram nohis, et fratrihus nostris in consistorio puhlico comparentihus, ac per 
dictum sindicum sfndicario et procuratorio nomine vestro nonnulUs coram nohis et dictis fratrihus in 
eodem consistorio recognitis, actis, gestis, promissis, restitutis, datis, factis, habitis et juratis, nos super 
eis, et hijs etiam, que per nos de dictorum fratrum consilio concessa et disposita fuerunt, apostolicas 
literas hulla nostra huUatas ad perpetuam rei memoriam fieri fecimus, prout ex tenore ipsarum, quas 
latores jwesentium ad vos euntes secum deferunt, poteritis plenius informari. Et ut premissa consum' 
mationem , et executionem plenam , efficacem et laudabilem annuente domino consequantur, dilectum 
filium magistrum Guigonem de sancto Germano notarium nostrum Apostolice. Sedis nuntium, de 
cujus circumspectionis industria in magnis et arduis experta negotijs et laudabiliter comprohata, fi- 
deique constantia plenam in Domino fiduciam ohtinemus, ad premissorum consummationem et execu- 
tionem de nostra conscientia p/e?/ar/e informatum ad civitatem bononiensem , ejusque comitatum et 
districtum providimus personaliter destinandum, Quocirca universitatem vestram rogamus, mmxemus 
et hortamur attente vobis per apostolica scripta mandantes , quateyius eumdem nuncium immo potius 
nos in ipso benigne recipientes et honorificentia debita pertractantes, tam ijs, que idem nuncius vohis 
ex parte nostra retulerit, quam oninihus et singulis contentis in dictis literis diligentiu^ intellectis, in 
premissis omnihus et singtdis plenarie , efficaciter et totaliter adimplendis corde et opere illius plene 



8PECTANTIA AD PK0FE8S0RES JURI8 CIVILIS 107 

obedientie, et avide roluntatis efficaciam ostendatis , ut omnibus et singulis conteyitis in dictis literis 
secundum modum, formam et ordinem in eisdem literis explicatum debite et efficaciter adimpletis, et 
de ijs omnibus et singulis confectis diversis ejusdem tenoris publicis instrumentis, sigillo Communis vestri 
munitiSjjuxta dictarum seriem literarum, quorum unum eidem nuntio custodiendum per eum, nobisque, 
cum ad nos redierit, deferendum, Beliquum vero per vos nobis quantocius, vel saltem infra proximo 
futuram mediam quadragesimam diligenter, et fideliter destinandum plena ejusdem civUatis et univer- 
sitatis, Communi et populi ejus, et singularium personarum ac universitatum , comitatus et districtus 
ejusdem reintegratio, et in integrum restitutio ad honores, dignitates, famam et statum de nostra et 
ejusdem Sedis gratia subsequantur, Nos igitur gerentes civitatem eamdem, ejusque comitatum et distri- 
ctum, tamquam precijyuas nostras et ejusdem Ecclesie terras, et singulares personas ipsorum, tamquam 
peculiares nostros , et ejusdem Ecclesie filios in visceribus precipue charitatis eumdem nuntium illa 
mittimus auctoritate et potestate munitum, quam civitati, comitatui et districtui memoratis, ac univer- 
sitatibus et personis singularibus eorumdem, quorum omnium prosperitatem et cammodum pleno corde 
zelamus, ad presens cognovimus expedire, Datum Avinioni seoundo jdus octobris, pontificatus nostri 
anno quarto >, legi fecit per me Grimaldum notarium infrascriptum, ac dixit et instanter petijt 
a dicto domino Thadeo, Communi et Populo prelibatis, quod vellent audire alias literas aposto- 
licas, in quibus continebantur conventiones, ordinationes et pacta habita inter dominum nostrum 
summum Pontiiicem, et sindicum et ambaxiatores predictos, quia ipse erat paratus eas statini 
legere, seu legi facere et perficere, complere et executioni debite demandare omnia et singula 
in dictis literis contenta, dummodo ipsi efficaciter prius facerent et adimplerent omnia et siu- 
gula conventa, concordata et jurata per eos secundum tenorem et continentiam literarum pre- 
dictarum. 

Requisivit etiam et induxit eosdem quantum potuit soUicite et diligenter, quod predicta per- 
ficerent, ratificarent, et omnia complerent, presertim cum ipse dominus notarius nuntius de in- 
tentione et conscientia domini nostri Summi Pontificis, ut dixit, certus existat, quod idem dominus 
noster sinceram et paternam ac specialem affectionem habeat ad civitatem, cives et populum 
supradictos, eosque intendit tractare et prosequi favorabilitcr, sicut devotos suos filios et etiam 
speciales. Et si ipsi contenta in dictis literis liberaliter et prompte sine difficultate vel mora 
integraliter et cum effectu, faciant et compleant juxta ipsarum literarum tenorem et seriem, ut 
tenentur, dominus noster postmodum super illis punctis, seu capitulis, que eis nimis dura, nimisque 
gravia et importabilia fore dicebant, sique talia in dictis literis forte essent de moderationibus, 
declarationibus et remediis opportunis, prout expedire cognosceret, sic et taliter provideret, quod 
ipsi contenti esse deberent et possent, nec vellet, quod ipsi remanerent ad impossibilia , aut 
nimis dura vel inconvenientia obligati. Et tunc nonnulli de Consilio seu populo prelibato , et 
specialiter dominus Paulus et Petrus ambassiatores supradicti, dixerunt et responderunt inter cetera, 
quod dictus dominus noster Papa dixerat et promiserat eis expresse, quod super nonnullis capi- 
tulis, que dicto domino nostro tradiderant, que etiam eis omnino importabilia fore asseruerunt, 
debebat providere, et super illis literas apostolicas ad partem dicto domino notario nuntio dare 
ad modificationem capitulorum predictorum. 

Et quia super dictis capitulis, et super nonnullis aliis, que sibi etiam onerosa valde, et eis 
omnino importabilia dicebant, non erat per dictum dominum nostrum Papam aiiquid ordinatum, 
nolebant ipsi cives et populus civitatis predicte aliquid ratificare seu complere de contentis in 
literis prelibatis, immo requisiverunt cum instantia prefatum dominum notarium nuntium, quod 
ad dictum dominum nostrum Papam quamcito posset, remearet et supplicaret pro reparatione, 
modificatione et correctione capitulorum predictorum. 

Item quidam, nomine dominus Ferrinus de Gallucijs, miles, respondit et dixit inter cetera in 
dicto palatio publice, quod nisi dicta capitula modificarentur et corrigerentur, et presertim capi- 
tulum, quod loquitur de Conservatore, dicens, quod nihil intererat domini nostri Pape, nec aliquid 
facere habebat super officio Conservatoris predicti, immo ad dictum populum, seu Commune spe- 
ctabat omnino facere Conservatorem predictum, et illum fecerunt, videlicet dominum Thadeum 
de Pepulis, quem omnino habere volebant in Conservatorem , quamdiu idem dominus Thadeus 
vitam duceret in humanis, et nolebant aliquid ratificare, approbare, seu complere de contentis in 
dictis literis, nisi prius dicta capitula, et maxime dictum capitulum de Conservatore, essent omnino 
correcta, declarata, emendata, seu modificata. 



108 MONUMENTA 

Item dominus Thadeus supradictus, qui se publice dicit Conaervatorem perpetuum ciyitatis 
bononiensis predicte, dixit et respondit expresse, nomine suo et totius Coramimis et populi supra- 
dicti, post multos sermones super narratione dictorum capitulorum in dictis literis contentorum, 
factos per eum, quod nihil omnino ratificarent, approbarent seu complerent, nec ratificare, ap- 
probare seu complere Tolebat de contentis in literis supradictis, nisi prius capitula, de quibus 
supra fit mentio, et aliqua alia, que pro tempore dicto domino nostro pape expressarct, essent 
correcta, reparata et modificata, omnino addens et adjungens responsioni sue predicte, quod 
sindicatus, seu procuratorium factum in personam Rolandi de Fantucijs, civis bononiensis, per 
Commune, universitatem, seu singulares personas civitatis ejusdem, nihil omnino valebat, nec in 
aliquo tenebat vel habebat roboris firmitatem pro eo, videlicet ex eo, quod dicta civitas, comi- 
tatus et districtus privati fuerant per dictum dominum nostrum Papam, communitate et univer- 
sitate tempore confectionis sindicatus seu procuratorij supradicti, et requisivit cum instantia, 
quod dictus dominus notarius rediret et reverteretur ad dictam romanam Curiam, et dominum 
nostrum summum Pontificem pro modorationc, correctione et modificatione capitulorum predi- 
ctorum. 

Et tunc omnes de dicto populo ibi astantes, ut prima facic poterat apparere, dictas respon- 
siones oniuium predictorum et aliorum, qui fueruut in dicto Consilio seu populo, locuti de pre- 
dictis, et quasi per similia verba, ratas et gratas habentes, ut prima facie in eorum clamoribus 
videbantur, approbarunt et ratificaverunt. Et nihilominus requisiverunt dominum notarium supra- 
dictum et nuntium, ut pro moderationo, correctione et modificatione capitulorum predictorum 
quamcitius posset ad Curiam romauam rcdire[t]. De quibus omnibus et siugulis requisitis, responsis 
et habitis, ut supra dictum est, prefatus dominus notarius nuntius mandavit et requisivit per me 
Bupradictum notarium, nec non magistrum Simoncm Aprilis, etiam notarium publicum et scribas 
8U08, unum vel plura fieri consimilia publica instrumeuta, suique sigilli munimine roborari, pre- 
sentibus venerabilibus ac nobilibus viris Guigone de Godeto licentiato in legibus ac canonico 
vivariensi, Jacobo Cambafortis, rectore ecclesie Montis Allianuti, Trecensis diocesis, et Marcello 
Neyronis presbitero avinionensis diocesis, testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis. 

[L. t S.] Et ego Grimaldus quondam Nicolai de Pontecurvo, publicus apostolica auctoritate 
notarius, omnibus et singulis supradictis una cum dictis domino nuntio et testibus, presens interfui, 
eaque de mandato presentis domini nuntij in hanc publicam formam redegi et scripsi, meoque 
signo consueto signavi, rogatus. 



LXY. 

1839f 27 aiigustl. 
Ex eodem tomo Codicis diplom. Ifonoti. , num. LXXXIV. , c. 155 r. 

Benedietus episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus aquilegensi et gradensi 
Patriarchis, eorumque suflFraganeis, salutem et apostolicam benedictionem. 

Cogit nos justitie debitum, et nequitia plurimum detestanda sollicitat, ut adversus eos, quos 
apostolice Sedis benignitas alienatos ab ejus uberibus redituros ad ejus gratiam diutius expe- 
ctavit, secundum duritiam autem suam et impenitens cor thesaurizantes sibi iram in die irc et 
revelationis justi judicij censuram exerere apostolice discipline. Quamvis siquidem dudum in 
alijs processibus per nos habitia atroces excessus adversus Deum et romanam Ecclesiam per 
populum et communitatem civitatis bononiensis, si civitas debeat nuncupari, ad plenum jus et 
proprietatem ejusdem romane Ecclesie pertinentis flagitiosa audacia in persona venerabilis fratris 
nostri Bertrandi, episcopi ostiensis, tunc in partibus illis apostolice Sedis Legati prophanis et de- 
testabilibus ausibus perpetratos , ne celestis regis contumeliam , qui suis honoratur, et spernitur 
in ministris et ejusdem Ecclesie, sponse sue, dissimulationi relinquere, ac christiane religionis 
obroprium, dum Christi Domini sublimes, videlicet Ecclesie prefate columne, fratres nostri vene- 
rabiles, ejusdem sancte romane Ecclesie Cardinales, quos ad christianorum omnium salubre con- 
silium apostolica Sedes assumit, crudeliter impetuntur, dare negligentie videremur, non tamquam 



SPECTANTIA AD PR0FESS0EE8 JUKIS CIVILIS 109 

injuriarum ultores nostrarum, sed honoris sponse Christi et immunitatis domus Domini zelatores 
in damnabilis facti memoriam et pudorem perpetrantium predictorum sic plene narrationis serie 
duxerimus exprimendos, ut eosdem excessus seriosa commemoratione repetere non sit opus, ex 
hiis tamen ea soluni succincte uarrationis compendio providimus recensenda, que ad uUeriores pro- 
cessus et culpas exaggerandas ipsorum non tantum viam aperiant, sed nos quasi quadam justitie 
necessitate compellant. Cum enim idem Legatus in tota provincia Lombardie et noimullis alijs 
Italie partibus apostolice legationis officio fuugeretur, et in eadem civitate bononiensi cum sua 
curia fiducialiter resideret, ac ejusdem civitatis nec non comitatus, territorij et districtus, ac per- 
tinentiarum ipsius domiuium et jurisdictionem ad romanam Ecclesiam pertinentia ab antiquo, pro 
dicta Ecclesia teueret et possideret, et diu pacifice, juste et legitime pro eadem Ecclesia tenuisset 
et etiam possedisset, sindici quoque Communis et universitatis civitatis predicte ad hec specialiter 
constituti recognovissent domiuium et jurisdictionem predicta pleno jure ad eamdem Ecclesiam 
ab antiquo pertinuisse et ctiam pertinere, et ex abundanti eadem dominium et jurisdictionem 
primo eidem Legato, ct secundario felicis recordationis Johaimi Pape vigesimo secundo predeccs- 
sori nostro, tunc viventi, nomine ejusdem romane Ecclesie recipientibus, expresse donassent, con- 
fectis exinde publicis instrumentis, nonnulli iniquitatis alumni, incole civitatis predicte, tractatu 
etiam de hoc, ut dicitur, non absque proditionis reatu prehabito, inter eos tumultum et seditionem 
in ejusdem civitatis populo excitarunt; idemque populus congregatus in unum ad premeditate 
diutius cjusdem proditionis facinus perpetrandum , pluribusque contmuatis diebus pulsatis hostili 
more campanis, flagitioso et sacrilego ausu eumdem Legatum in castro per eum constructo pro 
eadem romana Ecclesia, sito infra civitatem eamdem, nullas tunc tales formidantem insidias, re- 
sidentem aggredientes, hostiliter obscdei*unt, eumque per decem dies continuos et amplius tenue- 
runt obsessum, ac conHando eorum molimina cum balistis et alijs bellicis instrumentis adversus 
dictum Legatum, honorabile membrum romane Ecclesie partemque corporis romani pontificis, et 
de latere ejus missum non absque crimine lese Scdis apostolioe majestatis, proijcendo lapides 
et quadrellos, nequiter et hostiliter expugnarunt fossata ctiam dicti castri, et aqueductum ipso- 
rum et murum cluse dictorum fossatorum ruperunt, ignemque posuerunt in aliquibus fortelitijs 
dicti castri; et ut idem Legatus destitueretur omni auxilio et succursu, et ne aliquibus ad succur- 
rendum eidem aditus prestaretur, ceperunt in circuitu dicti castri fodi facere foveas seu fossata, 
ut idem Legatus et gentes sue inedia fameque consumpti, eorum tradere se manibus cogerentur, 
in ejusdem castri obsidione hujusmodi terroris vocem universaliter proclamantes : « Moriatur Lega- 
tus, moriatur Legatus et illi de lingua occana » ; sub magnis penis nihilominus prohibentes, ne per 
aliquos introducerentur in castrum predictum aliqua victualia vel res humanibus necessitatibus op- 
portune, sub pena etiam capitis, voce preconia et cum tubis fecerunt publice proclamari, ne quis 
castrum ingrederetur prefatum, aut loqueretur existentibus in eodem. In obsidione quoque pre- 
dicta diuruis et nocturnis temporibus tamdiu minaci et armata potentia perstiterunt, donec Legatum 
cnm familia et aliis gentibus suis, que tunc fuerant ad dictum castrum reducte, de dictis castro 
et civitate bononiensi, non sine multis personarum et rerum periculis, exire oportuit et festiuare 
recessum. Eadem vero obsidione durante, ijdem bononienses ad omne uephas relaxatis habenis, 
dilectum filium Oliverium Berakli, militem vicemarescalluiu gentis ejusdem Ecclesie, in dicta ci- 
vitate morantem, ejusquc officialcs in palatio, in quo dictus vicemarescallus tunc morabatur, hosti- 
liter invaserunt, supponentes ignem prefato palatio, ut metu incendij facilius capi possent; ac fina- 
liter eosdem vicemarescallum et familiares ipsius ceperuut, et depredati fueruut, eosque vinculis 
et compedibus ferreis costrinxerunt, ipsos nihilominus et maxime dictum vicemarescallum tormentis, 
seu questionibus sepius affligentes, omnesque alios officiales per dictum Legatum iu civitate pre- 
dicta pro romana Ecclesia constitutos hostiliter insecuti et predati fuerunt, eosque de facto a 
suis officiis amoventes, in locum eorum alios posuerunt. Custodes etiam portarum civitatis ejusdem 
invaserunt, supponentes ignem in aliquibus earumdem, captis et iuterfcctis aliquibus de custodibus 
prelibatis, ac maleficos omnes et carceratos in carceribus venerabilis fratris nostri Bertrandi 
nunc nivernensis, tunc bononiensis episcopi, et dilecti filij Rcctoris diete civitatis pro romana' 
Ecclesia pro multis gravibus sceleribus perpetratis por eos ibidem detentos, effractis dictis carce- 
ribus, in ejusdem Ecclesie contumeliam relaxarunt, omnesque bannitos de dicta civitate pro multis 
enormibus excessibus patratis per eos, ad dictam civitatem temere reduxerunt, hostium quoque 
et rebellium ejusdem Ecclesie contra dictum Legatum auxilium invocantes de ipsorum stipendiarijs 



110 MONUMENTA 

iii civitateni prefatam magnam multitudincm induxerunt, ac dilectum filium nostrum Bertrandom, 
tituli sancti Marci presbiterum Cardinalem, tunc archiepiscopum ebredunensem, et apostolice Sedis 
in partibus illis nuncium, ac venerabiles fratres nostros Petrum mirapiscensem et prefatum Ber- 
trandum tunc bononiensem episcopos, et quondam Bernardum nonantulanum, mutinensis diocesis, 
et dilectum filium sancti Stephani bononiensis monasteriorum abbates, omnesque tam prelatos, 
quam alios clericos religiosos et seculares ac laicos universos de familia, et gentes ipsius Legati, 
nec non stipendiarios dicte sancte romane Ecclesie in civitate, comitatu, territorio et districtu 
predictis existentes, absque aliqua causa rationabili, soiius preconcepte proditionis impulsu, hosti- 
liter invaserunt, eosque libris, capellis, equis, vasis argenteis, vestibus, armis, pecunia et alijs rebus 
eorum nequiter spoliarunt, dictumque abbatem Nonantule usque ad femoralia nudaverunt, ipsum- 
que decem diebus detinuerunt carceri mancipatum. Episcopale quoque palatium bononiense sup- 
posuerunt incendio, et quoscumque reperire potuerunt de gente, familia et idiomate dicti Legati 
ceperunt, multosque ex eis vulneraverunt , et aliquos inhumaniter et crudeliter occiderunt, ac 
terras, castra et loca omnia predictorum comitatus et districtus, nec non terras, castra et loca 
supposita jurisdictioni dictorum episcopi et Ecclesie bononiensis in rebellionis devium adversus 
dictum Legatum et romanam Ecclesiam deduxerunt. Officialcs insuper et gentes omnes in eisdem 
civitate, comitatu et districtu, castris et locis pro dicta romana Ecclesia, et Legato et bononiensi 
episcopo consistentes ceperunt, et spoliarunt nonnullos ex eis familiares ejusdem bononiensis epi- 
scopi, crudeliter occidendo ; inter quos quondam Bertrandus de Glar, familiaris ejusdem episcopi 
bononiensis, feritatis detcstande sevitia evisceratus extitit et per frusta concisus, ejusque carnibus 
datis partim in escam canibus, partimque projectis; inter hujusmodi enormitatum multiplicatos 
excessus, eumdem Legatum, et per eum dictam romanam Ecclesiam, de possessione vel quasi 
ejusdem civitatis ac castri, comitatus, territorii et districtus bononiensium , ac jurisdictionis et 
jurium predictorum , in qua possessione vel quasi idem Legatus nomine -et pro parte ejusdeni 
romane Ecclesie diutius pacifice et quiete fuerat, et tunc etiani existebat, injuriose per violentiam 
dejecerunt, dictaque possessione , vel quasi, eamdem romanam Ecclesiam spoliarunt et spoliari 
mandaverunt, seu dejectionem et spoliationem ab alijs factam ratam habuerunt, dictamque pos- 
sessionem, seu quasi, civitatis, comitatus, territorij, ac districtus, ac jurisdictionis et jurium pre- 
dictorum velut alienati fiHj, non attendentes quam durum existat contra stimulum calcitrare, in 
ejusdem Ecclesie contumeliam occupare, et ex tunc occupatam tenere presumserunt nequiter, 
etpresumunt; quinimmo furore damnabilis commotionis accensi, dictum castrum, per dictum Le- 
gatum pro dicta romana Ecclesia non sine magnis expensis opere decoro constructum, fuerunt 
funditus demoliti in gravem apostolice Sedis injuriam et contemptum ; et licet hujusmodi aggres- 
sio, obsidio, dejectio, spoliatio et expulsio et nonnulla ex alijs facinoribus superius enarratis per 
prefatum bononiensem populum adversus eamdem romanam Ecclesiam dictumque Lcgatum dete- 
standis et sacrilegis ausibus perpetrata adeo per publicam facti evidentiam essent notoria, quod 
nulla poterant tergiversatione celari, idem tamen predecessor ex superabundanti de et super 
notoria evidentia excessuum predictorum per multos magne auctoritatis viros, et testes alios fide 
dignos, qui presentes in dicta civitate tunc fuerant, informationem recepit certam, plenariam et 
fidelem, quamvis propter supervenientem ejus obitum super premissis, prout justitie debitum exi- 
gebat, procedere ulterius nequivisset. Post cujus decessum, nos divine providentie munere ad apicem 
summi apostolatus assumpti, tam eosdem excessus quam preteritas injurias et offensas, quas sicut 
fama, vel verius refert infamia, dicti bononienses nonnuUis alijs Cardinalibus ejusdem sancte ro- 
mane Ecclesie apostolice Sedis Legatis inferre nephandis ausibus presumpserunt, ita quod jam iu 
usum, consuetudinemque sacrilegam aggressiones et insecutiones dictorum Cardinalium deduxisse 
videretur in apostolice considerationis scrutinium deducentes, licet eorumdem excessuum cumulus 
multiplicem, celeremque deposceret justitie ultionem, tamen misericordia in nobis superexaltaute 
judicium, zeloque zelantes salutem ipsorum, ac sperantes quod per patientiam nostram de pre- 
dictis eorum excessibus iisi saniori consilio penitentes, ad devotionem et obedientiam nostram et 
ejusdem romane Ecclesie pronis et devotis animis remearent, eosdem Bononienses de uberiori ejus- 
dem Ecclesie gratia tam per nostras literas speciales, quam per eumdem Cardinalem sancti Marci 
tunc archiepiscopum ebredunensem, et iterato tunc in partibus illis ejusdem Sedis nuncium, monui- 
mus, requisivimus et attentius fuimus exhortati, eis sano paternoque consilio suadentes ut pre- 
missis et alijs que eis circa hec possent occurrere consideranter attentis, non procrastinarent 



SPECTANTIA AD PR0FE8S0BES JUBIS CIVILIS 111 

ulterius sibi ac statui et saluti suis, dum ipsis se offerebat facultatis opportuuitas taliter provi- 
dere, quod tamquam devoti filii possent iu sinu dicte Sedis quiescere, ejusque gratiam obtiuere 
per easdem literas, predicentcs eisdem quod, si monitionibus et exhortationibus hujusmodi utique 
charitativis ac salubribus parere ac obtemperare amplius efficaciter omitterent vel differrent, 
dissimulare vel prorogare non intendebamus ulterius quin , prout suaderet justitia et expediens 
videremus, ne tantorum et tam horrcndorum excessuum enormitas insuccedentia temporum secula 
sine justitic ultione transiret, processus debitos faceremus. Et licet prefatus Cardinalis tunc ar- 
chiepiscopus, iterato de mandato nostro se ad civitatem prefatana personaliter contulisset et ad 
reducendum eos ad obedientiam et dcvotioncm ejusdem Ecclesie propensis studijs multiplicitcr 
laborasset, dicti tamen Bononienses hujusmodi inductiones, exhortationes et monita, elata obstina- 
tione spernentes, ei parere et acquiescere noluerunt ; propter quod nos, qui prefate roinane Ec- 
clesie iura, iurisdictiones et bona tencmur ex apostolice servitutis oflScio defensare, tantorum atro- 
citatem excessuum adversus dictam Ecclcsiam patratorum, ac violentam dejectionem ejusdem 
Legati de civitate nostra bononiensi ac comitatu et districtu predictis ad nos et dictam romanam 
Ecclesiam immediate ac pleno jure spectantibus , ut prefertur, ac etiam expulsione officialium 
pro eadem Ecclesia in civitate, comitatu et districtu predictis tunc consistentium, et exercentium 
in ipsis officia eis commissa nomine et pro parte Ecclcsie memorate, spollationem quoque pos- 
sessionis, vel quasi, meri ac misti imperii et omnimode jurisdictionis civitatis, comitatus, territorij 
et districtus predictorum, in qua dictus Legatus, nomine cjusdem Ecclesie, diutius fuerat pacifice et 
quiete, et tunc etiam existebat, per dictos Bononienses violenter, et ncquiter perpetratas, occu- 
pationem etiam dictorum jurisdictionis et jurium ab eisdem Bononiensibus presuinptam et factam 
in civitate, comitatu et districtu predictis in nostrum et ejusdem Ecclcsie prejudicium, damnum, 
injuriam et contemptum sustinere ulterius, salva conscientia, nequeuntes, cum non deceat nos 
justitiam nostram et Ecclesie sponse nostre negligere, qui alios in sua justitia confovemus, dictosque 
notorios et perniciosos excessus sine castigatione debita preterire, ne per impunitatem eorum 
cresceret in alijs adversus dictam Ecclesiam detestabilis prcsumptionis audacia pcr exemplum 
visa, licet ex abundanti et diligentius recensita informatione super premissis habita per prede- 
cessorem eumdem, et super ijs omnibus et singulis cum Fratribus nostris deliberatione prehabita 
diligenti, cum propter pretactam eorumdem bonoDiensium scvitiam manifestam, ct faventem tunc 
eis quorumdam indevotorum ejusdem Ecclesie malitiam, processus tunc contra ipsos habendi, ve- 
risimiliter in dicta civitate bononiensi fieri non possent libere, sive tute, cogente justitia, de ipso- 
rum Fratrum consilio, presente multitudine copiosa fidelium, auctoritate apostolica Potestatem, 
Capitaneum, Barisellum, Judices, Consiliarios, Kectores, Consules, Antianos ct quoslibet officiales 
civitatis ejusdem quocumque nomine censerentur, vel pro officialibus se gerentes, per solemnes 
processus nostros in scriptis redactos et publice tunc perlectos, monuimus, requisivimus et at- 
tente hortati fuimus sub infrascriptis penis; districte tunc mandantes eisdem, ut corporalem pos- 
sessionem ejusdem civitatis bononiensis nec non comitatus, territorij et distritus, ac jurisdictionis 
et jurium predictorum plenam, liberam ct expeditam ac pacificam, sicut eam tenuit prefatus 
Bcrtrandus episcopus ostiensis nomine ejusdem romane Ecclesio ante irruptionem et obsidionem 
predictas cum quibuslibet alijs bonis et juribus, que dictam civitatem bouoniensem, ejusque co- 
mitatum, territorium et districtum quomodolibet contingere noscerentur, venerabilibus fratribus 
nostris florentino et imolensi episcopis et delecto filio rectori provincie Romandiole, vel duobus, 
aut uni eorum, aut alii, vel alijs ad mandatum ipsoruin et cujuslibet eorumdera, revocatis per 
dictum Commune expresse et amotis omnibus exercentibus in dicta civitate, comitatu, territorio 
et districtu quevis officia, per quos possessionem predictain, vel quasi, faciebant detineri, infra 
duorum mensium ex tunc computandorum spatium, quod eis pro peremptorio termino assignavi- 
mus, restituerent et assignarent efficaciter, nomine nostro et ejusdem romane Ecclesie tenenda et 
possidenda, et in pace dimitterent, ac nihilominus quibuslibet occupationibus, injuriis, violentijs, 
atque damnis nostris et ejusdem romane Ecclesie abstinerent et cessarent omnino, nuUam super 
illis nobis et eidem Ecclesie ac prefatis florentino et imolensi episcopis, ac rectori, vel alicui 
eorumdem, vel deputatis ab eis eodem nomine nostro et ejusdem romaue Ecclesie recipieutibus 
ct tenentibus, molestiam illaturi ; quinimmo possessionem, vel quasi, civitatis, comitatus, territorij et 
districtus, nec non jurisdictionis et jurium predictorum, claves quoque portarum civitatis ejusdem,. 
quolibet impedimento sublato, eosdem florentinum et imolensem episcopos et rectorem, vel (juem- 



112 MONUM ENT A 

libet eorumdem, seu deputatos ab eis, vel deputandos permittcrent nostro et ejusdem romane 
Ecclesic nomine libere tenere et possidere et exercere , eorumque libera, quieta et pacifica pos- 
sessione gaudere, sicut idem episcopus ostiensis, ante tenipus suscitate irruptionis et aggressionis 
predicte, illa pacifice et quietc possedisse noscebatur nomine ejusdem romane Ecclesie, et etiam 
tenuisse alioquin Potestatem, Capitaneum, Barisellum, Judices, Consiliarios, Antianos, Rectores, 
Consules et officiales predictos, quocumque nomine censerentur, monitionibus, requisitionibus, horta- 
tionibus et mandatis nostris hujusmodi non parentes, cujuscumque essent preeminentie, conditionis, 
aut status, ecclesiastici vel mundani, excommunicationis sententia, quam in eos do dictorum fra- 
trum consilio ex tunc protulimus, innodavimus et proinde innodatos esse decrevimus, ipso facto 
ac si expressi forent in dicti processus nostri serie nominatim. Civitatem vero, comitatum, ter- 
ritorium et districtum predicta, nec non universitatem, seu universitates et communia eorumdem, 
que jam dictis monitionibus , requisitionibus et mandatis non parerent, ecclesiastico interdicto, 
quod ex tunc in illa proraulgavimus, ipso facto voluimus subjacere, quod quidcm interdictum 
arcte precipimus conservari. Ad hec Potestati, Judicibus, Capitanco, Barisello, Consiliarijs, An- 
tianis, Rectoribus, Consulibus et officialibus ac universitati seu universitatibus et communibus 
supradictis edicto publico nunciavimus, quod si predictis monitionibus, requisitionibus, hortationibus 
et mandatis infra predictum spatium duorum mensium non parerent , et ob hoc eos penas con- 
tigeret incurrere supradictas, nisi infra unum mensem predictos duos menses immediate sequen- 
tem, quod quidem tempus eis pro secundo termino peremptorio assignavimus, monitiouibus, re- 
quisitionibus, hortationibus et mandatis predictis parerent, civitatem ac universitatem bononiensem 
prefatas Studio generali, omnibusque privilegiis, indulgentijs et gratijs apostolicis et imperialibus, 
vel ab alijs quibuscumque concessis eisdem sub quacumque forma verborum pro predictis Studio, 
apostolica auctoritate, privavimus. Omnibus insuper magistris et doctoribus ex tunc legendi et 
docendi in scholis vel magistrales actus in dicto Studio quomodolibet exercendi, nec non scho- 
laribus et studentibus in dicto Skudio scholas intrandi, vel aliquos actus scholasticos in eisdeni 
scholis, vel locis alijs cxercendi disputando vel legendo, vel alio quovis modo, sub excommuni- 
cationis pena, quam ex tunc in ipsos tulimus, et eos si secus facerent, incurrere voluimus ipso 
facto auctoritate predicta quamlibet interdiximus facultatem, ad penas alias coutra eos infallibi- 
liter processuri, si forsam inobedientia posceret eorumdem. Potestati vero, Capitaneo, BariscIIo, Ju- 
dicibus, Consiliarijs, Antianis, Rectoribus et officialibus memoratis, quocumque noniine censerentur, 
sub pena privationis feudorum, bonorum et jurium omnium, que ab cadem romana vel alijs qui- 
buscumque tenebant Ecclesijs, nec non privilegiorum, indulgentiarum et gratiarum ejus ab eadem 
Sede sub quavis forma concessorum, quam eos et eorum quemlibet, si mandatis, monitionibus et 
requisitionibus hujusmodi parere contemnerent, incurrere voluimus ipso facto, auctoritate predicta 
mandavimus, monuimus et requisivimus eosdem, ut infra predictum terminum duorum mensium, 
quem eis pro peremptorio assignavimus, omnia et singula predicta officia, que communiter, vel 
divisim in prefata civitate, seu communitate tunc gerebant et etiam exercebant a se ipsis abdi- 
caret, abjicerent et dimetterent, illa ullatenus resumpturi vel gesturi seu exercituri absque 
ejusdcm Sedis licentia speciali. Processus quoque, quos per eos contra monitiones et mandata 
hujusmodi, et sentcntias, quas per ipsos proferri contingeret, nullam penitus obtinere voluimus 
firmitatem, sed eos et eas fore decrevimus vacuos, cassos, irritos et inanes. Premissas vero ex- 
communicationis sententias, si ipsos incurrere eas contingeret, absque ejusdem Sedis speciali 
mandato, nisi forte in mortis articulo, relaxari districtius prohibuimus. Omnibus penitentiarijs 
nostris et alijs quibuslibet confessoribus absolvendi quempiam ab eisdcm sententijs, nisi forte in 
mortis articulo, ut est dictum, omnem prorsus ademimus potcstatem. Qui vero in mortis articulo 
absolutionis beneficium obtinerent, nisi infra duos menses postquam sanitati forent restituti se 
curarent apostolico conspectui presentare, satisfacturi de suis excessibus, pro quibus dictas sen- 
tentias incurrerunt, et Sedis ejusdem beneplacitis parituri, eo ipso relaberent in senteutias su- 
pradictas. Ac nihilominus sollicita tunc considerationc pensantcs, quod si super dictis excessibus 
adversus eosdem episcopum ostensiem, Legatum, et romanam Ecclcsiam per Bononienses eosdcm 
detestabilibus ausibus perpetratis apostolice corrcctionis ultio ulterius differretur, cresccret in alijs 
adversus eamdem ecclcsiam damnabilis prcsumptionis audacia per impunitatis exemplum propter 
eorumdem Bononiensium rebellionem et sevitiam, infrascriptum modum tunc citandi eosdcm de 
ipsorum fratrum consilio eligcntes per eosdem processus publicos in scriptis habitos edictuni 



8PECTANTIA AD PR0FES80BES JURIS CIVILIS 113 

citationis publice contineiites, Potestatem, Judices, Capitaneum, Bariseilum, Consiliarios, Antianos, 
Rectores, Consules, universitatem, seu universitates et communitates, nec non episcopum cenecten- 
sem, Alamannum de Opicis de Luca militem, Thadeum de Pepulis legum doctorem, Johannem 
et Jacobum ejus filios, Johannem de Pepulis, fratrem dicti Thadei, Comitem de Pepulis ejus 
filium et nonnullos alios in dictis processibus tunc expressos, presente multitudine copiosa iidelium 
in apostolico palatio nostro avinionensi citavimus, ut iufra trium mensium, numerandorum ex 
tunc, spatium, quod eis pro peremptorio termino duximus assignandum, ad.nostram super omni- 
bus et singulis excessibus supradictis, nec non damnis et injurijs eisdem romane Ecclesie et 
Legato et gentibus suis irrogatis, et fructibus et proventibus medio tempore perceptis per eos dc 
civitate bononiensi, comitatu, territorio et districtu predictis, sententiam et nostros processus alios 
audiendos prenominati omnes et singuli personaliter, universitas vero et communia civitatis, co- 
mitatus et districtus predictorura per legitimum sindicum seu procuratorem eorum, comparerent 
coram nobis et Sede predicta, recepturi pro meritis et nostris precise beneplacitis parituri, alioquin, 
sive veuirent, sive non, nihilominus procederemus ad premissa prout expediens videremus. Per 
hec autem, quod sub titulo civitatis vel universitatis Bononiam, vel ejus incolas sub universi- 
tatis nomine per processus nostros tunc habitos nuncupavimus, sicut fuimus in eisdem processibus 
protestati, noji intcndebamus eis aliquod novum jus tribuere vel penas adimere, quas incurrisse 
propter prefatos excessus merito noscebantur, prout premissa omnia et singula in eisdem proces- 
sibus plenius et seriosius continentur. Et ut contra processus hujusmodi omnis calumnio tolleretur 
occasio, patentes litcras, nostra buUa munitas, processus continentes eosdem in majoris avinio- 
nensis Ecclesie appcndi seu affigi hostiis fecimus ; que processus ipsos suo quasi sonoro preconio 
et patulo judicio publicarent, et nihilominus ex abundanti dictos processus per literas nostras, 
processus continentes eosdem, in locis et partibus eidem civitati bononiensi convicinis per prefatos 
florentinum et imolensem episcopos ac rectorem et subdelegatos, seu subexecutores corum solem- 
niter fecimus publicari. Et quamvis processus huiusmodi per nos sic solenmiter apud aposto- 
licam Sedem habiti et tam apud eam, quam in eisdem partibus, ut premittitur dicte civitati 
vicinis solemniter publicati fuissent, et ad dictorum universitatis , communitatis et populi ac 
officialium et civium civitatis ejusdem, ut etiam ex subscriptis apparet, communem notitiam 
pervenissent, prefati tameu universitas, populus et commune, officiales et cives hujusmodi mo- 
nitionibus, requisitionibus , mandatis et citationi seu citationibus in processibus eisdem contentis 
infra dictos terminos, et post expectati diutius parere temere et contumaciter non curarunt 
predictas omnes et singulas excommunicationis in personas, et interdicti in civitatem, comitatum, 
territorium et districtum predicta, nec nou privationis ejusdem Studii, privilegiorum quoque 
et indulgentiarum ac feudorum et aliorum bonorum , sententias et penas alias contentas in 
eisdem processibus incurrendo; propter quos nos eosdem universitatem, populum ct commune, 
officiales et singulares personas civitatis ejusdem supcr premissis omnibus et singulis monitio- 
nibus, requisitionibus et mandatis, citatione quoque et citationibus contentis in processibus me- 
moratis declaravimus fuisse et esse inobcdientes et etiam contumaces, dictasque omnes et sin- 
gulas excommunicationis in singulares personas, Potestatis, Capitanei, Bariselli, Judicum, Consilia- 
riorum, Rectorum, Consulum, Antianorum et quorumlibct officialium civitatis ejusdem quocumque 
nomine censerentur, et interdicti in civitatem, comitatum, territorium et districtum predicta, nec 
non privationis ejusdem studii, privilegiorum quoque et indulgentiarum et feudorum, et aliorum 
bonorum sententias et penas alias contentas in eisdem processibus incurrisse. Post quarum pc- 
narum et sententiarum incursionem elapso non modico temporis intervallo, predicti commune, 
universitas et populus bononiensis simulantes se intelligere, ut bene agerent, sed circumventiones 
et dolos in cubili, ut reinim declarat exitus , potius meditantes, magistros Paulum de Liazarijs 
decretorum, et Machagnanum de Azzoguidis et Petruni de Bonipetris legura doctores, ambaxia- 
tores, et Rolandura quondam Johannis de Fantuciis sindicum et procuratorem et nuncium spe- 
cialem eorum, incolas bononicnses, ad nostram et ejusdem Sedis presentiam destinarunt, qui 
corara nobis et eisdem fratribus nostris in consistorio publico comparentes, presente in dicto 
consistorio tara prelatorum quam aliorum fidelium multitudine copiosa, a uobis ex parte Comrau- 
nis, universitatis et populi predictorura devote et humilis supplicationis, ut prima facie videbatur, 
instantia, postularunt ut nos, non attendentes ejusdem populi insipientiam et excessus, sed pie 
considerantes ejusdem Sedis et romane Ecclesie benignitatem et clementiara consuetara, et quod 

TOM. II. ]5 



114 MONIJMENTA 

predicti bononiensea fuerant hactcuus ejusdem Ecclesie devoti filii, et esse perpetuo proponebant, 
et quod idem populus in seryitio ejusdem Ecclesie contra indevotos ipsius sanguinem suum fun- 
dere et bona sua exponere minime dubitarat, populum ipsum dignaremur respicere oculo pie- 
tatis, eique redeunti et penitenti sinum et gremium ejusdem Ecclesie misericorditer aperire, 
dictumque populum dirigere, ut civitas predicta sub alis pietatis nostre et ejusdem Ecclesie posset 
in pacis plenitudine et pulchritudine gubernari. Idemque sindicus et procurator habens ad omnia 
et singula infrascripta recognoscenda, tractauda, petenda, supplicanda, facienda, promittenda, ju- 
randa, perficienda et complenda speciale mandatum, sindicario et procuratorio nomine consti- 
tuentiuni eorumdem devote et humiliter confessus fuit et etiam recognovit, quod ipsa civitas 
bononiensis, ac comitatus et districtus ejusdem pleno jure in temporalibus quoad dominium et 
merum et mixtum imperium et omnimodam jurisdictionem ad romanam Ecclesiam in solidum 
pertinebant, ac etiam pertinuerant ab antiquo, ac juravit ad santa Dei evangelia a se supradi- 
ctis nominibus et in animas constituentium predictorum, corporaliter sponte tacta, dictos consti- 
tueutes recognoscere nos et omnes ronianos Pontifices successores nostros veros esse eoruni 
dominos, nosque et successores eosdem pro veris eorum dominis in perpetuum habere et tenere, 
ac nobis, nostro et successorum nostrorum et ejusdem romane Ecelesie nomine, possessionem 
et quasi civitatis, comitatus et districtus, ac meri ct mixti imperij et omnimode jurisdictionis, 
nec non ceterorum jurium civitatis, comitatus et districtus eorumdem, quibus nos, ac idem pre- 
decessor noster et eadem romana Ecclesia fueraraus, ut premittitur, spoliati, plene et integre 
restituere reddere et reintegrare. Et ex tunc idem sindicus et procurator ea omnia et singula 
nobis et eisdem successoribus ac eidem romane Ecclesie libere sindicario et procuratorio nomine 
supradicto verbis expressis omnino dimisit, nosque et succcssores nostros et eamdem romanam 
Ecclesiam verbis expressis reintegravit et restituit plene et libere ad dictam possessionem et 
quasi et ad omnia et singula supradicta; et in signum et nomine traditionis hujusmodi corpo* 
ralis possessionis, et quasi, ac restitutionis et reintegrationis predictarum claves civitatis ejusdem 
sindicario et procuratorio nomine supradicto nobis in eodem publico consistorio presentialiter 
tradidit et realiter assignavit, ac promisit solemniter ac juravit nomine et in animas constituen- 
tium predictorum, quod infra medietatem tunc proxime future, nunc proxime preterite, quadra- 
gesime dicti commune, universitas et populus dictam possessionem, et quasi, omnium et singu- 
lonmi predictorum illi seu illis personis, quam seu quas ad hec deputaremus, realiter, plene, et 
integre redderent, restituerent et assignarent nostro et dictorum successorum et dicte Ecclesie 
uomine recipiendam, habendam et tenendam libere et absque impedimento quocumque. Promisit 
etiam solemniter, et juravit nomine et in animam constituentium predictorum, quod in civitatem 
eamdem, ejusque comitatum et districtum Ludovicum de Bavaria, vel quemvis imperatorem seu 
regem romanorum, vel de ipsorum gentibus aliquem vel aliquos notabilis preeminentie, potentie, 
seu potestatis, de quo vel quibus posset verisimiliter dubitari seu presumi mutationem status, 
vel occupationem civitatis ejusdem debere contingere adversus nos ct Ecclesiam memoratam noit 
introducerent, non assumerent noc reciperent absque licentia Sedis Apostolice specialis, per ipsius 
literas concessionem licentie hnjusmodi specialiter exprimentes, ac nihilominus idem sindicus et 
procurator sindicario et procuratorio nomine eorumdem, prout plene poterat ex virtute sindicatus 
et procuratorij sui per eum nobis oblati, quod in archivo ejusdem romane Ecclesie facimus con- 
servari, ad sancta Dei evangelia, per eum tacta, videlicet quarto idus octobris pontificatus nostri 
anno quarto juramenta nobis prestitit in hac forma: « Ego Rolavdus quondam fratris Johannis 
de Fantucijs civis bononiensiSj sindicus et procurator civitatiSj communis, universitatis et populi bono^ 
niensis, promitto et juro nomine et in animas constituentium predictorum, quod civitas, communej uni- 
rersitas et popidus bononiensiSj ac comitatus et districtus ejusdemj nec non communia et universitates 
dictorum comitatus et districtus ab hac hora in antea fideles et obedientes erunt beato PetrOj aposto- 
lorum j^t^ificipij et vobis sancfissimo patri et domino nostro domino Benedicto papa duodecimOj vestrisque 
successoribus canonice intrantibus, sancteque romane Ecclesie; et non erunt in consilio aut consensu, 
rel factOj quod vitam j^^f^datis aut membrunij aut capiamini mala captione; consiliumj quod eis credi- 
turi estiSj per vos aut per nuncium, seu literas ad vestrum vel dicte Ecclesie damnum scienter nemini 
pandent; et si sciverint fieri vel procurari seu tractari aliquid quod sif in vestrum vel Ecclesie predicte 
damnum, illud pro posse impedientj et si imjyedire non possent iUud vobis ac successoribus vestris et ipsi 
Ecclesie significare curabunt. Papatum romanum et regalia sancti Petrijjura et jurisdidiones vestra, et 



8PECTANTIA AD PB0FE8S0RES JURI8 CIVILI8 115 

siiccessorum vestrorum et romane Ecclesie, tam in ipsa civitate bononiensi, comitatu, territorio et districtu, 
quam alibi ubicumque cansistentia, adjutores erunt vobis et successoribus vestris et eidem Ecclesie ad reti- 
nendum, defendendum et recuperandum, et recuperata manutenendum contra omnem hominem; sic Deus 
me dictosque constituentes adjuvet, et hec sancta Dei evangelia ». Promisit etiam et juravit dictus 
sindicus nomine, et in auimas constituentium eorumdem, quod dicti commune, uniyersitas et po- 
pulus bononiensis simile juramentum per eorum legitimum sindicum cuilibet successori nostro 
canonice intranti nomen romani pontificis, qui tunc erit, et suum etiam exprimendo, prestarent 
semel, et infra primum annum pontificatus cujuslibet hujusmodi successoris, et quod omnes et 
singuli mares civitatis, comitatus et districtus predictorum majores quatuordecim annis nobis 
et cuilibet successori nostro canonice intranti semel infra mensem postquam super hoc fuerint 
requisiti, videlicet illi yel illis personis, quibus nos vel dicti successores id committeremus , yel 
committerent ; qui quidem commissarius vel commissarij in modcrando numero eorum, qui hujus- 
modi juramentum essent prestituri, et requirendo ad hoc seu requiri facieudo illos, de quibus 
discretioni ipsius, yel ipsorum yideretur, et non alios, plenam potestatem haberent, juramentum 

fidelitatis prestarcnt sponte, libere, sub hac forma : « Ego civis bononiensis, juro 

quod ab hac ora in antea fidelis et obediens ero beato Petro principi apostolorum et sanctissimo patri 
domino meo domino Benedicto pape duodecimo, ejusque successoribus canonice intrantibus , sancteque 
apostolice romane Ecdesie; non ero in consilio aut consensu vel facto, quod vitam perdant, aut mem- 
brum, aut capiantur tnala captione; consilium, quod mihi credituri erunt per se vel per nuncios suos, 
sive per literas ad eorum damnum, me sciente, nemini pandam, et si scivero fieri, vel procurari seu 
tractari aliquid, quod hit in eorum vel Ecclesie predicte damnum , illud pro posse imj)ediam , et si 
impedire non potero, illud eis et eidem Ecclesie hignificare procurabo. Papatum romanum et regcdia 
sancti Petri, jura, jurisdiciiones ipsius et successorum suorum ac romane Ecdesie tam inhac civitate, 
ejusque territorio et districtu, quam alibi ubicumque existentia, adjutor ero ej et ipsis successorihus ac 
Ecdesie ad retinendum et defendendum et recuperandum et recuperata manutenendum contra omnem 
hominem. Sic me Deus adjuvet et hec sanda Dei evangelia ». 

Insuper prefatus sindicus promisit et juravit nomine et in animas constituentium predi- 
ctorum, quod ciyitas, commune, uniyersitas et populus bononienses predicti, ac communia ct 
universitates , comitatus et districtus predictorum nunquam conjurationes seu conspirationes 
aut confederationes , sive colligationes , vel ligas aut societates, seu conventiones , vel pactiones 
quascumque facerent, nec factis uterentur contra nos vel successores nostros vel contra eamdem 
sanctam romanam Ecclesiam et jura et honorcs nostra seu corum; et quod inimicis seu re- 
bellibus nostris seu successorum nostrorum et ipsius sancte romanc Ecclesie non adhererent; 
vel darent, aut prestarent eisdem quovis modo vel colore quesito, seu quacumque occasione 
vel causa, consilium, auxilium vel favorem, nec non eo ipso, quod scirent aliquos fore ini- 
micos vel rebelles nostros vel successorum nostrorum seu ejusdem saucte romane Ecclesie, 
civitas, commune, uuiversitas et populus bononienses, et corum comitatus et districtus supradicti, 
et eorum communia et universitates rcputarent et tenerent et habereut tales omnes et singulos 
tamquam inimicos eorum proprios hostes et rebelles manifestos. Idem quoque sindicus et procu- 
rator nobis recipientibus nomine nostro et successorum nostrorum et ejusdem romane Ecclesie 
promisit et juravit nomine et in animas constituentium predictorum, quod quandocumque nos 
vel succcssores nostri, seu aliquis eorumdem successorum canonice intrantium, vel collegium Car- 
dinalium romaue Ecclesie, apostolica Sede vacante, mandaremus seu mandarent, assereremus seu 
assererent, dicerenius seu dicerent indigere pro terris ejusdem romane Ecclesie temporali juris- 
dictioni subjectis, super qua indigentia nostre et eorumdem successorum cujuslibet ac ejusdem 
coUegii, Sede vacante, assertioni vel simplici verbo staretur, dicti communitas, universitas et po- 
puius bononienses super hoc per nostrum vcl dietorum successorum nostrorum, vel dicti collegii, 
Sede vacante, nuncium requisiti, ducentos homines equites bonos, equis et armis bene ac decenter 
munitos, in obsequium et subsidiuui ejusdem sancte romane Ecclesie infra septuaginta miliaria 
dumtaxat a civitate predicta computanda, transmittereut et tenercut per tres menses integros anno 
quolibet, eorum expensis in servitio romane Ecclesie moraturos, nisi dicta civitas tunc esset 
obsessa, vel coutra eam vel ejus districtum actualis guerra vera, non ficta, tunc forsan move- 
rotur. Promisit etiam idem sindicus et juravit nomine et in animas constituentium predictorum 
quod super damnis et injuriis, que per dictos bononienses eidem Bertrando episcopo ostiensi, et 



116 MONUMENTA 

prefatis niverneusi, tunc bononicnsi, et mirapicensi episcopis dicebantur illata, commune, populus 
et universitas bononienses predicti starent et parerent cum effectu voluntati et ordinationi vene- 
rabilis fratris nostri Ainibaldi episcopi tusculani super ijs in romana Curia faciende, et quod 
super damnis et injuriis, que familiaribus ejusdem episcopi ostiensis et personis alijs tunc exi- 
stentibus in suo vel Ecclesie romane servitio per ipsos bononienses irrogata fuerunt, starent 
effectualiter et parerent totali ordinationi et voluntati nostre, vel illius, seu illorum, cui vel 
quibus, et ubi, hoc duceremus committendum. 

Promisit insuper et juravit idem sindicus nomine et in animas constituentium eorumdem, 
quod damna omnia et singula per ipsos commune, populum ot universitatem dicte civitatis eidem 
Ecclesie roniane, vel alijs ccclesijs et personis ecclesiasticis civitatis, comitatus et districtus pre- 
dictorum in rebus immobilibus vel mobilibus ac juribus seu bonis quibuscumque quomodolibet 
irrogata, dicti commune, universitas et populus bononienscs cidem Ecclcsie romane et alijs lesis 
ecclesijs et personis ecclesiasticis plene resarcirent, et bona per ipsos cisdem romane et alijs ec- 
clesijs et personis ecclesiasticis ablata vel occupata seu detenta per eos cisdem romane et alijs 
ecclesijs et personis ecclesiasticis cum integritate restituerent, et in pace dimitterent, et damna 
illata ct bona hujusmodi occupata pcr singulares personas ipsorura facerent quantum pertine- 
rcnt ad eosdem uuiversitatem, comnmne et populum integraliter resarciri et restitui, et in pace 
dimitti eisdem romane ct alijs cccicsijs et pcrsonis ecclesiasticis mcmoratis, ipsasque romanam 
et alias ecclesias et pcrsonas ecclcsiasticas in suis libcrtatibus, bonis ac juribus et jurisdictionibus 
quibuscumque conservarent, eaque minime usurparcnt ; ct si contrarium per aliquem vel aliquos 
foret attcjitatum, id, cum ad ipsorum notitiam pervenirct, facerent eis, ad quos pertineret, quam 
citius possent, commode cmendari. 

Promisit etiam nominc constituentium predictorum, quod ipsi permittcrcnt libcre quod ex- 
pulsi de civitate seu comitatu vel districtu predictis, ratione partialitatis dumtaxat, non tamen 
banniti proptcr cxcessus vel malcficia corumdem, que propter partialitatem vcl ex causis con- 
fictis eis imposita non fuissent, recuperarcnt bona sua, ac pcrciperent libcre, et perciperc fructus 
et redditus quorumcumque bonorum suorum, et etiam ipsa bona, quc tempore expulsionis hujus- 
niodi obtinucrant in civitatc, coraitatu et districtu predictis quanturacuraque dicta bona extitissent 
publicata, nisi forsan in eis, non ratione publicationis hujusraodi, sed alias altcri privatc persone 
fuisset lcgitime jus quesitura, duni tanicn dicti expulsi contribuerent in oneribus coraraunis dicte 
civitatis bononiensis, sicut alij cives ipsius, dictanique civitatem in aliquo non impugnarcnt, ac 
mandatis dicti coramunis juxta statuta et consuctudincs rationabilia civitatis ejusdera parerent in 
injunctis sibi confinibus et tcrniinis observandis, ct quod, si rcdire ad civitatem ipsam vellcnt, 
possent cum pace et eccuritate communis et civiura civitatis ipsius rcdire, et in eadera civitatc 
sccure sicut cives ceteri coraraorari, ita taracn quod omnia et singula supra et infra per dictum 
sindicura sindicario et procuratorio noniine constituentium predictorum acta, gcsta, promissa, 
oblata, data, constituta et jurata, velut boni civcs et devoti ejusdem ecclesie ratificarent, appro- 
barcnt, confirmarcnt ; et quod, sive extra civitatcm predictam in injunctis sibi terminis seu con- 
finibus morarentur, sivc in dictara civitatem rcgressi forent et reducti, juramentum fidelitatis 
no))is ct successoribus nostris et romane Ecclesic juxta formam supcrius expressam, quam alij 
cives bononienses nobis dictisque successoribus et eidem Ecclcsie prcstare debent, que incipit: 

« Ego civis efc, », prcstare teneantur; addendo exprcsse in jura- 

raento predicto, qUod Ludovico de Bavaria, cjusque coraplicibus et sequacibus ac alijs indevotis 
cjusdem Ecclesic nullatcnus adhererent publice vel occulte, ncc eis prestarent auxilium, consi- 
lium vcl favorem. 

Idcni quoque sindicus proraisit ct juravit, et in animas constitucntium prediotorum, quod 
. super omnibus et singulis damnis ct injuriis in expulsione prcdicta, vcl occasione ipsius, nobis 
vel dicto predccessori nostro seu romane Ecclcsie per dictos comraune, universitatcm ct populum 
civitatis prefate, vel per singularcs personas ipsius, vel comitatus et districtus predictorum quo- 
modolibct irrogatis, predicti civitas, comniune, universitas et populus bononicnsis, ac communia 
et universitatcs , comitatus et districtus predictorum ct singulares persone ipsorum omnimode 
ordinationi, voluntati, dispositioni et beneplacitis nostris, vel successorum nostrorum alte et basse 
cum effectu parerent ct starent, omnemque penam, mulctam ac pcnitentiam, quam et quas ob 
premissa et ipsorum omnium et singulorum omniura occasione imponercmus, vcl dicti successores 



8PECTANTIA AD PROFESSOKES JURI8 C1VILI8 117 

iinponerent eisdem, acceptarent, sustinerent, portarent, complerent, solyercnt et perficerent juxta 
nostre et dictorum successorum beneplacitum voluntatis ; et quod si aliqua statuta forent in civitate 
predicta contra dictara romanam Ecclesiam vel ecclesiasticam libertatem, vel que possent iu 
aliquo derogarc predictis vel infrascriptis , essent cassa et irrita et nuUam habentia firmitatem; 
ac ea prefati commune et populus bononiensis toUere ct delere infra certum terminuni tunc 
expressum de ipsorum libris et cartulariis tenerentur, ipsa nullaterius servaturi, noc eadem ul- 
terius vel similia in eorum libris vel cartulariis reposituri vel etiam conscripturi. Quibus siquidem 
recognitionibus, promissionibus, restitutionibus et reintegrationibus hujusmodi factis per sindicum 
et procuratorem predictum per verba prefata et juramentis per eum prestitis, ut prefertur, nobisque 
per dictuni sindicum sindicario et procuratorio nomine humiliter supplicato, ut facta primitus secun- 
dum predicta juramenta per eum prestita, et promissiones ab eo solemniter factas sindicario et 
procuratorio nomine constituentium predictorum per dictos commune , universitatem et populum 
dicte civitatis bononiensis restitutione et reintegratione et traditione integra, plenaria et reali nobis 
et eidem romane ecclesie de civitate, comitatu et districtu predictis ac mero et mixto imperio et 
omnimoda jurisdictione, ceterisque juribus eorumdem civitatis, comitatus, districtus et posssessione, 
et quasi ipsorum, ac retentis et reservatis perpetuo nobis et successoribus nostris romanis pontifici- 
bus canonicc intrantibus et eidem romane ecclesie civitate bononiensi, comitatu et districtu predictis, 
ac pleno dominio, jurisdictione et potestate et principatu ipsorum et possessione totali eorumdem, 
et per ipsos etiam commune, universitatem et populum dicte civitatis, et per singulares personas 
civitatis ipsius super hoc ad sonum campane solemniter more solito, prout in majoribus ct arduis 
ipsorum negotijs consuetum extitit, cougregandos, acceptatis, approbatis, ratificatis, emologatis, 
confirmatis, concessis, ac juratis specifice, singulariter ct expresse omnibus et singulis articulis 
in presentibus literis comprehensis , et ab eodem sindico et procuratore ipsorum noniine reco- 
guitis, confcssatis, narratis, concordatis, promissis et juratis eisdem communi, universitati et po- 
pulo circa nominationem per eos faciendam personarum in Potestatem et Capitaneum ejusdem 
civitatis assumendarum, et pcr nos vcl succcssores nostros seu coUegium Cardinalium sancte 
romane ecclesie, Sede vacante, concedendarum eisdem certis modo et forma tunc in literis nostris 
expressis, facere gratiam dignaremur nonnullis alijs ab eodem sindico et procuratore sindicario 
et procuratorio nomine constituentium predictorum postulatis anobis, cujus postulationibus certis 
modo et forma, ubi dicti commune, universitas et populus non simulate sed vere procederent, 
ac premissa solemnitate servata, secundum predicta juramenta et promissiones per dictum sin- 
dicum factas siudicario et procuratorio nomine constituentium predictorum, acceptarent, appro- 
barent, ratificarent, emologarent, confirmarent, concedereut; ac jurarent specifice, siugulariter et 
expresse omnes et singulos articulos in dictis literis nostris comprehensos, et per dictum sindicum 
et procuratorem ipsorum nomine recognitos, confessatos, narratos, concordatos, promissos et ju- 
ratos duximus annuendum. 

Et in signum dominij et superioritatis ejusdem romane Ecclesie aliorumque jurium, que 
dicta Ecclesia habet in civitate, comitatu, districtu predictis, et recognitionem devotionis et 
subjectionem dictorum civitatis, universitatis, communis et populi bononiensium eidem romane 
Ecclcsie debitarum, prefatus sindicus et procurator, habens ad hoc a predictis civitate, communi, 
universitate et populo speciale mandatum et plenariam potestatem, sindicario et procuratorio no- 
mine eorumdem, in nostra et dictorum fratrum presentia obtulit, dedit et constituit nobis et suc- 
cessoribus nostris romanis pontificibus canonice intrantibus et eidem romaue Ecclesie in perpetuum 
pro civitate, comitatu et districtu predictis, certum censum, ac promisit et juravit nomine et in 
animas coustituentium predictorum dictum censum ubicumque romanus pontifex esset, ipsis ro- 
mano pontifici, qui esset pro tempore, et romane ecclesie vel cidem ecclesie ubi ipsa foret, Sede 
vacantc, in festo beatorum apostolorum Petri et Pauli, tam pro presenti anno quam perpetuis 
futuris temporibus, ipsorum communis, universitatis et populi sumptibus et expensis, annis sin- 
gulis solvere et integraliter assignare sub certis penis et sententiis in dictis literis nostris tunc 
expressis, si per cos in solutione census ejusdem cessatum foret in predicto et aliis terminis ad 
hec specialiter assignatis. 

Idemque sindicus et procurator promisit solemniter et juravit, nomine et in animas consti- 
tuentium predictorum, se facturum et curaturum cum effectu, quod premissa per dictum sindicum 
et procuratorem acta, gesta, promissa, oblata, data, constituta et jurata, et alia omnia et singuhi 



118 MONUMENTA 

supradicta sindicario et procuratorio nomine constituentium predictorum, constituentes ipsi rata 
et grata haberent perpetuo et tenerent, observarent et adimplerent, et quod contra ea vel ipso- 
rum aliquod nuUo tempore facerent vel venirent aliqua ratione, occasione, colore vel causa, 
ipsaque onmia et singula supra et infrascripta constituentes prefati infra dictam medietatem pro- 
xime tunc futurq^Nnunc proxime preterite, quadragesimo iu presentia nuncij seu nunciorum no- 
stri vel nostrorum, quem vel quos ad hoc deputaremus et ad civitatem eamdem duceremus 
propterea destinandum vel destiuandos, ac in eoram generali Consilio ad hoc specialiter convo- 
cando et faciendo in civitate prefata, ut est moris fieri et observari in arduis et majoribus ne- 
gotiis civitatis ejusdem, affirmarent, confirmarent, ratificarent et emologarent specifice, singula- 
riter et expresse, et ea etiam ipsi constituentes solemniter, singulariter et expresse promitterent 
et jurarent, et ad omnia et singula premissa observanda et complenda se solemnitcr obligarent 
sub certa pena romane ecclesie et ejus Camere toties committenda et persolvenda quoties veni- 
rent contra premissa vel aliquod premissorum. 

Insuper sindicus et procurator predictus, sindicario et procuratorio nomine constituentium 
predictorum, nobis humiliter supplicavit, ut premissa omnia et singula per eum nomine dictorum 
coustituentium recognita, promissa, restituta ct reintegrata, gesta et jurata ac oblata, data et con- 
stituta nobis et successoribus nostris romanis pontificibus et eidem romane ecclesie per eum cum 
predictarum adjectione penarum recipere et acceptare, ac rata ac grata habere et tenere, eaque 
apostolico fnlcire presidio in perpetuum, et nonnulla alia postulata per eum nomine supradicto 
eis ad beneplacitum Sedis ejusdem dumtaxat concedere, ac commune, universitatem et populum 
supradictos cum cordis contritionc ac penitentia et amaritudine mentis, ut dictus sindicus pre- 
tendebat, veniam et misericordiam implorantes, et ad ejusdem ecclesie mandata humiliter re- 
deuntes, ad ipsius ecclesie gremium recipere, ac eos nec non comitatum et districtum ac com- 
mune, et uuiversitates et singulares personas ipsorum obedientes dicto communi. seu obedire 
volentes ac jurantes, approbantes et ratificantes omnia et singula supradicta ab omnibus pro- 
cessibus contra eos et eorum quenilibet per nos et etiam per dictum episcopum ostiensem, tunc 
Legatum factis, nec non penis per constitutionem pie memorie Bonifacii pape octavi predecessoris 
nostri, que incipit: « Felicis », contra civitatem eamdem ac officiales et singulares personas ipsius 
ob predictos excessus promulgatis, absolvere et super iis eis providere de opportuno remedio 
misericorditer dignaremur. Nosque de devotione ipsorum et reversione ad sinum ejusdem ec- 
clesie, quam vcrani, non simulatam, existere credebamus, plurimum exultantes, factasque per 
eumdem sindicum et procuratorem nobis recipientibus nomine nostro et successorum nostrorum 
romanorum pontificum canonice intrantium, ac ejusdem romane ecclesie recognitiones, promissio- 
nes, restitutiones et reintegrationes hujusmodi, oblationem quoque, dationem, constitutionem et 
promissionem cum juramenti prestatioue, nomine et in auimas constituentium predictorum annui 
census predicti, et certi alterius servitij de certa quantitate equitum armatorum pro terris ejus- 
dem ecclesie nobis dictisque successoribus et eidem ecclesie, ut premittitur, faciendi, cum super 
hec per Sedem eamdem existerent requisiti de fratrum nostrorum consilio et assensu, quamdiu 
nostre et dictorum successorum nostrorum romanorum pontificum voluntati placeret, recepinius, 
ratificavimus et approbavimus expresse , et eas ex certa scientia, auctoritate apostolica, habere 
decrevimus perpetuam firmitatem. 

Et ut eo plenius dicti commuue, universitas et populus eisdem Sedi et romane ecclesie 
sincere affectionis vinculis necterentur, quo erga se ipsarum benevolentiam sentirent in reniis- 
sionis et indulgentie gratia proniptiorem sub infrascripta moderatione, cum eis misericorditer 
procedentes, sententiam interdicti, cui civitas, comitatus, territoriuni et districtus bononienses nec 
non universitas civitatis ejusdem et alie universitates et communia eorumdem erant per dictos 
nostros et ejusdem Legati processus et eonstitutionem eamdem, vel provincialia , seu sinodalia 
statuta et etiam sacros canones, pro premissis in dictis processibus nostris contentis supposita, 
penas quoque et sententias in eisdem conteutas processibus, nec non in dicta constitutione Bo- 
nifacij contra prefatas civitatem et uuiversitatem bononienses super privatione Studii generalis, 
omniumque privilegiorum, indulgentiarum et gratiarum apostolicorum et imperialium, et ab alijs 
quibuscumque concessorum et concessarum eisdem usque aJ medietatem tunc proxime future 
quadragesime, nunc preterite, apostolica auctoritate de dictorum Fratrum nostrorum consilio duxi- 
mus suspendendas ; disponentes cuni dictis Fratribus super hoc deliberatione prehabita , quod 



SPECTANTIA AD PR0FES80BES JURI8 CIVILIS 119 

quampriiTium prefati commune, universitas et populus bononienses predicti per dictum sindicum 
et procuratorem corum promissa, oblata, data, constituta, restituta et jurata, et alia omnia et 
singula supradieta acta et gesta per dictum sindicum sindicario et procuratorio nomine consti- 
tuentium predictorum, omnesque et singulos articuios in dictis nostris literis comprehensos, in 
pleno, solemni et generali eorum Cousilio, prout in arduis majoribus et soltMftibus negotijs ci- 
vitatis ejusdem extitit hactenus observatum, ad hoc specialiter convocando^t faciendo in civitate 
prefata, acceptarent, ratifioarent, emologarent, confirmarent et jurarent specifice, singulariter et 
expresse, ac realiter et corporaliter corporalem possessionem plenam et pacificam ac manentem 
et duraturam, et quasi, civitatis, comitatus et districtus bononiensium predictorum, ac meri et 
mixti imperij et omnimode jurisdictionis, nec non ceterorum jurium civitatis, comitatus et distri- 
ctus ipsorum in eiadem literis nostris specialiter et generaliter expressorum plene et integre 
restituerent , redderent et assignarent, nobis vel nuncio seu nunciis nostris, quem vel quos ad 
hoc deputaremus , recipientibus nostro et dictorum successorum et ejusdem romane ecclesie no- 
mine, dictamque possessionem, et quasi, civitatis, comitatus et districtus, ac meri et mixti imperii 
et omnium jurium predictorum plenam et pacificam nobis et dictis nuntijs, postquam per nos 
seu illos recepta, apprehensa, detenta et habita foret, ut prefertur, pacifice, libere et quiete di- 
mitterent ; et de acceptatione, approbatione, ratificatione, emologatione, coufirmatione et juratione 
predictis, nec non restitutione, redditione, assignatione et dimissione possessionis, et quasi, hujus- 
modi nobis per publicum et authenticum instrumentum tabellionis, publica manu scriptum et 
sigillo dicti communis sigillatum nobis manualiter, et realiter assignandum infra dictum terminum 
medie quadragesime foret plenaria facta fides eisdem communi, universitati et populo omnia et 
singula supradicta postulata et petita per eos cum omnibus conditionibus, honoribus et oneribus, 
modis et formis in dictis literis enarratis concedere gratiose, omnesque sententias atque penas per 
dictos processus nostros et ejusdem Legati et constitutionem eamdem, ac provincialia seu sino- 
dalia statuta contra prefatam civitatem, universitatem , commune et populum bononienses tam 
super privatione Studij generalis, omniumque privilegiorum, indulgentiarum et gratiarum aposto- 
licorum et imperialiuin, et ab alijs quibuscumque concessorum et concessarum eisdem, quam alias 
adversus eos quomodolibet occasione predictorum excessuum promulgatas toUere, relaxare et 
totaliter abolere, dictisque communi, universitati et populo, nec non universitatibus , comitatus 
et districtus predictorum ac singularibus personis ipsorum per restitutionis , absolutionis et di- 
spensationis beneficium, seu beneficia, prout eorum fame, statui et saluti cognosceremus expe- 
diens, plenarie et salubriter providere. 

Et quia propter ingratitudinis vitiuin nonnunquam beneficia revocantur, volumus, sicut etiam 
idem sindicus et procurator expresse voluit et consensit et juravit sindicario et procuratorio no- 
mine et in animas constituentium predictorum, quod, si dicti commune, populus et universitas 
premissa per prefatum siudicum et procuratorem eorum, ipsorum nomine acta, gesta, restituta, 
promissa, data, concessa et constituta, jurata, et alia omnia et singula supradicta infra dictam 
medietatem tunc proxime future quadragesime non approbarent, ratificarent et jurarent, ut pre- 
fertur, et se illa servaturos obligarent, et approbationem, ratificationem et juramentum hujusmodi 
infra dictam mediam quadragesimam nobis non mitterent et assignarent, et fideni non facerent 
per publicum instrumentum, tabellionis publica manu scriptum, sigilloque communis eorum sigil- 
latum, nobis manualiter et realiter assignandum, si post approbationem , ratificationem et jura- 
mentum hujusmodi prcdicta non servarent, vel contrafacerent, quod interdicti, seu interdictorum, 
et privationis Studii et aliarum predictarum penarum relaxatio, et in integrum, et alie restitu- 
tiones et concessiones et gratie super premissis principaliter et incidenter, ac dispensationes 
per nos seu de mandato nostro facte, essent casse, vacue, irrite et inanes, et haberentur penitus 
pro non factis, et quod in easdem penas et sententias, quibus antea tenebantur, reciderent ipso 
facto, prout in eisdem literis nostris super iis omuibus et singuiis confectis plenius et seriosius 
continetur. 

Et ut executio premisBorum omnium et singulorum debita sequeretur ad predictorum am- 
baxiatorum ac sindici et procuratoris instantiam, dilectum filium magistrum Guigonem de Sancto 
Germano, prepositum ecclesie aniciensis, notarium nostrum, virum utique circumspectionis indu- 
stria ac literarum scientia preditum et in magnis et arduis agendis expertum, ad civitatem, co- 
mitatmn et districtum bononienses predictos specialiter duximus destinandum, sibi per alias 



120 MONUMENTA 

nostras literas committentes , ut predictis literis nostris premissorum omnium seriosam seriem 
contincntibus, dictis universitati , communi et populo civitatis ejusdem publicatis solemniter et 
expositis diligenter, factaque prius per eos actualiter, realiter et corporaliter restitutione et assi- 
gnatione corporalis possessionis, et quaei, civitatis, comitatus et districtus predictorum, ac meri 
et mixti imperii et omnimode jurisdictionis, ceterorumque jurium predictorum ad nos et romanam 
ecclesiam pleno jure spectantium sibi, recipienti nostro et successorum nostrorum ac romane 
ecclesie predictorum nomine, ac per eumdem notarium nomine supradicto hujusmodi reali et 
corporali possessione, et quasi, recepta, apprehensa, et habita pacifice et quiete, factis etiam per 
constituentes eosdom recognitionibus, ratificationibus, acceptatiouibus, affirmationibus, confirmatio- 
nibus et emologationibus cum juramentorum prestationibus , obligationibus quoque super dicto 
censu et alijs oninibus et singulis contentis in dictis literis distincte, specialiter et expresse, ac 
premissis omnibus juxta promissiones, obligationes et juramenta dicti sindici ac secundum formam, 
modum et ordinem in eisdem literis nostris expressos debite et efficaciter adimpletis, et de ijs 
omnibus et singulis confectis publicis instrumentis juxta dictaruni formam et seriem literarum, 
idem notarius predicta omnia postulata et petita per dictum sindicum secundum dispositionem 
nostram in literis prefatis expressam cum omnibus conditionibus, honoribus et oneribus ac modis 
et formis enarratis in literis supradictis, cisdem communi, uniyersitati et populo apostolica au- 
ctoritate concederet de nostra et ipsius Sedis gratia speciali, omnesque sententias atque penas 
per dictos processus et ejusdem Legati et constitutionem ejusdem Bonifacii, que incipit: « Felicis », 
et alios canones ac provincialia et sinodalia statuta contra dictos civitatem, commune, universi- 
tatem et populum bononienses ac comitatum et districtum ipsorum, tam super privatione Studii 
generalis civitatis ejusdem omniumque privilegiorum, indulgentiarum et gratiarum apostolicarum 
et imperialium et ab aliis quibuscumque concessorum eisdem, quam alias quomodolibet occasione 
dictorum excessuum promulgatas auctoritate predicta, omuino relaxaret, tolleret et auferret, cas- 
saret, irritaret et totaliter abolerct dictum Studium generale cum omnibus privilegiis, indulgentiis 
et gratiis supradictis, restituendo et reintegrando eisdem in omnibus et per omnia, sicut illud 
ante patrationem dictorum excessuum obtinebant. 

Omnibus insuper personis ecclesiasticis et secularibus civitatis, comitatus et districtus pre- 
dictorum de absolutionis ab excommunicationum sententijs, quas propter excessus et culpas contra 
dictum Legatum aliosque prelatos et personas ccclesiasticas tunc existentes in comitiva ipsius 
ac familiares ejusdem, nec non officiales prefate romane ecclesie tunc in civitate, comitatu et 
districtu predictis morantcs, faciendo insultus, aggressuras, spoliationes, obsidiones, cedes, vulne- 
rationes, captiones, detentiones, incarcerationes et alia adversus eos maleficia perpetrando, flagi- 
tioso et sacrilego ausu per eos commissos, per processus nostro» et dicti Legati, dictamque con- 
stitutionem ct alios canoues, seu proviucialia et sinodalia statuta, vel alias premissorum occasione 
ab homine vel a jure prolatas incurrerant quoquomodo, et etiam illis personis ecclesiasticis , et 
eisdem qui predictis ligati sententiis per simplicitatem et juris ignorantiam, non tameji in con- 
temptum clavium divina officia celebrarant vel se ingesserant eisdem super irregularitate pro- 
pterea contracta de dispensationis beneficio provideudo, prout in eisdem literis prefato notario 
directis plenius continetur. 

Et quamvis dictus notarius se ad civitatem predictam personaliter conferens, receptus in pa- 
latio Communis civitatis predicte quod prefatus Thadeus de Pepulis tunc habitabat, et adhuc 
dicitur habitare, usurpans dominium et exercens tiramnidem in civitate prcfata, eidem Thadeo 
ac universitati , populo et Communi et civibus supradictis, tunc per dictum Thadeum ad pre- 
fatum palatium convocatis, exposuisset premissa, ad que per nos de dictorum Fratrum nostro- 
rum consilio ad dictam civitatem fuerat destinatus, sperans eos invenire paratos et promptos 
ad perficienda ct complenda omnia supradicta per prefatum sindicum et procuratorcm eorum 
sindacario et procuratorio nomine eorumdem acta, gesta, restituta, promissa, data, concessa, con- 
stituta et jurata et alia omnia ct singula supradicta, idem tamen Thadeus nomine suo et di- 
ctorum ambaxiatorum, videlicet Pauli de Liazarijs, Machagnani de Azzoguidis et Petri de Boni- 
petris, nec non aliorum civium ibidem in dicto palatio presentium, ut asseruit, ab iis que per 
dictum sindicum et procuratorem sindicario et procuratorio nomine eorumdcm solemniter coram 
nobis et exsdem fratribus nostris gesta, promissa et jurata fuerant, inverecunda et obstinata 
elatioue recedens, dixit et respondit, quod multa, que fere impossibilia posse fieri, videbantur in 



8PECTANTIA AD PB0PESS0RE8 JTJBIS CIVILIS 121 

dictis literis nostris dicto notario et nuncio nostro commissis seu directis erant contenta , nec 
attendens quod in eadem civitate, in qua merum et mixtxira imperium et omnimoda jurisdictio, 
nec non facultas creandi et ponendi Potestatem, Gapitaneum ac Conservatorem et alios ofBciales 
principales civitatis ejusdem, eisque exercitium meri et mixti imperij ac jurisdictionis hujusmodi 
committendi ad nos dictosque successores nostros et eamdem romanam ecclesiam pertinere no- 
Bcuntur, et quod idem sindicus et procurator sindicario et procuratorio nomine constituentium 
predictorum hujusmodi merum et mixtum imperium et omnem jurisdictionem in nostra et di- 
ctorum Fratrum et multitudinis copiose presentia publice confessus fuerat et recognoverat , ad 
nos dictosque successores nostros et romanam ecclesiam pertinere contra hujusmodi confessionem 
et recognitionem sponte factam, bonam fidem et veritatem continentem, venire non veritus, pre- 
sumpsit asserere quod ipse erat electus concorditer per commune et populum civitatis bononiensis 
perpetuo ad vitam suam in Conservatorum civitatis predicte, et quod intentionis sue erat omni- 
mode in eodem officio Conservatoris manere, vivere et stare usque ad mortem suam, et quod 
jam equus suus, ut ejusdcm Thadei verbis utamur, in tantum ante processcrat, quod non po- 
terat retroire, plura alia nomine suo ac universitatis, communis et populi et civium predictorum 
ibidem presentium dicendo et premissis addendo, suam electionem, tiramnidem et manifestam 
deviationem et indevotioneni ad eamdem romanam ecclesiam sapientia, que propter eorum incon- 
venientiam et insaniam presentibus duximus subticenda, queve eorum, que dicti ambaxiatores ac 
prefatus sindicus et procurator eorum publice in nostra et dictorum fratrum et multitudinis co- 
piose presentia solemniter protestati et confessi dilucida et publica voce fuerant, dictusque sin- 
dicus nomine supradicto juramentorum prestatione firmaverat inficiationem, prevaricationem, re- 
cidivationem in culpas pristinas ac renovationem earum et reatum perjurij evidentius ostendebant 
quasdam moderationes, ut dicebant, per uos fieri, postulando, que re vera moderationes non erant, 
sed modum et modestiam excedentes immoderationem potius sapiebant, ac promissa, gesta,-acta, 
jurata, et alia omnia et singula supradicta habita per sindicum et procuratorem prefatum in 
ludibrium et evacuationem deducere videbantur, quonim videlicet Thadei, communis, universi- 
tatis et populi ct civium idem notarius noster versutias atque dolos cognoscens et experiens 
manifeste, postquam per plures dies insistens monitis et monitionibus eorunidem, ut eos a ruina 
casus averteret, et ad gremium nostrum et ejusdem matris ecclesie revocaret, inibi moram traxit, 
videns quod nihil proficeret apud eos absque aliqua premissorum efficacia, non sine magna no- 
stra et ejusdem romane ecclesie injuria et contemptu, ad nos et dictam ecclesiam fuit reversus, 
prout idem notarius de premissis omnibus et singulis per eum gestis et per Thadeum, univer- 
sitatem et populum et commune et cives predictos responsis, dictis, factis et habitis nobis et 
cisdem fratribus nostris tam vive vocis oraculo, quam per publicum instrumentum tabellionis 
publica manu scriptum, qui una cum dicto notario presens fuerat in premissis, fecit relationem 
certam, plenariam et fideiem; cujus implacida relatione audita et per eam de illusione, circum- 
ventione et dolis et reatu perjurij dictorum communis, universitatis et populi, et Thadei et 
civium bononiensium prefatorum, et etiam per claram et notoriam experientiam informati adhuc 
post lapsum dicte medie quadragesime corum reditum, quamvis frustra, ad sinum ejusdem ec- 
clesie atque nostrum per plures menses duximus expectandum. 

Cum autem idem Thadeus pro Conservatore, nec non alii pro Potestate, Capitaneo, Barisello, 
Judicibus, Consiliariis, Rectoribus, Consulibus, Antianis et quibuslibet officialibus civitatis ejusdem, 
quocumque nomine censeantur, se gerentes, ac universitas, populus et commune et cives predicti 
predictis excessibus atque culpis violationem et temerationem promisse fidei et reatum perjurij, 
juramenta predicta minime adimplendo, culpasque continuate inobedientie et contumacie aggre- 
gantes post lapsum predicte medie quadragesime in omnes predictas penas et sententias, tam- 
quam filij maledictionis et ingratitudinis miserabiliter recidisse noscantur, ac propterea dictus 
Thadeus pro Conservatore et alij supradicti pro Potestate, et Capitaneo, Barisello, Judicibus, 
Consiliariis, Rectoribus, Consulibus, Antianis et quibuslibet officialibus civitatis ejusdem, quocumque 
nomine censeantur, se gerentes, in predictam excommunicationis sententiam reciderint ipso facto, 
ac civitas, comitatus, territorium et districtus prefata eo ipso sint supposita ecclesiastico inter- 
dicto, nec non civitas ac universitas bononienses prefate in predictas penas et sententias priva- 
tionis ejusdem Studii generalis omniumque privilegiorum, indulgentiarum et gratiarum apostolico- 
rum ac apostolicarum et imperialium, et ab aliis quibuscumque concessorum et concessarum eisdem, 

TOM. II. 16 



122 MONUMENTA 

8ub quacumque verboruni forma noscantur, etiam recidisee. Ac insuper omnes magistri et doctores, 
qui antc tempus suspensionis hujusmodi per nos facte contra primos processus per nos, occasione 
prediotorum excessuum habitos, vel post lapsum ejusdem medie quadragesime proxime preterite, 
in qua dictarum penarum et sententiarum suspensio per nos misericorditer facta propter dictorum 
bononiensium inobedientiam et obstinatam eorum in malis perseverantiam expiravit, legere, docere 
in scholis vel magistrales actus in dicto Studio in eadem civitate, vel etiam in ejus suburbijs, 
sicut quidam eorum fraudolenter presumpsisse dicuntur, quomodolibet exercere, nec non scholares 
et stndentes in dicto Studio in eadem civitate vel ejus suburbijs scholas intrare vel aliquos actus 
scholasticos in eisdem scholis vel locis aliis exercere, disputando vel legendo vel alio quovis 
modo presumpserunt, incurrerunt excommunicationis sententiam ipso facto ; nec non universitas, 
populus et commune ac constituentes prefati, in quorum animas dictus sindicus et procurator 
sindicario et procuratorio nomine eorumdem prefata prestitit juramenta, in reatum perjurii sint 
prolapsi. Prenominati vero pro Potestate, Capitaneo, nec non Thadeus de Pepulis pro Conser- 
vatore se gerentes, et quivis alii pro Barisello, Judicibus, Consiliarijs, Antianis, Rectoribus et offi- 
cialibus, quocumque nomine censeantur, se gerentes, ex eo quod predictis monitionibus, requisi- 
tionibus et mandatis infra predictum termiuum duorura mensium per nos eis peremptorie assi- 
gnatum contumaciter non parentes, omnia et singula predicta officia, que communiter vel divisim 
in prefata civitate, seu communitate hactenus gesserant et exercuerant, et tempore hujusmodi 
nostrorum processuum gerebant et excrcebant a se ipsis non abdicarunt, abjecerunt et dimiserunt 
illa nuliatenus resumpturi seu gesturi vel exercituri absque ejusdem Sedis licentia speciali , 
penam privationis feudorum, bonorum et jurium omniura, que ab eadem romana, vel aliis qui- 
buscumque tenebant ecclesiis, nec non privilegiorum, indulgentiarum et gratiarum eis ab eadem 
Sede sub quavis forma concessorum, similiter se incurrisse noscantur. Processus quoque per eos 
contra monitiones et mandata hujusmodi habiti, et sententie per eos late nuUam obtineant pe- 
nitus tirmitatem, sed sint omuino vacui, cassi et inanes, sitque eis propterea tot excessibus atque 
culpis respersis, et reatibus irretitis, totque penis et sententiis digno Ecclesie judicio innodatis, 
quaradiu in hujusmodi inobedientia, contumacia et indevotione perraauserint, cunctorum devotorum 
fidelium participura subtrahendura. 

Precipimus universis et singulis Christifidelibus, et specialiter regibus, marchionibus, comi- 
tibus, baronibus, communitatibus et universitatibus, ac personis singularibus civitatum, castrorum, 
villarum et aliorum quoruracuraque locorum, et moneraus eosdem ne predicto Thadeo de Pe- 
pulis se pro conservatore, ceterisque personis pro Potestate seu Capitaneo vel aliis officialibus 
se gerentibus, quocuraque noraine ceuseantur, pareant vel intendant, vel eis in hujusmodi eorum 
inobcdientia et contumacia persistentibus prestent auxiliura, consilium vel favorem publice vel 
ooculto, neve super ijs societatem, conjurationem aut fedus aliquod iniant cum eisdem. Si 
qui autera contra precepta et inhibitiones hujusraodi per se vel alium seu alios, quibuscumque 
dolo, arte vel raachinatione feccrint, cujuscuraque fuerint preeminentie, dignitatis, conditionis aut 
status, excommunicationis sententia, quam ex nunc in illos ferimus, ipso facto se noverint inno- 
datos ; civitates quoque et communitates quaslibet, que contra precepta et monitiones hujusmodi 
quibusoumque fraude, dolo, ingenio, arte, vel machinatione venire presumpserint , ecclesiastice 
seutentie interdicti, quara ex nunc in illos ferimus, volumus subjacere. Aperte quoque prediciraus 
patriarchis, archiepiscopis, episcopis, abbatibus et alijs inferioris gradus prelatis, quod si contra 
nionitionem et precepta nostra preraissa vel eorum aliquod venire attentaverint , nos eos omni 
eoclesiastice dignitatis honore, ceteros autera clericos non prelationis officiuni, sed dignitates for- 
sitan, vel personatus, aut aiia quevis ecclesiastica beneficia obtinentes et.obtentis privare cura- 
bimus et inhabiles reddere ad alia obtinenda, prout nobis facti qualitas suggeret et justitia 
suadebit. Laiois vero cujusouraque preerainentie, dignitatis, conditionis aut status denunciaraus 
expresse, quod si coutra monitionem et precepta nostra hujusmodi per se vel alium seu alios 
temore veniendo, ea non ouraverint observare, nos tante teraeritatis audaciam non intendentes 
relinquere impunitam, ipsos feudis et alijs omnibus que a predicta romana et alijs eoclesijs 
ac personis eoclesiasticis obtinere noscuntur, privare, et vassallos eorum, si quos habent, a fide- 
litatis juramento quo teneutur eisdera, reddere penitus absolutos, et alias contra ipsos secundum 
justitiam procedere, Deo auctore, curabimus, prout eorum culpe exegerint et viderimus expedire. 
Nos insuper confederationes, seu coUigationes quaslibet, si que dioti universitas, communitas et 



8PEGTANTIA AD PEOFESSORES JURI8 CIVILI8 123 

populus bononienses cum quibuscunique civitatibus, communitatibuB yel singularibus personis 
inieraut, yel eis in hujusmodi indeyotione persistentibus inient in futurum, irritas fore decernimus 
et inanes, juramenta de illis servandis, vel alias quomodocumque pro predictis hinc inde pre- 
stita relaxantes omnino, ad penas alias contra eos infallibiliter processuri, si forte inobedientia 
seu contumacia exegerit eorumdem. Per hoc autem quod sub titulo seu vocabulo civitatis, Bo- 
noniam et ejus incolas sub universitatis vel communitatis nomine presentibus nuncupamus, non 
intendimus eis aliquod novum jus tribuere, vel penas adimere quas propter prefatos excessus 
incurrisse noscuutur. Et licet prefatum publice citationis edictum sic solenmiter habitum apud 
apostolicam sedem sioque in diversis civitatibus et locis alijs solemuibus eidem civitati Bononicnsi 
vicinis palam et publice postmodum etiani solemniter publicatum, ac recognitiones, promissiones, 
juramentorum prestationes et alia gesta et habita apud sedem eamdem per dictum sindicum et 
procuratorem dictorum communis, universitatis et populi bononiensium procuratorio et sindicario 
nomine constituentium predictorum plene suflScere dignoscantur ad ulteriores processus contra 
prefatos commune, universitatem et populum ac officiales quoslibet et singulares personas civi- 
tatis ejusdem, nec non dictos citatos, et quoslibet patratores excessuum predictorum juxta dictam 
constitutionem ejusdem Bonifacij et alia jura, et alias, prout predictorum excessuum atrocitas 
eorumque variatio et promissionum ac iuramentorum violatio et in pristinas culpas recidivatio 
exigunt juste habendos, citatione alia non opus sit, ex abundanti tamen prefatos commune, 
universitatem et populum ac officiales quoslibet, quocumque nomine censeantur, Thadeum quoque 
de Pepulis et alios superstites omnes et singulos ejusdem civitatis bononlensis in dictis primis 
processibus uomiuatos, presentium tenore citamus ut infra trium mensium, a data presentium uu- 
merandorum spatium, quod eis pro peremptorio termino assiguamus, super omnibus et siugulis 
excessibus et culpis predictis , nec non damnis et injurijs eidem romane ecclesie et Legato , et 
gentibus suis irrogatis, ac fructibus et proventibus medio tempore perceptis per eos de civitate, 
comitatu, territorio et districtu predictis ad definitivam sententiam et nostros processus alios 
audiendos, idem Thadeus de Pepulis pro Conservatore et quivis alij pro Potestate, Capitaneo, Judi- 
cibus, Consiliariis, Antiauis, Rectoribus, Consulibus, officialibus se gerentes, ac prenominati omnes 
et singuli bononienses personaliter, universitates vero et communia civitatis, comitatus et distri- 
ctus predictorum per legitimum sindicum et procuratorem eorum, coram nobis et Sede predicta 
debeant comparere ; alioquin, sive veneriut sive non, ad premissa, prout expedire viderimus, pro- 
cedemus, eorum absentia seu contumacia non obstante. 

Et ut processus hujusmodi ad dictorum bononiensium et communem omnium notitiam dc- 
ducantur, et contra eosdem processus omnis calumnie tollatur occasio, cartas sive membranas 
processus hujusmodi continentes, in majoris avinionensis ecclesie appendi seu affigi hostijs facie- 
mus; que processus ipsos suo quasi sonoro precouio et patulo indicio publicabunt, ut dicti bo- 
nonieuses, et quivis alij quos processus ipsi coutingunt, nullam possint excusationem pretendere, 
vel ignorantiam allegare quod ad eos processus hujusmodi non pervenerint vel quod ignorave- 
rint eosdem, cum non sit verisimile remanere quo ad ipsos incognitum vel occultum, quod tam 
patenter fuerit omnibus publicatum. Quocirca fraternitati vestre per apostolica scripta in virtute 
obedientie districte precipimus et mandamus, quatenus vos et singuli vestrum in vestris civita- 
tibus et diocesibus per vos vel per alium seu alios, exemptos et non exemptos, quos ad exe- 
quendum mandatum hujusmodi, si expediens fuerit, auctoritate nostra per censuram ecclesiasticam 
compellatis. 

Presentes literas et processus diebus solemnibus et festivis , et in alijs ecclesijs quando 
major in eis aderit populi multitudo, et locis alijs, prout vobis videbitur, solemniter publicetis, 
et publicari faciatis, facientes de publicatione hujusmodi fieri publica instrumenta, illa nobis quan- 
tocius commode poteritis, trausmissuri. 

Datum Avinioni sexto kalendas septembris, pontificatus nostri anno quinto. 



124 MONUMENTA 



LXVI. 

1340j 14 iunii. 
Ex tomo LXXXI. Codicis diplomatici bononiensisj num. I., c. 239 r. et seq. 

Benedictus episcopns servus servorum Dei, ad perpetuam rei memoriam. 

Dudum accedentibus ad apostolicam Sedem magistris Panlo de Liazarijs decretomm, et 
Machagnano de Azzoguidis ac Petro de Bonpetris legum doctoribus, ambaxiatoribus, ac Rolando 
quondam Johannis de Fantutijs sindico et procuratore ac nuntio speciali universitatis, Communis 
et populi bononiensium, ckibus bononieusibus, ac coram nobis et Fratribus nostris in Consistorio 
publico comparentibus, ac per dictum sindicum sindicario et procuratorio nomine constituentium 
predictorum nonnullis coram nobis et dictis Fratribus in eodem Concistorio recognitis, actis, gestis, 
promissis, datis, constitutis, factis, habitis et juratis, nos, super eis et hijs etiam, quc per nos 
de dictorum Fratrum consilio concessa et disposita fuerunt, nec non super tunc sperata recon- 
ciliatione ipsorum literas, bulia nostra munitas, fieri fecimus sub hac forma : € Benedictus etc, ad 
perpetuam rei memoriam : apostoUce providentie discipline ad hoc delinquentihus plerumque etc, » ut 
supra in epist. num. V.(i), nil mutato. Verum quia universitas, populus et Commune prefati contenta 
in eisdem literis adimplere, prout tenebantur infra tcrniinum ad hoc in dictis literis eis prefixum 
minime curavcrunt, in omnes penas et sententias quibus propter eorum excessus et culpas ante 
dictarum litcrarum confectionem tenebantur astricti, recidisse noscuntur. 

Nos etiam ipsos in penas et sententias recidisse predictas per processus nostros super hoc 
specialiter habitos per diversas mundi provincias fecimus publicari. Demum vero universitas, 
populus et Commune prefati eumdem magistrum Petrum de Bonpetris, nec non magistrum Bo- 
naventuram Jacobini, civem bononiensem, procuratores et sindieos eorumdem ad nostram presen- 
tiam destinarunt, nobis per eos nec non per sindicatum et procuratorium eorumdem, quod in 
archivio romane Ecclesie facimus conservari, cujusque tenorem de verbo ad verbum presentibus 
fecimus annotari, humiliter supplicantes ut cum universitati predicte, seu ipsam regentibus in 
eisdem litcris quedam existere dubia, quedam vero contineri inobservabilia et quedam fuisse 
ommissa etiam viderentur, hujusmodi dubia declarare aliaque moderari et predicta ommissa 
supplere, eosque ad reconciliationis gratiam benigne recipere dignaremur. 

Xos itaque in omnibus quantum cum Deo possumus misericordiam amplectentes, eorum sup- 
plicationibus inclinati, volentes super hijs salubriter providere, de Fratrum uostromm consilio 
auctoritate apostolica declaramus, quod clausula in literis prefatis apposita continens, quod si 
dicti universitas, populus seu Coramune contenta in dictis literis non servaverint, vel contrafe- 
cerint, quod omnium penarum in dictis literis expressarum relaxatio, et in integrum, et alie 
restitutiones et conoessiones ac gratie super premissis principaliter vel incidenter, ac dispensa- 
tiones per nos, seu de mandato nostro facte, sint casse, vacue, irrite et inanes, et habeantur 
penitus pro non factis, et quod in easdem penas et sententias quibus antea tenebantur, recidaut 
ipso facto, non extendatur ad omnia et singula in literis eisdem contenta, sed referatur et re- 
stringatur et restricta sit et esse intelligatur dumtaxat ad capitula infrascripta, videlicet: 

Primo, ad capitulum in eisdem literis comprehensum, in quo inter alia continetur quod pre- 
fati universitas, populus et Commune nobis, nostro et successorum nostrorum, ac ejusdem romane 
Ecclesie nomine, vel illi, seu illis personis quam seu quas ad hoc duxerimus deputandam seu 
deputandas, possessionem , et quasi, civitatis, eomitatus et districtus bononiensium ac meri et 
mixti imperij et omnimode jurisdictionis, nec non ceterorum jurium civitatis, comitatus et distri- 
ctus predictorum, quibus felicis recordationis Joannes papa xxij predecessor noster ac nos et 
eadem romana Ecclesia fuimus spoliati, plene et integre restituent, reddent et assignabunt, ubi 
forte infra kalendas mensis septembris proximo futuras, quas eis ad hoc pro peremptorio termino, 
tenore presentium, assignamus, hujusmodi possessionis, et quasi, restitutio nobis et successoribus 

(1) Sub num. LX. , c. 98. 



SPECTANTJA AD PBOFESSOBES JUBIS CIVILI8 125 

nostris, et eidcm Ecclesie yel persone seu personis per nos seu suecessores nostros ad id depu- 
tande seu deputandis a prefatis universitate, populo et Communi facta uon fuerit, ut prefertur. 

Secundo, ad capitulum contentum in literis memoratis, quo cayetur quod in presentia nuncii, 
seu nunciorum nostrorum , quem yel quos ad hec deputayerimus et ad ciyitatem eamdem pro- 
pterea duxerimus destinaudum yel destinandos in generali Consilio ciyitatis ejusdem ad hoc 
specialiter conyocando et faciendo in ciyitate prefata, ut moris est fieri et obseryari in arduis et 
majoribus negotijs ciyitatis ejusdem, debeat infra tempus, in literis ipsis contentum, fieri affirmatio, 
confirmatio, ratificatio et emologatio specifice, singulariter et expresse, omnium et singulorum in 
dictis literis contentorum, prout hec et alia in hujusmodi capitulo in eisdem literis iuserto plenius 
et seriosius continetur, in eo casu yidelicet, ubi fortc hujusmodi affirmatio, confirmatio, ratifi- 
catio et emologatio et alia proxime dicta non fierent infra dictas kalendas proxime futuras ejusdem 
mensis septembris, salyis tamen suppletionibus, moderationibus et declarationibus infrascriptis. 

Tertio, ad capitulum in eisdem literis comprehensum de census constitutione, et solutione 
ipsius, romano Pontifici et CoIIegio Cardinalium sancte romane Ecclesie certo termino facienda, 
si infra ultimos tres menses in dictis literis , in clausula yidelicet de predicto censu contentos 
integraliter facta non fuerit, penis alijs in dicto capitulo contentis in sua permanentibus firmitate. 

Quarto, ad capitulum iu memoratis literis contentum de ducentorum hominibus equitibus, 
bonis equis et armis bene et decenter muuitis, postquam universitas, populus et Commune 
predicti super hoc per nostrum, seu successorum nostrorum yel ejusdem CoIIegij, Sede yacante, 
nuncium fuerint requisiti ad servitium romane Ecclesie transmittendis, et tenendis per tres menses 
integros anno quolibet expensis transmittentium predictorum, juxta dictarum continentiam litera- 
rum, si forte dicti universitas, populus et Commune super hijs mandato seu requisitioni faciendis, 
ut premittitur, infra duodecim dierum spatium, quos eis ad commodius prestandum equitum 
predictorum subsidium tenore presentium duximus concedendos, efficaciter non parerent. 

Quinto, ad casum in quo Universitas vel maior pars Universitatis bononiensium fieret, quod 
absit, Ecclesie romane rebellis ; in quibus quidem quinque casibus et quolibet casuum predictorum 
dumtaxat predicta clausula in dictis literis posita, continens quod si dicti universitas, populus scu 
Commune contenta in dictis literis non servayerint, vel contrafecerint, omnium penarum in dictis 
literis contentarum relaxatio, et in integrum, ac alie restitutioues et gratie super premissis principa- 
liter vel iucidenter ac dispensationes per nos, seu de mandato nostro facte, sint casse, vacue, 
irrite et inanes et habeantur penitus pro non factis, et quod in easdem penas et sententias, quibus 
antea tenebantur, recidant ipso facto, veudicet sibi locum, penis nihilominus tam quingentarum 
marcharum auri quam aliis, prout continentur in eisdem literis reconciliationis predicte in plena 
remaneutibus firmitate ; capitulum quoque in eisdem literis contentum , in quo specialiter conti- 
netur quod expulsi de civitate seu comitatu vel districtu predictis, ratione partialitatis dumtaxat, 
non tamen banniti propter excessus vel maleficia eorumdem, que propter partialitatem vel ex 
causis confictis cis imposita non fuissent, permittantur recuperare bona sua, et quod percipiant 
libere et percipere valeant fructus et redditus quorumcumque bouorum suorum, et etiam ipsa 
bona que tempore expulsionis hujusmodi obtinebant in civitate, comitatu et districtu predictis, 
quantumcumque dicta bona existerent publicata, nisi forsan in eis non ratione publicationis hujus- 
modi, sed alias alteri persone privato esset legitime jus quesitum; et quod si redire ad ipsam 
civitatem voluerint, possint cum pace et securitate communis et civium civitatis ipsius redire, et 
in eadem civitato secure sicut cives ceteri commorari, prout hec et alia latius et seriosius in 
hujusmodi capitulo continentur, intelligimus et intelligi volumus de illis dumtaxat expulsis, qui 
post commotionem et rebellionem dictornm bononiensium, factam contra prefatum Bertrandum 
episcopum ostiensem, quod sicut reservatur privatis personis jus eis in dictis bonis eorum legi- 
time acquisitum, ita Universitati bononieusi jus eis in eisdem bonis acquisitum legitime ex alia 
tamen causa quam publicationis bonorum hujusmodi volumus reservari. 

Declaramus etiam nostre iutentionis non esse quod dicti expulsi propter aliqua in literis 
eisdem contenta possint ad dictani civitatem vel ejus comitatum seu districtum redire, ubi veri- 
similiter timeretur quod ex ipsorum reditu inter cives civitatis ipsius possit seditio suboriri, et 
ad rixas vel tumultum seu arma in eadem civitate periculose propterea deveniri. In eisdem 
quoque literis inter alia capitulum hujusmodi continetur, videlicet quod stipendiarij, qui ad dicte 
civitatis stipendia pro tempore assumentur, in manibus unius ex Judicibus appellationum civitatis 



126 MONUMENTA 

ejusdcin, qui tunc erunt, nostro et Buccessorum nostrorum et ejusdem romane Ecclesie nomine 
recipicntis prestare habeant hujusmodi juramentum, yidelicet quod nobis dictisque successoribus 
et eidem Ecclesie fideles erunt pro tempore quo in dicta civitate stipendiarij permanebunt, et 
quod si videretur romano Pontifici, qui erit pro tempore, Tel, apostoliea Sede vacante, prefato 
CoUegio, aliquem Tel aliquos de dictis stipendiarijs amovendum tcI amoTendos ad mandatum 
dicti romani Pontificis, tcI, dicta Sede Tacante, prefati Collegij, hujusmodi stipendiarius tcI sti- 
pendiarij, debeat vel debeant amoTcri, et in locum eorum alij eidem romano Pontifici, vel, dicta 
Sede vacante, prefato CoUegio, magis accepti substitui tcI etiam surrogari. Nos etiam hujus- 
modi capitulum ccrtis ex causis rationabilibus taliter proTidimus moderandum seu reformandum, 
Tidelicet quod solummodo Conistabiles stipendiariorum civitatis bononiensis, quorum quilibet sub 
sua banneria ultra numerum quadraginta stipendiariorum ad plus tenere non possit, soli jurare 
habeant in manibus unius ex Judicibus appellationum , et illius vel illorum qui administrabit 
seu administrabunt jura Universitatis civitatis predicte, fideles esse romane Ecclesie quamdiu 
erunt ad stipendia civitatis ejusdem, et quod fideliter sc habebunt in defendendis juribus eidem 
Ecclesie competentibus in dicta civitate bononiensi et ipsius diocesi et districtu, et etiam in 
locis alijs ad que per Bononienses in subsidium ejusdem Ecclesie transmittentur , quodque in 
societatem suam nullum in stipendiarium scienter recipient infidelem ejusdem romane Ecclesie 
transmittentur, vel rebcUcm , aut cum infidelibus vel rebellibus confederatum ; recipientes etiam 
hujusniodi sacramentum jurare babebunt in manibus illius vel illorum, quem vel quos nos vel 
succcssores nostri, vel, Sedc vacante, prefatum CoUegium, duxerimus deputandum vel etiam depu- 
tandos, quod nullum Conistabilem ad stipendium ipsius civitatis scienter recipient, infidelem, vel 
rebelleni Ecclesie prelibate aut cum rebellibus confederatum ; et si quem talem forsitan ad stipen- 
dium hujusmodi admissum cognovcrint, mox ipsum stipendio privabunt et ab ipsa civitate ejusque 
districtu expelient, ipsum ulterius durante rebellione bujusmodi ad id nullatenus recepturi. Pre- 
miasis siquidem circa dictos Conistabiles et stipendiarios et recipientes ab ipsis Conistabilibus hu- 
jusmodi juramentuni servatis, nos et romanam Ecclesiam super hijs volumus esse contentos, non 
obstante si in eisdem literis super dicta reconciliatione confectis et presertim in dicto capitulo 
plus vel aliter circa stipendiarios disponatur. 

Insuper, auctoritate predicta, tenore presentiuui, declaramus nostre intentionis esse quod 
Judices appcUationum , qui cognoscere habuerint de causis vice et nomine romane Ecclesie in 
civitate prcdicta sint cives et de habitatoribus civitatis ejusdem, et quod habeant et possint co- 
gnoscere de causis iilis dumtaxat, in quibus per eorum statuta, approbata et diutius observata, 
est licitum appellare. 

Declaramus etiam quod, salvis et illesis mancntibus nobis et romane Ecclesie dominio, sa- 
crameuto fidelitatis, mero et mixto imperio, jurisdictione et superioritate, et horum recognitione, 
ac officialium ad jurisdictionem hujusmodi exerceudam et administratoris juriuni et bonorum 
universitatis ejusdcm per Commune et populum bononienses noniinandorum et per ipsam roma- 
nam Ecclesiam eligendorum, ponendorum, constituendorum seu deputandorum eleetione, positione, 
constitutione et deputatione, prout in dictis literis reconciiiatiouis ejusdem continetur, faciendis, 
nec non ccusus constitutione et datione , ac dictorum ducentorum equitam bonorum , equis et 
armis beue munitorum, ad servitium ejusdem romane Ecclesie prestaudorum per bononienses pre- 
fatos, obligatione et omnibus alijs juribus ipsi romane Ecclesie in dictis civitate, comitatu et 
districtu bononiensibus competentibus , non fuit nec est inteutionis nostre quod per aliqua con- 
tenta in eisdem literis super dicta reconciliatione confectis, jura et bona uuiversitatis et singu- 
larium personarum civitatis, comitatus et districtus predictorum et ipsorum jurium et bonorum, 
dominium, admnistratio ct dispositio, reservatis semper predicte Ecclesie omnibus et siugulis su- 
pradictis fuerint vel siut ab universitate et persouis eisdem abdicata et romane Ecclesie appli- 
cata, ncc quod iu ipsis juribus et bonis, dominio, administratione et dispositione eorum fuerit 
vel sit aliquid immutatum, quinimmo volumus quod possessionis , et quasi, omnium jurium, et 
bonorum, quibus dictus predecessor et nos ac romana Ecclesia fuimus spoliati, restitutione ple- 
naria nobis et eideni Ecclesie seu persone vel personis alijs nomine nostro et ejusdem Ecclesie 
prius facta, possessio et quasi jurium et bonorum universitatis ejusdem per eum vel eos, quos 
super hijs duxerimus deputandos, restituatur seu relaxetur universitati eidem, seu illi vel illis, 
qui administraverit vel adininistraverint jura et bona universitatis prefate per eos jure proprio 



SPECTANTIA AD PR0FESS0RE8 JURIS CIVILI8 127 

eorumqiie norainibus retinenda possessione, et quasi, omnium et singulorum jurium et bonorum 
ad eamdem romanam Ecclesiam, ut premittitur, pertinente, penes nos et successores nostros ac 
eamdem romanam Ecclesiam perpetuo remanente. 

Volumus etiam quod per universitatem, populum et Commune prefatos fiat, ut premittitur, 
actualiter, realiter et corporaliter restitutio et assignatio corporalis possessionis, et quasi, civitatis, 
coraitatus et districtus predictorum ac meri et mixti imperij, et omnimode jurium ipsorum ad 
nos et romanam Ecclcsiam pleno jure spectantium persone, seu personis, quam vel quas ad id 
deputandam duxcrimus seu etiam deputandas, recipienti seu recipientibus nostro et successorum 
nostrorum ac romane Ecclesie predictorum nomine, hujusmodi corporalem possessionem et quasi, 
ac per eam sou eas nomine supradicto hujusmodi realis et corporalis possessio et quasi, reci- 
piatur, apprehendatur et habeatur, ut premittitur, pacifice et quiete fiant etiain per univorsitatem, 
popuhim et Commune prefatos recognitiones, ratificationes, acceptationes, affirmationes, confirma- 
tiones et emologationes, jurameutorum prestationes, obligationes quoque super dicto censu et alijs 
omnibus et singulis contentis in dictis literis distincte, specialiter et expresse, ac premissa omnia 
juxta promissiones, obligationes et juramenta dicti Rolandi sindici, et secundum modum, formam 
et ordinem in eisdem literis nostris expressos, infra kalendas mensis septcmbris proximo futuras 
debite et efficaciter impleantur, et quod de acceptatione, approbatione, ratificatione, emologatione, 
eonfirmatione et juramenti prestatione, nec non restitutione, redditione, assignatione et dimissione 
possossionis ct quasi, hujusmodi fiat publicum et authenticum instrumentum tabellionis publica 
manu scriptum et sigillo dicti Communis sigillatum nobis infra kalendas proximi futuri mensis 
octobris dostinandum ct realiter assignandum, salvis et firmis manentibus et plenarie observatis 
in predictis omuibus et singulis declarationibus, moderationibus et suppletionibus supradictis, 
quibus per prcdicta vel aliquod predictorum in nuUo volumus derogari. Rursus omnium que in 
hujusmodi declarationibus continentur, si super eis vel eorum aliquo vel aliquibus, aliquid du- 
bietatis vel ambiguitatis contigerit exoriri, declarationem et interpretationem ad nos, quoties 
opus fuerit, vohimus pertinere; super qua quidera declaratione ct interpretatione , si que super 
hujusmodi dubijs per nos fient, stabitur verbo seu literis nostris, prout nobis videbitur faciendis. 

Que quidem omnia et singula tam in hujusmodi declarationibus, moderationibus et supple- 
tionibus, quain in sepedictis literis super dicta reconciliatione confectis contenta, in quantum 
hujusmodi dechirationibus, inoderationibus et suppletionibus non obviant, dicti magistri Petrus et 
Bonaventura, procuratores et sindici, procuratorio et sindicario nomine supradicto, quos ab ex- 
communicationis seu excommunicationum sententiis, quas per dictos processus nostros vel alias, 
premissorum occasione, incurrerant, ad humilis ipsorum supplicationis instantiam prius duxiraus 
absolvendos, approbaverunt , ratificaverunt et emologarunt expresse, ac promiserunt solemniter 
et jurarunt sindicario et procuratorio nomine, et in animas constituentium predictorum, quod 
infra dictas kalendas ejusdom mensis septembris dicti universitas, populus seu Commune et per- 
sone singulares civitatis ejusdem supor hoc ad sonum campanc more solito congregati, prout in 
majoribus et arduis ipsorum negotijs extitit consuetum, predicta omnia et singula per eosdem 
sindicos et procuratores acta, gesta, promissa et jurata, rata et grata habebunt perpetuo et te- 
nebunt, obscrvabunt et adimplebunt et jurabunt, prout in literis dicte reconciliationis continetur, 
et quod contra ea vel ipsorum aliquod, nullo tempore facient vel venient aliqua ratione, occa- 
sione, colore vel causa. Denique ut universitas, populus et Commune prefati et singulares per- 
sone ipsorum, nos et dictam Sedem erga se sentiant propitios et benignos, uos, sub infrascripta 
moderatione cum eis misericorditer procedentes, sententiam interdicti, cui civitas, comitatus, ter- 
ritorium et districtus bononienses, nec non universitas civitatis ejusdom et alie universitates et 
communia eorum fuerunt per dictos nostros et ejusdem Legati processus et constitutionem ejusdem 
Bonifacij, vel provincialia seu sinodalia statuta et etiam Sacros canones, pro prcmissis contentis 
in dictis processibus nostris supposita, penas quoque et sententias in cisdem processibus nec 
non dicta constitutione ejusdem Bonifacij contentas contra prefatas civitatem et universitatcni 
bononiensos super privatione Studij generalis omniumque privilegiorum, indulgentiarum et gra- 
tiarum apostolicorum et imperialium, et ab aliis quibuscumque concessorum eisdem usque ad pre- 
fatas kalendas ejusdem proximi futuri mensis octobris de dictorum Fratrum nostrorum consilio, 
apostolica auctoritate suspendimus de benignitate Sedis ejusdem et gratia speciali. Ita quod, 
durante suspensiono predicta, possint officijs divinis ac Studio generali, nec non privilegijs, indul- 



1 

I 



128 MONUMENTA 

gentijs et gratijs supradictis gaudere sicut ante predictos cxcessus et culpas, per eos adyersus 
prefatos Legatum et romanam Ecclesiam perpetratos, ac processus predictos potiri poterant et 
gaudere, non obstantibus quibuscumque contrarijs in dictis reconciliationis ejusdem vel quibusvis 
alijs literis nostris contentis, per que nullum presentibus impedimentum afFerri vel obstaculum 
volumus interponi quominus declaratioues , moderationes et suppletiones hujusmodi et omnia 
contenta presentibus literis plenum cousequantur efFectum et inconcussam habeant firmitatem, 
omnibus et singulis in eisdem literis contentis reconciliationis ejusdem contentis, quatenus non 
obviant prcscntibus, vel nisi quatenus per alias literas nostras aliquid extiterit immutatum, in 
suo robore duraturis. Tenor autem dicti sindicatus seu procuratorij talis est: 

€ In Chrl^i nominey amm , et gloriose Marie Virginis, tnairis ejus; nativitatis ejusdetn anno 
millesimo trecentesimo quadragesimo, indictione octavay die quarto mensis aprilis; Generale Consilium 
Communis et populi civitatis Bononiensis, representans universitatem dide civitatis et districtus ipsius, 
et in quo seu per quo4 magna et quantumvis ardua negotia dicti Communis et populi mjuscumque 
conditioniSj nature rel ponderis existanty etiam si de alienatione vel distractione qualiumcumque 
honorum seu jurium ij)sius civitatis, comitatus vel districtus ageretur, tractantur, examinantur, ordi- 
nantur et terminantur, et tractari, examinari, ordinari et tenninari consueverunt, et terminata robur 
perpetuum habere censentur et hahere consueverunt , simul ad infrascripta tractanda, ordinanda, ter- 
minanda et jyeragenda specialiter habita licentia Congregationis ipsius Consilij a sanctissimo in Christo 
patre et Domino nostro, domino Benedicto divina providentia papa duodecimo, de qua constat per 
papales literas, hulla papali pendenti bullatas, convocati et coadunati: videlicet nobilis miles dominus 
Niger de Buxatis de Brixia , Potestas civitatis Bononie , dominus Jacobinus de Begio, vices gerens 
Capitanei dicte ciritatis et populi, de consensu et vduntate Antianorum et Consulum eorumdem civitatis 
et populi presentis mensis aprilis, et ipsi ijdem Antiani , omni auctoritate qua fungunctur simul vel 
divisim in palatio novo dicti Communis sono campanamm ipsius Communis voceque preconum prece- 
dentihus, ut moris est, congregati pro infrascriptis Sindicis ad infrascripta constituendis et ordinandis; 
in quo quidem Consilio interfuerunt infrascripti , qui de numero Antianorum et Considum et Con- 
siliariorum faciunt ultra tres pa)ies Antianorum, Consulum et CoyisiUariorum predictorum , nomim 
quorum Antianorum et Consiliariorum , qui in^etfuerunt , sunt hec : dominus Thadeus olim bone 
memorie domini Bomej de Pepolis, dominus Mattheus quondam domini Bartholomej de Ursijs, do^ 

minus Lucas domini Boiolucij de Pretis (i), dominus Johannes Caldarinus , 

doctor decretorum , dominus Johannes de Gushertis,legum doctor , dominus Laurentius domini Jacobi 
de Butrigarijs, legum doctor , dominus Petrus de Baxacomatrihus, legum doctor , dominus Dinarellus 
de Ghixillerijs , dominus Nicolaus de Azzoguidis , dominus Bainerius de Oddofredis , dominus Ma- 
xolinus de casfro Sancti Petri, dominus Johannes de Preshiteris jusperitus, dominus Alexander 
Lapi judex , dominus Philqrpus de Foscherarijs legum doctor , Paulus de Liazarijs decretomm 

doctor (2); ibidemque prefati Potestas, Vicesgerens Capitaneus, de consensu et 

voluntate dicforum dominorum Antianorum et Consulum, et ipsi idem Antiani et Consules de consensu 
et voluntate Consiliariorum ibidem existentium, et ipsi omnes Consiliarii, cum auctoritate et consensu pre- 
dictorum Potesfatis, Vicesgerentis Capitanei et Antianorum et Consulum predictorum, et simul omnes 
predicti tamquam Universitas et Commune dicte civitatis et jyopuli ac districtus ipsius, et Universitatem 
totam secundum mores et legem municipalem civitafis et populi hononiensium , ut dicehant , represen- 
tantes, et tamquam generale Consilium eorumdem ad invicem concordantes, fecerunt, constituerunt et 
ordinaverunt ipsorum et dicte civitatis, Communis et populi, ac Universitatis predicte Sindicos, Pro- 
curatores et Nuncios speciahs, dilectos et honorahiles cives et ambaxiatores suos in Curia domini pape 
et sacrosante romane Ecclesie dominum Petrtim de Bompetris, legum doctorem, et magistrum Bona- 
venturdm Jacohini, absentes tamquam presentes, ita tamen quod ipsi vel eorum alter una cum alio 
per ipsos in concordia constituendo ad 2^^'^dicta, si ad hoc devenerint simtd, et non diiHsim possint et 
deheant exequi infrascripta, specialiter ad se lyresentandum nominibus quihus supra, coram sanctissimo 
patre et domino Benedicto divina providentia papa duodecimo prefateque romane Ecclesie summo pon- 
tifice, et reverendissimorum j)atrum dominorum Cardinalium Sacro Collegio et in quocumque Consi- 
lio seu Consistorio jmhlico vel privato prefati sanctissimi patris vel alihi, prout sanctissimo patri pla- 
cuerit, et ad ipsius omnimodam voluntatem, et ad approhandum, ratificandum et confirmandum in eorum 

(1 et 2) Occurrunt quainplurima alia nomina, quae breyitatiB causa omittuntur. 



SPECTANTIA AD PBOPE880BE8 JURI8 CIVILI8 129 

presentia, vel ipsius patris sanctissimi, si eidem domino pape videbitur, recipienti suo nofnine, et Ecclesie 
memorate cum reverentia et humilitnte, premissa omnia et singula confessata^ notata , premissa , acta 
et gesta coram prefato summo patre in ejus publico Consistorio, et ejus nomine quo supra, recipienti 
per Rolandum quondam fratris Johannis de Fantucjis sindicario nomine dide civitatis et ejusdem 
Communis, Universitatis et populi circa reconciliationem tunc factam inter prefatum dominum papam et 
rotnanam Ecclesiam ac Commune bononiense, cives, subditos et districtuales ejusdem plene et expresse, 
pure d simpliciter, generaliter seu specialiter, ac de capitulo ad capitulum in omnibus et per omnia, 
prout in nota et instrumento ac literis apostdicis exinde secutis plenius contindur, publicatis in eodem 
Consistorio sub annis nativitatis Domini nostri Jesu Christi millesimo trecentesimo trigesimo odavo, 
quarto idus octobris, pontificatus ejusdem sanctissimi patris anno quarto, seu aliquod vel aliqua ex 
predidis, d que ex eis, d prout eisdem Sindicis mdtbitur convenire, d ad obligandum se d Universi- 
tatem predictam solemniter, efficaciter, cum generali d solemni promissione d obligatione et hijpotheca 
bonorum suorum et Universitatis predicte de observando d adimplendo pure, fideliter et bona fide 
omnia d singula supradicta in dictis noia, indrumento et literis cantenta, et de non contrafaciendo, 
vd veniendo in totum vel in aliqua sui parte aliqua ratione, occasione vel causa, modo aliquo vel 
colore, cum cujuscumque pene tam spiritualis quam temporalis adjedione et promissione ad omne bene- 
placitum prefali sandissimi patris cum quibuscumque promissionibus, obligationibus realibus et perso- 
nalibus, renunciationibus, canfessionibus, adjectionibus clausulis d cautelis tam specialibus quam genera- 
libus, de d in quibuscumque cum prefato sanctissimo patre convenerint, d que in nota d imstrumento, 
vd literis apostolicis exinde fiendis quomodolibet inserentur, etiam si de eis vel eorum aliqua seu 
aliquibus in hoc sindicatu seu sindicatm indrumento oporterd expressam fieri nominationem , que 
omnia pro expressis d specificatis in hoc instrumento et sindicatu ex cevta scienti^ haberi voluerunt 
d consenserunt. Item ad promittefidum solemniter, d juramento firmandum modo et nomine quibus 
supra, sanctissimo patri predido nominibus quibus supra recipienti, quod ipsi sindici d Commune Bo- 
nonicnses per eosdem sindicos vel alios ad hoc legitime ordinandos in romana Curia, et etiam ipsum 
Commune d Universitas bononienses, ad hec ad sonum campane et voce preconia, ut moris ed, spe" 
cialiter d solemniter congregato in civitate Bononie, podea ad ipsius patris sanctissimi beneplacitum ^ 
vel ejus quem miserit ad civitatetn Bononie pro executione contentorum in nota, Instrumento et literis 
antedictis prefato quem miserit existente in civitate Bonmtie, et in ejus presentia recipienti vice et 
nomine ipsius sandissimi patiis domini pape d romane Ecclesie memorate. Item ad cautelam d ad 
majorem predictorum omnium d singulorum firmitatem approbabunt omnia et singula supradida, con- 
fessata, narrata, promissa, acta et geda per Rolandum predictum, d cum eo, ut supra, d que agentur, 
profnittentur, narrabuntur, d fient per ipsos sindicos, d que agentur et fient etiam cum eisdem, et se et 
sua bona d Universitatis predide ad eorum omnium d singulorum observantkim obligabunt, ut supra, 
in omnibus d per omnia, prout ipsi Sindici facietit in presentia prefati sanctissimi patris et domini, 
domini pape, nmninibus quibus supra, recipientis. De quibus approbatione, ratificatione d confirmatione, 
et alijs , que circa predida agentur et fient in civitate Bononiensi, fieri debeant j^Mica indrumenta 
per fide dignum notarium de civitate Bononiensi, vel alium ad beneplacitum ipsius domini pape, vel 
sui nuntij, quem tniserit ad predicta, quorum instrumentorum unum ad minus in publicam formam 
ad ipsum patrem sandissimum remittatur, dprout in ipsis literis continebatur, seu continetur vel prout 
continebitur in alijs de novo faciendis infra terminum per prefatum sanctissimum patretn, et ad obli- 
gandum solemniter dictum Commune, Universitatem et populum Bononie et ipsius bona, d ipsum 
Commune, Universitatem et populum d se dido nomine submittendum, supponendum jurisdidioni et 
coherdioni dicti sandissimi patris d sande romane Ecclesie d suorum officialium et auditorum 
quorumcumque pro observantia et executione plena et perfecta omnium d singulorum premissorum, 
et diam ad prestandum corporale cujudibd generis juramentum in animas, d super animabus con- 
dituentium, generale vel speciale, quodque ab eis petdur vel fieri occurrerit pro executione d obser- 
vantia supradidis. Item salvis otnnibus et singulis supra didis ad supplicandum humiliter d devot^. 
d petendum et itnpetrandum, nomitiibus quibus supra, ab ipso sandissimo patre correctionem d mo- 
dificationem et declarationetn certorutn capitulorum iti nota, insirutnetito d dictis literis contentorum 
tnaxime importabiliutn d non tollerabilium, d ipsas corrediones , modificationes d declarationes , si 
quas fecit, recipiendutn et prosequendum , d illas et secundutn illas vel diatn sine illis, si forte 
dominus noder papa aliquas corrediones, dedaratioties , vd tnodificationes nolld facere, vd quod 
fierent consetUire, approbatuii , ratificandi et confirmandi omnia d singula supradida. Item ad 

TOM. II. 17 



130 MONUMENTA 

petendiimj inpetrandum et obtinenduniy nominibus quibus supra ei etiam vice et nomine omnium et 
siyigulorum civium districtualium seu subditomm vel habitatorum dicte civitatis Bononie et districtus 
et quorumcumque etiam forensium qui infrascripta rata habebunt a sanctissimo patre prediito, abso- 
lutionis heneficium simjdiciteVj et ad cautelam juxta formam Ecclesie consuetatn, et restitutionefn in 
integrum ad famam, statum et ad honores ecclesiasticos, et temporales et ecclesiastica beneficia et quam- 
cumque aliam restitutionetn, relaxationem, remotionem et revocationem a quibuscumque sententijs, penis, 
processibuSj tam a jure quam ab homine latiSj positis seu inflictiSj quos vel quas ipsi constituentes 
Commune et UniversitaSj aut aliquis predictorum incurrerint occasione aliquorum mnlorumj excessuumj 
vel ctdparumj aut aliorum conteiitorvm in nota, instrumento vel litteris antedictiSj vel ex contumacioj 
seu inobedientia aut non observantia premissorum vel aliorum quorumcumque, et de predictis et super 
predictis humiliter supplicandum sanctissimo patri predicto omni et quoctmque nominCj modoj jure et 
forma quibus potestj et ad omnia et singida faciendaj que in predictis vel circa predicta utilin fuerunt 
vel quomodolibet opportuna , et ad supplicandum humiliterj quod sanctitas sua dignetur alicui probo 
viro committere quod, in casu quo 2>ossessio civitatis Bononiensis fuerit, sicut in litteris reconciliationis 
contineturj Ecclesie restituta et ratificatio contentorum in ipsis litteriSj salvis declarationibus quibusdam 
per ipsum dmyiinum paj)am faciendis infra certum tempus per ipsum dotninum nostnun papam limi- 
tandum, fuerit subsecuta, concedat , auctoritate apostolica super hac sibi specialiter attributaj domino 
Thadeo de Pepolis absque alia nova nominatione de ipso per populum faciendaj administrationem ple- 
nariam jurium et bonum ad romanam Ecclesiam in civitatCj comitatu et districtu bononiensibus per- 
tinentiumj gerendam et exercendam nomine et vice Ecclesie predicte ad tempus de quo sanctitati ipsius 
videbitur expedire, sacramento tamen fidelitatiSj dominiOj mero et mixto imperiOj jurisdidione et supe- 
rioritate et horum recognitione , census constitutione j et de dandis armigeris obligatione j nec non et 
officialium ad jurisdictionem hujusmodi vice et nomine romane Ecclesie exercendamj et administratoi*is 
jurium et bonorum Universitatis ejusdem per Cmmnune et popidum bononienses nominondorum , et 
per ipsam Ecclesiam romanam eligendorum , ponendorum , constituendorum seu deputandorum ele- 
dione. positione, constitutione et deputatione j prout in litteris reconciliationis continetur faciendaj et 
alijs juribus universis in civitate, comitatu et districtu bo7toniensibus j Ecclesie romane competentibus j 
salvis semper et illesis permanentihuSj et integraliter apud Ecclesiam remanentibus supradictam, j^rout 
in litteris apostoUcis reconciliationis, et quibusdam alijs super certis modificationibus et declarationibus 
faciendis seriosius contineri reperietur. Volentes et expresse consentienteSj ipsi constituentes et Commune 
et Universitatem predictamj ut premittiturj reppresentantes quodj non obstante concessione predicta dido 
domino ThadeOj ut premittiturj faciendaj ipsi constituentes et Universitas et Commune bononienses ad 
solvendum censum octo milium florenorum singulis annis sub certis forma^ modOj termino d penis 
inter prefatum dominum papam ct sindicos Universitatis ei Communis bononiensium alias ordlnatis 
romane Ecclesie perpduo sint et remaneant ohligati. Item ad constituendum et suhstituendum alium 
quemcumque sindicum j procuratorem et nuncium dicti CommuniSj Universitatis et populi in locum 
alterius eorum ad omnia et singula supradida vel aliqua ex eiSj de quo ipsi ambo simul concedentes 
convenerintj qui ab eis constituendus rel suhstituendus, una cum altero ex predictis, exequi valeat su- 
pradida perinde ac si ad ea esset in hoc instrumento nominatuSj et specialiter ad gerenda et procu- 
randa omnia et singula supradida , cutn predidis sindicis vel altero eorum ordinatis a Communi , 
Universitate , pojmlo et Consilio antedidis, Dantes et cmicedentes dictis eorum sindicis, sirnul gerenti- 
bus et predicta facientihuSj seu suhstifuendo seu constifuendo ah eis td supra j in premissis omnibus 
d singxdiSj et eorum occasionCj et dependenfibus ac emergenfibus ex eisdem plenum liherum et gene- 
rale ac speciale mandatumj cum mera, libera et generali ac speciali administrationem ef omnem aliam 
audorifatem et potesfafem necessariam et utilem seu opporfunam , prout eis videhitur in premissis, 
agendi et perficiendi predicta omnia et singula. et omnia alia que in predictis, vel eorum occasione , 
occurrerint facienda de jure, consuefudine vel de facfo, vel parfium volunfafe. Kec non promiftentes 
mihi nofario infrascriptOj ut jmblice p^ersone sfipulanti et recipienfi vice et nomine prefati sanctissimi 
pafris et Ecclesie romane et omnium et singulorum quorum inferest vel intererit aut inferesse poterit 
perpefuis temporibuSj firma rafa ef grafa haherCj tenerCj et inviolahilifer ohservare et adimpIerCj omnia 
d singula gerenda seu adminisfrandaj concedenda ; promitfenda, seu firmanda ^jer ijysos sindicos, ge- 
rentes d administrantes , facientes ut supra in premissis et circa premissaj vel eorum occasiane j sub 
obligatione et hypotheca ofnnium banorum ipsius CommuniSj Universitatis et populij in premissis omnibus 
casibus d quolibet casuum predicforum. Promiserunt insuper constifuenfes predidi suh quacumque pena 



8PECTANTIA AD PBOFE880EES JURI8 CIVILIS 131 

domini nostri pape^ predido arbitrio infligendaj quod ipsi predictos sindicos direde vel indirede non 
revocabtmtf nec datam eis _^>er presens instrumentum Potestatem aliqualiter mutabunt, restringent vel 
limitabunt, donec negotium dpotestaa eisper hoc imtrumentum sindicatus commissa,plenum d petfedum 
sint effedum sortita, quodque nihil dixerunt vel fecerunt, dicent, vel facient, quominus presens sin- 
dicatus d omnia et singula in eo contenta, plenam d inviolabilem habeant roburis firmitatem. Benun- 
ciantes insuper in hijs omnibus et singulis suprascriptis privilegio fori d alteri cuicumque, et Ofnnibus 
et singulis statutis ac legibus municipalibus dide civitatis bononiensis , tam factis quam faciendis ge- 
neralibus vel specialibus, ex quibus predicta vel eorum aliqua annullari, infringi, diminui vel debi- 
litari valerent, seu quomodolibet vitiari , nec non d doli, d in fadum et quibuscumque exceptionibus 
alijs defensionibus juris velfadi, quepro expressis d specialiter hic nominatis voluerunt et volunt haberi 
perindcj et hujusmodi renunciationem valere et effectum habere per omnia, ac si otnnibus et singulis 
casibus specialiter et expresse renunciatum fuisset,nec non d omni alteri cuicumquejuris auxilio,tam 
canonico quam civili, ex quibus contra predicta obviari vel veniri quomodolibet videretur. Quibus 
omnibus et singulis sic peractis ad cautelam prefati Potedas, Vicegerens Capitanei et Antiani et Con- 
sules, rite, recte d legittime, gestis omni modo d fonna quibus melius possunt de jure scripto vel non 
scripto et communi vel municipali, omni etiam solemnitate observata, que in talibus debet vel solet 
secundum consududinem civitaiis bononiensis in talibus observari, ut dicebant, audoritatem suam in- 
terposuermit judiciariam et decrdum, mandantes de predidis- per me notarium infrascriptum publi- 
cum et solemne fieri instrumentum , et eidem apponi sigillum Communis bononiensis, in talibus seu 
similibus casibus consuetum. 

Actum Bononie in palatio novo dicti Communis, in quo fieri solet ac congregari Consilium populi, 
presentibus dominis Anthonio de Lucha, vicario dicti domini Potestatis, Pdro de Adigherijs de Parma, 
Jacobo de Larena de Parma, Martello domini Morischi de Montepulzano, omnibus Judicibus dicti do- 
mini Potestatis, Nicholao de Senis jurispetito, magistro Benintendi Nerij de Floreniia, ser Zono Sasselli 
de Lucha, notario, d Ugolino Bellicti, Damiano Bartholomei d Dominico Benvenuti, bannitoribus 
Communis bononiensis, qui dixerunt predidos constitutos et constituenies cognoscere, testibus vocatis 
ad hec. 

[L. f S.J Ego Johannes Bunucij Garfagnini, imperiali audoritate nofarius, predictis omnibus et 
singulis, cum agerentur, ordinarentur d fierent, anno, mense, die, indidione et loco supradictis, presens 
una cum didis tedibus interfui, d ea de expresso consensu et voluntate omnium predidorum rogatus, 
publice et manu propria scripsi ». 

Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrarum declarationuni, moderationum, 
reformationum, suppletionum , intentionum, suspensionum et volontatum infringere, vel ei ausu 
temerario contraire; si quis autem hoc attentare presumpserit, indignationem omnipotentis Dei ac 
beatorum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit incursurum. 

Datum Avenioni, decimo octavo kalendas iulij, pontificatus nostri anno sexto. 



LXVII. 

134:0, 15. iunii. 
Ex eodem tomo Codicis diplomatici bononiensis, num. II., c. 297 r. 

Benedictus episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Beltramino episcopo cumano, 
apostolice Sedis nuncio, salutem et apostolicam benedictionem. 

Dudum accedentibus ad apostolicam Sedem magistris Paulo de Liazarijs decretorum, et 
Machagnano de Aczoguidis ac Petro de Bompetris, legum doctoribus, ambaxiatoribus , ac Ro- 
lando quondam Johannis de Fantucijs, sindico et procuratore ac nuncio speciali Universitatis , 
Communis et populi bononiensium, civibus bonouiensibus, ac coram nobis et Fratribus nostris in 
Consistorio publico comparentibus , ac per dictum sindicum, sindicario et procuratorio nomine 
constituentium predictorum nonnullis coram nobis et dictis fratribus in eodem consistorio reco- 
gnitis, actis, gestis, promissis, datis, constitutis, factis, habitis et iuratis, nos super eis et hijs 
etiam que per nos de dictorum fratrum consilio concessa et disposita fuerunt, nec non super 



' 



1 ii 2 MONUMENT A 

tuiic sperata recoDciliatione ipsorum litteras bulla nostra munitas fieri fecimus ad perpetuam me- 
moriam premissorum, quarum copiam sub bulla nostra tibi, ut super eis plenius instruaris, fecimus 
Hssignari. 

A^erum quia Universitas, populus et Commune prefati contenta in eisdem litteris adimplere, 
prout tenebantur, infra terminum ad hoc in dictis litteris eis prefixum minimc curaverunt, in 
omnes penas et sententias , quibus propter eonim excessus et culpas ante dictarum littcrarum 
confcctionem tenebantur astricti, recidisse noscuntur, nos etiam ipsos in penas et sententias reci- 
disse predictas per processus nostros, super hoc specialiter habitos, per diversas mundi provincias 
fecimus publicari. Demum vero Universitas, populus et Commune prefati eumdem magistrum 
Petrum de Bompetris, nec non magistrum Bonaventuram Jacobini, «ivem bononiensem, procu- 
ratores et sindicos eorumdem, ad nostram presentiam destinarunt, nobis per eos nec non per 
sindicatum et procuratorium eorumdem, quod in archivio romane Ecclesie facimus conservari, humi- 
liter supplicantes, ut cum Universitati predicte seu ipsam regentibus in eisdem litteris quedam 
existere dubia, quedam vero contincri inobservabilia , et quedam fuisse omissa etiam videretur, 
huiusmodi dubia declarare, aliaque moderari, et predicta omissa supplere, eosque ad reconcilia- 
tionis gratiam benigne recipere dignaremur. Xosque in omnibus quantum cum Deo possumus 
misoricordiam amplectentes, eorum supplicationibus iuclinati, nonnullas declarationes et modera- 
tiones circa premissa, et quasdam suppletiones contentas in quibusdam litteris nostris spccialiter 
snper hijs confectis, quas tibi bulla nostra bullatas assignavimus, duximus faciendas. De tue igitur 
circumspectionis industria in magnis et arduis experta negotijs, et laudabiliter comprobata, fideique 
constantia plenam in Domino fiduciam obtinentes, fraternitati tue per apostolica scripta commit- 
tinms ct mandamus, qnatenus, predictis littcris nostris diligenter inspectis, tequc ad civitatem, co- 
mitatum et districtum bononienses personaliter conferens, dictisque Universitati, Communi et po- 
pulo civitatis eiusdem, prefatis litteris publicatis solemniter et expositis diligenter, factaque prius 
por eos actualiter, realiteret corporaliter restitutione et assignatione corporalis possessionis , et 
quasi, civitatis, comitatus et districtus predictorum ac meri et mixti imperij et omnimode iuris- 
dictiouis ccterorumque iurium eorumdem civitatis, comitatus et districtus ad nos et romanam 
Ecclosiam pleno iure spectantium, tibi rocipienti nostro et succossorum nostrorum ac romane Ec- 
clesie prodictorum nomine, ac por te nomino supradicto hujusmodi reali et corporali possessione, et 
qnasi, rocopta, apprehensa ot habita pacifice et quiete, factis etiam per constituentos eosdom reco- 
gnitionibus, ratificationibus, accoptationibus, affirmationibus, confirniationibus, emologationibus, cuni 
iuramentorum prostationibus, obligationibus quoque super consu et alijs oninibus et singulis con- 
tontis in dictis litteris distincto, specialitor et exprosso, ac promissis omnibus iuxta promissiones, 
obligationes et iuramenta dicti siudici ac secundum modum, formam et ordinem in eisdom lit- 
toris nostris oxprossos infra kalondas mensis soptembris proximo futuras dobite et efficaciter 
adimplotis iuxta predictarum formam et soriem littorarum, et de hijs omnibus et singulis confocto 
publico instnimcnto tabellionis, publica manu scripto, nobis infra kalondas proximi futuri mensis 
octobris fideliter destinando ot roaliter assignando; tu predicta omnia postulata ct petita por 
dictum sindicum socundum dispositionem nostram in littoris prefatis oxprossam, ac etiam iuxta 
doclarationes , moderationos et suppletiones prodictas, oisdem Communi, Universitati et populo 
nisi quatenus per litteram nostram quo incipit: « Quoniam sicut per viros expertos eic, > tibi di- 
rectam super aliquibus ex hujusmodi postulatis et petitis per dictuni sindicum aliquid extiterit 
inmiutatum, apostolica auctoritate concodas cum (^mnibus couditionibus, honoribus et onoribus, ac 
modis et formis onarratis in dictis litteris predictis, declarationibus, modcrationibus et suppletio- 
nibus nostris in predictis omnibus plenarie obsorvatis, de nostra et ipsius Sodis gratia spociali, 
ac predictam sentontiam interdicti, cui civitas, comitatus et districtus predicti ac Universitates 
ot Communia eorumdom proptor promissa subiacero noscuntur, omnesque sententias atque penas 
per dictos processus et quoscumque alios ob premissa, vol eorum occasione postmodum subse- 
cutos, ot constitutiones folicis recordationis Bonifacij pape octavi prodocessoris nostri que incipit : 
« Felicis », et alios canones ac proviucialia et siuodalia statuta contra dictos civitatcm, Com- 
mune, Universitatem et populum bononienses, ac comitatum et districtum ipsorum tam supor priva- 
tione Studij generalis civitatis eiusdem, omniunKjuc privilogiorum , indulgontiarum et gratiarum 
apostolicarum et imperialium et ab alijs qnibuscumque concossorum oisdem, quam alias quomo- 
dolibet occasione dictorum excossuum promulgatas, auctoritato prodicta omnino relaxes, tollas et 



8PECTANTIA AD PROFE8SORE8 JURIS CIVILIS 133 

auferas, casses, irrites, et totaliter aboleas et annuUes, dictum Studium generale cum omnibus 
privilegiJB, indulgentijs et gratijs supradictis restituendo et reintegrando eisdem in omnibus et 
per omnia sicut illud ante patrationem dictorum excessuum obtinebant. Omnes insuper personas 
ecclesiasticas et seculares, tam civitatis, comitatus et districtus prcdictorum quam quoscumque 
alios etiam forcnses qui contenta in eisdem super dicta reconciliatione , et alijs super prcdictis 
declarationibus , moderationibus et suppletionibus litteris nostris confectis approbabunt et ratifi- 
cabunt ab excommunicationis seu excommunicationum sententia yel sententijs, quam vel quas 
propter excessus et culpas oHm contra venerabilem Fratrem nostrum Bertrandum, episcopum 
ostiensem, tunc in partibus illis apostolice Sedis legatum, et alios prelatos et personas ecclesia- 
Bticas tunc existcntes in comitiva ipsius ac familiares eiusdem, nec non officiales prefate romane 
Ecclesie tunc in civitate, comitatu et districtu predictis morantes, faciendo insultus, aggressuras, 
spoliationes, obsidiones, cedes, vulnerationes, captiones, detentiones, incarcerationes et alia adversus 
eos maleficia perpetrando fiagitioso et sacrilego ausu commissos, per processus nostros et dicti 
Legati dictamque constitutionem et alios canones, seu pcr provincialia et sinodalia statuta pre- 
dicta vel alias premissorum occasione ab homine vel a jure prolatas quomodolibet, incurreruut, 
dummodo humiliter petierint se absolvi ac restitutioni realis et corporalis possessionis, et quasi, 
civitatis, comitatus et districtus ac meri et mixti imperij et omnimode jurisdictionis , nec non 
ceterorum iurium predictorum tibi recipienti nostro et dictorum successoruin ac romane Ecclesie 
nomine, faciendc; et recognitionibus, ratificatiouibus, acceptationibus, affirmationibus, confirmatio- 
nibus, emologationibus, cum iuramentorum prestationibus, obligatiouibus, etiam super dicto censu 
et alijs omnibus et singulis contentis iu dictis litteris specialiter et expresse consenserint, easque 
fecerint et adimpleverint ut prefertur, salvis tamen manentibus declarationibus, moderationibus 
et suppletionibus supradictis, recepto etiam prius ab eisdem de stando mandatis Ecclesie atque 
nostris debito iuramento, per te vel alium seu alios in sacerdotio constitutos iuxta Ecclesie for- 
mam absolvas, mandans eis sub debito eiusdem prcstiti iuramenti, quod passis iniuriam sive 
damna, si non satisfecerint , satisfaciant competenter et similia de cetero non committant, nec 
committentibus consentiant vel adhereant, sed eis in talibus penibus contradicant , et quantum 
in se fuerint impediant contrarium presumentes. Cum illis quoque personis ecclesiasticis ex eisdem 
qui predictis ligati sententijs pcr simplicitatem et iuris ignorantiam, non tamen in contemptum 
clavium, divina officia celebrarunt vel se ingesserunt eisdem, super irregularitate quam propterea 
contraxcrunt, eis prius ad tempus iuxta tue discretionis arbitrium a suorum ordinum executione 
suspensis, eadem auctoritate dispcnses, iniunctis eis super hoc penitentia salutari et alijs que de 
jure fuerint iniungenda prout animarum suarum saluti cognoveris expedire. Prefatos quoque Com- 
mune, Universitatem et populum, aliasque Universitates et Communia comitatus et districtus 
ipsorum et singulares personas eorum ex tunc auctoritate predicta restituas iu integrum ad pri- 
stinum statum, famam, honores et privilegia et alia omnia et singula, ita quod status eorum 
occasione vel causa dictonim excessuum et culparum ac dictarum penarum et sententiarum et 
processuum quorumcumque premissorum occasione secutorum, in aliquo non vacillet nec remaneat 
diminutus, sed predicto Studio generali ac pristino statu, faina, honoribus, privilegijs et alijs 
beneficijs et iuribus plene in omnibus gaudeant et utantur sicut ante predictos processus ac 
predictorum commissionem exccssuum uti poterant et gaudere de speciali nostra et eiusdem Sedis 
gratia et apostolice plenitudine potcstatis. 

Datum Avinioni, decimo septimo kalendas iulij, pontificatus nostri anno sexto. 

LXVIII. 
1340f 15 iunii, 

Ex eodem tomo Codicis diplomatici bononiensis, num. III., c. 811 r. 

Benedictus episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Beltramino, episcopo curaano, 
apostolice Sedis nuncio, salutem et apostolicam benedictionem. 

Quoniam sicut per viros expertos et in regiminibus civitatum et aliorum locorum probatos 
civitates et loca ipsorum commissa regimini utiliter gubernantur, sic per inexpertos et novos 



134 MONUMENTA 

frequenter pacificus status locorum suo regimini commissorum evertitur, et multe oriuntur noxie, 
novitates, expedire cognoecimus ut in locis Ecclesie romane subjectis novitates, ex quibus pos- 
sunt oriri pericula, quantum cura Deo possumus salubriter evitemus. Hijs igitur circa novitatem 
vitandam in regimine civitatis nostre bononiensis in serutinium considerationis nostre deductis, 
fraternitati tue, de qua plenam in Domino fiduciam gerimus, presentium tcnore committimus et 
mandamus, quatenus cum possessio, et quasi, civitatis bononiensis, comitatus et districtus et alio- 
rum jurium juxta tcnorem et formam literarum nostrarum super reconciliatione Universitatis , 
populi et Communis civitatis ejusdem hactenus confectarum, fuerit nobis et romane Ecclesie, seu 
tibi, quem ad id per alias nostras literas deputandum providimus, nostro et ejusdem Ecclesie 
romane et successorum nostrorum nomine restituta, et ratificatio omnium et singulorum conten- 
torum iu ipsis literis, salvis quibusdam declarationibus, moderationibus et suppletionibus noviter 
per nos factis super certis articulis contentis in literis memoratis, prout in literis nostris super 
hijs confectis plenius continetur, infra kalendas mensis septembris proxime futuras fuerit subse- 
cuta, Thadeo de Pepulis, legum doctori, civi bononiensi, cujus provisione et diligentia dicti civitas, 
comitatus et districtus, sicut Universitas, populus et Commune bononienses nobis per eorum literas, 
nec non per magistros Petrum de Bonpetris, legum doctorem, ac Bonaventuram Jacobini, civea 
bononienses, sindicos et procuratores eorum, ad nos et Sedem apostolicam destinatos, sindicario 
et procuratorio nomine dictorum constituentium intimarunt, fuerunt hactenus in statu pacifico 
conservati, et sperant verisimiliter se imposterum conservandos, et ob hoc ijdem Universitas, po- 
pulus et Commune, de ipsius Thadei regimine contententur ; volentes nihilominus, et consentientes 
expresse per eosdem sindicos et procuratores habentes ad hoc speciale mandatum, ut ex procu- 
ratorio eorumdem evidenter apparet, quod in archivio romane Ecclesie facimus conservari, quod 
ijdem populus et Commune ad solutionem census nobis et successoribus nostris, ac CoIIegio Fra- 
trum nostrorum sancte romane Ecclesie Cardinalium debiti faciendam etiam hujusmodi presenti 
coucessione durante remaneant obligati, tu absque alia nominationo de ipso per dictos Universi- 
tatem, populum et Commune facienda, prius tamen eodeni Thadeo a cujuslibet excommunica- 
tionis sententia vel sententijs, quibus propter contenta in literis reconciliationis predicte, vel 
auctoritate nostrorum processuum postmodum secutorum, fore noscitur innodatus post predicta 
pcr te plenarie executioni mandata, salvis declarationibus, moderatiouibus et suppletionibus su- 
predictis, auctoritate nostra juxta formam Ecclesie absoluto, et injunctis sibi super hijs penitentia 
salutari et alijs que de jure fuerint iniungenda, admidistrationem plenariam jurium et bonorum 
ad eamdem Ecclesiam in civitate, comitatu et districtu predictis pertinentium gereudam et exer- 
cendam per eundem Thadeum, nomine et vice nostris et Ecclesie meraorate, usque ad triennium 
apostolica auctoritate concedas , exceptis sacramento fidelitatis a Potestate et Capitaneo, quando 
cives bononieuses per Capitaneum regi voluerint, ceterisque officialibus et civibus civitatis ejusdem 
recipiendo, nec non dominio ac mero et mixto imperio, jurisdictione et superioritate, et horum 
recognitione civitatis , comitatus et districtus predictorum , ad nos et dictam Ecclesiam spectan- 
tibus, census quoque annui nobis et successoribus nostris ac Collegio Fratrum nostrorum sancte 
romane Eccleaie Cardinalium ab eisdem civibus prestandi, ac etiam mittendorum equitum ad 
servitium ejusdem romane Ecclesie, receptione officialium quoque ad jurisdictionem hujusmodi 
vice et nomine romane Ecclesie exercendam, et administratoris jurium et bonorum Universitatis 
ejusdem per Commune et populum bononienses nominandorum, et per ipsam romauam Ecclesiam 
eligendorum, ponendorum, constituendorum seu deputandorum, electione, positione, constitutione 
et deputatione faciendis, et alijs juribus universis competentibus in civitate, comitatu et districtu 
bononiensibus eidem roraane Ecclesie, secundum quod in dictis literis super dicta reconciliatione 
confectis, premissa plenius exprimuntur, que omnia nobis dictisque successoribus et romane Ec- 
clesie integraliter reservamus, queque prout hec in dictis literis super dicta reconciliatione con- 
fectis plenius continentur, per nos et dietos successores ac eamdeni romanara Ecclesiam, seu de 
maudato nostro et dictorum successorum et ejusdem Ecclesie, non tamen per euradem Thadeum 
fieri voluraus et etiara exerceri, salvis declarationibus , raoderationibus et suppletionibus supra- 
dictis quas voluraus observari. Recepturus ab eodera Thadeo, nostro et successorum nostrorum 
ac ejusdem Ecclesie romane nomine, juraraentura fidelitatis debite sub hac forraa : € Ego Thadetts 
de Pepulis juro, quod ah hac hora in antea fidelis et obediens ero beato Petro principi Apostolarum, 
et sanctissimo jmtri dowino meo domino Benedicto pape duodecimo, eiu^que successoribus canonice 



SPECTANTIA AD PBOFE880RE8 JURI8 CIVILIS 135 

intrantibus, sancteque apostolice romane Ecclesie; non ero in consilio aut consensu vel facto, quocivitam 
perdant aut membrum, aut capiantur mala captione. Consilium quod mihi credituri erunt per se aut 
nuncios suos sive per literas, ad eorum damnum, me sciente, nemifii pandam : et si scivero fieri rel 
procurari seu tractari aliquid, qucd sit in eorum rel Ecclesie predide damnum , illud pro posse im- 
pediam, et si impedire non potero, illud eis et eidtm Ecclesie significare curabo. Papatum romanum 
et regalia sancti Fetri jura et jurisdictiones ipsius et svccessorum suorum ac romane Ecclesie, tam 
in hac civitate eiusque territorio et districtu quam alibi ubicumque existentia, adjutor ero ei et ipsis 
successoribus ac Ecclesie ad retinendum, defendendum et recuperandum, ac recuperata manutenendum 
contra omnem hominem, et quod hujusmodi officium per eumdem dominum meum dominum Benedi- 
ctum papam michi commissum, et quicquid spectabit ad illud, vice et nomine ejusdem domini mei Pape, 
et successorum suorum et sancte romane Eccleme bene et fideliter erercebo, universas et singulas con- 
veniiones, conditiones et promissiones in dictis litteris super dicta reconciliatione confectis, una cum 
declarationibus, moderationibus et suppletionibus supradictis, et omtiia et singula, que in dictis literis 
contitientur, plenarie, quantum in me fuerit, observabo, nec veniam contra illa. Sic me Deus adjuvet, 
et hec sancta Dei Evangelia ». Denique euindem Thadeum ex partc nostra horteris et inducas, 
ut sic laudabiliter et prudenter in administratione predicta se gerere studeat et habere, quod 
apud no8 et Sedem eamdem non immerito valeat commendari, nosque et dicta Sedes ad prose- 
quendum eumdem gratijs et favoribus ex ejus laudabilibus meritis rationabiliter inducamur. 
Datum Avinioni, decimoseptimo kalendas iulij, pontificatus nostri anno sexto. 



LXIX. 

1341, 28 iidii. 
Ex eodem tomo Codicis diplomatici bononiensis, num. XL. , c. 710 r. (0 

Benedictus episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro Thadeo de Pepulis, gc- 
renti admiuistrationem iurium nostrorum fiscalium in civitate, comitatu et districtu bononiensi, 
salutem et apostolicam benedictionem. 

Ex hijs, que ad curiam hijs diebus scripsisti percepto, quod tu ad exaltationem honoris 
Ecclesie romane sincere zelo devotionis, sicut etiam teneris adstrictus, aspirans pridcm ad requi- 
sitionem dilecti filij Thesaurarij provincie Romandiole, nobis et eidem Ecclesie immediate subjecte, 
pro reprimendis utilius rebellium ejusdem provincie presumptuosis temeritatibus non modicum 
apparatum equestris et pedestris gentis armigere ad eamdem provinciam promptis et devotis 
aiFectibus destinasti, quodque licet dilectus filius magister Philippus de Antilla prior ecclesie sancti 
Petri Scaradij Florentini, capellanus noster, rector ejusdem provincie dum nuper de Curia rece- 
dens ad civitatem applicuisset Florentinam, instigatus forsan pro parte dictorum rebellium te 
requisierit, ut gentem revocares eamdem: tu tamen certis rationibus eidem per literas tuas 
responsales pretensis id facere quousque aliter esses certioratus de nostro beneplacito super hijs 
omisisti, nos, premissis diligentius intellectis, dcvotionem tuam et circumspectam in hac parte 
diligentiam multipliciter in Domino commendamus, volentes, tuamque fidelitatem attentius exhor- 
tantes, quatenus circa premissa tam cum gente predicta quam alias, sicut utile ac expediens tibi 
et eidem Rectori videbitur, sibi taliter assistere non omittas, quod idem Rector tuo et aliorum 
fidelium et devotorum nostrorum et Ecclesie fultus auxilijs et favoribus eamdem, provinciam 
repressis rcbellium et tiramnorum iusolentijs, possit sub cultu pacis et justitie gubernare. 

Datum Avinioni, quinto kalendas augusti, pontificatus nostri anno vij. 



(1) Ex pegistro VII. Ep. see., ep. 135, fol. 59. 



136 MONUMENTA 



LXX. 

1341, 28 iulu. 
Ex eodem tomo Codicis diplomatici bononiensis, num. XXXIX., c. 706 r. 

Benedictus episcopus, Beryus seryorum Dei, dilecto filio magistro Philippo de Antilla, priori 
ecclesie sancti Petri Scaradij florentini, capellano nostro, provincie Romandiole rectori, salutem 
et apostolicam benedictionem. 

Super quibusdam, que dilectus filius nobilis vir Tadeus de Pepulis, gerens administrationem 
jurium nostrorum fiscalium in civitate, comitatu et districtu bononiensibus, nuper scripsit, eidem 
scribimus juxta formam, quam cedula continet presentibus interclusa. Cum autem attentis ratio- 
nibus quas ipse tibi pretendisse dicitur et huc etiam misit, minime yideatur expediens sic su- 
bita et festina reyocatio gentis armigere per ipsum ad provinciam Romandiole , cujus Rector 
existis, pro reprimendis utilius rebellium presumptuosis temeritatibus destinate, volumus quod 
attentius, prudenter et mature Iiijs, que licent et expediunt hijs diebus, et que in recessu tuo 
tibi expressimus in memoria, recensitis, taliter ordinare studeas facta tua quod fidelium et de- 
Yotorum nostrorum et Ecclesie, quorum aliquibus per literas quas tecum portasti, scripsimus, 
sicut nosti fultus si quando et quoties opus fuerit auxilijs et fayoribus eamdem commissam tibi 
provinciam depressis rebellium et tiramnorum temeritatibus et insolentijs, per teque vitatis eorum 
fraudulentis astutijs, malitijs ct blanditijs valeas, assistente tibi divina gratia, utiliter et feliciter 
gubernare. 

Datum Avinioni, quinto kalendas augusti, pontificatus nostri anno septimo. 



LXXI. 

134 Ij 10 octobris. 
Ex codem tomo Codicis diplomatici bonotiiensis, num. XLI. , c. 714 r. 

Benedictus episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio magistro Philippo de Antilla, priori 
ecclesie sancti Petri Scaradij florentini, capellano nostro, provincie Romandiole rectori, salutem 
et apostolicam benedictionem. 

De te non suflicimus admirari, quod gentem armigeram quam pridem dilectus filius Thadeus 
de Pepulis, juris civilis professor, gerens administrationem jurium nostrorum fiscalium in civitate, 
comitatu et districtu bononiensibus, ad provinciam Romandiole pro rebellibus eiusdem provincie, 
ad nostram et Ecclesie romane obedientiam reducendis, antequam tu provinciam intrares eamdem 
non inmodico numero miserat, revocari contra consilium et persuasiones fidelium eiusdem pro- 
vincie, ac in eiusdem Thadei displicentiam, licet nostras tibi ne ad hoc sic repente ac inconsulte 
prorumperes, destinavimus littcras, procurasti, propter quod rebelles predicti et tiramni dicte pro- 
vincie invasores et occupatores iniuriosi et temerarij iurium bonorum et honorum nostrorum et 
Ecclesie predicte currum ascendentes elationis et superbie, contra nos et ipsam Ecclesiam ac fideles 
ipsius audacius et perniciosius solito sue malignitatis conatus exercent provincia, et fidelibus pre- 
dictis remanentibus, sicut displicenter percepimus in maiori turbatioue quam ante; quod grave 
non indigne gerimus et molestum presertim cum dictus Tadeus magnas pro missione dicte gentis 
expensas ex quibus nullus fructus propter revocationem eamdem collectus extitit, subisse dicatur, 
et ex facti evidentia ac ex hijs que referuntur ab aliquibus tua partialitate, nobis et Ecclesie ac 
fidelibus eisdem nociva non modicum, nunc valeas excusari. Rursus dilectum filium Ludovicum 
de Monte, archipresbiterum sancti Patritij imolensis diocesis, jurisperitum, qui diutius in eadem 
provincia oflicialibus et fidelibus nostris assistens, ut accepimus, fideliter et constanter pro con- 
servatione bonorum iurium et honorum Ecclesie laboravit ad reprimendas calliditates et astutias 



SPECTANTIA AD PBOFES80RB8 JURI8 CIVILIS 137 

tiramnorum quarum habere dicitur notitiam se studijs sedulis impendebat, ab officio quod sibi 
Telut iideli, utili et probato, ut fertur, dilectus filius Stephanus Bernerij, dicte provincie thesau- 
rarius, duni officium vicerectoris in ipsa provincia gereret, committendum providerat, tu absque 
causa rationabili ac ignominiose pro tue voluntatis libito amovisti, alium in eodem officio depu- 
tando, sicque super hijs et alijs te gerendo quod status dicte provincie, qui ante tuum adventum 
ad eam per missionem dicte gentis non parum prosperari sperabatur, verisimiliter deterioratus 
est non modicum, et timetur, nisi provideatur aliter, damnis non reparandis faciiiter subijci et 
iacturis. Ideoque quid te deceat et tibi expediat prospiciens diiigenter actus tuos taliter corri- 
gere ac dirigere non desistas, quod nos aliud super hijs agere quod deesse nequibit procul 
dubio nisi aliter prosperari audiverimus statum eiusdem provincie non cogamur, super quibus 
nobis rescribere poteris si et quando cognoveriB oportunum. Prefatum autem Ludovicum ad offi- 
cium predictum restituas, nisi forsan causa rationabili amotus ab illo fuerit, quam nobis non 
differas intimare. 

Datum Avinioni, sexto idus octobris, pontificatus nostri anno septimo. 



LXXII. 

1342, 21 malL 

Ex tom. LXIII. p. I. Codicis diplmn. bonon., n. II., c. 5. 

Clomens episcopus, servus servorum Dei, dilectis filijs nobili viro Thadeo de Pepulis, gerenti 
administrationem jurium nostrorum fiscalium in civitate, comitatu et districtu bononiensibus, ac 
Communi, Universitati et Populo bononiensibus, salutem et apostolicam benedictionem. 

In precelso throno divini culminis sapientie altitudo, sublimitas potentie ac prudentie ple- 
nitudo consistunt, et qualiter dispositione superna detur esse rebus, mutentur et varientur crea- 
turarum conditiones et status aliaque gratiarum munera ineffabili providentia dispensentur, humani 
non capiunt intellectus. Supernus namque conditor in onmipotentia sua admirabilis dixit, et facta 
sunt, et que ipse voluit sunt creata et perfecta, habens tamquam ille, qui cuneta palmo concludit, 
ad singula potestatem, quandoque facit fortem ex debili, ot nonnumquam ponit humiles in sublimi, 
ac sacrosanctam Ecclesiam catholicam, quam sibi charitatis inseparabilis dulcedine copulavit, 
salubriter dirigit et gubernat. Nuper siquidem felicis recordationis Benedicto papa XII. prede- 
cessore nostro, sicut Domino placuit, ab hac luce subtracto, venerabiles Fratres nostri Episcopi, 
Presbyteri et Diaconi sancte romane Ecclesie Cardinales, de quorum numero tunc eramus, pro 
futuri substitutione romani Pontificis convenientes in unum, Sancti Spiritus, ut moris est, gratia 
invocata, quasi per inspirationem ipsius in nos, sicut divine clementie placuit, vota sua poncor- 
diter direxerunt, nos ad conscendendam speculam apostolici culminis, et subeundam gravissimam 
totius orbis regiminis sarcinam eligentes. Yerum cum ad tante dignitatis apicem obstupemus 
assumi, eo quod impotentie nostre humeri ad tantum onus non sufficerent supportandum, tandem 
sperantes in illo, qui reddit suave jugum suum et onus leve illa portantibus patienter, ad ipsorum 
Fratrum instantiam, votis acquievimus eorumdem, et colla nostra submisimus humiliter jugo apo- 
stolice servitutis, et subsequenter benedictionis et coronatiouis nostre solemnia juxta morem in 
personis felicis memorie romanorum Pontificum predecessorum nostrorum hactenus observatum 
suscepimus, ad gratiarum fontem de cujus accipiunt plenitudine universi, ad pastoris videlicet 
eterni clementiam in humilitatis spiritu recurrentes, ut ipse non juxta nostrorum meritorum exi- 
gentiam, sed secundum sue superabundantiam pietatis debilitati nostre sic tribuat roboris fulci- 
mentum, quod suseeptum onus ad laudem sui nominis, Ecclesie universitatis honorem et statum, 
salutem et tranquillitatem fidelium, ipso cooperante, deferre, ac in populis sollicitudini nostre cre- 
ditis quarumlibet dissensionum ex cis amputata materia, ministrare bonum pacis, ad que nostra 
summe aspirat intentio, valeamus : sollicitudine itaque publice administrationis assumpta, et plena 
de vobis concepta fiducia quod ad supportandum tanti oneris molem in charitate illius qui vos 
optat celestis regni fore consortes, fideles eritis adjutores, universitatem vestram hortantes in 
Domino Jesu Christo, vobisque nihilominus per apostolica scripta mandamus, quatenus, sub 

TOM. II. 18 



138 MONUMENTA 

timore Domini dirigentes vestras continuis studijs actiones, letificetis exhibitione filialis devotionis 
et reverentie mentem vestram, de nostra et apostolice Sedis benevolentia confideutes quod vos 
tamquam devotos filios intendimus prosequi gratia et favore. 

Datum Avinioni, xij kalendas junij, pontificatus nostri anno primo (0. 



LXXIII. 

1342, 12 iuliu 
Ex eiusdem codicis parte I., n. IX., c. 49 r. 

Clemens episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro Tliadeo de Pepolis, legum 
doctori, civi bononiensi, gerenti administrationem jurium fiscalium ad nos et romanam Ecclesiam in 
civitate et comitatu et districtu bononiensibus spectantium, salutem et apostolicam benedictionem. 

Dudum per felicis recordationis Benedictum papam xij, predecessorem nostrum, reconcilift- 
tione dilectorum filiorum universitatis Populi et Communis civitatis, comitatus et districtus bono- 
niensium ad nos et Ecclesiam romanam spectantiuni, qui serpentina deceptione seducti, ab ejus- 
dem Ecclesie devotione desierant, sub certis modis, formis, conventionibus et conditionibus in 
literis prefati predecessoris inde confectis, contentis plenius et expressis recepta, volens prede- 
ccssor prefatus regimini comitatus, civitatis et districtus predictorum utiliter et salubriter provi- 
dore, venerabili fratri Beltramino bononiensi tunc cumano episcopo, quem ad civitatem, comitatum 
et districtum predictos super ratificatione contentorum in predictis literis per eura a prefatis 
Universitate, Populo et Communi nomine predecessoris et Ecclesie romane predictorum recipienda, 
et nonnullis alijs agendis et expediendis, ibidemque in literis commissionum sibi per prefatum 
predecessorem factarum super his exprimuntur, transmisit committendnm, providit per suas literas, 
et mandandum, ut postquam possessio, et quasi, civitatis, comitatus et districtus et aliorum jurium 
predictorum juxta tenorem et formam literarum ipsarum confectarum, ut premittitur, super rc- 
conciliatione jam dicta, esset prefatis predecessori et Ecclesie romane, seu persone vel personis 
quam vel quas ad id duceret deputandam vel etiam deputandas, plenarie restituta ; et ratificatio 
omnium et singulorum contentorum in ipsis literis, salvis tamen certis suppletionibus contentis 
in alijs ipsius predecessoris literis, existeret subsecuta, per cujus fidelitatem et circumspectam 
prudentiam sperabat civitatem, coraitatum et districtum predictos in statu pacifico et cultu justitie 
posse regi, et maxirae quia dictus populus reputabat de tuo regimine se contentum, administra- 
tionem plenariara jurium et bonorum ad eamdem romanam Ecclesiam in civitate, comitatu et 
districtu predictis pertinentium per te gerendam et exercendam nomine ac vice predecessoris 
et Ecclesie predictorum usque ad triennium auctoritate apostolica concedere procuraret, sacra- 
mento fidelitatis et receptione ipsius a Potestate et Capitaneo, quando Bononienses per Capita- 
neum regi vellent, a ceterisquo oflficialibus et civibus civitatis ejusdem, nec non dominio ac mero 
et mixto imperio, jurisdictione, census constitutione, et mittendorum equitum ad servitium ejusdem 
Ecclesie obligatione ac oflSeialium ad jurisdictionem hujusmodi vice et nomine ipsius romane 
Ecclesie exercendani, et administrationis jurium et bonorum Universitatis ejusdem per Commune 
ac Populum bononienses nominandorum, et per ipsam Ecclesiam eligendorum, ponendorum, con- 
stituendorum, sive deputandorum electione, positione, constitutione seu deputatione faciendis, et 
alijs juribus universis in civitate, comitatu et districtu predictis eidem romane Ecclesie conipe- 
tentibus, secundum quod in dictis literls super predicta reconciliatione , ut prefertur, confectis 
plenius continetur: salvis semper et illesis permanentibus et integraliter apud Ecclesiam rema- 
nentibus supradictara , que omnia , ut premissum est , prefatis literis factis super reconciliatione 
jam dicta plenius continetur. Preterea voluit predecessor predictus quod idem episcopus a te 
sub forma , que sequitur, fidelitatis reciperet juramentura : « Ego Thadeus de Pep\dis juro quod 
ah hac hora in antea fidelis et obediens ero beato Petro principi apostolorum et sanctissimo patri 
domino meo, domino Benedicto pape xij, ejvsque successoribus canonice intrantibuSj sancteque apostolice 

(l) Ex Reg. VT. anni I. ; Epist. de covonafione, psg. 76, fol. 4 r. 



SPECTANTIA AD PR0FE880RES JURIS CIVILIS 139 

rotnane Ecclesie; non ero in consilio aui consensu vel fado quod vitam perdant aut inembrutJi, aut 
capiantur mala captione; consilium, quod mihi credituri erunt per se aut per Nuncios suos sive per 
literas, ad eorum damnum, me sciente, nemini pandam etc. ». Sane, cum prefatus episcopus, forma 
literarum ipsius predecessoris sibi directarum super his in omnibus observata, tibi dictum ofScium, 
auctoritate predicta duxerit usque ad triennium concedendum, itaque illud a te reverenter susce- 
ptum exercueris, sicut intelliximus, fideliter et prudenter, nos sperantes quod in eodem regimine, 
si tibi committatur ulterius, te laudabiliter, cum vir peritus et circumspectus existas, imposterum 
gerere ad honorem Dei ac nostrum et ejusdem Ecclesie nec non quietem et pacem bononiensis 
populi procurabis, tibi dictum ofScium, modo et forma quibus tibi per prefatum episcopum vice 
ac nomine dicti predecessoris et ejusdem Ecclesie romane concessum, ut prefertur, extitit, a fine 
dicti triennii jam instantis usque ad tres annos ex tunc continue subsequentes, auctoritate apo- 
stolica tenore presentium concedimus, sub retentionibus et conditionibus supradictis. Ita tamen 
quod antequam hujusmodi officium pro tempore quo illud tibi de novo concedimus, incipias 
exercere, aut eidem te immisceas quoquomodo, dictum juramentum fidelitatis juxta formam pre- 
missam in manibus dilecti filij Rectoris Romandiole, vel alterius ab eo super hoc specialiter de- 
putandiy non sui ratione officij sed auctoritate apostolica, nostro et Ecclesie romane nomine reci- 
pientis, prestaro corporaliter tenearis: super qua quidem prestatione confici volumus publicum 
instrumentum tuo sigillo munitum, formam dicti juramenti et tenorem presentium de verbo ad 
verbum continens, quod nobis infra quadraginta dierum spatium post ejusdem prestationem jura- 
menti per proprium nuncium destinare procurcs. Rursus quia desiderijs optamus intensis Populum 
civitatis, comitatus et districtus predictorum, velut nostrorum et Ecclesie memorate peculiarem, 
in cultu pacis et justitie sub nostris et ipsius Ecclesie fidelitate et obedientia, nec non ecclesias 
et personas ecclesiasticas civitatis, comitatus et districtus predictorum in suis juribus et liberta- 
tibus confoveri, discretionem tuam attentius exhortamur, tibique mandamus expresse quatenus 
ut votis nostris in hac parte, sufi^ragante divina gratia, satisfiat, sic circa hec prudeuter et pro- 
vide studiosis et fidelibus sollicitudinibus elabores, quod praeter perennis mercedis premium, quod 
inde mereri poteris, nostram et Sedis ejusdem gratiam tibi vendices non indigne. 
Datum Avinioni, quarto idus julij, pontificatus nostri anno primo (0. 



DE THADAEO PEPULO. 

APPENDIX MONUMENTORUM SUMMARIE DP^SCRIPTORUM. 

Quoniam in Thadaei Pepuli vita, quae in praecedenti tomo occurrit, plures apo- 
stolicas literas ad ejus et gesta et imperium spectantes daturos nos in Appendice pol- 
liciti sumus, obligatam fidem liberare aggredimur; et ita quidem, ut uberiorem etiam 
monumentorum illius temporis copiam exhibeamus. Hujusmodi historiae particulam, 
quae non mediocris est momenti, illustrare et ignotis hucusque monumentis firmare 
opportunum duximus, non modo quia rem ipsam pcnitus noscere jucundum et utile 
est, sed etiam quia cum Universitatis ejusque non paucorum professorum, de quibus 
post Thadaeum scripsimus, historia magnam habet conjunctionem. Ad rem autem e 
voto perficiendam fatemur ingenue profuisse nobis magnopere quao vir clarissimus 
Ludovicus Montefani Caprara, iurisconsultus eximius, et bibliothecae Instituti scientia- 
rum ab immortali Benedicto XIV. praefectus, pro adornando eiusdem bibliothecae in- 
dice summo labore summaque industria collegit. Et ne tot apostolicae literae, quae 
longissimae saepenumero sunt, magna fortasse legentium molestia una jungerentur, 

(1) £x Reg. I com. epist. 1785. 



140 MONUMENTA 

plerasque ita contraximu8, ut ea, quae scitu digna iisdem eontinerentur, aceurate expo- 
neremus ; quae vero abundarent, relinqueremus. Ipsa, quantum licuit, epistolarum verba 
retinenda duximus, quae si non elegantiam, majestatem certe gravitatemque haud exi- 
guam praeseferunt, et praeterea excerptis ipsis majorem quodammodo fidem conciliare 
videntur. Omnia autem hausimus partim ex Codice Diplomatico civitatis Bononiae (^), 
de quo in additamentis in primo huius operis tomo, pag. 276 locuti sumus, partim ex 
altero, qui inscribitur Catalogus veterum monumentorum botwniensium^ quique auctorem 
habet Philippum Antonium Ronconium, iurisconsultum pisaurensem, secretioris vaticani 
tabularii olim custodem (^). Rem totam exordimur a literis Benedicti XII. , quas graves 
admodum et minaces Bononiensibus perscripsit, postquam nec hortationibus nec precibus 
ad officium eos revocari potuisse intellexit: 

Benedictus episcopuSj servus servorum Dei^ dilectis filijs Comtnuni Bononiensi, spi- 
ritum Consilij Sanioris. 

Monet ut ad bonam frugem rcvertant, ac praeteritorum criminum veniam humi- 
liter poscant, alioquin graviores poenas ipsis minatur. Datum Avinioni XI. kal. novem- 
bris, anno II. (^) 

Cum nihil adhuc profecisset Pontifex, initio insequentis anni, hoc est MCCCXXXVII., 
contra Bononienses processum instituit, in quo late et difFuse initium, progressus et 
consumatio eorumdem rebellionis contra sanctam Sedem una cum poenis appositis, et a 
potestate pontificia latis, per extensum continentur: et ut ejusdem aliqua habeatur 
notio, operae pretium fuerit dictum processum summatim, prout sequitur, expendere. 
Bononienses postquam in publico Consistorio fassi fuerant coram Johanne XXII. suam 
antiquam subjectionem erga sanctam Sedem, in unum postea congregati, et de more, 
generali praehabito Consilio, subjectionem eamdem evertere non dubitarunt. Ilostiliter 
igitur agentes, Bertrandum ostiensem et veliterensem episcopum in civitate Bononiae 
Legatum commorantem, una cum ejus familia et curia in castro per eum constructo 
et sito infra Communitatem praedictam, per decem dies obsederant, nunc bellicis in- 
strumentis et balistis, nunc lapidibus praedictum castrum expugnare tentantes, nunc 
vero, ruptis aquaeductibus igneque posito in aliquibus fortalitiis dicti castri, ut Legatus 
cum gente sua fame periret, fovea seu fossata facta, adversus alloquentes vel victualia 
Legato ferentes rigorosis poenis adjectis, alta voce proclamabant : « Moriatur Legatus, 
et illi de Lingua Occana », fere ut vix datum fuerit Legato festinanter e castro ac 
a civitate recedere. Tempore obsidionis Oliverius Berardi , miles maresciallus geiitis 
Ecclesiae ejusque officiales in eorum palatio prius aggressi, postea depraedati, et tan- 
dem in vinculis et compedibus ferreis constricti ac ab eorum officiis amoti fuerant. 
Bertrandus archiepiscopus ebredunensis , Petrus mirapiscensis et Bertrandus Bononiae 
episcopus, cum Abbatibus Nonantulae et sancti Stephani Bononiae, nedum depraedati 
verum etiam coacti episcopale palatium incendio suppositum, castra episcopatus et ec- 
clesiasticos omnes depraedatos sub oculis cernere. Inter caeteros Abbas nonantulanus 
usque ad femoralia nudatus, carceribus detentus est, et Bertrandus de Glar, qui epi- 
scopi famiHaris erat, occisus, evisceratus, per frusta concisus, carnibus ejus projectis 



{{) Mofiumenta ciritatis Bonottiae inBihWoihecs^JJni- ex secretioris raticani tahularii codicibus nunc primum 

yenitatis Bononiensis. eruta ac summatim recensita studio ac labore Ph, Ant. 

(2) Romanorum pontificum atqite imperatormn epi- Roncotii, (In Bibliotheca UnivetBitatiB Bononiensie cod- 

stolaeacdiploniatafqHibusceleberrimaniBononiamurbem mss. n. 317). 

eiusque cives eximiis honoribus ac privnegiis decorarunt, (3) Vide 8ub num. LIX. , car. 97. 



8PECTANTIA AD PROFESSORES JURIS CIVILIS 141 

et canibus in escam datis, usquequo tandein furore damnabilis indignationis iidem bo- 
nonienses accensi, devictum castrum Legati magnis quidem expensis romanae Ecclesiae 
aedificatum funditus sunt demoliti; et postea in civitatem et districtum, jam liberatis 
a carceribus pluribus homicidiariis et maleficis hominibus, ad civitatem bannitos et 
hostes romanae Ecclesiae, marchiones nempe Estenses cum eorumdem stipendiariis Bo- 
noniam introduxerunt. Idcirco quemadmodum ultimis diebus pontificatus Johannis XXII. 
nil fieri potuit, ita Benedictus XII., ejusdem successor, praemissis necessariis monitio- 
nibus et in irritum cessa expeditione Archiepiscopi ebredunensis, de Fratrum consilio 
monet Defensorem populi, Potestatem, Capitaneum, Consules, Consiliarios, de quibus 
omnibus in hac eadem litera nomina habentur, ut infra duorum mensium spatium in 
pristinum statum omnia reducant, et tandem aliquando in manibus episcopi florentini, 
vel imolensis, provinciae Romandiolae Rectoris, in pacificam possessionem civitatis, co- 
mitatus et districtus sanctam Sedem restituant, sub poena majoris excommunicationis et 
interdicti, quorum ne valeant ignorantiam allegare, praescribitur in eodem processu 
modus eos citandi, qui fuit contra omnes singularibus nominibus vocatos et in eodem 
processu contentos (^). Datum Avenione IV. non. januarii ann. III. 

Nomina eorum, qui in apostolico processu citantur: 

Franciscus, episcopus cenetensis, Alamannus de Opicis de Luca, iniles, Thadaeus 
de Pepulis, leguin doctor , Johannes et Jacobus, ejus filii , Johannes de Pepulis, frater 
dicti Thadaei , Comes de Pepulis, ejus filius, Lippus de Pepulis, Bornius de Sama- 
ritanis et Raynerius ejus filius, milites , Bitinus de Samaritanis , Brandalisius de Goz- 
zadinis, iniles et legum doctor, Calorius Bartholuccius , Carlinus de Gozzadinis, Paulus 
de Liazariis , doctor decretorum , Franciscus de Liazariis , legum doctor , Macagnanus 
de Azzoguidis, antiquior, legum doctor, Thomas de Formaginis, legum doctor, Petrus de 
Bompetris, logum doctor , Jacobus de Buttrigariis, legum doctor , Bartholomeus et Lau- 
rentius de Buttrigariis, legum doctores, Bonincontrus, filius Johannis Andreae decre- 
torum doctoris, Ferrinus de Galluciis, miles, Colatius et Bechadinus de Beccadellis, 
Mazarellus de Cuzano, Dinarellus de Gisleriis, Carhnus de Gisleriis, Michael et Ja- 
cobus de Argelata, Philippus de Asinellis, miles, Raynerius de Odofredis, miles, Ni- 
colaus de Sala , Bonromeus de Suricis , Dinarellus de Thebaldis , Maghinardus de Pri- 
madiciis, Bertus de Bazaleriis, Bazalerius quondam Nicolai de Bazaleriis, Jacobus de 
Cazanimicis, Albertus, alias dictus Delbruza, de Cazanimicis, Guiduccius de Rampo- 
nibus , Fulco de Borellis , Paulus et Laurentius de Bonacaptis , Blancalinus Jardinus , 
Brintinus Blanchus, Bertus et Jacobus de Blanchis, Tifolus de Galluciis, Gilinus et 
Gardinus de Papazonibus, Passipauper de Passipauperibus , Franciscus de Guastavil- 
lanis , Zacharias de Tinathis et Muzolus de Tinathis , Jacobus de Dalphinis , Xerius de 
Dalphinis, Salvaticus de Dalphinis , Branchinus de la Cavezas, Franciscus de Benti- 
voliis, Bentus de Bentivoliis, Jacobus de Bentivoliis, Muzolus de Baldovinis, Cardu- 
cius et Laygonus de Basacomatribus , Bertus et Petrus de Basacomatribus , Donnus de 
Pretis , Thomas de Carneleva ahas de Pretis , Guiducius de Pretis , Mattheus de Pretis , 
Betinus de Clarissimis, Franciscus de Claris, Antonius, Nicolaus et Tazolinus de Al- 
bergatis, Berthucius de Prendipartibus, Minus de Garisendis , Nutus de Ticiis , Bertus 
de Ursis, Jacobus, Bertus et Ferrantes de Ferrantis, Thadaeus et Paulus de Bom- 






(1) Vide Bub nura. LXV. , car. 108 et «eqq., et etiam in cit. Cod, dipl,y vol. 80, num. LXXI-LXXXIII. , et 
vol. 81 num. I-VII. , nec non in Ronconi, op. cit. , vol. I. , c. 277-302. 



142 MONUMENTA 

barone , magister Julianus de Preuntis , medicus, Fulco de Tencarariis, Paulus Masi, 
Nicolaus de Burellis, Nicolaus de Magnanis, Jacobus de Magnanis, Guido et Nannes de 
Scanellis, Bunasellus de Bunasellis, Franciscus et Jacobus Mascaronis, Thomas Tan- 
credi, Thorellus de Thorellis, Paulus et Nicolaus de Zambeccariis , Bartholomeus , 
Johannes et Fulco de Zapolino, Jacobus et Blasius de Unzola, Bartholomeus et Petrus 
de Sancto Alberto , Paulus de Albirolis , Benvenutus de Ticiis , Jacobus, Franciscus et 
Petrus de Manzolino, Bertucius de Pavanensibus, Jacobus et Berthinus de AngeHnis, 
Sandrus de Sancto Petro, Bertus de Serravalle, Jacobus et Pavolinus de Canonicis, Paulus 
et Petrus de Octobonis, Petrus Rubeus et Nicolaus de Albirolis, Thomas de Bagnarola, 
Rombolinus et Corsus de RomboUnis, Facius, Berthus et Bartholomeus de Bonromeis, 
Johannes de Baratheriis, Franciscus de Mezavillanis, Simon de Sperzonatis. 

Archiepiscopo mediolanensi. 

Quod praedictum processum publicet in civitate Mediolani. Datum ut supra (IV. 
nonas ianuarii, anno III. (^)) 

Archiepiscopo Ravennae. 

De eadem re et sub eadem data^^). 

Florentino et imolensi episcopis et Rectori provincie Romandiolae. 

Quod processum praedictum in suis dioecesibus et provincia publicent, et quatenus 
secure publicatio ejusdem fieri nequeat in civitate Bononiae, in vicinioribus locis id 
agatur, quodque tandem possessionem civitatis, comitatus et districtus bononiensis re- 
cipiant nomine Ecclesiae romanae teneant. Datum ut supra W. 

Communiy Universitati et Populo civitatis nostrae bononiensis. 

Paulus de Liazariis, decretorum magister, Machagnanus de Azzoguidis et Petrus 
de Bompetris, legum doctores, oratores et nuncii atque concives Bononiae, una cum 
Rolando quondam Johannis de Fantucis, s^rndico, procuratore et nuncio speciali ejusdem 
civitatis, supplices et humillimas in publico consistorio domino Papae porrexerunt preces 
pro impetranda venia criminis laesae majestatis a Bononiensibus contra apostolicam 
Sedem paulo ante commissi. Quapropter, recognitis prius actis, gestis, promissis, pactis 
et factis ab iisdem supradictis oratoribus, summus Pontifex ad perpetuam rei memo- 
riam quasdam apostolicas literas ex benignitate et ingenita misericordia et clementia 
concessit , quarum plena executio ne in ancipiti remaneret , eosdem oratores certiores 
fecit, pro implemento conditionum ab eisdem Communitatis nomine promissarum, Bo- 
noniam missurum magistrum Guigonem de Sancto Germano, notarium, et apostolicae 
Sedis nuncium, coram quo omnes adimplendae erunt conditiones et promissa pacta ac 
ab illo deinde honorum, dignitatum et absolutionis obtinenda reintegratio. Datum Ave- 
nione, secundo idus octobris, anno quarto W. 

Magistro Guigoni de Sancto Germano, notario nostro, apostolicae Sedis nuncio. 

In hac epistola Nuncius fit certior inter caetera privilegia Bononiensibus concessa, 

alterum versari in eo quod iidem Bononienses in Potestatem, Capitaneum, Defensorem, 



(1) Ronconi , op. cit. , vol. I. , c. 289 r. (3) Loc. cit. , c. 239 v. 

(2) Loc. cit., c. 239 r. (4) Loc. cit., c. 239 v. e 240 r. 



SPECTANTIA AD PKOFESSOKES JURI8 CIVILIS 143 

Conservatorem vel Confalonerium ejusdem civitatis, tres cives qualibet vice pro sin- 
gulis hujusmodi dictis officiis nominare possint; ea tamen conditione ut electio ad di- 
ctam sanctam Sedem pertineat: et in casu quo nominatae personae Papae non pla- 
cuerint, aliae tunc sint ab eadem Communitate nominandae; dummodo tamen Potestas 
et Capitaneus per sex menses eligantur, et eorum quilibet juramentum fidelitatis prae- 
stet: super quibus omnibus decernit Pontifex Nuncium acturum juxta formam cujusdam 
literae apostolicae, quae circa praesentem versabatur materiam. Datum Avenioni, ut 
supra (^). 

Commtmi Bononiae. 

Quod benigne dictum Nuncium recipiant, et de octo florenis auri quolibet die eum 
provideant. Datum ut supra (^). 

Redori Provinciae Bomandiolae. 

Quemadmodum juxta conventa inter Papam et Syndicum Bononiae pactum fuerat 
quod, secuto obitu Potestatis vel Capitanei, tunc pro residuo temporis eorumdem offi- 
cialium nominatio, non ratione officii, sed auctoritate apostolica, Rectori provinciae Ro- 
mandiolae competeret, ita demandetur ei ut juxta formam in literis apostolicis con- 
tentam agat; dummodo praedictorum officialium nominatio ad sex menses, praevio 
juramento, per eum fiat, nuUa penitus recepta mercede. In fine autem hujus epistolae 
idem Rector provinciae certior fit de adventu Nuncii apostolici ad civitatem Bononiae. 
Datum ut supra (^). 

Excerpta ex apostolica ejusdem Benedicti XII. Constitutione : 
Ad gremium sanctae Sedis cives bononienses redire cupientes, ad Curiam denuo 
praedictos oratores et Rolandum Fantuzzi, eorum syndicum et specialem nuncium, le- 
gaverant, qui in consistorio publico pro venia commissorum excessuum et absolutione 
excommunicationis incursae humiliter supplicantes , praemissis variis pactis et promis- 
sionibus hinc inde conventis, prout petierant et exoptaverant, hujusmodi grave negotium 
ad finem perduxerant. 

Haec est summa praefatae apostolicae Constitutionis ; at quia plura pacta hujus- 
modi reintegrationis praecesserant, operae non inutilis pretium erit singillatim ea omnia 
indistincte in eadem apostoHca Constitutione contenta ( retenta tamen methodo ibi ser- 
vata) reducere ad capitula, quae erunt sequentia: 

Primum capitulum promissum et juratum, prout ea omnia alia fuerunt, consistit 
^ in eo quod Rolandus de Fantuziis in consistorio , prout fecerat , fateatur dominium 

civitatis, comitatus et districtus Bononiae ab antiquo tempore, una cum mero et mixto 
^ imperio, ad sanctam romanam Ecclesiam pertinuisse ac pertinere. 

^^ II. Quod Bononienses Papam et sanctam romanam Ecclesiam in dominum reco- 

gnoscant. 

III. Reintegratio sanctae Sedis in pleno dominio et mero et mixto imperio una 

cum traditione clavium civitatis, quae in consistorio publico quoque traditae fuerant. 

'-^ lY. Quod actus tradendae possessionis fiat in manibus cujuscumque personae a 






(1) Loc. cit., c. 240 r. e t. (3) Loc. cit. , c. 241 r. 

(2) Loc. cit., c. 240 t. 



144 MONUMENTA 

sancta Sede destinandae , cum praefixione termini ad ratificandum, usque nempe ad 
medietatem proximae quadragesimae. 

V. Consistit in juramento non recipiendi Ludovicum de Bavaria, neque eum in 
imperatorem recognoscendi , nec etiam aut ei aut aliis Ecclesiae romanae rebellibus 
ingressum in civitatem Bononiae permittendi absque expressa licentia sanctae Sedis. 

VI. In juramento praestando super fidelitate ab eodemet Syndico, prout in publico 
consistorio praestitum fuit. 

YII. Consistit in formula juramenti per singulares cives praestandi, quae ibi in- 
serta habetur. 

VIII. Quod omnes ejusdem civitatis, comitatus et districtus juxta traditam formam 
jurent. 

IX. Quod ligas aut confoederationes Bononienses numquam faciant cum hostibus 
sanctae Sedis; sed immo cum hostibus hostes, et cum devotis romanae Ecclesiae amici 
eorumque fautores et defensores, Bononienses existant. 

X. Quod in subsidium romanae Ecclesiae vel cujuscumque loci eidem sancte Sedi 
immediate subjecti, Bononienses debeant praestare auxilium ducentorum armatorum ho- 
minum per tres menses quolibet anno usque ad septuaginta milliaria longe a civitate Bo- 
noniae; nisi tamen eadem civitas obsessa foret, aut hostes contra eam insidias molirentur. 

XI. Quod injurias et damna Legato, Episcopis mirapiscensi et bononiensi illata, 
emendare debeant juxta ordinationem Annibaldi episcopi tusculani. 

XII. Quod emendatio in praedictum modum quoque fiat eorumdem familiaribus. 

XIII. Consistit in reintegratione ecclesiarum, bonorum et personarum ecclesiasti- 
carum civitatis, comitatus et districtus. 

XIV. Expulsos a civitate motivo partialitatis et non ratione delicti, reintegrandos 
fore in libertate et bonis, etiamsi publicatis ; dummodo tamen iidem expulsi ad patriam 
redeuntes, vectigalia ut alii cives solvant, mandatis civitAtis pareant ac in eorum 
congressu jurameutum fidelitatis favore sanctae Sedis praestare non recusent. 

XV. Quod tam expulsis, quam cuicumque personae civitatis, comitatus et distri- 
ctus damna illata emendent. 

XVI. Statuta vel praefatis capitulis contraria vel ecclesiasticae hbertati opposita 
vel occasione rebellionis facta, revocentur, et ab actis sivc cartulariis deleantur. 

XVII. Quod si contigerit vel Papam vel Legatum apostolicum in eadem civitate 
residere, tunc, ultra consuetam et antiquam jurisdictionem quam romani Pontifices 
ubique locorum ubi cum roniana Curia residere solent, per eorum officiales vel Le- 
gatum libere exercent, tam idem Papa quatenus resideat, quam Legatus Bononiae in 
ejus absentia, debeant inter cives Bononiae in Potestatem et Capitaneum eligere quos- 
cumque voluerint absque ulla communitatis ejusdem intelligentia et nominatione. 

XVIII. Quod quolibet anno in festo sanctorum apostolorum Petri et Pauli Bono- 
nienses seu eorum communitas solvere debeant censum octo millia florenorum auri boni 
et legalis ponderis de Florentia, sub poena contra Potestatem et alios officiales civi- 
tatis in casu contraventionis infra tres menses excommunicationis ipso facto, incurrendae, 
et in casu ulterioris contumaciae aliorum trium mensium, sub poena interdicti et suspen- 
sionis Studii generalis omniumque aliorum privilegiorum ; et tandem, durante adhuc 
contumacia, sub poena privationis generalis Studii ac omnium praerogativarum ac be- 
neficiorum ecclesiasticorum eisdem Bononiensibus competentium. 

XIX. Quod non ex eo quod census solvitur et ducentorum armatorum hominum 



8PECTANTIA AD PEOFES80BE8 JURI8 C1VILI8 145 

Bubsidium promittitur, sancta Sedes teneatur propriis expensis civitatem Bononiae de- 
fendere, nec ex his jus aliquod intelligatur eidem civitati translatum ; sed quod immo 
Communitas et Populus bononiensis remaneant et existant sub protectione apostolicae 
Sedis. 

XX. Quod ratificatis intra praefixum tempus praefatis capitulationibus, ac tradita 
seu restituta sanctae Sedi possessione dominii, Communitas nominare possit tres personas, 
quarum una a sancta Sede in Potestatem Bononiae sit eligenda, dummodo tamen no- 
minata persona eidem sanctae Sedi grata sit, et quatenus non nova fieri debeat nomi- 
natio: et addito quod hujusmodi officium de semestri in semestrem, quoad personam 
illud exercentem, renovari debeat; et si casus evenerit, mortis nempe Potestatis ante 
semestrem, tunc Rector pro tempore provinciae Romandiolae, non ratione officii, sed 
auctoritate apostolica sibi commissa, jus eligendi intra tres nominandas personas ha- 
beat, praestito semper a quocumque Potestate juramento Potestariae officium nomine 
romanae Ecclesiae exercendi. 

XXI. Idem agatur in electione Capitanei, quatenus a Capitaneo gubernare Boiio- 
niensibus placuerit. 

XXII. Quod pro pacifico et utili statu Universitatis deputetur persona idonea, 
provida et Ecclesiae romanae devota, quae in seditionibus cohibendis et in libertate 
ac bono conservando regimine, fideliter agat, quaeque appelletur Defensor vel Conser- 
vator aut Confalonerius Bononiae. In electione hujusmodi servetur forma nominationis 
trium personarum , et juxta praescripta in cap. XX. et XXI. nominatus in Confalo- 
nerium ad placitum sanctae Sedis eligatur, et ad biennium et non ultra; eoque amoto 
ab officio, nemo ei obediat ; et eo decedente, iterum fiat nominatio. Idem Confalonerius 
juramentum praestet regendi et administrandi nomine sanctae Sedis. Eidem Confalo- 
nerio pro tempore non competat facultas expellendi aliquem a civitate, aut jus aliquod 
exercendi in eis quae ad Potestatem seu Capitaneum pertinent. Tandem hujusmodi 
officium, de consensu tamen Communitatis, arbitrio sanctae Sedis evelli et destrui possit. 

XXIII. Quod eidem communitati nominatio competat minorum officialium , dum- 
modo tamen quae civitatis sunt, nomine Communitatis, et quae fisci, nomine romanae 
Ecclesiae, administrentur. 

XXIV. Quod super hujusmodi administratione qualibet vice a praedictis officia- 
libus de bene administrando juramentum praestetur, et in hoc distincte promittatur, 
Confalonerium sive Defensorem aut Conservatorem vel Capitaneum civitatis Bononiae 
in nihilum quoad praedicta per eos recognosci. 

XXV. Quod deputentur a Papa quatuor Judices appellationum, qui juxta patrias 
leges judicent, et mercedem accipiant ab eadem Communitate. 

XXVI. Quod stipendiarii, qui ad dictae civitatis stipendia pro tempore assumentur, 
in manibus unius ex Judicibus appellationum praedictorum capitulorum observantiam 
jurent, ea adjecta conditione quod iidem stipendiarii a Papa valeant amoveri et quod 
in hoc casu substitui debeant personae sanctae Sedi gratae et acceptae. 

XXVII. Quod omnino et indistincte ac sine mora, usque tamen ad sanctae Sedis 
beneplacitum, omnia fiscalia exigantur, teneantur et habeantur in hberam administra- 
tionem ejusdem Communitatis, quae tamen ea debeat in civitatis et romanae Ecclesiae 
utilitatem convertere, ac ex ipsis et aKis emolumentis stipendia solvere officialibus, et 
de quibuscumque necessariis et opportunis providere civitatem, comitatum atque di- 
strictum, ad quorum conservationem vel defensionem nihil de proprio sancta Sedes 
erogare debeat. 

TOM. II. 19 



146 



MONUMENTA 



XXVIII. Quod compellantur per comraunitatem intrinseci contradictores praedicta 
capitula observare. 

XXIX. Quod capitula hinc inde conventa solemniter acceptari debeant, convocato 
Consilio generali, ac una simul ratificari infra medietatem proximae futurae quadrage- 
simae, et ad omnia teneri sub poena quinquagentarum marcarum auri. 

XXX. Quod omnia humiliter ab eadem Communitate expetita, rata et grata ha- 
beantur a sancta Sede, quae, praemissa absolutione a poenis incursis, reintegret Bono- 
nienses ad omnia privilegia ex beneficentia apostclica ipsis coUata. 

Hujusmodi Constitutio data fuit Avenione IV. idus octobris, anno quarto (^). 

Magistro Guigoni, apostolicae Sedis Nuncio. 

Superioris Constitutionis apostolicae tenor hic inseritur: ac instructo magistro 
Guigone de iis quae acciderant, demandat ei Pontifex, quod Bononiam se transferat, 
et in casu, quo Coramunitas ratificaverit praefatam apostolicara Constitutionem, omnia 
in eadem contenta exequantur. Datum ut supra (^). 

Eidem: 

Quod possessionem civitatis Bononiae, sive per se sive per alium capiat; et de 
actibus possessionis duo fiant instrumenta, quorum alterum Avenionem transmittat. 
Datum ut supra (^). 

Eodem anno, idibus octobris, dedit Pontifex perhonorificas literas Thadaeo Pepulo, 
quae inscribuntur : 

Benedictus episcopus, servus servorum Dei^ dilecto filio Thadeo de Pepulis de Bo- 
nonia^ juris civilis professori^ salutem et apostolicam henedictionem (^). 

Aquilejensi et Gradensi Patriarchis^ eorumque swffraganeis. 

Quamvis tam publice et solemniter oratores et nuncii Communitatis Bononiae fere 
ad evidentiam demonstraverint ad gremium sanctae Sedis redire velle, et summus Pon- 
tifex ex benignitate apostolica cum eisdem convenerat de triginta capitulis, in registro 
anni quarti epist. LXVI. contentis, vix tamen ad civitatem Bononiae accesso magistro 
Guigone , ut possessionem ejusdem civitatis una cum juramentis fidelitatis reciperet , 
verum facies in totura mutata est. 

Idem enim Nuncius in palatio Communis receptus a Thadaeo de Pepulis, statim 
ac eidera Thadaeo ac Universitati et Populo petiit conventorum ratificationem , ab 
eodem Thadaeo multa minus verecunda et quasi seditiosa verba in responsum habuit, 
quorura sumraa est: Quod tunc irapossibile erat observare ea quae in literis aposto- 
licis continebantur, quodque circa norainationem Confalonerii et officialium, cum jam 
ipse a civitate et populo ad vitam in Conservatorera fuisset electus, intendebat omnino 
in eodera officio perraanere , sequenti dicendi formula utens : « quod eqtius suus in 
tantum ante processerat^ quod non poterat retrocedere ». 

Deinde, quasdam super jam solemniter conventis reformationes proposuit, quae 
praefata triginta capitula raitiora redderent. Nuncius apostohcus civiura simulationes 
et dolos videre sibi visus, per aliquot dies eos fraterne monuit ut ad lumen veritatis 



(1) Loc. cit., c. 241 r., 246 v. 

(2) Loc. cit. , c. 246 t. 



(8) Loc. cit. , c. 247 r. 

(4) Yide eub num. LXIIL, c. 103. 



SPECTANTIA AD PROFE8SORE8 JURIS CIVILIS 147 

redirent ; at postquam intellexit nihil proficere posse, de omnibus certiorem fecit sum- 
mum Pontificem, qui, expectato prius adventu medietatis quadragesimae, promissae ra- 
tificationis termino, ac ulterius aliis pluribus mensibus transactis, tandem comperto tum 
quod Thadaeus pro Conservatore civitatis se gereret tum quod omnes alii officiales in 
eorum officio continuarent , tum demum quod magistri scholarum edocebant, schola- 
resque audiebant, ajentes quod saltem in suburbiis studia fieri possent, completis mo- 
nitorialibus omnibus terminis, in hac apostolica epistola decrevit Thadaeum a nuUo in 
Conservatorem civitatis Bononiae recognosci, ac eamdem civitatem beneficiis, feudis, prae- 
rogativis ac Studio generali privatam intelligi, et dictum Thadaeum, quatenus in ter- 
mino aliorum trium mensium non resipisceret, durioribus poenis fore vexandum. Quorum 
omnium eisdem, de quibus in titulo hujus processus, publicationem demandat. Datum 
Avenioni VI, kal. septembris, anno quinto (^). 

Postmodum instructus fuit alter contra Bononienses processus, qui continet omnia 
quae magister Guigo de Sancto Germano, apostolicae Sedis Nuncius, egerat in ci- 
vitate Bononiae et quae eidem contigerant agendo de reconciliatione juxta formam 
primarum literarum cum Communitate et populo civitatis et districtus bononiensis, ac 
cum Thadaeo de Pepulis et quibuscumque aliis personis. Quemadmodum vero haec 
legalis relatio continet exactum diarium, non abs re erit illud summatim hic indicare. 

Sub anno MCCCXXXVIII. , XXX. septembris , et pontificatus Benedicti XII. 
anno quinto, praedictus Nuncius ingressus fuit in civitatem Bononiae, ac in eadem 
honorifice acceptus a civibus , scholaribus et Thadaeo de Pepulis , cum quo prorsus 
extitit in palatio Communis civitatis praedictae, quod tunc ab eodem Thadaeo inhabi- 
tabatur. 

Die prima januarii MCCCXXXIX. exposita fuit ab eodem Nuncio tam Thadaeo 
de Pepuhs quam fere sexagiunta civibus sui adventus causa, ad formam capitulorum 
in primis literis reconcihationis contentorum ; quo audito Thadaeus asseruit quod cum 
jam ipse fuerit ad vitam electus Conservator civitatis , non poterat quidem praefata 
reconcihationis capitula amplecti, utens sequenti dicto : « Quod jam eqtius tantum anie 
processerat y quod non poterat retroire », addendo ulterius in eisdem literis apostolicis 
plura contineri capitula quae inobservabiha propemodum erant; inter quae sibi valde 
dispHcebat: I. in quocumque capitulo adesse clausulam (quam serpentinam vocavit) 
quod nempe intelHgeretur apposita poena reincidentiae in casu contraventionis unius 
etiam ex tot conventis capitulis; 11. injustum esse capitulum circa expulsos ex eo quia 
quoties eorumdem admitteretur ingressus in civitate, iidem vindictae dulcedine allecti 
nefanda scelera committerent ; III. quod capitulura circa reintegrationem bonorum Car- 
dinalis Legati, cum plura fuissent ab eodem Cardinali oppignorata pro MD. florenis, 
eorumdem restitutio non quidem satisfactionis sed extorsionis saperet naturam ; IV. quod 
cum variae clausulae in eisdem literis contentae capitulis difformes essent, hinc seque- 
retur vel negotium absque earumdem clausularum irritatione compleri non posse, aut 
quod saltem fieri oporteret nova expeditio ad Curiam ad hoc ut praefata capitula re- 
formarentur. 

Hisce exceptionibus respondit Nuncius quod cum ad certam causam destinatus 
fuerit , non poterat nisi executoris figuram gerere , et quod in consequens omnia per 
eos proposita penitus respuebat. 

(1) Yide Bub. num. LXY. , c. 108 et seqq. 



148 MONUMENTA 

Die secunda januarii iterum Thadaeus de Pepulis cum nonnullis, qui vocabantur 
Sapientes, in numero CCC. et ultra pro moderatione capitulorum, apostolicum Xuncium 
requisiverat. At idem Nuncius protestatus fuit, velle omnino coram eis capitula ac 
literas apostolicas perlegere, ut eadem omnia juxta conventa ratificarentur. Hinc inter 
eosdem Sapientes pluribus sermonibus et congressibus habitis, tandem ab eis responsum 
datur quod cum jam sibi ipsis praedicta capitula innotescerent, eadem haud fore au- 
ditores, multoque minus accepturos, nisi factis quibusdam moderationibus, sine quibus, 
ut ipsi ajebant, dicta reconciliatio , pax, seu concordia dici poterat potitis desperatio. 
Ac tandem in eadem quamplures clausulas contineri a Cardinalibus et ab eodem Le- 
gato ostiensi post facta capitula adjunctas, ita ut necesse foret Nuncium reformationes 
obtinendi gratia rediret ad Curiam, addendo (sunt Bononiensium verba) qtwd mirahantury 
(IHod adhuc tantum Bononiae moraretur. Tunc Nuncius alta voce protestatus fuit per 
ipsum non stare quominus concordata capitula non exequerentur. 

Die lunae quarta januarii nonnulli, fere viginti, Antianorum et Consiliariorum bo- 
noniensium ad domum monasterii sancti Salvatoris Bononiae, in qua Nuncius residebat, 
venerant, orantes eum ut rediret ad Curiam pro reformatione obtinenda, iterum admi- 
rantes eum quoque in civitate morari, et protestantes numquam praefata capitula ra- 
tificare. His quoque Nuncius respondit juxta conventa agendum esse. 

Die sexta januarii idem Nuncius apostolicus se contulit ad palatium vetus Bono- 
niae, in quo jus reddebatur, ac ubi Antiani et Populus una cum Thadaeo, Potestate, 
Consiliariis, Sapientibus ac multitudine populari usque ad tria millia, iterum protostatus 
fuit eisdem legere literas apostolicas tum sibi pro executione capitulorum tum Popxilo 
civitatis praedictae directas; at inutiliter, cum ei tantum facta fuerit potestas legendi 
dumtaxat unam ex literis apostolicis sub datnm Avenioni secundo idus octobris, pon- 
tificatus Benedicti XH. , eidem Communi et Populo civitatis directam, in qua dumtaxat 
in genere agebat de ratificatione capitulorum infra medietatem futurae quadragesimae 
faciendam, taliter ut Consiliarii omnes vetarunt ne aliae literae apostolicae sibi ipsis 
legerentur. 

Quibus auditis Nuncius protestatus fuit paratum esse legere alias apostolicas literas, 
dummodo conventa cum Ambasciatoribus bononiensibus acceptarentur, addendo ipsos 
interim posse pure et simpliciter praefata capitula acceptare, et quod deinde acturi 
erunt pro abrogatione eorum, quae intolerabilia fore exaggerabant. 

His actis, nonnulli de Consilio et praesertim oratores iidem qui praefata capitula 
juraverant et eorumdem ratificationem promiserant, inter caetera dixerunt quod, que- 
madmodum Papa promiserat eis, providere velle de nonnullis capitulis, ita ratificatio 
sequi haud deberet, nisi prius reformationes praecesserint. 

Alter vero Consiliarius seu Antianus nomine Ferrinus de Gallutiis, miles, dixit: 
Quod nihil intererat domini nostri Papae^ nec aliquid facere habebat super officio Con- 
servatoris praedicti^ ideoque Thadaeum a Communitate factum ad vitamy et durare debet 
in dicto officio. Thadaeus autem de Pepulis, tam nomine suo quam dictae civitatis et 
Communis, iteruni protestatus fuit nunquam ratificaturura praedicta capitula, nisi prius 
corrigerentur, eoque magis quia syndicatus factus per Universitatem in personam Ro- 
landi de Fantutiis nuUa roboris firmitatem haberet, cum tunc a domino Papa civitas 
eadem Bononiae Communitatis et TJniversitatis "praerogativis privata fuerit, instante 
quoque ut Nuncius celerrime pro correctione capitulorum ad Papam rediret, his dictis 
gentium multitudine in clamore approbante Thadaei responsionem et nihilominus semper 
conclamante pro modificatione capitulorum Avenionem accedere. 



SPECTANTIA AD PROEESSOBES JUR18 CIVILIS 149 

De quibus omnibus, necessariis testibus praesentibus, factum extitit hoc exactum 
relationis istrumentum, quod reperitur insertum in Begistro Privilegioru7n (*). 

Magistro Giiigojii de Sando Germano^ praejmito Ecdesiae Nicensis^ notario no- 
sfro et apostolicae Sedis mmcio. 

Injungitur ei quod in casu dumtaxat in quo Bononienses concordiae et reconci- 
liationis capitula accipiant et ratificent, tunc super commissionibus sibi factis procedat, 
alioquin ad Avenionem sollicite redeat. Datum Avenioni IX. kalendas februarii, anno 
quinto (^). 

Beltramino^ episcopo CumanOj apostolicae Sedis nuncio. 

Postquam magister Guigo de Sancto Germano, Nuncius pontificius in civitate 
Bononiae, haud potuerat Bononienses inducere ad acceptanda et ratificanda triginta ca- 
pitula quae ab ejusdem civitatis oratoribus promissa fuerant, et postquam ad compe- 
scendam Thadaei da Pepulis ac Bononiensium omnium contumaciam, summus Pontifex 
censuras ecclesiasticas et interdictum in- amplissima forma publicaverat, tandem aliquando 
ad lumen veritatis sincero corde redire cupientes, Bononienses miserunt ad Curiam 
magistrum Petrum de Bonpetris, nec non magistrum Bonaventuram Jacobinum bono- 
niensis Curiae doctores et syndicos, Universitatis praedictae nomine, humiliter exorantes 
ut sanctitas sua dignaretur ad gremium sanctae Sedis eos recipere, eodemque tempore 
declarare et moderari omnia dubia quae in primis reconciliationis literis continebantur. 
Pontifex itaque in hac epistola de his omnibus Beltraminum plene instruens, ac in 
uberioris instructionis comprobationem novam promissae reconciliationis et veniae buUam 
inferes, eidem districte committit ut illico Bononiam se conferat, ibique receptis jura- 
mentis et confessionibus super antiqua et moderna subjectione civitatis, comitatus et 
districtus bononiensis erga sanctam Sedem nec non super praestatione census, una cum 
contentis in aliis literis apostolicis quae incipiunt: « Quoniam sicut », pro iisdem actibus 
circumscribat et praefigat tempus infra kalendas mensis septembris proxime futuras, 
nec non moderationis literas publicet, sententias censurarum et interdicti inhibeat, ac 
tandem civitatem ac omnia privilegia reintegret. Datum Avenioni, XVII. kalendas julii, 
anno sexto (^). 

Eidem: haec est epistola quae incipit: « Quoniam sicut », in qua Pontifex, ne in 
regimine bononiensi inconvenientia succedant, demandat eidem Nuncio quod postquam 
obtinuerit ratificationem possessionis civitatis Bononiae juxta formam aliarum literarum, 
salvis semper quibusdam declarationibus super certis articulis in eisdem literis contentis, 
de quibus infra, debeat inde Thadaeo de Pepulis, legum doctori, impertiri plenariam 
administrationem jurium et bonorum omnium ad eandem romanam Ecclesiam in civi- 
tate, comitatu et districtu praedictis pertinentium, dummodo tamen hujusmodi officium 
ad triennium gerat nomine Ecclesiae romanae, ac ea adjecta conditione quod in iis 
quae Potestatem, Capitaneum ac caeteros officiales respiciunt, in nihilum se ingerat, 
et ut latius dictum fuit in primis Hteris reconcihationis, quae tam in hac parte quam 
in altera, in qua agitur de censu et de subsidio ducentorum armatorum hominum, con- 
firmata intelligantur, salvis tamen declarationibus et suppletionibus in novissimis literis 

(1) Begistr. gross,, tom. L, c. 74, in Archivo Ma- (2) Monum, civit. Bofion,, vol. 80, num. LXXXIL 

ximo Bonon. (3) Ronconi, loc. cit. , c. 250 r. et v. , et 251 r. 



150 MONUMENTA 

indicatis. In eadem postea epistola Beltramino injungitur quod ante omnia Thadaeum de 
Pepulis a sententiis excommunicationum absolvat, eumque ad juramentum fidelitatis juxta 
consuetam formam admittat. Datum Avenioni, XVII. kalendas julii, anno sexto (^). 

Raimhaldo^ episcopo imolensij Redori Provinciae Romandiolae. 

Mandatur ei quod circa nominationem Potestatis, Capitanei et Conservatoris Bo- 
noniae, quoties post deputationem quam de eisdem faciet Beltraminus Xuncius nova 
eorumdem officialium deputatio contingeret, omnino servet formam in literis reconcilia- 
tionis contentam , eo addito quod , ne Bononia ex aliquo accidenti remaneat absque 
praedictis officialibus, ipse valeat, quoties tamen Bononiensibus opportunum videretur, 
praemature etiam ad dictam electionem devenire. Datum ut supra (^). 

Cum in literis suppletionum et declarationum, quae incipiunt : « Dudiim acceden- 
tibiis », insertum fuerit quoddam capitulum quod expulsos a civitate, quorum reditus 
denegabatur, quoties ab eo seditiones aut tumultus praeviderentur , ac omissum exti- 
terit, ad quem in lioc casu cognitio seu declaratio pertineret, in hac ideo apostolica 
Constitutione de consensu magistrorum Petri do Bompetris et Bonaventurae Jacobini, 
syndicorura Communis Bononiae, decernitur ad sanctam Sedem specialiter hujusmodi 
declarationem reservandam fore. Datum ut supra ('^\ 

Excerpta ex apostolica Constitutione : 

Haec apostolica Constitutio incipit: « Diidum accedentibns » et facta est super 
declarationibus et moderationibus quorumdam ex triginta capitulis, quae in literis primae 
reconciliationis continentur. Yalde quidem longa et prolixa, juxta tamen gravitatem 
negotii, est hujusraodi Constitutio; cujus idcirco argumentum brevitate carebit, quatenus, 
ut opus est, omnia in ea contenta specialiorique nota digna enucleari debeant: in ea 
enim continentur historia primariae deditionis, seu potius recognitionis dominii facta 
a Bononiensibus erga sanctam Sedem, seditio et tumultus contra Beltrandum, Bononiae 
Lcgatum, expeditio ambaxiatae ad petendam veniam, una cum capitulis et conventio- 
nibus supradictis, inutilis destinatio Nuncii apostolici, qui re infeta a Bononia disce- 
dere coactus fuit in causa cur excommunicatio et interdictum contra bononienses pu- 
blicarentur: et postremo latus sermo haberetur de nova petita venia de novisque 
expostulatis moderationibus et declarationibus super primis apostolicis literis reconcilia- 
tionis una cum procuratorio et sindicatu bononiensium, ac nominibus Potestatis, Con- 
servatoris, Antianorum ac Consiliariorura civitatis Bononiae, qui huic solemni conciliari 
actui interfuerint. Idcirco, omissis eis quae inutilia sunt, quae tamen reformata, declarata 
fuerunt, in sequentibus capitulis continentur: 

I. Quod infra kalendas mensis septembris possessio, seu quasi possessio, civitatis 
Beltramino nuncio vel ab eo deputandae personae detur. 

II. Quod in praesentia apostolici Nuncii in generali Consilio solemniter fiat rati- 
ficatio possessionis infra praedictum tempus, salvis declarationibus infrascriptis. 

III. Quoad capitulum de censu decernitur, observandam esse formam solutionis in 
primis literis contentam, et in casu contraventionis, easdem poenas praescriptas in illis. 

IV. Quoad capitulum de praestandis ducentis hominibus equitibus, armis bonis bo- 

(1) Yide 8ub num. LXVIII, c. 133, et ap«d Ron- (2) Ronconi, loc. cit., c. 255 r. 

coni, loc. cit. , c. 251 r. et v. , et 252 r. (3) Loc. cit. , c. 252 v. 



8PECTANTIA AD PR0FE8S0RES JURIS CIVILIS 151 

nisque equis munitis, transmitteiidis ad servitium romanae Sedis per tres integros menses, 
quolibet anno, servari debeat primarum literarum forma. Reformatio tamen hujus capituli 
fuit, quod ad commodius praestandum praedictorum equitum subsidium duodecim die- 
rum spatium concederetur. 

V. Quod in casu quo TJniversitas vel illius major pars a sancta Sede rebellaret, 
tunc intelligerentur revocatae omnes gratiae Bononiensibus concessae, et contra eos 
renovatae omnes poenae in eisdem puris literis impositae. Quemadmodum autem revi- 
viscentia quoad omnes et quaslibet poenas in primis literis contentas afficiebat quem- 
libet casum, in quo cuicumque ex triginta capitulis verificaretur contraventio , ita in 
hisce suppletoriis literis decernitur primarum literarum poenas reviviscere dumtaxat 
quoties hisce praefatis quinque capitulis ex parte Communitatis, seu ex ejus culpa, con- 
traventum fuerit. 

VI. De expulsis a civitate, quod nempe ipsi patriam redeant et publicata bona 
recuperent, dummodo cum securitate civitatis hoc fiat, dummodoque super publicatis 
bonis jus tertii laesum non foret. Quoad hoc capitulum Reformatio consistit in eo, 
quod expiihos intelligatur de illis qui expulsionem sint passi post commotionem populi 
contra Legatum, quodque quemadmodum favore privatorum, ita etiam favore Universi- 
tatis particularia jura super publicatis bonis reservarentur, quodque demum eorumdem 
expulsorum regressus ad patriam non debeat admitti, quatenus ex eo seditio timeri 
valeat. 

VII. Vetus capitulum quoad stipendiarios civitatis erat, praestandum fore ab iHis 
fidelitatis juramentum in manibus unius ex Judicibus appellationum, nec non ad pla- 
citum Pontificis et sanctae Sedis eos removeri posse, et in casu remotionis eligendos 
fore alios sanctae Sedi gratos et acceptos. Quoad hoc capitulum decemitur quod so- 
lummodo Conestabiles dictorum stipendiariorum, quorum quilibet sub suo vexillo qua- 
draginta homines retineat , praestare debeant coram uno ex Judicibus appellationum 
fidelitatis juramentum, consistens in fideli servitio sanctae Sedis, in conservandis ejusdem 
juribus, et in obligatione non admittendi in eorum societatem homines sanctae Sedi 
indevotos. Ac ulterius praescribitur alterum fidelitatis sacramentum praestandum quoque 
esse ab eodem Judice appellationis , cujus forma erit non recipiendi nempe Conesta- 
biles infideles, infidelesque privandi et a civitate et districtu expellendi. 

VIII. Capitulum quoad Judices appellationum et quoad eorumdem jurisdictionem 
et modum electionis et nominationis in nihilum differat a forma in prioribus literis 
contenta. 

IX. Circa impositum censum et circa obligationem praestandi auxilium ducentorum 
armatorum hominum servetur quoque forma in prirais literis praescripta, in eo scilicet 
quod respicit exemptionem contributionis sanctae Sedis in parandis defensionibus civi- 
tatis, comitatus et districtus Bononiae. At in hac parte adest solemnis et seria decla- 
ratio, quod nec ex hoc pacto, nec ex aliis jam dictis aut infra dicendis capituhs pon- 
tificia intentio fuerit in primis literis reconciliationis abdicandi seu toUendi jura et 
bona Universitatis, singulariumque personarum dominum; sed quod immo haec eadem 
omnia ejusdem communitatis remaneant, ac eidem restituantur, dummodo de caetero 
jurisdictionis origo ac illius effectiva possessio penes sanctam Sedem remaneant. 

X. Quod ultra actualem restitutionem possessionis, seu quasi possessionis, civitatis, 
comitatus, districtus, ratificatio intra jam dictum tempus, kalendarum nempe mensis 
septembris, fiat, et infra kalendas octobris ratificationis instrumenttim transmittatur ad 
Curiam. 



152 MONUMENTA 

XI. Capitulum quod, cadente dubietate super interpretatione harum Reformatio- 
num, decisio privative ad sanctam Sedem pertineat. 

Xn. Quod praedicti Syndici Communitatis Bononiae has reformationes una cum 
plena acceptatione capitulorum quae reformata non sunt, observare et ratificare pro- 
mittant. 

Hisce praehabitis, Constitutio descendit ad insertionem tenoris syndicatus seu pro- 
curatorii ejusdem civitatis , habiti in palatio novo sub anno MCCCXL. , indictione 
octava, die IV. mensis aprilis, in quo a generali Consilio, pariter hic inserto, una cum 
consiliariorum nominibus fit deputatio ambaxiatorum ad sanctam Sedem, ad effectum 
nempe obtinendi declarationes et reformationes de quibus supra, et ad hoc ut actus 
vere juridicus esset, Potestas, Consules ac Antiani decretum approbationum emiserunt, 
et Ambaxiatorum commissio ad tria puncta redacta fuit: 

Primo nempe ad petendas priorum capitulorum reformationes , Papae absolutio-. 
nem, ab omnibus censuris, et privilegiorum ac praerogativarum reintegrationem obtineant, 
et tandem quod, secuta ratificatione literarum apostolicarum , deputetur absque alia 
denominatione populi bononiensis Thadaeus de Pepulis in administratorem jurium et 
bonorum Ecclesiae, dummodo sacramentum fidelitatis, recognitio dominii meri et mixti 
imperii, census constitutio et obligatio militaris subsidii, nec non minorum officialium 
deputatio juxta formam primarum literarum nunquam ad Thadaeum, sed ad eamdem 
Universitatem pertineant ; et in his omnibus consistit summa praefata apostolicae Cou- 
stitutionis, quae datata fuit Avenione XVIII. kal. julii, anno sexto (^). 

Beltraynino, episcopo cximano, apostolicae Sedis nuncio. 

Deputatur idem ad recipiendum fidelitatis juramentum ad formam praedictarum 
reformationura a Conestabilibus stipendiariorum ; et quod insimul alias personas deputet, 
ut hujusmodi juramenta recipiant. Datum Avenioni XVII. kal. junii, anno sexto (^). 

Eodem igitur anno, prima augusti, Beltraminus devenit in civitatem Bononiae, ac 
statim in bannitores seu praecones constituit et deputavit in solidum Damianum Ben- 
venuti, Nicolaum Dosii et Vivianum Thomasii, qui, praestito juramento faciendi omnes 
proclamationes sibi ipsis a Nuncio commissas, et de iisdem referendi juxta mandata 
ejusdem apostolici Nuncii, proclamarunt nomine Papae omnes de Consilio die sequenti 
sub poena viginti solidorum insimul congregari debere ad audiendum quid eis Nuncius 
faciendum proposuerit. Proclamationes factae fuerunt in quarterio portae sancti Petri, in 
quarterio portae Steriae, in quarterio sancti Proculi et quarterio portae Ravennatis. 
De hujusmodi facto habetur instrumentum cum rogitu trium notariorum. 

Die II. mensis augusti, Consilium generale de licentia Papae et de mandato Bel- 
tramini nuncii convocatur in eodemmet loco, in quo ardua civitatis negotia pertractantur 
coram Consiliariis Communitatis, universitatis et populi, quorum nomina per extensum 
dantur, et coram nobilibus viris Nigro de Bruxatis de Brixia, milite pro Potestate, et 
Jacobino de Regio, Provicegerente Capitanei, et Thadaeo de Pepuh's. In generali Con- 
silio Nuncius de tribus eos omnes interrogavit, primo an ConsiJium esset plenum, ge- 
nerale et solemne; secundo an essent tot numero quot necessarium erat; et tertio 
an ipsi repraesentarent Universitatem civitatis, comitatus et districtus ; quibus, affirma- 
tive recepto responso, statim mandavit per notarium literas apostolicas legi, quarum 

(1) Vide Bub nura. LXVL, c. 124. (2) Vide sub num. LXVIL, c. 131. 



SPECTANTIA AD raOFESSOEES JUBIS CIVILI8 153 

tenorem tam per se ipsum, quam per Thadaeum de Pepulis latino et vulgari sermone, 
una cum triginta capitulis, de quibus supra in registro Benedicti XLE. epistolis praedictis, 
foliis praedictis, et cum moderationibus et reformationibus inde concordatis, exposuit. 
Tenor literarum, quae lectae fuerant, ibi inseritur una cum eisdem moderatoriis capi- 
tulis, quorum apostolica Constitutio incipit: « Dudum accedentibus » : et est ea de 
qua in registro super Benedicti XII. , foliis praedictis. Quibus perlectis , renovataque 
interrogatione an iidem omnes eadem capitula acceptare vellent, affirmativo obtentoque 
responso, in dicto instrumento subsequitur juramentum super capitulorum observantia 
una cum reintegratione dominii ac revocatione expulsionis Bertrandi episcopi ostiensis, 
et Bononiae Legati; indeque Thadaeus de Pepulis, Potestas ac Consiliarii omnes ex- 
presse concurrerunt pro libera traditione clavium portarum civitatis, castrorum, forta- 
litiorum, comitatus et districtus, facta potestate eidem Nuncio publicandi bannimenta 
nomine sanctae romanae Ecclesiae ad hoc ut ex his omnibus de Bononiensium subje- 
ctione erga eamdem sanctam Sedem dubitari amplius non contingeret. Omnia haec 
tamen ab apostolico Nuncio accepta fuere cum expressa declaratione referendi omnem 
actum ab ipso gerendum ad dominium sanctae romanae Ecclesiae, ita ut quaelibet 
dominii species per unicum actum satis comprobata foret ; obtentoque etiam super hoc 
expresso consensu Bononiensium omnium, renovata promissione circa observantiam ca- 
pitulorum juxta tamen formam reformationum, ac facta demum expressa renunciatione 
quibuscumque sibi ipsis competentibus exemptionibus pro uberiori ;icceptatione capitu- 
lorum, Bononienses deputarunt Nicolaum Brandani de Saliceto ac Ugolinum domini 
Pauli de Bonacavis speciales Syndicos et Procuratores ad emittendam effectivam re- 
stitutionem civitatis, comitatus et districtus, quorum usurpativa possessio ab eis penitus 
avulsa intelligeretur, una cum juramento ab eisdem Syndicis Nuncio praestando. Hisce 
autem praehabitis, idem Beltraminus quoscumque emissos processus contra Bononienses 
irritavit, ac super praerogativis , privilegiis communitati^ populo et bononiensi Studio 
competentibus in amplam formam reintegrationem concessit, et de iis omnibus coram 
testibus et quinque Notariis praefatum instrumentum emologatum extitit. 

Die III. augusti anno MCCCXL. Brandanus de Saliceto, tamquam Syndicus ci- 
vitatis, specialique procurae mandato suffultus, tradidit Nuncio omnes et singulas claves 
portarum omnium civitatis Bononiae, quae receptae fuerunt relative ad actum Consilii 
extema die habiti. Hinc Nuncius aperuit et clausit portam civitatis appellatam sancti 
Mathiae, ac declarationi ab eo factae aperitionem et clausuram hujus portae referen- 
dam fore ad recuperationem possessionis civitatis praedictae, Syndicus civitatis consensum 
suum praebuit , et claves inde remanserunt penes Nuncium , qui ante dictam portam 
coram testibus instrumentum hujus actus conscribi facere non omisit. 

Eadem die Nuncius se contulit ante ahas portas dictae civitatis , quarum una 
appellabatur porta Saragozae, alia vero porta Peradelli, et alia porta sancti Felicis, 
ac hic quoque coram Syndico consentiente actum fuit prout superius ; ac postea depu- 
tato procuratore quodam suo familiari ad claudendas ahas portas civitatis in eadem die 
coram testibus et Notario, procurator Nuncii clausit portas infrascriptas, scilicet portam 
de Lamis, portam burgi de Galeria, portam de Mascarella, portam sancti Donati, por- 
tam sancti Vitalis, et portam stratae Majoris, quibus actis, claves restitutae sunt Nuncio, 
qui, ut dicitur in instrumento, « fecit eas deponere juxta captd sui lecti, testibus prae- 
sentibus ». 

Eadem die, presentibus testibus, Ostasius quondam Guidonis de Bononia in novum 

TOM. II. 20 



154 MOKUMENTA 

Praeconem fuit deputatus, cui, prout et aliis, commissum extitit a Nuncio faciendi nempe 
primam praeconizationem seu gridam in die crastina, quae fieri consueverat in initio 
regiminis cujuslibet Potestatis, formae sequentis : « Intimentur onmes et singuli banniti 
Communis et PopuH civitatis praedidae propter homicidium, sive maleficium, nec non 
latroneSy robbatores stratarum, falsarii monetae, jncisores bursarum, assassini, haereiici, 
gazariiy patareni, sodomitae, et generaliter omnes et singulae aliae infamatae personae 
incontinenti de civitate^ comitatu et distridu bononiensi se debeant segregare, sub poena 
et banno averis et personarum, nec quod possint recipi in domibus vel consortiis, sub 
poena destructionis domorum et aliis poenis; item quod nuHus vadat de nocte per civi- 
tatem post tertium sonum campanae ^ et contra arma offensiva », de quibus, die IV. 
relatione facta, rogatum extitit instrumentum. 

Die IV. augusti in domibus ecclesiae Fratrum Praedicatorum ante Nuncium se 
contulerunt praedicti Syndici civitatis Bononiae ac universitatum et populi, castrorum, 
fortalitiorum, comitatus et districtus atque cum eis Thadaeus de Pepulis et Consiliarii 
omnes, de quibus inserta nomina habentur, juramentum fidelitatis coram testibus dede- 

runt. Forma autem juramenti fuit prout sequitur : « Ego civis 

bononiensis, juro quod ab hac hora in antea fidelis et obediens ero divo Petro, principi 
apostolorum, et sanctissimo patri domino papae Benedicto XIL , ejusque successoribus 
canonice intrantibus, atque apostolicae romanae Ecclesiae. Non ero in consilio aut con- 
sensu vel fado, quod vitam perdayit aut membrum, aut capiantfurj mala captione. Consi- 
lium, quod mihi credituri erunt per se aut per Nuncios suos sive per literas, ad eorum 
damnum, me sciente, nemini pandam ; et si scivero fie^H, procurari seu tradari aliquod, 
quod sit eorum vel Ecclesiae praedictae damnosum, illud eis vel eidem Ecclesiae signi- 
ficare procurabo. Papatim romanum et regalia sancti Petri, jura et jurisdictiones ipsius 
et successorum suorum et rojnanae Ecclesiae, tam in hac civitate ejusque territorio et 
districtu, quam alibi ubicumque existentia, adjutor ero ei et ipsius successoribus , atque 
Ecdesiae ad restituendum, defendendum et recuperandum, et recuperata manutenendum 
contra omnem hominem. Sic me Deus adjuvet et haec sanda Dei evangelia ». Ita actum 
fuit in manibus Nuncii, qui plura fecerat super hoc actum instrumenta conscribere. 

Eadem die IV. augusti, Nuncius ad effectum comprobandi plenum ejusdem domi- 
nium soli apostolicae Sedi pertinere, praesente et consentiente Nicolao Brandani, ape- 
ruit sequentes civitatis portas, scilicet stratae Majoris, sancti Vitalis, sancti Donati et 
de Mascarella; ac eadem die ejus procurator eas clausit. 

Die vero V. ejusdem mensis augusti, et die VI. ab eodem procuratore Nuncii 
apostolici eaedem supradictae portae apertae ac clausae fuerunt, et de his omnibus 
confectum est instrumentura. 

Die IV. ejusdem mensis, alter procurator ejusdem Nuncii aperuit et clausit, modo 
quo supra, sequentes portas, nempe portam burgi Peradelli, communiter nuncupatam 
portam stratae Lamarum, portam stratae Galeriae et portam sancti Felicis. 

Hac die V. , ac VI. idem actum fuit, et de his omnibus habetur instrumentum. 
Ex eodem instrumento patet non sine custodibus has portas civitatis Bononiae fuisse. 
Custos enim portae Lamarum erat Blasius Joannis de Mirasole una cum Gerardo 
quondam Radulphini, et Bellino quondam Thomasii civibus bononiensibus. 

Die IV. , V. et VI. augusti a procuratore deputato ab eodem Nuncio coram te- 
stibus et juxta supradictam formam apertae et clausae sunt portae infrascriptae, nempe 
porta stratae Saragozae, porta stratae sancti Mammi, porta stratae Castellionis et porta 



8PECTANTIA AD PBOFE880EE8 JUBI8 C1VILI8 155 

stratae sancti Stephani, et de iis omnibus actum fuit iustrumentum. Notandum est 
testes huic actui praesentes omnes patritios Bononiae fuisse, inter quos adfuit Jacobus 
quondam Lambertini de Bononia. 

Die XVIII. mensis augusti ad totam diem XXI. clausae et apertae fuerunt supra- 
dictae portae, factumque solitum instrumentum. 

Die XYIII. ejusdem mensis, apertae et clausae fuerunt sequentes portae: porta 
stratae Peradelli, cujus custodes erant Guillelmus quondam Cambii, Lisius Masii, ac 
Naninus quondam Friderici; porta sancti Felicis, cujus erant custodes Guillelmus de 
Keola, Bernus de Bologneto et Laurentius Baldini, cives bononienses; porta Galeriae, 
cujus custodes erant Andreas Jacobi, Martinus Philippi et Leucius Gridi, et de his 
conscriptum extitit instrumentum. 

Die supradicta XVIII. augusti, clausae et apertae fuerunt a procuratore Nuncii 
apostoUci sequentes portae, nempe porta burgi de Mascarella, porta stratae sancti Do- 
nati, porta stratae sancti Vitaiis et porta burgi stratae Majoris. Et hoc idem actum 
fuit sub diebus XIX. et XX. 

Ad hoc ut recuperationis dominii penes sanctam Sedem aliud invincibile resultaret 
argumentum, sub die IV. augusti Nuncius apostolicus se contulit ad palatium vetus Com- 
munis Bononiae, in quo jus redditur et merum et mixtum imperium ac jurisdictio 
exercentur; ibique praesentibus Potestate et magna parte advocatorum ac officiaKum 
omnium dictae civitatis, pro tribunale sedens, ut ubi dicitur ad banchum seu discum 
Ursi consuetum, protestatus fuit cuique velle jus reddere ac alios actus juridicos 
exercere, prout principi et domino competit, ibique Syndicis et procuratoribus consen- 
tientibus, fieri mandat super hoc actu pubUcum instrumentum. 

Eadem die IV. augusti, virtute facultatum sibi a Benedicto XII. concessarum, 
plures processus criminales de recenti inchoatos idem Nuncius complet, ac una simul 
quamplures reos capitales absolvit, aliosque condemnat, ac judicio civili curatores mi- 
noribus constituit, decreta contractibus interponit et sententias profert, de quibus omni- 
bus series in dicto instrumento habetur. 

Sub eodem anno MCCCXL. die VIII. augusti, idem Nuncius apostolicus et Ni- 
colaus de Saliceto syndicus Bononiae se conferunt in cassaro seu turri principali sancti 
Joannis in Persiceto, comitatus et districtus bononiensis, ibique assignatis Nuncio cla- 
vibus turris et castri, idem Nuncius inhibet Petro filio quondam Joannis de Caviciis, 
clavigerp et custodi praedictae turris, ne amph'u8 in eadem se ingerat, in ejus locum 
deputando Zogalinum quondam Zogoli, civem bononiensem, cui claves cassari consignat ; 
claves vero castri dat Jacobo quondam Francisci, massario ejusdem loci, a quibus jura- 
mento fidelitatis recepto, tam de cassaro, tam de castro quam de villis sancti Joannis 
in Persiceto, praesente et consentiente Syndico, possessionem capit. 

Die IX. idem agitur in castro vocato Crevalcorium et turri ejusdem, ac ibi remoto 
Petruccio Berti Clarini de Bononia, capitaneum dictae turris et castri, eligit Mirolum 
quondam Vencturae tinctoris, civem bononiensem, eique claves portarum dicti castri, 
super quibus turres existunt, assignat, et aliarum portarum claves tradit Alberto ga- 
staldo de Crevalcorio, massario dicti castri, et ab eis solitum recipit juramentum. 

Eadem die, idem sic in castro Nonantulae ac turri nova principali ac fortiori ipsius 
castri Dandolus quondam Joannis de Caviciis, claviger et custos turris et castri, re- 
movetur, et eligitur Joannes quondam Bartholomaei Andreae, civis bononiensis, cui 
claves dantur, ac aliae claves portarum dicti castri , super quas turres non existunt , 



156 MONUMENTA 

Nicolao quondam Alberti massario dicti castri assignantur, et ab eis juramentum fide- 
litatis recipitur ac possessio capitur. 

Die X. idem agitur in castro Franco et in Turri mediolanensi vocata, et per eam 
omnium villarum et aliorum castrorum, fortalitiorum et locorum comitatus et districtus 
Bononiae possessio capta intelligitur. Removetur ser Michael Albertucii, civis Bononiae, 
claviger et custos dicti castri et turris , et subrogatur Marcus Cavalinus , civis bono- 
niensis, cui claves, ut supra, traduntur, et aliae dantur Magoni de Gouriis, massario 
dicti castri et ab eis juramentum recipitur. 

Eadem die idem fit in casiro de Plumacio et turri. Prinus de Tinello, civis bo- 
noniensis, claviger et custos, removetur, et in ejus locum eligitur Joannes Dominici de 
Bononia, cui omnes claves, tam castri quam turris consignantur. 

Die XI. in castro de Bazano, burgo ac villis et locis ab eo dependentibus idem 
fit: et Joanne Geminiano de Equis, tunc praedictorum locorum clavigero et custode 
remoto, eligitur Ugolinus de Calderaria, cui omnes claves traduntur, et ab eo jura- 
mentum recipitur. 

Die XII. in castello castri et locis de castro sancti Petri ac omnibus villis et 
locis ab eo dependentibus agitur ut supra, et Jacobo de Luricis tunc clavigero et cu- 
stode castelli et praedicti castri remoto, subrogatur in ejus locum Petrus de Britis, 
civis bononiensis, cui omnes claves traduntur, et ab eo et a Massario juramentum fide- 
litatis praestatur. 

De iis omnibus plura facta sunt instrumenta a quibus, prout a praedictis supe- 
rius extensis, constat in comitatu et districtu bononiensi specialiter de sequentibus ca- 
stris possessionem captam fuisse, nempe de castro sancti Joannis in Persiceto, de castro 
Crevalcorii, de castro Nonantulae, de castro Franco, de castro Plumacio, de castro de 
Bazano, et de castro tandem sancti Petri. 

Die XIV. augusti, sapientes viri domini Petrus de Bompetris, legum doctor, Paulus 
de Bonacattis, Bartholomaeus de Luricis, Robacante de Carisonibus jurisperiti, eives 
habitatores civitatis Bononiae, communitatis nomine, praestito prius juramento de pa- 
rendo mandatis Ecclesiae, a censuris incursis absolutionem obtinuerunt. 

Eadem die dictus Nuncius constituit Judices appellationum pro domino Papa, con- 
ditione tamen procedendi juxta formam statutorum Bononiae , et ab iis juramentum 
fidelitatis de bene administrando sibi ipsis commisso ofiicio, recipitur; et de iis etiam 
fit publicum instrumentum. 

Anno MCCCXL. , die XIV. augusti, Niger de Bruxatis de Brixia, qui in adventu 
Nuncii pro Potestate ipsius civitatis publice se gerebat^ solemnem consensum praebens, 
possessionis civitatis favore sanctae Sedis, absolutionem ab iucursis censuris obtinet, et 
promittit imposterum potestariam solo nomine romanae Ecclesiae exercere. 

Anno eodem , et sub die XXII. augusti , Nuncius apostolicus penes se retinens 
claves omnium portarum civitatis Bononiae, tradidit eas Jacobo de Grepa, praeposito 
de Marsalia, mediolanensis dioecesis, familiari suo, impsumque procuratorem et specia- 
lem nuncium nomine sanctae Sedis constituit, ut eas consignaret magnifico viro domino 
• Thadaeo de Pepulis, civi bononiensi, legum doctori ; cui idem Nuncius auctoritate apo- 
stolica, plenariam administrationem jurium et bonorum ad dictam Ecclesiam in civitate, 
comitatu et districtu bononiensi pertinentium, gerendam et exercendam nomine Ecclesiae 
usque ad triennium, sub certa forma in literis apostolicis contenta, commisit; et tradi- 
tionem hujusmodi clavium mandavit fieri ipsi Thadaeo tamquam administratori jurium 



SPECTANTIA AD PK0FESS0KE8 JURIS CIVILIS 157 

praedictorum, et solo fine et effectu per medium nempe hujusce administrationis con- 
tinuandi et corroborandi possessionem ac merum et mixtum imperium ad dictam Ec- 
clesiam super civitate , comitatu et districtu Bononiae spectantium. Quo facto , coram 
testibus, eadem die praedictus Jacobus accessit ad Thadaeum de Pepulis, cui, procu- 
ratorio nomine et ut supra, claves tradidit, et eaedem claves a prefato Thadaeo tam- 
quam simplici administratore et ad finem et effectum de quibus superius dictum est, 
recipiuntur, ac inde in domo habitationis ipsius Thadaei, praesentibus testibus et cum 
rogitu duorum notariorum confectum extitit publicum instrumentum. 

Post haec Thadaeus civitatem ex indulgentia pontificis integerrime administravit, 
ut jam diximus in ejus vita. Cum autem Benedictus XII. , anno MCCCXLII. , die 
XXV. aprilis decessisset, atque in ejus locum suffectus fuisset eodem anno, die IX. maij, 
Clemens YI. , hunc etiam pontificem benevolum habuit Thadaeus ; quemadmodum con- 
stare potest ex literis quae incipiunt: 

Clemens episcopuSj serviis servorum Deij dilectis filiis nobili viro Thadeo de Pe- 
puliSj gerenti administrationem jtirium nostrortim fiscalium in civitate , comitatu et di- 
strictu bononiensibus j ac Communij Universitati et Populo bononiensibus ^ salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Datum Avenioni, XII. kalendas junii, anno I. (^) 

Confirmatio Thadaei de Pepulis in administratorem jurium fiscalium sanctae ro- 
manae Ecclesiae in civitate et districtu Bononiae ad aliud triennium: 

Clemens episcopus^ servus servmmrn Dei, dilecto filio nobili viro Thadeo de PepuliSj 
legum doctoriy civi bononiensij gerenti administrationem jurium fiscaliunij ad nos et 
romanam Ecclesiam in civitate et comitatu et districtu bononiensibtis spectaniiumj salutem 
et apostolicam benedidionem. 

Datum Avenioni, IV. idus juhi, anno I. (^) 



(1) Vide Bub num. LXXII. , car. 137. (2) Vide flub num. LXXIII. , car. 138. 



MONUMENTA 



SPECTANTIA 



AD PROFESSORES JURIS CANONICL 



I. 

Ineunte saeculo XIL 

Ex Mitrale Sicardi, cremonensis episcopij in cod. n. 1135 Bibliothecae Yaticanae (i). 

[Pbooemium Auctoeis] 

Diyitem prudentem, qui necessarios suos ad eenam invitare yoluerit, cenaculum et officinas 
construere conyenit et ornare, utensilia preparare, ministros instituere, yestibus decorare, demum 
singula officia singulis assignare ministris. Sic diyes ille cui omnia seryiunt, in principio creayit 
celum et terram, mare et omnia que in eis sunt, et mundi machina cum mundialibus fabricata, 
formayit hominem de limo terre et spirayit(2) ei spiraculum yite, et posuit eum in Paradiso 
yoluptatis, assignans ejus yictui omne lignum pulchrum yisu et ad yescendum soaye (^). Cumque 
finis uniyerse carnis yenisset coram eo, quia terra fuerat iniquitate repleta, ad seminarium sci- 
licet(4) originis conseryandumy arcam ei de lignis leyigatis et imputribilibus fieri, et in eam ex 
onmibus escis, que mandi possunt, ut essent ingressuris in yictum, comportari et Noe cum filiis 
suis (^) intrare precepit* Magister etiam noster, cum (^) in terris yisus est, et cum hominibus con- 
yersatus, yolens cum fratribus suis et discipulis secundum legem comedere Pascha, dixit illis: 

ite in ciyitatem et occurret yobis homo amphoram aque baiulans Sic et nos licet 

imitatores indigni penitus, et imbecilles tamen ad cultum Paradisi, ad sacramentum Baptismi, 
ad cenam Domini , quando (7) in ecclesia sunt celebranda , fratres et filios inyitaturi prius de 
ecclesia, que paradiso et arche(S) grandiye cenaculo assimilatur, hedificanda, ornanda et utensi- 
libus ejus agamus W. Secundo de institutione et yestibus et habitu ministrorum. Tertio de officiis 
eorumdem. Quarto de ordine officiorum, que non solum ponere, sed etiam intendimus ad un- 
guem exponere institutiones singulorum, et causas adijcientes institutionum, sed in causis perse- 



(1) Mitrale Sicardi, oremonenBis epiBCopi, in cod. Tatio. giae cursus completus, tom. COXIII (ParisiiB, 1855) fol. 14, 

1185, membranaoeo admodum antiquo, quique eiuBdem iuxta apogp*aphum in bibliotheoa comitis de rEscalopier. 

auotoriB aetatem redolet. EiuB hic tituluB est aliquanto (2) Migne: itispiravit, 

recentiori litera BcriptuB : Traciaius grandis utilitatis: (8) M. : suave, praeter lignum scientiae boni et mali. 

Opus Mitralis Sycardi Cremonensis episcopi De Oficio et (4) M. : secundae, 

Ordine ecclesiastico per circulum anni, In prima libri (5) M.: cum suis. 

pagina picta est Sicardi imago, mitra et pedo, aliiBque (6) M.: dum. 

pontificalibus iuBignibuB omata. Ita autem toti operi Si- (7) M.: quae. 

carduB praefatur. (8) M.: arcae. 

Edidit primnm I. P. Migne, in opere c. t. : PatrolO' (9) M. : agemus. 



160 MOKUMENTA 

quendis (i) fortassis auctorum mentes excedam , non tamen ob hoc velox vel (2) emulus calum- 
pniator arguat (8) me perniciose scripsisse , quia dicit Augustinus in libro L De Doctrina chri- 
stiana : « Si qtiis in Scripturis aliud sefUit, quam ille qui scripsity nec pemiciose fallitur, nec omnino 
mentitur; si tamen falliturj ea sententia, que edificet W caritatemi^), quiai^) errore deserit viam, 
sed eo per agrum pergit, quo via illa perducit; si via patet, corripiendus est, si via latet, docendus 
est viam non deserere, ne consuettidine deviandi cogatur in transversum velperversum ire ». Cum ergo 
auctorum officii consiliarius non extiterim, nec eorum mentes liberum est alterius iV indagari licet 
excedere, libet in his etiam peragrari (^), dum tamen excursus edificande sit utilis caritatis W. 

Totum opus dividitur in novem lilros. Primus agit De locis, nempe: 
De institutione ecclesie. De nominibus ejusdem. 

De fundatione ejusdem. De consecratione ejusdem. 

De altari. De reconciliatione. 

De partibus ecclesie. De ornatu et utensilibus ejusdem. 

Liher secundus est De personis, nimirum 
De ordinibus eorumque moralitate. De vestibus sacris et regalibus insignibus. 

De dignitatibus. De induendis ministris. 

Liher tertius continet quae ad Missae sacrificium jiertinent» Ac primo De nomine, tum de in- 
stitutione et partibus ejusdem. 

Dividit atUem Missam in VIL partes, ac de singulis distinctis capitibus pro dignUate pertractat. 

Sequitur liber quartus, qui De officiis Ecclesie inscribitur. Agit autem: 
De ferialibus nocturnis. De iisdem in festivis. 

De festivis. De vespertina synassi. 

De VII. canonicis horis. De collationibus et completorio. 

De matutinis laudibus in ferialibus diebus. De officio monastico. 

Liber V. inscribitur: De multiplicitate librorum et varietate temporum. Befert autetn hoc 
lihro quae pertinent ad officium Adventus pro qualibet dominica ejusdem. 

Tum quae ad vigiliam Natalis Domini et ad reliquos solemnes dies Natalis, Epiphania etc. spC' 
ctant, usque ad Septuagesimam» 

Sequentibus duobus lihris VI. et VII. continentur Officia, quae a Septuagesima usque ad Octa- 
vam Paschae. 

Lihro VIII. Officia, quae ab Octava Paschae usque ad XXIV. dominicam post Pentecostem 
occurrunt. 

Libro postremo Officia Sanctorum habentur. Sunt autem ab Adcentu ad Nativitatem Domini. 
De sancto Nicholao. De sancto Thoma. 

De sancta Lucia. 

Tum sequuntur nomina sanctorum quorum festa occurrunt a Nativitate Domini usque ad Sep- 
tuagesimam : 

De festo sancti Stephani. De festo Marii, Marte, Audifacis et aliorum. 

De beato Johanne evangelista. De sanctis Fabiano et Sebastiano. 

De festo Innocentium. De festo sancte Aguetis. 

De festo Felicis in Pincis. 

A Septuagesima usque ad Besurrectionem : 
De festo sancti Blasii. De festo sancti Mattie. 

De sancta Agatha. De annunciatione Virgiuis. 

De festo Cathedre sancti Petri. 

De festis a Besurrectione usque ad Octavam Pentecostes: 
De sancto Marcho. De festo sancti Johannis ante Portam latinam. 

Phiiippi et Jacobi. De festo sancte Marie ad Martyres, 

De luventione Crucis. De victoria sancti Michaelis. 



(1) Migne: prosequendis. (6) M.: qui. 

(2) M.: ut (7) M.: ulterius. 

(3) M.: arguet. (8) M.: peragrare, 

(4) M.: edificat. (9) M.: charitatis. 

(5) M.: ita fallitur ut. 



SPECTANTIA AD PB0FE8S0RES JUEIS CANONICI 



161 



Ab Octava Pentecostes usque ad Adventum Domini: 
De festo sancti Marcellini et Petri, sancti Ger- De sancto Laurentio. 



vasii et Protasii. 
De sanctissimo Johanne Baptista. 
De festo sancti Johannis et Pauli. 
De festo apostolorum Petri et Pauli. 
De festo diyisionis Apostolorum. 
De festo sanct. septem Fratrum. 
De translatione sancti Benedicti. 
De festo beati Jacobi majoris. 
Sancti Petri ad Vincula. 
De sancto Stephano. 
De transfiguratione Domini. 



De decoUatione beati Johannis Baptiste. 

De conceptione et nativitate beate Yirginis. 

De exaltatione sancte Crucis. 

De sancto Michaele. 

De sancto Remigio. 

De sancto Luca. 

Apostolorum Simonis et Jude. 

In nativitate omnium sanctorum. 

rV. Coronatorum. 

De sancta Cecilia. 



Generaliter de festis. 
Atque hic definit IX, et postremus liber Mitralis, quetn ita absolvit auctor: 
Hec sunt fercula et meri vini pocula , que vobis, fratres et filii (i), ut pincerna in cena et 
cenaculo presentavimus, quibus ostia claudimus, ne fauces masticando fatiscant, nec (^) stomachus 
plenus eructet, quia omne supervacuum pleno de pectore manat. Comedite igitur (8) et bibite, quod 
satis est, justitiam tamen esurientes et in presenti epulo sitientes, ut in futuro satiemini cum 
apparuerit gloria Domini. Amen. 



II. 

1155j 1 februarii. 

Ex archivo familiae Lambertiniae apud abbatialem ecclesiam Podii Rognatici, 

fasc. I., num. 11. 

Anno Domini millesimo centesimo quinquagesimo quinto, kalendis martij, indictione tercia, 
in presencia Guidonis Lamberti de Mundo et Ugonis de Riosto, sicque Petrus de Cento adque 
Verardo de Riosto, Martignone juravit promissionem Henrici filii Ramberti atque Guidoni filii 
sui, quod ipsi debent fieri quietum feudum, quod Lambertinus filius prenominati Guidonis adqui- 
sivit ad Archiepiscopum in Comitatu Ferarie in nomine ipsius Lambertini racione aut forcia, 
bona fide, sine fraude. Et si contigerit pro racione facienda aliquod spendium, prenominato Lam- 
bertino facere debet. Et si quis pro predictum feudum tuendum vel quietantum (4) litem vel vio- 
lenciam fecerint prenominato Henrico vel Guidoui filio suo in comitatu Bononie, predicto Guido 
de Lamberto de Mundo pro se et Lamberto filio suo adjuvari promisit. Sexto idus marcii, indi- 
cione predicta, in presencia Petri de Cento et Ugo de Ai'iosto, et me presente Ugo(5) tabellione, 
Henricus filius Ramberti prescripta omnia vera esso testificavit et jure jurando firmavit, et sub 
pena decem librarum lucensium prescripta omnia firma tenere promisit (6). 

III. 

Ajtno 1162. 
Ex tom. XLIII. Cod, dipl. Gymn. bonon. (num. 83), doc. III., c. 17 r. 

Alexander papa III. C^) dilecto filio magistro D. 

Literaturam, honestatem et prudentiam tuam diligenti consideratione pensantcs, et quod in 
ecclesia Dei non modicum imposterum proficere poteris attendentes, ad commodum et profectum 
tuum in quantum honestas permittit pro nostri officii debito fibenter intendimus et necessitati 



(1) Migne: fratres et fUii, que vobis. 

(2) M.: ne. 

(3) M.: ergo. 
(4 et 5) Sic. 



(6) A tergo membranae , vulgari, ut dicitur, eer- 
mone, Baeculi XIV. literis Bcriptum: MCLV. in kalendi 
de marzo aignato D. (m.) 

(7) Ex cod. vatic. n. 6024, fol. 152, an. MCLXII. 



TOH. II. 



21 



162 MONUMENTA 

tue, presertim cum beneficium satis parvum et tenue habeas scilicet quod honeste substenta- 
tioni tue non sufficit, prompto studio subvenire curamus. Unde, cum lincolniensis ecclesia nuUum 
ad presens episcopum habeat, nosque non in partem sollicitudinis, sed in plenitudinem potestatis, 
licet immeriti, a Domino sumus Tocati, te ejusdem ecclesie authoritate beati Petri et nostra 
canonicum instituimus, et primam prebendam quam in ea yacare contigerit, ea qua fungimur 
potestate, concedimus: statuentes ut si episcopus vel alius quislibet contra hoc yenire presum- 
pserit, ejus in hac parte factum nullas vires obtineat, sed cassnm et yacuum penitus habeatur, 
nec concessio sive donatio, quia jam ab alio facta, tibi in hoc aliquid possit nocumentum pre- 
stare. Decernimus ergo, ut nuUi hanc nostre concessionis, etc. (i) 

lY. 

Afino 1162, 

Ex eodcm tomo, doc. lY., c. XIX. r. 

Alexander papa III. (2) Decano et Capitulo lincolniensi. 

Quoniam ad nostrum spectat officium yiris honestis et literatis in ecclesia Dei locum con- 
gruum assignare et eorum provisioni animo libenti intendere, dilectum filium nostrum magistnim 
D. virum utilem, literatum, providum ac discretum, et non solum canonicatui, sed episcopali 
etiam, in quantum nos comprehendere potuimus, idoneum dignitati, Ecclesie vestre canonicum 
aucthoritate apostolica constituimus, et ipsi primani prebendam, quam in eadem Ecclesia vacare 
continget, ea qua fungimur potestate concessimus. Unde quoniam de tanti viri consortio debetis 
non immerito plurimum gratulari, presertini cum per eum Ecclesie vestre magisterium, quam ipsi 
per Ecclesiam videatur collatum fuisse, Universitati vestre per apostolica scripta precipiendo man- 
damus et in virtute obedientie injungimus, ut euni cum ad vos venerit, in fratrem et concano- 
nicum, omni contradictione, dilatione et appellatione postposita, recipiatis; et illi certum locum 
in choro et capitulo assignantes, ipsum de priraa prebenda, que in Ecclesia vestra vacare con- 
tinget authoritate nostra investiatis, et aliis, si que solent in prebendarum investituris de Ec- 
clesie vestre consuetudine solcmnitatibus adhibitis, concessionem nostram precipiatis ab omnibus 
irrefragabiliter observari. Si autem aliquis episcopus vel alius quislibet contra hoc venire pre- 
sumpserit, et prebendam, cum vacaverit, alii concedere vel assignare tentaverit, ejus in hac parte 
factum nullas vires obtinere vclumus, sed irritum et vacuum prorsus haberi, neque donatio seu 
concessio, quia jam ab alio facta, ei in hoc impedimentum aliquod, sive nocumentum possit pre- 
stare. Interim vero vos precibus nostris volumus exoratos haberi ut prenominato D. aliquod be- 
neficium annuum pro beati Petri et nostra reverentia et obtentu literature et probitatis sue 
liberaliter concedatis, et donec prebendam vacare contigerit , assignetis, ut nos devotioni vestre 
multiplices interim gratias teueamur exsolvere, et preces ac pe[ti]tiones vestras, cum opportunitas 
se obtulerit, promptius et efficacius exaudire. In hoc enim aliquid donationis in eum facte com- 
probabitur indicium et necessitati sue qualecumque subsidium conferetur 

Y. 

Anno 1162, 
Ex eodem tomo, doc. Y. , fol. 21 r. 

Alexander papa III. (3) Decano et Capitulo sancti Pauli londoniensis. 

Constitutus in presentia nostra dilectus filius noster magister D., canonicus vester, vir utilis, 
literatus, providus et discretus et nobis ob literaturam et probitatem suam carus pariter et ac- 
ceptus, auribus nostris diligentius intimavit quod, cum in Ecclesia vestra prebendam satis tenuem 

(1) Sancfionia formula in codice desideratur. (m.) (3) Ex cod. vatic. n. 6024, fol. 152. 

(2) Ex cod. yatic. num. 6024, fol. 152. 



8PECTANTIA AD PR0FES80RES JURI8 CANONICI 163 

et modicam habeat, yos ei in scholis jam per triennium et eo amplius commoranti, partem de 
communia, que parva dicitur, duas scilicct marcas et dimidium ad minus annis singulis subtra- 
xistis, nec ipsam ei sepius per illum et amicos suos exinde requisiti, reddere voluistis ; licet yos 
ipsi obtentu discretionis et honestatis sue de vestro, nedum de suo, deberetis maxime dum scho- 
lasticis disciplinis intendit, nec multum abundet, non semel sed sepius liberaliter contulisse ; unde 
quoniam commodis et incrementis ejus tanto propensius volumus, sicut teneraur, intendere, quanto 
ille literarum studiis et alios ultra vires et facultates suas noscitur ferventius aspirare; univer- 
sitati vestre per apostolica scripta mandamus atque precipimus, quatenus ea que memorato D. 
de prescripta communia, ex quo hac secunda vice Bononie scholasticis disciplinis intendit, sub- 
traxisse noscimini, eidem, vel alij nomiiie suo, cui ipse mandaverit, omni mora, excusatione et 
appellatione cessante, reddatis; et quod cum de cetero continget, ipsi, vel alij nomine suo, 
absque diminutione solvatis, et ita nostris iu hac parte mandatis atque preceptis deferre curetis, 
quod adversum vos non debeamus merito commoveri, nec propter hoc inobedientiam vestram 
punire, sed potius obedientiam commendare. Si enim, sicut aliquando consuevistis, nobis in his 
presumpseritis obviare, pro certo sciatis quod nos id incorrectum et impunitum uullatenus omit- 
temus, cum vobis pro tanta honesta causa et pro viro tam idoneo scripta nostra mittamus 



VI. 



Anno 1163. 



Ex eodem tomo, doc II., c. XIII r. 

Alexander papa III. (0 illustri Anglorum regi, 

Inter ceteros magnificentie tue nuncios qui ad nostram presentiam accesserunt, dilectus 
filius noster magister D. scholasticis disciplinis et studiis, quibus Bononie vacabat, relictis, no- 
stro se conspectui presentavit. Et ad promovenda negotia tua sicut vir literatus, providus et 
discretus, studium et operam quantam potuit adhibere curavit, et se excellentie tue fidelem in 
omnibus et devotum existere certis jndiciis comprobavit. Nos autem , qui viris ecclesiasticis et 
illis maxime, qui inter ceteros literatura, honestate et discretione prefulgent, ex nostri ofiicii 
debito subvenire debemus, et eorum commodis cura propensiori intendere, jam dicti D. scientiam, 
egestatem et prudentiam ad animum sollicite revocantes, ipsum munificentie tue duximus studio- 
sius commendandum. Licet enim nos pro eu tua clementia sollicitare deberet, quia tamen per- 
sonam ejus, statum quoque et facultatem ipsius plenius novimus, tuam pro eo sublimitatem 
nostris precibus prevenimus. Unde quoniam in regno tuo, de quo extitit oriundus, natalis soli 
dulcedine captus, potius quam in extera regione desiderat permanere, nos illi in eodem regiio 
curavimus providere. Credentes siquidem et sperantes quod munificentie tue non debeat displi- 
cere, si ejus necessitati pro commissi nobis ministerij auctoritate proxpeximus, eidem primam 
prebendam, quam in Ecclesia lincolniensi vacare contigerit, pia discretione concessimus, presertim 
cum eum non solum canonicatu sed et episcopatu dignum esse credamus, et ad hec, quantum 
nos comprehendere potuimus, idoneum judicemus. Cum enim Ecclesia jam dicta proprio sit hoc 
tempore destituta pastore, juxta nostri oflicii auctoritatem vices episcopi in ea, de regia devo- 
tione ac sinceritate confisi, supplevimus, et memoratum D. de prima prebenda, que ibidem vacabit, 
canonicum instituimus ne forte, aliquo casu interveniente, nostre provisionis impediretur effectus, 
et idem desiderato gratie tue munere frustraretur. Ad regie siquidem magnificontie cumulum 
non est dubium pertinere viros literatura et honestate perspicuos, et eos maxime qui de regno 
tuo oriundi existunt, ita beneficiis et aliis gratie muneribus retinere, ne paupertatis occasione se 
ad exterorum regna cogantur transferre. Inde siquidem est quod serenitatem tuam per aposto- 
lica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, ut quod a nobis super hoc factum 
est, quantum ad tuam celsitudinem spectat, ratum velis et firmum haberi et ita executioni man- 
dari, ut idem ab aliquo malitiose turbari nequaquam sustineas, nec occasione donationis vel pro- 

(1) £x cod. vatio. n. 6024, fol. 152. 



164 MONUMENTA 

miBsionis in alium a quolibet facte id aliquatenus impediri permittas ; sed ita nostras in hac parte 
preces exaudias, sicut tuas a nobis, cum opportunitas se obtulerit et, quantum cum Deo pote- 
rimus, volueris exaudiri. In hoc enim sicut credimus dignam a Deo mercedem recipies, et coram 
hominibus laudem multiplicem non immerito reportabis 



VII. 

Anno 1163. 
Ex eodem tomo, doc. VI., c. 23 r. 

Alexander papa III. (i) iilustri Anglorura regi. 

Antequam secundi nuntii tui ad nostrani presentiam accessissent, dilecti filii nostri R. ar- 
chidiaconus seresberiensis et Ricardus Bar et magister D. nostro se conspectui presentarunt, et 
iniuncto sibi negocio, omncm quam decuit curam et sollicitudinem adhibuerunt, et apud nos plus 
iusto ctiam institerunt. Unde cum alijs supervenientibus et quia in labores illorum intrantibus, 
ea, que nobis proposuerant locum nequaquam habebant, prefati yiri una cum alijs, qui postremo 
venerant, diligentes et studiosi fuerunt, et maxime prefatus archidiaconus et magister D. post- 
quam R. socius illorum a nostra Curia rccesscrat, non solum sicut et ceteri ad promotionem 
negotii tui cum alijs, sed etiam sine illis diserte ac sollicite laborarunt. Verum, si de illis in 
alijs literis nostris mentionem non fecimus, mirari non debes, nec id alia credas ratione omissum, 
nisi quia secundi nuntii tui pro eo quod cum illis non yenerant, ipsos in literis suis nolebant 
apponi, sed sicut verbum gratius et magis acceptum attulerant, sic responsum regie sublimitati 
soli reportare volebant, licet constanter proponerent quod eos post adventum suum de mandato 
regio detinebant. Quare nos fidei et solicitudiui, quam circa iniunctum sibi et sociis eorum ne- 
gocium habuerunt, significatione presentium testimonium duximus perhibendum, presertim cum 
indignum esset, ut qui in his non minus efBcaciter alijs laborarunt, sed cum eis potius in toto 
negocio usque ad consumationem steterunt, minorem a regia munificentia gratiam obtinere de- 
berent 



VIII. 

Anno 1163. 
Ex eodem tomo, doc. VII., c. 25 r. 

Alexander papa III. (2) episcopo londoniensi. 

Et quoniam dilectus filius noster magister D. , Ecclesie tue canonicus, vir utique literatus, 
providus et discretus et tibi etiam fidelissimus, apud nos pro negocio tuo tam secreto quam pu- 
blice coram nobis et fratribus uostris sollicite institit, et ejus executioni omnem quam potuit, et 
etiam ultra quam debuit, studium et diligentiam adhibere curavit, diligentiam tuam per aposto- 
lica scripta rogamus atteutius et monemus, quatenus eumdem pro reverentia beati Petri et 
nostra, et obtentu sui ipsius, qui tibi adeo fidelis et devotus extitit, habeas propensius commen- 
datum, nec adversus eum pravis aliquorum sugestionibus credas, vel de ipsius in aliquo fidc- 
litate diffidas; sed eius obsequium ita remuneres, quod ipse tibi et tuis debeat omni tempore 
fidelis et devotus existere, et nos id gratum acceptumque tenentes, affectioni tue multiplices in- 
terim gratias teneamur referre 



(1) Ex ood. vatic. n. 6024, fol. 152. (2) Ex cod. vatic. n. 6024, fol. 152. 



SPECTANTIA AD PB0FESS0EE8 JURIS CANONICI 165 



IX. 

1165, 8 iulii. 

Ex arcluYO familiae Lambertinae apud abbatialem ecclesiam Podii Rognatici, 

fasc. L , num. 3. 

Anno Domini milesimo centesimo sesagesimo quinto, YIII. idus julii, indicione XIIL, in 
presentia comitis Rodaldi et comitis Ugolini et Alberti de Corrigio et Alberti Ursonis et Bu- 
valelli et Pelavace et Ubaldi de Albaro et Munsi de Petro de Asinella et Ricardini de Petro 
Oarisindo et aliorum quamplurimum , facta concordia inter dominum Lambertinum et homines 
Galerie dandi obsides de hominibus Galerie quantos et quales dominus Lambertinus vcllet [pro] 
ofFensa, que videbatur facta ipsi domino ab hominibus Galerie, Kiger, Verardinus, Petrocinus de 
Petrobono, Arnolfus, Gratiadeus Accarisius, Johannes de Aimo, Petrus de Calvo, Paganellus 
Yosererus, Segnoritus, Guizardinus, Leo, Inginolfus, Ricardinus de Malzermo, Albertinus de 
Anoilda, Martinus, Blancus, Bcrnardus de Bono, Apolonius, Kabriel, Martinus Bonofus, Leozolus 
de Martino Vilano, Petrocinus de Markisella, Galiatore, Garivaldus, Paganellus de Aldevertis, 
Odericus de Martino de Sicco, Petrocinus de Elica, Dominicinus de Sancto Venanzo, Ramber- 
tinus de Petro piscatore, Albertinus de Martino Solo, Albertinus de Saracina, Albertus Basardus 
filius de Bella donna, Gerardus de Liuto, Johannes da Sala, omnes isti dederunt se obsides pre- 
dicto domino Lambertino, et tactis sacrosanctis scripturis, juraverunt manere bona fide in osta- 
zaria predicti domini Lambertini ubicumque ipse vellet, nec de ea exire nisi voluntate domini* 
Lambertini vcl sui certi nuntii; et hoc totum factum fuit voluntate et concordia populi Galerie etc. 

Actum in Galeria, indictione predicta. 

Ego Angelus sacri palatii notarius his omnibus interfui et rogatus scripsi. 



X. 

llVOf 1 ianuarii, 

Ex archivo monasterii sancti Kaboris et Felicis, nunc in ecclesia sancti Bartholomei 
de Beveraria, lib. L , n. 1, nunc in Arch. Max. bon. , sect. € Demaniale », n. g^ . 

Hoc est exemplum cujusdam publici et autentici instrumenti cum die et Consule, cujus tenor 
sequitur in haec verba, videlicet: 

Anno Domini millesimo centesimo nonagesimo nono, kalendis januarij, indictione secunda, 
testes: magister Ugicio pisanus et magister Omnebonum et Petrus sancti Caesarij et Andreas frater 
abbatis et Augustinus ; in quorum presencia dounus Lanfranchus abbas monasterij sancti Felicis, 
et sui fratres monaci ejusdem monasterii, scilicet donnus Oddo et donnus Rambertus, et donnus 
Rolandus, et donnus Albertus Aygonie, iiec non et vicini sancti Bartholomei do Beveraria, scilicet 
Zuzilione nunc consul Beverarie, et Sinibaldus et Johannes Gotti, et Bernardus et Guidoctus 
quondara Azonis Tincherij et Laureucius de Landulfis pro se et pro hominibus alijs convicinis, 
ut ipsi asserebant, in Beveraria habitantibus, fuerunt in plena concordia quod presbiter Bonifa- 
cius debeat reraanere in prefata ecclesia sancti Bartholomei pro prefato Abbate et ejus fratribus 
et pro omnibus vicinis in Beveraria habitantibus. Et sic deinceps omnes presbiteri qui erunt in 
prefata Ecclesia debent manere in ipsa Ecclesia pro prescripto Abbate et ejus Fratribus et pro 
omnibus vicinis Beverarie, qui ibi habitant; hoc tamen addito quod si donnus Abbas eo tem- 
pore quando erit necesse mictere presbiterum in dicta Ecclesia, habebit bonum et ydoneum atque 
utilem presbiterum de suis, scilicet monachum vel conversum, quem volucrit mictere in prefata 



166 MONUMENTA 

Ecclesia, quod vicini debent recipere, et ipse presbiter debeat ibi manere pro Abbate et Fra- 
tribus et yicinis coinmuniter, alioquin debet Abbas et ejus Fratres eomniuni concordia cum vi- 
cinis prefate Ecclesie invenire alium presbiterum bonum et ydoneum bona fide, sine fraude, et 
dimictere in prefata Ecclesia, qui debeat ibi manere pro Abbate et Fratribus et vicinis commu- 
niter. Actum juxta claustrum dicti monasterij. Ego Ventura, quondam regis Henrigi notarius, 
interfui, et, ut suprascritum est, mandato ambarum parcium subscripsi. 

(L. t S.) Ego Paulus quondam Lentii de Cospis, civis bononiensis, publicus apostolica im- 
periali et Comunis Bononie ac Curie episcopalis bononiensis auctoritate notarius, suprascriptum 
exemplum per Raynaldum notarium infrascriptum scriptum et exemplatum a suo publico et in- 
strumento autentico antedicto, in presentia venerabilis virj dominj Andree de Suncino, licentiatj 
in jure canonico, reverendj in Christo Patris dominj Bartholomej Dej et apostolicae Sedis gratia 
Episcopi Bononie Vicarij generalis, una cum Johanne et Raynaldo notarijs infrascriptis; vidj legi 
diligenter ac fideliter abscultavj ; et quia idem dominus Vicarius vidit et cognovit dictum exemplum 
cum dicto authentico instrumento per omnia concordare, ut ipsi exemplo tamquam instrumento 
predicto adhibeatur deceptero plena fides, suam et Episcopalis Curie bononiensis auctoritatem in- 
terposuit et decretum, mandans michi Paulo notario ut huic exemplo me subscribere debeam; cuius 
domini Vicarij mandato hic me subscripsi Bononie in episcopalj palacio, presentibus presbitero 
Johanne de Duglolo, rectore parochialis ecclesie sanctj Donatj bononiensis, Bernardo quondam 
Jacobi de Ulgiano, notario dicte Curie, et Bartholomeo de Primaditijs, clerico ecclesie sancti 
Petri de Bagnarola, Bononiensis diocesis, testibus ad premissa vocatis et rogatis. Sub annis a 
nativitate Domini nostrj Jhesu Christi millesimo trecentesimo nonagesimo quinto, indictione tertia, 
die quarto mensis januarij, pontificatus dominj nostrj dominj Bonifatij pape viiij anno quinto(i). 



XI. 

1199, 23 fehruarii. 

Ex archivo Ecclesiae Metropolitanae ravennatis I., n. 4180. 

In Christi nomine, die martis, qui fuit sextus exeunte februario, in presentia episcopi co- 
maclensis, Guillelmi de Mapello et lohannis judicis de Crema, domini Azulini marchionis de Este 
et aliorum plurium, in castro Arzente, dominus Ugutio episcopus Ferarie in concordia et voluntate 
domini Guillelmi archiepiscopi Ravenne et domini Henrici episcopi Mantue statuit et ordinavit 
colloquium a die dominico proximo venturo usque ad tres edomadas, ad quod colloquium pre- 
cepit per sacramentum Potestati Ravenne et Potestati Mantue ut cum suis ambaxatoribus in 
loco Regum(2) adcederent, et precepit Potestati Ferarie ut ad predictum colloquium apud Mu- 
tinam cum suis ambaxatoribus adesse debeant, ita quod inter utramque civitatem simul so con- 
venirent. Insuper parabola ejusdem domini Archiepiscopi et Episcopi dillatavit, et prefinxit 
treugam (3) inter predictas civitates, videlicet inter Ravennam et Mantuam, ex una parte, et Fer- 
rarienses ex altera, usque ad octavum die[m] Pasce resurectiouis proximi venientis, secundum mo- 
dum et ordinem alterius treuge condam Gaybane constatute, quam treugam predicte Potestates 
pro suis terris et comunibus receperunt, et firmam habere promiserunt. Millesimo C. n[onagesimo] 
nono, indictione secunda. 



(1) Sequuntur eubscriptioneB Johannis quondam Martini do Duiolo et Raynaldi Comacini de Formaglinis Co- 
monis et Curiae epiecopalis bononiensium notariorum. (m.) 
(2 et 3) Sic. 



SPECTANTJA AD PBOFESSOBES JURIS CANONICI 167 



XII. 

1206, 13 decemhris. 
Ex archivo sancti Joannis in Monte, lib. 11., n. 47(1). 

In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Ego magister Gratia ex delegatione 
domini Guale cardinalis et apostolice Sedis Legati, cognitor controversie que vertebatur inter 
donnum presbiterum Albertum sancte Marie de Portu ravennatis et magistrum Guidonem se- 
nensem et Benencaeam, nepoteni magistri Beuencase, de cuius deposito agitur, fideicomissarios 
ipsius magistri ex una parte, et donnum Priorem et Fratres sancti Johannis de Monte ex altera, 
que causa talis erat: dicebant predicti fideicomissarij magistrum Benencasam esse mortuum, et 
debere sibi dare a dompno Priore et Fratribus predicte ecclesie depositum magistri Benencase, 
quod est xxxiij. marche et una uncia argenti, ceutum quinquaginta et viij. massamlicine sim- 
plices, et xv. duplices, et xxxiiij. frigiatici, ut distribuerent et solverent ex ipso deposito legata 
et fideicomissa pro anima predicti magistri, sicut ipse magister mandaverat eis, ut in instrumento 
publico continetur. Econtrario ser Jacobus scindicus sancti Johannis respondebat sepedictum 
magistrum non esse mortuum, et depositum de quo supradicitur, dictis fideicomissarijs non de- 
bere restitui, sed depositum ecclesiam sancti Johannis habere non negabat, visis testibus et in- 
strumentis, et intellectis ex parte fideioomissariorum productis, consideratis etiam diligenter que 
hinc inde a pai*tibu8 proposita fuerunt, habita quoque mecum diu deliberatione, et plurium sa- 
pientum recepto consilio, predictum Jacobum sciudicum sancti Johannis, nomine ipsius ecclesie 
predictis fideicomissarijs recipientibus pro se et pro predicto Benencasa, nomine procuratorio, 
auctoritate dicti domini Legati, qua fungor, condempno, et precipio quod eis depositum supra 
dictum tribuatur, nec pia ipsius magistri voluntas ultra debitum prorogetur. 

Utraquo parte presente. 

Actum in claustro supradicto ecclesie sancti Johannis de Monte. 

Recitata fuit hec sententia in presentia domini Alberti judicis Carbon. , domini Federici 
Pascipovero, Quilielmi de Sanguin. notarij, dompni Gilberti et presbiteri Mainardi et multorum 
ecclesie sancti Johannis, et in presentia Rainaldi et Guidonis et Jacobi scolarium aretinorum, et 
Johannis scolaris senensis. 

Anno Domini mccvj. , idus decembris, indictione viiij. 

Ego Leo, nunc Comunis Bononie notarius, interfui et subscripsi etc. 



XIII. 

1218j 10 sqjfembris. 

Ex archivo sancti Stephani, nunc in Tab. Max. bonon., sect. « Demaniale » caps. ~ , n. 181. 

Nos dominus Abbas sancti Proculj et magister Johannes decretorum et magister Vernatius, 
judices delegati a domino Papa in causa appellationis que vertitur iuter monasterium sancti 
Stephanj, ex una parte, et Jacobellum et Hospinellum ex alia, filios quondam dominj Madij, sicut 
pronuntiavimus , sic adhuc prouuntiamus , scilicet quod liceat partibus testes producere super 
novis dumtaxat capitulis. [CJapituIa autem proposita a filiis domini Madil pronuntiamus non 
esse nova, quoniam sub veteribus continentur. Et statuimus terminum peremptorium ad testes 



(1) Haec Bententia iam in Archivo monasterii sancti Jobannis in Montc, nunc in Archiyo maximo bonon. 
adseryato, inyeniri non potuit. (h.) 



168 MONUMENTA 

producendos super noviB capitulis, sicut dictum est supra, xy. dies post festum sancti Michaelis 
proxime venturi, ita tamcn quod capitula, super quibus debent partes testes producere, prius 
nobis hostendantur et dentur. 

Actum Bononie. 

Hec sententia lecta et recitata fuit in camera magistri Johannis predicti, presente Yeltro 
de Guarinis, domino Ortolano et Bonatesta de Galegada, anno Dominj miilesimo cc. xviij., 
die X. intraute septembri, indictione vj., presente Sindico sancti Stephani et Hospinello et Sa- 
maritano, procuratora domini JacobelU ad sententiam audiendam. 

(L. t S.) Ego Albertus, Dei gratia sacri palatij notarius, interfuj, et mandato predictorum 
Judicum scripsi. 

XIV. 

1220, 31 iuUL 
Ex archivo Metropolitanae ecclesiae sancti Petri bononiensis, fasc. B, 1, num. 20. 

Honorius episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis magistris Rufino doctori decretorum, 
Yernatio tarvisino et Amatorj senensi canonicis, Bononie commorantibus, salutem et apostolicam 
benedictionem. 

Suam ad nos dilectj filij Archipresbiter et Capitulum bononiense querimoniam destinarunt, 
quod, cum institutio presbiterorum, clericorum, capellarum et plebatuum tam civitatis quam dio- 
cesis bononiensium ad ipsos spectare noscatur, quidam monachi ct conversi pomposienses ac qui- 
dam alij civitatis et diocesis earumdem se in quasdam parochiales ecclesias, in dictis plebatibus 
existentes, eis irrequisitis, intrudere ac in eis divina oiBcia celebrare presumunt contra late- 
ranensis statuta Concilij in eorum et ecclesie sue preiudicium et gravameu. Ideoque discretioni 
vestre per apostolica scripta mandamus quatenus, vocatis qui fuerint evocandj, audiatis causam, 
et, appellatione remota, fine debito terminetis ; facientes quod decreveritis per censuram ecclesia- 
sticam firmiter observari. Testes autem qui fuerint nominati si se gratia, odio vel timore subtra- 
xerint, per censuram eandem, appellatione cessante, cogatis veritatj testimonium perhibere. Quod 
si non omnes hijs exequendis potueritis interesse, duo vcstrum ea nihilominus exequantur. 

[Datum a]pud XJrbem Yeterem ij. kalendas augusti, pontificatus nostrj anno quinto. 



XY. 

1221j 27 augustL 

Ex archivo Metropolitanae ecclesiae sancti Petri Bonon. , in lib. Axium noncupato, 

c. xxxvij, n. 50. 

C^ Hoc est exemplum cujusdam instrumenti cum die et Consule, sic incipientis: 
In nomine Domini, amen. Magister Gratia Archidiaconus bononiensis pro honore et statu 
Capituli bononiensis infrascripta Capitula et Statuta secundum infrascriptam formam, semper in 
bononiensi Capitulo inposterum observanda, presentibus J. archipresbitero, domno Probo, donmo 
Ottaviano, domno Alberto, domno Guidone, domno Angelo presbiteris, magistro Oddone, Petro 
Succida, Guidone Grasso, Andrea, magistro Martino diaconibus, Guidone de Bagnolo, Guidocto, 
raagistro Lamberto, Jacobo, magistro Tancredo subdiaconibus, et Hcnrigipto canonicis bouonieu- 
sibus, tactis sacrosantis Evangeliis, iuravit: « Ego magister Gratia, Archidiaconus bononiensis, con- 
silia et decreta Capituli bononiensis, que precepta erunt esse secreta per Archidiaconum et Archi- 
presbiterum vel eorum alterum, vel, eis absentibus, per Capitulum, nulli pandani ; ultra decimum 
octavum Canonicorum numerum in bononiensi Ecclesia constitutum, nullum in Canonicum eli- 
gam vel recipiam; ordines servabo in Capitulo bononiensi, videlicet sex Presbiteros et sex 



8PECTANTIA AD PBOFESSOBES JURIS CANONICI 169 

Diaconos et quatuor Subdiaconos et duos Acolitos, ita tamen cum primo vacaverit ordo Sub- 
diaconatus eligam loco eius unum ad Acolitatum. De hac tamen observatione et ordinum distri- 
ctione nolo iuramento teneri, nisi cum fuerit per superiorem hoc Capitulum seu Ordinum districtio 
confirmata. Nullum eligam vel recipiam in Canonicum bononiensem nisi ad eum, quem per mortem 
alicujus Canonici vel alio modo legitimo, vacare contigerit ordinem, vel superiorem. 
N ota : fructus prebenda- dJ' NuUum quoque electum et confirmatum in Canonicum admittam 
rum non percipiendos per ad perceptionem beneficij, nisi primo receperit Ordinem, ad quem assu- 
non existentes in sacris. metur vel eligetur. Non permittam Canonicum in primo sui canoni- 

catus anno percipere benefitium vel prebendam preter victualia sola, 

sed illius auni benefitium vel prebeuda in comunes utilitates et neccessitates Capituli expendatur, 
ita tamen quod inter Canonicos non dividatur. Possessiones, iura et honores, instrumenta seu 
cartas sive privilegia Capituli contra omnes homines adiutor ero ad conservandum, defendendum 
et recuperandum, sicut Capitulo vel maiori parti, melius et utilius videbitur; possessioues immo- 
biles ad bononiense Capitulum pertinentes non alienabo, nec alienari consentiam, nisi pro emptione 
vel permutatione alterius possessionis immobilis utilioris vel eque utilis, vel constructione ali- 
cuius edifitij ad communem utilitatem pertinentibus, vel alia evidenti utilitate communi, ita tamen 
quod inter Canonicos non fiat divisio pretii de possessione recepti super agendis et utilitate Ca- 
pituli, quam scienter nou impediam; requisitus, quod magis utile credam consilium dabo; scicnter 
non fraudabo Capitulum, sive offitium habeam, sive non, de iis, que venient ad manus meas pro 
Capitulo vel ad Communitatem pertineant vel pertinebunt; literas a Curia romana contra hec 
capitula non impetrabo, nec impetratis utar. NuIIum electum et confirmatum in Canonicum ad- 
mittam ad perceptionem benefitij, vel Consilia Capituli, nisi primo iuraverit ad sancta Dei Evan- 
gelia omnia et singula predicta capitula observare. Sic me Deus adiuvet et hec sancta Evangelia » . 

Secundum prescriptam formam prescripta capitula iuraverunt Archipresbiter et singuli pre- 
scripti. Presentibus Archidiacono antedicto et aliis prescriptis universis. 

Actum in civitate Bononie in canonica sancti Petri, in camera dicti Archidiaconi, anno Do- 
mini millesimo ducentesimo vigesimo primo, die quinta exeunte mense augusti, indictione nona. 

Ego Albizus Petri Albici, imperatoris Federici notarius, hiis omnibus interfui et mandato 
dicti domini Archidiaconi et dicti domini Archipresbiteri et ceterorum predictorum Canonicorum 
scripsi. 

(L. t S.) Ego Bcrnardus filius Bencevennis Boninsegne, imperiali auctoritate notarius, ut 
in predicto instrumento inveni ita per ordinem fideliter exemplavj. 



XVI. 

1222, 24 iuUL 

Ex archivo sancti Stephani, nunc in Tab. Max. bonon. , sect. « Demaniale », caps. ^,. 

Anno Domini millesimo ducentesimo vicessimo secundo, die octavo exeunte iulio, indictione 
decima, apud ospitale Cruciferorum, presentibus presbitero Durante et presbitero Johanne Pla- 
centino, et domino Bonatesta Albertinus Placentinus ex parte domini Jordani paduani Episcopi, 
et domini magistri Guilielmi doctoris decretorum, et magistri Guilielmi Vaschi decretaliste, obtulit 
et dedit Bonoadiuto sindico Ospitalis Cruciferorum et Cajpitulo et Fratribus Ordinis Crucifero- 
rum quasdam literas cum tribus sigillis sigillatas, quarum tenor hic erat : € Jordanus, Dei gratia 
Paduanus Episcopus, et Guilielmus doctor Decretorum, delegati domini Pape, et Guilielmus Vasco, 
doctor Decretalium, subdelegatus domini parmensis Episcopi, viris providis et discretis, Priori 
et Fratribus Ordinis Cruciferorum de Bononia, salutem et fraternam in Domino caritatem. PIu- 
rimum nec imme[rito adm]iramur, quod ad terminum vobis statutum super causa seu questione 
que coram nobis ex delegatione domini Pape inter vos, ex parte una, et Abatem sancti Stephani 
de Bononia, ex altera, noscitur agitari, non venistis, nec aliquem responsalem mittere procura- 
stis. Volentes igitur, prout tenemur et debemus, mandatum apostolicum in hac parte in omnibus 

TOM. II. 22 



170 MONUMENTA 

adimplere, ea qua fuDgimur auctoritate, vobis districte et peremptorie percipiendo mandamus, 
quatinus decimo die post harum representationem, die representacionis in numero computato, apnd 
Episcopatum bononiense coram nobis, OuUielmo doctore Decretorum, et Guilielmo doctore Decre- 
talium, et coram domino magistro Alexandro theologie, subdelegato mei Episcopi paduani, pre- 
fato abati super eadem questione veniatis plenarie responsuri ». Et has literas prefatus nuntius 
dedit predictis Sindico et Fratribus Ordinis Cruciferorum ; et ipsas receperunt dicentes quod bene 
facerent que in literis continebantur. 

Ego Can[bi]u8, sacri Palatii notarius, ut supra legitur, rogatus interfui et scripsi. 



XVII. 

1235, 4 ianuariL 

Ex tom. XXVII. Cod. dipl. EccL bonofi. (num. 84), doc. XXXV. 

Oregorius IX. (O magistro Zoen, Archipresbitero bononiensi. 

Celestis patrisfamilias, licet insuiHcientibus meritis, vicem gerentes in terris, qui seryos suos 
talenta duplicantes sibi credita constituit super multa, subiectorum nostrorum actiones exquirimus 
et in eis, qui acceptum donum scientie non sub terra cum inutili servo recondunt, sed tradunt 
nummularijs et multiplicant acceptis honoribus, honores etiam cumulamus. Pensat enim aposto- 
lica sedes, quod ij potissimum sunt specialis gratie prerogativa donandi et provehi debent de 
gratia in gratiam, qui moribus ornant scientiam et conversationem muniunt honestate. Eapropter, 
dilecte in Domino fili, honestatem morum et scieutie merita, quibus pollere dignosceris, atten- 
dentes, cum per Dei gratiam dudum secus fluenta iuris plantatus adeo altis radicibus adoleveris, 
quod doctus in eo alios merueris edocere , ac per hoc volentes tibi gratiam facere specialem , 
presentium tibi auctoritate concedimus ut lectoratum baciensisC^) Ecclesie, quem non habentem 
curam animarum annexam canonice te proponis adeptum, una cum Archipresbiteratu bononiensis 
Ecclesie, curam animarum habente, quem post assecutionem lectoratus huiusmodi suscepisti, li- 
bere valeas retinere, proviso quod eidem baciensi Ecclesie facias per Vicarium idoneum in lecto- 
ratus officio deserviri. NuIIi ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre concessionis in- 
fringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare presumpserit, indignationem 
omnipotentis Dei ac beatorum Fetri et Pauli, apostolorum eius, se noverit incursurum. 

Datum Perusij secundo nonas januarii, pontificatus nostri anno octavo. 



XVIII. 

1247, 13 iuniL 

Ex eodem tomo Cod. dipl. EccL bon., doc. CXV. 

Innocentius IV. (3) Episcopo cerviensi, Bononie commoranti, ct magistro Bernardo, canonico 
bononiensi, capellano nostro. 

Cum, sicut ex parte dilecti filii Abbatis monasterii de Nonantula, ordinis sancti Benedicti, 
ad romanam Ecclesiam nullo modio pertinentis, fuit propositum coram nobis, idem considerans, 
quod confectus senio jam non potest portare sarcinam consuetam, velit regimini cedere abbatic, 
mandamus, quatenus ipsius cessione recepta, et provisione sibi congrua de bonis ejusdem mona- 
sterii assignata, mandetis ex parte nostra conventui dicti monasterii ut infra tempus, quod ois 
prefigendum duxeritis, ad presentiam vestram in tuto loco veniant, vel aliquos de ipsorum Col- 

(1) Ex registro IV. Gregorii IX. , epiet; 393, fol. 247, (3) Ex Reg. I. Innocentii IV., ep. 828, fol. 409, 
anno MCCXXXV., IV. ianuarii. an. MCCXLVII., XIII. iunii. 

(2) Sic. 



8PECTANTIA AD PKOFESSOEES JUBIS CANONICI 171 

legio habentes ab eis mandatum sufBciens mittant, ut de Abbate sibi proyideant de vestro con- 
silio et assensu; alioquin vos ex tunc vice nostra preficiatis ipsi monasterio personam idoneam 
in Abbatem, facientes sibi ab ejus subditis obedientiam et reverentiam debitam exhiberi, recepto 
ab ipso sub forma, quam vobis sub bulla nostra transmittimus, nostro et Ecclesie romane no- 
mine fidelitatis solite juramento, contradictores per censuras ecclesiasticas, appellatione postopo- 
sita, compescendo. Forma autem juramenti, quam ipse prestabit, studeatis nobis per ejus patentes 
literas, suo sigillo signatas, per fidelem nuntium destinare. Datum Lugduni idibus junii, pontifi- 
catus nostri anno quarto. 

XIX. 

(Medio saeculo XIII.) 

Ex Libro Judicum magistri Johannis de Deo, in cod. vatic. n. 2343, c. 75 et 138 (i). 

Yenerabili patri ac domino magistro ZoenC^) archipresbitero bononiensi, digno morum copia 
maiori qualibet dignitate, magister Johannes de Deo, sacerdos, ejus discipulus et amicus, salutem, 
qui est omnium vera salus, idcirco tibi venerabili patri et magistro C. archipresbitero bononiensi 
dignissimo qualibet maiori dignitate, quem Dominus ad maiora sibi conservat providum servi- 
torem, quoniam inter sapientes italos, idest italicos, prerogativa scientie, discretionis et prudentie 
decoravit, utpote tamquam lucerna ardens intus per opera caritatis et lucens extra per opera 
pietatis, tibi, inquam, dirigo stillum meum , obnixe et humiliter supplicans et devote , quatenus 
tam presens opusculum quam alia raea opuscula, scilicet Breviarium Decretorum et Casus De- 
cretalium cum Canonibus concordatis, et Distinctiones super foto Jure canonico, et Cronicam , et 
Arborem iustificatam, per tuam piam prudentiam et iustuni patrocinium in civitate Bononie ad 
honorem summe Trinitatis 

Precibus et instantia congruenti et mandato domini, scilicet illustrissimi A^Iphonsi] quondam 
regis legionensis filij, ego magister Johannes Yspanus, compostellanus natione, ad honorem 
sacre romane Ecclesie et studentium utilitatem summam super titulis Decretalium aggredior 
componere 

XX. 

1251, 18 iunii, 
Ex tom. XXVII. Cod. dipl. Eccl. banon, (num. 84), doc. CXXJ. 

Innocentius quartus (3) Archipresbitero et Capitulo plebis sancte Marie de Montebellio, bono- 
niensis diecesis. 

Justis petentium desideriis dignuni est nos facilem prebere consensum et vota, que a ra- 
tionis tramite non discordant, effectu prosequente, complere. Cum igitur, sicut ex parte vestra fuit 
propositum coram nobis, venerabilis frater noster Episcopus bononiensis ad supplicationem Pote- 
statis et Communis bononiensis, qui ecclesiam sancti AppoIIinaris ejusque domos sitas juxta pala- 
tium Communis, ad plebem vestram spectantem, diruerunt funditus, in recompensationem hujus 
damni vacantem ecclesiam sancti Ambrosii bononiensis, in qua juspatronatus habebant vobis et 
dicto plebi, Capituli sui accedente consensu, duxerint cum suis juribus et pertinentiis conceden- 
dam, prout in instrumento publico inde confecto, cujus tenorem de verbo ad verbum presentibus 

(1) IncipitLf2>e;'Jiu(2/cttm amagistro Johanne de Deo, Quartus De communibus peraonis, scilicet De Advo- 

hispano, qui per lY. libros et C. titulos est distinctus. catis et Syndicis, etc. 

PrimuB est De Judicibm et Arbitris et Assessoriis (2) Vide Savigny, St. del Dir, rom. nel M. E., ed. 

et Contigentibus illis. cit., II, 472, n. g. 

Seoundus De actoribus et de impugnatione etc. (8) Ex Reg. II. Innocentii lY. , fol. 182, an. MCCLI., 

TertiuB De reis et de eorum defensione. XVIII. iunii. 



172 MOXrMENTA 

inscri feeimus, plenius eontinetur. Xos, vestris supplicationibus inclinati, coneessionem hujusmodi 
gratam et ratam habentes, ecclesiam ipsam cum predictibus juribus et pertinentiis vobis, et per 
vos dicte plebi, auctoritate apostolica confirmamus, et presentis scripti patrocinio communimus. 
Tenor autem ipsius instrumenti tali est: « In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. 
Anno Domini millesimo ducentesimo quinquagesimo, die decimatertia intrante augusti, indictione 
octava, tempore domini Innocentii pape quarti, Bononie in palatio Episcopatus bononiensis, pre- 
sentibus et rogatis testibus fratre Benvegnuto sancti Michaelis de Bosco, fratre Prudentio de 
Ordine Predicatorum , dominis Thomasio quondam Albertini TJgetti legum doctore, Guinizello 
domini Magnani judice, Jacobo Martini beccarii, Arimundo domini Albrici de Sancto Petro, 
Scapulino quondam domini Lambertini Scappe, Jacobino quondam Bonincuntri, Matheo quondam 
Alberti de Libris notario, et aliis pluribus. Cum nobilis vir dominus Rizardus de Tilla, Potestas, 
et Commune bononiense occasione cujusdam statuti ipsius Communis facti, ecclesiam sancti Ap- 
pollinaris et domos ipsius ecclesie positas juxta palatium Communis bononiensis pertinentes nullo 
medio ad plebem sancte ^larie de Montebellio, bononiensis diecesis, diruerunt totaliter, et distru- 
xerunt sine consensu et auctoritate venerabilis patris domini fratris Jacobi bononiensis episcopi, 
et ipsius Capituli, ipsi tandem Potestas et Commune bononiense, volentes satisfacere dicte plebi 
et archipresbitero et Capitulo dicte plebis, et eos conservare indemnes tam de dicta ecclesia, 
terreno et domibus ipsius et de daninis, que dicti archipresbiter et Capituluni plebis Montisbellii 
propter hoc incurrerunt, supplicaverunt humiliter et devote venerabili patri doniino fratri Jacobo 
episcopo et Capitulo bononiensi, quatenus ecclesiam sancti Ambrosii bononiensis, vacantem, in qua 
dictum Commune dicit se juspatronatus habere, darent et assignarent, et traderent domino Petro 
archipresbitero dicte plebis, recipienti vice ac nomine ipsius plebis et ipsius Capituli, cum omnibus 
pertinentiis suis, juribus et actionibus pertinentibus ad dictam ecclesiam sancti Ambrosii in eadem 
libertate ac potestate et jure secundum quod habebant dictam ecclesiam sancti Appollinaris , 
videlicet ut archipresbiter, qui pro tempore fuerit in d^cta plebe, habeat in ecclesia sancti Am- 
brosii institutionem et destitutionem liberam, et quod possit ponere ibi quem vel quos voluerit de 
fratribus suis canonicis, et removere quem voluerit, secundum quod facit in aliis suis obedientiis 
manualibus et facere consuevit, et Potestas et Coniniune Bononie parati sunt remittere juspa- 
tronatus, quod se habere dicunt in dicta ecclesia quantum ad presentationem seu electionem ro- 
ctoris, et Parochiani dicte capelle, si quod jus habent in electione ac presentatione rectoris ra- 
tione juspatronatus aut alicujus consuetudinis, facient illud idem , et Potestas et Commune Bo- 
nonie satisfacient , si quod melioramentum fuerit in domibus sancti AppoIIinaris , quantum ad 
domos sancti Ambrosii, et restituent totum melioramentum ad extimationem et arbitrium magistri 
Alberti de laborerio Sancti Petri, scilieet usque ad quautitatem sexaginta librarum bononiensimii, 
seu plus vel minus, secundum quod taxaverit qui datus est ad extimandum casamentum et 
domos sancti AppoUinaris et casamentum et donios et terras sancti Ambrosii. Unde predictus 
dominus Episcopus et Canonici, qui tunc erant presentes, scilicet venerabilis pater dominus Octa- 
vianus sancte Marie in via Lata Diaconus Cardinalis, apostolice Sedis Legatus tamquam Cano- 
nicus bononiensis , presbiter Octavianus de Florentia , dominus Jacobus Guidonis Lambertini , 
dominus presbiter L"golinus de Barbarolo, presbiter Bartholomeus , magister Bernardus parmen- 
sis, dominus Ariraundus quondam domiui Andalo, et domini Ubaldinus ot Octavianus nepotes 
predicti domini Cardinalis, annuentes petitionibus dictorum Potestatis et Communis bononiensijj, 
volentes etiam tam Communi bononiensi, quam Archipresbitero et Capitulo predicte plebis gra- 
tiam facere specialem, dederunt, concesserunt et tradiderunt predictam ecclesiam sancti Ambrosii 
vacantem, cum domibus, possessionibus, juribus et actionibus et aliis rebus mobilibus et immo- 
bilibus ad dictam ecclesiam pertinentibus, domino Petro archipresbitero dicte plebis, recipienti 
vice ac nomine ipsius plebis dictam dationem in recompensationem ecclesie sancti AppoIIinaris 
predicte, ita videlicet ut de cetero dicta ecclesia sancti Ambrosii plebi Montisbellii nullo medio 
sit subjecta sicut olim fuit ecclesia sancti Appollinaris ; et Archipresbiter, qui pro tempore fuerit 
in dicta plebe, libere habeat institutionem et destitutioneni in dicta ecclesia sancti Ambrosii, et 
quem aut quos voluerit, possit ibi de fratribus suis canonicis ponere, et, quando voluerit, remo- 
vere, secundum quod facit in aliis suis obedientiis manualibus et facere consuevit. In aliis vero 
juribus spiritualibus cano[ni]ci, qui pro tempore fuerint in dicta ecclesia sancti Ambrosii, obediant 
et intendant domino Episcopo et Ecclesie bononiensi secundum quod faciebant ed obediebant, 



SPECTANTIA AD PROFESSORES JURIS CANONICI 173 

dum in ecclesia sancti AppoUinaris morabantur, ita quod omnia boua dictaruin ecclesiarum san- 
cti Appollinaris et sancti Ambrosii simul uniantur et conjungantur, et de cetero sint unita ; dantes 
insuper dicti dominus Episcopus et Canonici plenam et liberam potestatem prefato archipresbi- 
tero transferendi ad ecclesiam sancti Ambrosii fratres olim comniorantes in ecclesia sancti Ap- 
poUinaris, et sua auctoritate intrandi possessionem dicte ecclesie sancti Ambrosii et omnium 
bonorum, mobilium et immobilium, jurium et actionum ad ecclesiam sancti Ambrosii pertinen- 
tium. Ad hec dominus Thomasinus de Gallopensio(i) et dominus Passius Ugonis de Ymola, sindici 
Communis bononiensis, ad dietam concordiam confirmandam constituti vice et nomine ipsius Com- 
munis, habentes speciale mandatum ad omnia et singula complenda, ut in instrumento seripto manu 
Ugolini de Brixia notarii plenius continetur, vice ac nomine Communis Bononie, que tractata 
fuerunt per dominum Episcopum et Capitulum bononiensem et per Potestatem et Antiauos Com- 
munis bononiensis, ut supra premissum est, in petitione Communis Bononie facta domino Epi- 
scopo et Capitulo bononiensi, presente dicto domino Rizardo de Villa, Potestate bononiensi, et 
mandante, consenserunt predictis omnibus et ratum habuerunt, et juspatronatus, quantum ad ele- 
ctionem seu presentationem spectat, remiserunt expresse dicto archipresbitero ac dederunt, stipu- 
lanti et recipienti vice et nomlne ipsius plebis et ecclesie sancti Ambrosii, salvo jurepatronatus 
ipsi Communi in omnibus aliis, ita quod idem Archipresbiter et sui successores liberam habeant 
electionem rectoris in dicta ecclesia sancti Ambrosii ; promittentes predicti Sindici, nomine et vice 
ipsius Communis, predicta omnia attendere et observare et non contravenire per se vel per alium 
seu alios occasione aliqua vel exceptione juris vel facti, sub pena mille librarum imperialium et 
obligatione bonorum dicti Communis et refectione impensarum, solemni.stipulatione premissa, ar- 
chipresbitero sepedicto pro se suisque successoribus stipulanti, et quod dictum Commune et Sindici 
predicti defendent dictum dominum Archipresbiterum et Capitulum plebis Montisbellii et ecclesiam 
sancti Ambrosii a qualibet alia persona, que dictam ecclesiam sancti Ambrosii vel rectorem 
ipsius inquietaret seu questionem contra ipsam moveret super juspatronatus quantum ad jus 
presentandi seu elegendi, et quod facient illam desistere ab illa molestatione seu querela sub 
pena predicta, ita quod pena in omni Capitulo et pro quolibet Capitulo toties peti possit et exigi 
quoties commisa fuerit, penaque soluta vel non, dicta firma sint et rata. Preterea Nicolaus 
Oradini notarius, Sindicus seu Procurator parochianorum ipsius ecclesie sancti Ambrosii, habens 
ad hoc speciale mandatum, ut in charia scripta manu Mathei Alberti de Libris notarii continetur, 
a dictis parochianis, vice ac nomine ipsorum parochianorum, consensit, dedit et remisit expresse 
omne jus patronatus, si quod habent ratione juspatronatus, aut consuetudinis in predicta ecclesia 
sancti Ambrosii, dicto domino Petro archipresbitero plebis Montisbellii stipulanti et recipienti 
vice ac nomine dicte plebis et ecclesie sancti Ambrosii antedicte, ita quod liberam habeat ele- 
ctionem rectoris in dicta ecclesia sancti Ambrosii; promittens in omnibus et per omnia, et sub 
eadem pena, secundum quod Sindici Communis Bononie predicti promiserunt nomine Communis 
Bononie ut superius continetur, eodem die Bononie in camera domini Andree infrascripti , pre- 
sentibus testibus presbiteris Formento et Aldevrando cappellanis sacristie ecclesie sancti Petri 
bononiensis et Carnelevario clerico, domino Gabriele quondam domini Ubertini episcopi, doniino 
Arimundo domini Albrici de Sancto Petro et aliis pluribus, dominus Andreas Beuzus canonicus 
bononiensis jacens in lecto infirmus, omnibus et siugulis supradictis consensit, et ea omnia et 
singula approbavit et ratificavit. Eodem die in camera domini Prioris sancti Salvatoris bono- 
niensis, presentibus testibus domino Gabriele et domino Arimundo predictis, magistro Beruardo 
parmensi et magistro Berardo de Camerino, dominus Oddo prepositus Faventie, canonicus bo- 
noniensis, jacens in lecto infirmus, omnibus supradictis consensit, et ea omnia et singula appro- 
bavit et ratificavit. Eodem anno et indictione predicta, die decimaquarta intrante augusto, in sala 
domus presbiteri Bombologni infrascripti, presentibus testibus presbitero Guillelmo ecclesie sancti 
Prosperi, domino Gabriele et domino Arimundo predictis, et Nicolao Oradini, Matheo quondam 
Alberti de Libris et aliis pluribus, dominus presbiter Bombolognus archipresbiter bononiensis, 
omnibus et singulis supradictis consensit, et ea omnia et singula approbavit et ratificavit. Eodem 
die Bononie in Curia domus seu hospitii quondam domini Aldrevandini de Prendipartibus, pre- 
sentibus dictis testibus, dominus Tisius, Electus feltlensis et belunensis, canonicus bononiensis, 

(1) Sic. 



174 MONUMENTA 

omnibus et singulis supradictis consensit, et ea omnia et singula approbavit et ratiiicaYit. Eodem 
anno et indictione predicta, die nona exeunte augusti, in canonica bononiensi, presentibus te- 
stibus domino Azolino crchipresbitero plebis sancti Petri in Casale, magistro Guidone de Seuis, 
domino Bingo de Florentia et Nicolao Oradini notario, dominus Albertus prior de Gangalangis, 
canonicus bononiensis, omnibus et singulis supradictis consensit, et ea omnia et singula appro- 
bayit et ratiiicaYit. Eodcm anno et iudictione predicta, die septima exeunte augusti, in canonica 
sancti Petri bononiensi, presentibus testibus domino Azolino arcbipresbitero sancti Petri in Ca- 
sale, Zanotto, qui fuit de AUegralcore et Parmesano, qui stat cum domino Jacobo Guidonis Lam- 
bortini, dominus Ubertinus de Montasigo, canonicus bononiensis, omnibus et singulis supradictis 
consensit, et ea omnia et singula approbaYit et ratificaYit. Ego Thomasinus de Magr[et]a, impe- 
riali auctoritate notarius, interfui, et ut supra legitur rogatus scribere scripsi >. 

Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre confirmationis et communitionis 
infringere Yel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare presumpserit, indignatio- 
nem omnipotentis Dei ac beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noYerit incursurum. 

Datum Perusii quartodecimo kalendas julii, pontificatus nostri anno nono. 



XXI. 

1253, 12 ianuani. 
Ex tomo XLIII. Cod. dipl. Gtjmn, hon. (num. 83), doc. XXVII. 

Innocentius IV. (l) Archidiacono et fratri Danieli Ordinis Predicatorum Bononie. 

Dilecti filii, Rectores et UniYersitas scholarium bononiensium quedam dicuntur edidisse Sta- 
tuta salubria et honesta, que ad utilitatem et bonum statum ipsorum redundare noscuntur; ad 
quorum obserYationem se, juramento prestito, obligarunt. Nos itaque, ipsorum supplicationibus, 
inclinati, mandamus quatenus Statuta ipsa, prout sunt licita et honesta, auctoritate apostolica 
confirmantes, ea faciatis firmiter obserYari, contrariis non obstantibus, si aliquibus est ab apo- 
stolica Sede indultum, quod interdici, suspendi Yel excommunicari non possint per literas aposto- 
licas non facientes plenam et expressam ac de Yerbo ad verbum de indulto hujusmodi raen- 
tionem. 

Datum Perusii, secundo idus januarii, pontificatus nostri anno decimo. 



XXII. 

1253, 9 septembris. 

Ex eodem tomo, doc. XXVIII., c. XXII. 

Innocentius papa IV. (2) Archidiacono bononiensi. 

Ad explicandos nodos multiplicium questionum, quos in rebus jugiter contingentibus circa 
Yarios positivi juris articulos humane indaginis nectit infirmitas, nonnulla temporibus nostris no- 
Yarum Constitutionum et Decretalium epistolarum remedia emanaruut, que predecessorum nostro- 
rum strenuis sunt subjecta laboribus, per quos fuit ad comunem omniuni et maxime studentium 
utilitatem Yigilantissimis excogitationibus desudatum. Verum, sicut accepimus, eisdem Constitutio- 
nibus et Decretalibus quedam alie sub nostro confecte nomine ab aliquibus inseruntur, quas 
nostre approbationis eo non proYexit auctoritas, ut cum aliis, quas locum habere censuimus in 
judiciis et scholis debeant eisdem juris Yinculis coutineri. No igitur per commixtionem hujus 
opinionis cuilibet, umbra speciem sibi Yeritatis usurpans, aliquos in confusionis deducat errorem, 

(1) Ex reg. II. Innocentii IV., ep. 338, fol. 229, (2) Ex reg. tertio Innocentii IV., ep. De cwria IV, y 

an. MCCLIII. , XII. ianuarii. fol. 129, an. MCCLIII. , IX. septemb. 



SPECTANTIA AD PR0FESS0EE8 JURIS CANONICI 175 

Constitutionum et Decretalium epistolarum prineipia, quas tempore nostri pontificatus edidimus, 
quasque in Corpore juris contineri decrevimus, tibi competentibus assignata titulis duximus trans- 
mittenda: mandantes quatenus ea magistris et scholaribus diligenter exponens ex parte nostra 
distincte prohibeas, ne quis alias sub nostro nomine editas yel edendas, in judiciis vel in scholis 
admittat absque mandato Sedis apostolice speciali. Principia vero illarum hec sunt et ii sunt 
tituli, quibus competere dignoscuntur : capite de Eescriptis: Cum in multis juris articulis ^yresenti 
decreto duximus statuendum, Dispendia litium equitatis compendio; capite de Electore et Electi po- 
testate: Statuimus ut si quis electionem, postulatio7iem, vel provisioftem. In electionibus, postulationibus, 
ac scrutiniis ; cnfite de supplenda negligentia Prelatorum: Romana Ecclesia etc. Edictum vero per 
Remensem etc. Grandi non immerito etc; capite de officio Vicarii: Romana Ecclesia etc. Cum Re- 
mensis Archiepiscopus etc; capite de officio et potestate Judicis delegati: Statuimus ut Ccnserva- 
tores; capite de officio Legati: Officii nostri debitum remediis; capite de officio Ordinarii: Romana 
Ecclesia etc. prohibemus; capite de Judiciis: Juris esse ambiguum non videtur; capite de Foro com- 
petenti: Romana Ecclesia etc. Ne appellationis ; capite de Lite non contestata: Exceptiones pere^n- 
ptorie; capit^ de restitutione spoliatorum: Frequens et assidua nos querela; capite de dolo et 
contumacia: Actor qui venire] capite de eo qui raittitur in possessionem causa rei servande: Eum 
qui super dignitate personatu vel beneficio; capite de Confessis: Statuimus, ut positiones negativas; 
capite de testibus: Romana Ecclesia etc. In appellationis causa. Ad hec , que in quadam Epistola; 
capite de Exceptionibus : Pia consideratione statuit; capire de Sententia et re judicata; Cum enim 
Tribunal Judicis ; capite ad apostolice dignitatis etc. : Sane Abbas de Bonifacio abbate etc; capite 
de Appellationibus : Cordi nobis est lites minuere. Legitima suspitionis. Ro^nana Ecclesia etc. Cum suf- 
fraganeorum Remensium; capite de concessione prebende et ecclesie noji vacantis: Quia cunctis; 
capite de rebus Ecclesie non alienandis: Dum etc. Dictus vero Archidiaconus ; capite de Censibus 
et Procurationibus : Romana Ecclesia etc. Statuimus ut quilibet Archiepiscopus ; capite de homicidio: 
Pro humana redemptione generis; capite de privilegiis: Volentes libetiatem; capite de penis : Ro- 
mana Ecclesia etc. Licet aut Remensis; capite de peniteutiis et remissionibus : Romana Ecclesia 
etc. Questoribus autem; capite de Sententia excommunicationis : Cum medicinalia solet a nonnullis. 
StatuimuSj ut nullus Judicum. Quia periculosum. Romana Ecclesia etc. Ceterum interdici : Dilecto 
filio Decano Aurelianensi etc. Capite de verborum significatione : Veniens etc. per illa verba. 
Datum Assisii, quinto idus septembris, pontificatus nostri anno undecimo. 



XXIII. 

1255, 12 iulii. 

Ex tom. XXVIII. Cod. dipl. Eccl. bonon. (num. 85), doc. VI. 

Alexander papa IV. (0 Magistro Bernardo, canonico bononiensi, capellano nostro. 

Intellecto dudum, quod dilectus filius Cirsaceus quondam abbas monasterii de Nonantula, 
Ordinis sancti Benedicti, ad romanam Ecclesiam pertinentis nullo medio, senectute ac infirmitate 
incurabili pregravatus, minus erat sufficiens regimini monasterii memorati, tibi et venerabili fratri 
nostro Episcopo imolensi direximus scripta nostra, ut si dictus abbas, senectuti ac anime sue con- 
sulens, vellet cedere regimini monasterii antedicti, admitteretis cessionem hujusmodi vice nostra et 
faceretis eidem monasterio de persona idonea, quam sine assensu nostro nolebamus eligi; decer- 
nentes, si secus fieret, irritum et inane, per electionem canonicam provideri, contradictores per 
censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compesccndo. Ipso igitur abbate in manibus ve- 
stris ipsius monasterii regimini spoute cedente, ac a vobis hujusmodi cessione recepta, conventus 
prefati monasterii eligendi seu postulandi personam idoneam in abbatem eorum, tribus de ipso 
conventu commiserunt unanimiter potestatem; qui tres de assensu vestro dilectum filium Bona- 
cursum , abbatem monasterii sancti Proculi bononiensis, virum, ut asseritur, providum et di- 
scretum ac in spiritualibus et temporalibus circumspectum, in abbatem jam dicti monasterii de 

(l) Ex reg. I. Alexandri IV. , ep. 492, fol. 72, an. MCCLV. , XII. iulii. 



176 MONUMENTA 

Noiiantula concorditer postiilarunt. Nos itaque presentatam nobis postulationem hujusmodi admit- 
tentes; mandamus quatenus ipsum Bonacursum abbatem in corporalem dicti monasterii de No- 
nantula possessionem auctoritate nostra inducas et defendas inductum, faciens sibi a subditis suis 
obedientiam et reverentiam debitas exhiberi, recepturus ab eo postmodum pro nobis et Romana 
Ecclesia fidelitatis solite juramentum. Forma autem juramenti etc. (0 
Datum Anagnie, quarto idus julii, pontiiicatus nostri anno primo. 



XXIV. 

1255, 13 iuliu 
Ex eodem tomo, doc. VTI. 

Alexander IV. (2) Cirsacco quondam Abbati monasterii de Nonantula , Ordinis sancti Be- 
nedicti. 

Intellecto dudum, quod tu, senectute ac infirmitate incurabili pregravatus, insnfficiens eras 
regimini monasterii de Nonantula, quod ad romanam Ecclesiam nullo pertinet mediante, yene- 
rabili fratri nostro Episcopo imolensi et dilecto filio magistro Bernardo canonico bononiensi, capel- 
lano nostro dedimus nostris literis in mandatis, ut si tu, senectuti ac anime tue consulens, yelles 
cedere regimini monasterii memorati, dicti Episcopus et Capellanus, vice nostra, hujusmodi ces- 
sionem admitterent et facerent ipsi monastcrio de persona idonea, quam sine ipsorum assensu 
nolebamus eligi, decernentes si secus fieret, irritum et inane, per electionem canonicam provideri, 
electionem hujusmodi pro cofirmatione ipsius presentari nostro conspectui facientes, assignaturi 
tibi de bonis ipsius monastcrii pro sustentatione tua provisionem congruam et honestam , contra- 
dictorcs per censuram ecclesiasticam, appellatione posposita, compescendo. Cum autem in eorum- 
dem Episcopi et CapcUani manibus spoute cesseris regimini monasterii antedicti, prefati Episcopus 
et Capcllanus hujusmodi literarum auctoritate in trecentis libris bononenorum pro sustentatione 
tua exhibendis, tibi annuatim de bonis dicti monasterii et de habitatione quarumdam domorum 
et usu vasorum quorumdam ipsius monasterii tibi, quoad yixeris, providerint, prout in instrumento 
publico confecto exinde dicitur plenius contineri. Nos itaque tuis supplicationibus inclinati, pro- 
visionem hujusmodi ratam habentes et gratam, illam auctoritate apostolica confirmamus, et prc- 
sentis scripti patrocinio communimus. 

NuIIi ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre confirmationis et communitionis 
infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare presumpserit , indigna- 
tionem omnipotentis Dei ac beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum. 

Datum Anagnie, tertio idus iulii, pontificatus nostri anno primo. 



XXV, 

> 

1255 j 13 iulii, 
Ex eodem tomo, doc. VIII. 

Alexander IV. (3) conventui monasterii sancti Proculi bononiensis. 

Cum de persona dilecti filii Bonacursi, quondam Abbatis vestri, in abbatem monasterii de 
Nonantula, quod ad romanam Ecclesiam nullo medio pertinet, vacantis per cessionem dilecti filii 
Cirsacei quondam abbatis ejusdem canonice sit provisum , nos , attendentes ejus industriam et 
diligentem sollicitudinem, ac sollicitam diligentiam quam gessit circa regimen monasterii vestri, 

(1) luramenti formula deest. 

(2) Ex reg. I. Alexandri IV., ep. 493, fol. 72 tergo, an. MCCLV., XIII. iulii. 

(3) Ex reg. I. Alexandri IV., sub ep. 497, fol. 72 tergo, an. MCCLV., XIIL iulii. 



SPECTANTIA AD PE0FES80EES JUEI8 CANONICI 177 

cui laudabiliter prefuit, cnram et administrationem ipsius monasterii Ycstri sancti Proculi aibi 
usque ad biennium in spiritualibus et temporalibus duximus committendam. Universitati vestre 
mandamue quatenus eidem usque ad illud tempus intendatis, et obediatis humiliter et devote. 
Nos enim, auctoritate presentium, vobis districtius inhibemus, ne interim ad electionem seu po- 
stulationem alicujus in Abbatem jam dicti monasterii vestri aliquateuus procedatis, deccrnentes 
irritum et inane si quid contra hujusmodi commissionis et mandati nostri ac inhibitionis tenorem 
Tel de provisione sepe dicti vestri monasterii, sive per literas apostolicas non facientes plenam 
et expressam de presentibus mentionem, aut alias, infra prescriptum tempus contigerit attentari. 
Datum Anagnie, tertio idus julii, pontificatus nostri anno primo. 



XXVI. 

1257 y 10 febi-mriL 

Ex archivo sancti Francisci bonon. , lib. M, n. 54, nunc in Tab. Max. bonon. 

Hoc est exemplum exempli alterius exempli cuiusdam testamenti, cuius talis est t^nor: 
Hoc est exemplare exempli cuiusdam testamenti, cuius talis est tenor: Exemplum cuiusdam 
testamenti cum die et Gousule sic incipientis: 

In nomine Domini, amen. Anno eiusdem millesimo ducentesimo quinquagesimo septimo, in- 
dictione quintadecima, die decimo intrante februario dT Venerabilis pater dominus Zoen, Dei 
gratia avinonensis Episcopus, sanus per gratia Jhcsu Christi mente et corpore, ut paratum eum 
inveniat extreraa necessitas, que sepe multos invenit imparatos, suarum rerum et bonorum omnium, 
que habet citra montes, dispositionem per presens nuncupativum testamentum sine scriptis in 
hunc modum faccre et perficere procuravit. Imprimis quidem pro anima sua reliquit Ecclesie 
avinonensi, idest Episcopis avinonensibus ejus successoribus, totum podere et aifare quod habet 
in villa et curia et territorio Saliceti, bodoniensis Diocesis, sive sit domus, sive terra aratoria, 
sive sit pratum et quicquid aliud ibi habet sive habuerit tempore obitus sui, et totum affare 
quod habet juxta Savinam, cujus confines sunt isti: a mane Phyllippus de Ligapassaris et ne- 
potes Phyllippi, a meridie et sero fluminis Sapine, et si qui alii sunt confines, hoc modo et con- 
ditione, quod Episcopus quicumque pro tempore fuerit ejus successor in Ecclesia avinonensi, eligat 
tres de canonicis ipsius Ecclesie et duos clericos seculares de civitate et duos clericos seculares 
de Castro Novarum (l) et unum de aliis castris Ecclesie avinonensis, qui sint dociles ct non habeant 
aliquod beneficium ecclesiasticum, quos destinet Bononie ad studendum, quorum unicuique pro- 
videat in vigintiquatuor libras bononenorum quolibet anno ex redditibus pcrcipiendis ex dictis 
poderibus et aifaribus, pro expensis causa et gratia studiorum, et possit ibi teuere unumquemque 
eorum quinque annis, vel minus, si ei videbitur expedire. Ab hoc benefitio excipimus filios Gui- 
lielmi Augerii et ipsum Ouilielmum usque ad gradum tertium attingentes, et Guilielmum de Ati- 
mone et ipsum usque ad tertiam consanguinitatis lineam attingentes. Completo autem tempore 
alicuius de predictis scholaribus, quod compleri voluit finito quoquomodo, aut per revocationem 
episcopi, vel per mortem ipsius scholaris, vel quia iucipiat habere beneficium ecclesiasticuni 
sibi perpetuum, teneatur episcopus statim loco sui alium subrogare de predicta canonica, civi- 
tate vel castris, ut dictum est, ita quod canonico succedat canonicus, et clerico seculari de civitate 
alius clericus de civitate, ct clerico seculari de Novis alius clericus secularis de Novis, et clerico 
seculari de castris alius clericus secularis de ipsis castris eiusdem Ecclesie aviuonensis. Et si 
contigeret quod non inveniret aliquos ydoneos vel dociles ad mittendum, tunc potestatem eligendi 
habeat aliunde, quem vel quos mittat dumtaxat de Episoopatu vel de civitate avinonensi; et 
si contigeret negligentem esse in scholaribus ad studium transmittendis, forsan quod vellet ven- 
dere dictas possessiones vel adpropriare sibi redditus, voluit et disposuit quod dicte possessiones 
et dicta affaria veniant sine diminutione ad ecclesiam sancti Michaelis de Buscho de Bononia, 
que ecclesia teneatur de hoc providere octo scholaribus pauperibus de Avinone vel de episco- 

(1) Castrum Xovum Arii, hodie Castelnaudary. 

TOM. II. 28 



178 MONUMENTA 

patu, si inventi fuerint Bononie, prout de Episcopo dictum est: alias de provincia arelatensi. Et 
ei nuUus provincialis pauper scholaris inventus fuerit Bononie, eligat dicta Ecclesia alium, de 
quibuscumque videbitur expedire. Et si illi de ecclesia sancti Michaelis fuerint negligentes, per- 
veniant dicte possessiones ad Capitulum avinonensis Ecclesie, quod Capitulum teneatur octo scho- 
laribus, ut supra dictum est, sicut dictum est de Episcopo. Si autem omnino deficeret Studium 
Bononie, voluit, disposuit quod Episcopus avinonensis, qui pro tempore fuerit, vendat dictas 
possessiones et ponat totum precium in emptione aliarum possessionum in Episcopatu avinonensi, 
de quarum redditibus provideat octo scholaribus, ut dictum est, studentibus dumtaxat in Studio 
generali. Et si omnes fuerint negligentes et remissi, voluit et disposuit quod dicte possessiones 
vendantur per Comissarios suos, et pretium distribuatur per pauperes Christi, ubi eis visum fuerit 
melius expendendum. Item reliquit lEccIesie avinonensi, sive Episcopo, non Canonicis, totuni 
quidquid defecit sibi [per] avinonenses cives occasione restitutionis dampnorum, que sibi et avi- 
nonensi Ecclesie intulerunt. Summa eius videtur ascendere usque ad summam mille quingentarum 
librarum toronensiuni, salvo jure pluris vel minoris. Item de denariis, quos habet dictus testator 
Bononie apud mercatores, videlicet Jacobinum de Racorgittis et socios suos, reliquit Ecclesie 
avinonensi, idest Episcopis avinonensibus successoribus suis, trescentas libras toronensium. Rogans 
Episcopum successorem suum vel successores suos, qui pro tempore fuerint, ut emant castrum 
sancti Laurencij, illud ressiduum quod est ad emendum, cum aliqua particulla iam sit empta; 
et castrum ab Ecclesia teneatur, si alio modo dictum castrum non posset ab Ecclesia obtineri ; 
alioquin sit tacitum de ipsis trescentis libris, et remaneant apiid comissarios meos in usus pau- 
perum expendende. Item de dictis denariis quos habuerint mercatores predicti, scilicet dominus 
Jacobinus et alii, reliquit mouasterio ecclesie sancte Catherine de Avinone centum quinquaginta 
libras toronensium pro emendis possessionibus pro dicto monasterio. Item de denariis quos ha- 
bent predicti mercatores reliquit centum et quinquaginta libras toronensium per manus Prioris 
sancti Agricoli et Prioris Predicatorum et Ouardiani Fratrum Minorum de Avinione expendendas 
hoc modo: centum soldos voluit habcre pro pictancia Ecclesie avinonensis, et centum soldos 
toronensium conventum Fratrum Minorum eiusdem loci pro pictancia similiter, et conventum 
Fratrum Predicatorum eiusdem loci centum soldos toronensium pro pictancia similiter. Et de istis 
centum et quinquaginta libris voluit quod solvantur heredibus Guillielmi Croci de Bitutida qua- 
draginta libras nigrorum vel ejus valles, quos habent de ereditate ipsius occasione privilegij, 
cum pauca preter mobilia possiderent per Priorem sancti Agricoli et Priorem Predicatorum et 
Guardianum predictos de Avinone, quos constituit suos Comissarios in Provintia, specialiter 
super istis centum et quinquaginta libris toronensium expendendis. Et mandavit per eos dili- 
genter perqniri per civitatem et per castra Episcopatus avinionensis et ipsam civitatem, si quid 
predictus Episcopus habuit vel exegit a quocumque occasione privilegij pro mobilibus alicuius, 
aut si exegit ab aliquo de linea ascendenti, eo pretestu quod non potuerit succedere descen- 
denti defuncto, et illud totum mandat restitui. Vult etiam quod predicti vadant ad quodlibet 
de castris suis, et si congregatis populis dictorum castrorum invenerint aliquos qui ostendant 
quod Episcopus predictus, vel aliquis de familia ejus pro eo, debeat aliquid sibi, restituatur illud 
ei. Si autem, restitutione facta plenaria de predictis centum quinquaginta libris toronensium, ali- 
quid superfuerit, prout utilius et melius videbitur istis tribus, in usus pauperum expendatur. 
Insuper reliquit domine Contisine, matri sue, et fratri Joseph, viro ejus, patri suo, usufructus, 
redditus et obventus omnium aliarum possessionum suarum et rerum, quas habet citra montes, 
quamdiu vixerit ipsa mater ejus et pater habeant totum usumfructum ad providendum sibi et 
domine Jacobine eorum filie, ita quod non patiantur aliquem defectum in temporalibus, et [si] 
premoreretur alter eorum, perveniat totum usumfructum ad alterum similiter patrem vel matrem, 
de quo sibi provideat, et Jacobine predicte. Et in isto usufructu instituit sibi heredes predictos, 
scilicet patrem et matrem suam, computato in hoc omni iure ipsi patri suo et matri debito in 
bonis ejusdem testatoris. Preterea, ultra id totum quod dictum est, reliquit de bonis suis pro 
anima sua et parentum suorum; quatuor milia librarum bononenorum, de quibus reliquit et dari 
voluit domino Pape et Ecclesie romane mille libras bononenorum expendendas, si domino Pape 
placuerit, pro defensione et tuitione catholice fidei, presertim contra hereticos ; et voluit et man- 
davit comissariis suis, quod ipsi infra annum post obitum testatoris impetrent a domino Papa 
absolucionem delictorum suorum et confirmationem ultime voluntatis cius, sive in testamento, 



SPECTANTIA AD PEOFB880EB8 JUKI8 CANONICI 179 

sive in codicillis sit. De reliquis vero tribas millibus libris solvi voluit et mandavit conventui 
Fratrum Minorum civitatis Bononie quinquaginta libras bononenorum pro indumentis Fratrum. 
Item fratri JuUiano de Tencharariis, si tunc vixerit, quinque libras bononenorum. Item conventui 
Fratrum sancti Michaelis de Busco quinquaginta libras bononenorum expendendas pro complendo 
truna ecclesie sancti Michaelis, quam incepi facere fieri. Item conventui Fratrum Predicatorum 
civitatis Bononie quinquaginta libras bononenorum pro indumentis Fratrum. Item dari et solvi 
voluit tercentas libras bononenorum uni militi, qui pro anima sua cum bonis armis et equo vadat 
et stet ultra mare per annum, non computato tempore accessus et redditus, contra saracenos et 
qui representct se Legato Ecclesie romane vel Patriarche, et ad eorum voluntatem stet contra 
saracenos. Item dari et solvi voluit decem libras bononenorum alteri persone que pro anima 
ejus visitet limina beati Jacobi de Compostella. Item dari et solvi voluit quindecim libras bono- 
nenorum alteri persone que pro anima ejus vadat Romam, et ibi stet tota quadragesima maiori, 
et vadat ad staciones continue et indulgentias querat et recipiat pro anima sua, et postmodum 
vadat ad ecclesiam beati Michaelis Archangeli, et ad ecclesiam beati Nicholai de Bari. Item 
reliquit conventui Dominarum sancti Francisci de Bononia pro indumentis Sororum decem libras 
bononenorum. Item conventui sancte Agnetis quinque libras bononenorum pro indumentis So- 
rorum. Item conventui Sororum sancte Marie Magdalene de conversis decem libras bononenorum 
pro indumentis Sororum. Item conventui Dominarum de Misericordia decem libras bononeno- 
rum pro indumentis Sororum. Item conventui Dominarum de Cistello quinque libras bononenorum 
pro indumentis Sororum. Item conventui sancti Petri Martiris quinque libras bononenorum pro 
indumentis Sororum. Item reliquit domno Paulo monaco, procuratori suo, qui stat apud Tumbam 
cum genitoribus suis, pro labore et mercede sua triginta libras bononenorum. Item Antiocie ser- 
vienti dominorum genitorum suorum feudum suum et insuper quinquaginta soldos bononenorum. 
Item Axisio, servienti ipsorum, feudum suum et insuper XL. soldos bcmonenorum. Item magistro 
Nicolao, scriptori suo, qui stat cum patre suo ad Tumbam, centum soldos bononenorum. Item Ugo- 
lino, servienti dictorum genitorum suorum, feudum suum et insuper viginti soldos bononenorum. 
Item Aymirico, quondam servienti patris sui, et filiis ejus, tres libras bononenorum. Item Luchisie et 
Aychinie et Margarite, filiabus et heredibus quondam Jacobi Zannis Danielis, et uuicuique ipsarum 
pro ea maritanda viginti libras bononenorum. Item conventui Domiuarum de Puiola quinque libras 
bononenorum pro indumentis Sororum. Item conventui Dominarum sancte Marie Nove juxta na- 
vigium decem libras bononenorum. Item conventui Dominarum sancti Augustini quinque libras 
[bononenorum] pro indumentis Sororum. Item Sororibus juxta sanctam Luciam extra Seralium 
quinque libras bononenorum pro indumentis. Item conventui Dominarum de Ronzano quinque 
libras bononenorum pro indumentis Sororum. Item conventui Dominarum de sancta Catherina 
quinque libras bononenorum pro indumentis Sororum. Item Sororibus de Veza, si tunc ibi fue- 
rint et conventum habuerint, quinque libras bononenorum pro indumentis Sororum. Item con- 
ventui Sororum sancti Johannis Baptiste quinque libras bononenorum pro indumentis. Item So- 
roribus, que stant apud sanctum Guillielmum, quinque libras bononenorum pro indunientis. Item 
conventui Dominarum sancte Marie de Betlem quinque libras bononenorum pro indumentis. 
Item conventui Fratrum sancti Gregorii decem libras bononenorum. Item conventui Fratrum san- 
cti Jacobi de Savina viginti libras bononenorum pro indumentis. Item conventui Fratrum sancte 
Margarite de Barbiano tres libras bononenorum pro indumentis. Item cuilibet alteri ecclesie 
conventuali de civitate et suburbiis Bononie viginti soldos bononenorum. Et rogavit per fidei- 
comissum omnes sacerdotes ipsarum ecclesiarum ut cantent missas pro anima sua. Item cuilibet 
capelle civitatis et suburbiorum quinque soldos bononenorum, et rogavit sacerdotes per fideico- 
missum, ut cantent missas pro anima sua et parentum suorum. Item cuilibet hospitali de civitate 
et suburbiis Bononie, ubi pauperes hospitantur, viginti soldos bononenorum. Item cuilibet Pote- 
stati civitatis Bononie qui fit do elemosinis viginti soldos bononenorum. Item reliquit et dari 
voluit filio domine Diamantis neptis sue, quem ipsa habuit de Petrizolo quondam viro suo, qui 
mortuus fuit iu servitio romane Ecclesie, quinquaginta libras bononenorum. Item domine Tho- 
maxine uxori Petricti et Flordelisie sororis sue, neptis ejusdem testatoris, quinquaginta libras 
bononenorum. Item reliquit et dari voluit domine Plaxivile et domine Egidie ejus filie, consan- 
guinee ipsius, viginti libras bononenorum. Item domine Borghe, cousanguinee ejus, et Ugolino 
ejus filio quinquaginta libras bononenorum. Item domine Quintanisie, ejus consobrine, vigiuti 



180 MOKUMENTA 

libras bononenorum. Item filiis Juliane uxoris quondam Johannis de Saliceto, consobrine sue, 
yiginti libras bononenorum. Item domine Diamanti, ejus consanguinee , reliquit id quod dedit 
sibi, vel pro ea, dotis nomine. Item domine Marie filio domine Borghe, consanguinee sue, reliquit 
id quod ei, yel pro ea, dedit dotis sue nomine. Item domine Marie, consanguinee sue, filie quon- 
dam Rolandi Cavalerii illud quod ei dedit, vel pro ea, in dotem. Item domine Benyenute et domine 
Ouisaltrude, filiabus Merchadantis, reliquit illud quod eis dedit in dotem. Item domino Guidoni de 
Tencharariis reliquit decem libras bononenorum. Item [filiis quondam Conforti de Tencharariis 
quinque libras bononenorum. Item filiis quondam Palmiroli, fratris sui, quinque libras bonone- 
norum. Item domino Michaeli de Tencharariis quinque libras bononenorum. Item domino Jacopo 
de Tencharariis quinque libras bononenorum. Item Lambertino qui dicitur Mediuscorrus et fratri 
suo quinque libras bononenorum. Item sorori Adhelasie decem libras bononenorum. Item domino 
Thomaxio, filio quondam domini Pacis de Tencharariis, reliquit solucionem et liberationem ejus 
quod sibi debct, scilicet quinquaginta libras bononenorum, quas ipse testator mutuavit patri suo 
predicto. Item alias quinquagiuta libras bononenorum, quas mutuavit dicto Thomasio pro mari- 
tanda Diamante sorore sua. Item triginta octo libras in alia parte, quas debebat domino Jo- 
sepho patri suo predicto, scilicet testatoris, occasione tutele sue. Item reliquit eidem Thomasio 
Codicem, Diiestum et Institutam, et Summam Azonis, in quibus ipse legit et quos ipse testator ei 
commodavit. Itcm domine Merchadante et ejus filiis reliquit totum illud, quod ipse testator dedit 
eis pro ipsis manutenendis, et remisit tam domine Merchadante, quam omnibus suis filiis, obliga- 
tionem illam quam Donusdeus, patcr eorum, fecit patri eiusdem testatoris de omnibus bonis 
suis, ita quod uullus successor testatoris possit ab eis petere aliquid occasione obligationis vel 
donationis, quam fecerit patri suo Donusdeus predictus. Item reliquid domino Thomasino nepoti 
suo, filio quondam Pacis et Petrobono et Yaleriano, Usepo et Michaeli, filiis domine Merchadante 
predicte, quidquid spectabat et pertinebat ad patrem ipsius testatoris et ad ipsum testatorem 
spectat et pertinet, ex omnibus que habcbant communia cum Tencharariis, scilicet ex turri Ten- 
charariorum et ex domo comuni, que fuit quondam domini Odderisi de Tencharariis, et ex ca- 
samento, quod fuit quondam domini Bartholomei de Tencharariis et ex omnibus aliis qui- 
buscumque. Item sorori sue domine Jacobine reliquit in solutum pro illis quinquaginta libris 
bononenorum, in quibus pater suus in suo testamento eam heredem instituit, unam tornaturam 
de vinea sua de Orti de strata Castillonis. Insuper reliquit eidem alias tres tornaturas ex dicta 
yiuea, hiis conditionibus pacto et lege quod ipsa habeat usumfructum ipsarum quatuor tornatu- 
rarum dicte yinee toto tempore vite sue ad usgs suos; post mortem vero suam perveniat ipsa 
vinea sibi relicta ad illud monasterium, ubi ipsa erit tempore obitus sui; et si contingeret 
aliquam Abbatissam vel Priorissam seu monialem depodestare eam de dicto usufructu, aut 
aliquid ultra petere in bonis domini Joseph patris sui sive ipsius testatoris, occasione alicujus 
falcidie vel alia quacumque, voluit et disposuit quod proprietas et ususfructus dicte vinee et ipsa 
vinea veniat ad sanctam Mariam de Misericordia; que ecclesia usumfructum dicte vinee teneatur 
dare et expendere singulis annis in vestibus et aliis usibus ipsius domine Jacobine, prout ipsa 
voluerit et quamdiu vixerit, et post mortem dicte domine Jacobine redeat proprietas et ususfructus 
dicte vinee ad sanctam Mariam de Misericordia. Et si contingeret quod ipsa domina Jacobina, 
vel monasterium quod haberet jus pro ea, non staret contenta vel contentum dicta tornatura 
vinee, ei relicta in solutum pro dictis quinquaginta libris sibi relictis jure institutionis a patre 
suo, eo casu testator privat ipsam dominam Jacobinam et monasterium, quod pro ea jus haberet, 
omni predicto relicto, et privatum esse voluit. Item tres tornaturas de dicta vinea de Orti quidquid 
residuum fuerit ad predictas quatuor tornaturas quas reliquit sorori sue Jacobine, reliquit capitulo 
majoris Ecclesie bononiensis pro restauratione decimarum, earum videlicet ad que ipse testator 
aut pater suus tenebantur, et pro eo eciam quod ipse testator Canonicus fuit ejusdem ecclesie, sicut 
voluit rogari per fideicommissum, quod dictum Capitulum faciat singulis anni anniversarium pro 
anima sua et parentum suorum. Voluit insuper et disposuit quod post mortem suam et patris et 
matris sue inter dictos Canonicos et dictam Jacobinam dicta vinea de Orti ita dividatur, silicet 
quod unaqueque pars habeat ingressum seu portam et stratam sicut aliquando esse consuevit; 
et quod dixit de vinea sua de Orti, vult quod habeat locum post mortera patris et matris sue 
predictorum, quibus reliquit usumfructum tocius dicte vinee toto tempore vite ipsorum. Item re- 
liquit decem libras bononenorum dandas, dividendas inter pauperes civitatis Ymole, prout vide- 



SPECTANTIA AD PB0FESS0BE8 JURIS CANONICI 181 

bitur commissariis suis. Item sorori Asiuile de conventu de Misericordia, si tunc temporis vixerit, 
reliquit quinque libras bononenorum. Item reliquit cuilibet commissariorum suorum infrascripto- 
rum viginti libras bononenorum pro labore suo. Ressiduum dictarum trium millium librarum 
bononenorum, quod supererit a dictis legatis, solvi, distribui et expendi voluit et disposuit per 
commissarios suos infrascriptos prout melius visum fuerit eis pro anima sua; ita silicet, ut 
statim cum fuerint certi de obitu suo, convocent omnes prelatos et clericos civitatis Bononie et 
suburbiorum, tam religiosos quam alios ad ecclesiam catredalem(J) pro exequiis faciendis pro anima 
sua, et provideant omnibus sicut viderint faciendum; et ipsa die vel sequenti faciant elemosinam 
generalem pauperibus civitatis et suburbiorum Bononie, quos vocent ad eumdem locum pcr pre- 
conem, si necesse fuerit; et detur unicuique pauperi panis unus duorum denariorum et unus 
denarius, et faciant pulsare campanas per singulas ecclesias civitatis Bononie in quolibet ter- 
mino sicut fieri consuevit Bononie, deinde ad unum annum. Item voluit et mandat commis- 
sariis suis, quod in primo anno post obitum suum quolibet primo die veneris cujuslibet mcnsis 
vocentur per preconem omnes pauperes civitatis ad plateam sancti Dominici vel sancti Francisci 
alternatim, ita quod una convocatio fiat una die ad sanctum Dominicum et altera ad sanctum 
Franciscum pauperum predictorum, et detur unicuique pauperi panis duorum denariorum, et sit 
ibi unus de commissariis , vel aliquis Frater pro eis, qui comuniter roget omnes pauperes ut 
rogent Deum pro anima Episcopi testatoris. Cetera vero omnia predicta legata solvantur et 
compleautur intra annum post obitum suum, exceptis illis que differri oportet pro usufructu 
relicto. Ad hec autem omnia et singula exequenda esse voluit et disposuit Commissarios suos et 
hujus testamenti executores Priorem Predicatorum conventus Bononie et Guardianum Fratrum Mi- 
norum civitatis Bononie, qui pro temporc fuerint, et Priorem sancti Michaelis de Buscho, volens 
et jubens, quod si aliquis eorum predictis omnibus et singulis intendere et superesse non posset, 
alij duo nichilominus exequantur. Ipsi vero Commissarij predicta quatuor milia librarum exigent 
et recipient a Jacobino Racorgitti, Amadore Pizecotti, Nicolao Bongerardi eorum sociis, in quibus 
et in amplius ipsi domino Episcopo tenentur. Et ad exigendum predictam pecuniam et quidquid 
sibi debetur citra montes, a quocumque sibi debeatur, et ad omnia, ut superius dictum est, bene 
complenda, predictos Priorem Predicatorum et Guardiauum Fratrum Minorum, Priorem sancti 
Michaelis de Buscho, ut dictum est, fecit suos Commissarios, et hujus testamenti ac cujuscumque 
alterius ultime voluntatis executores et procuratores in predictis omnibus citra montes. In omnibus 
autem aliis suis bonis mobilibus et immobilibus, juribus et actionibus citra montes habitis et 
habendis sibi heredes instituit pauperes Christi, quos, pensata utilitate anime Episcopi avinonensis 
et multa paupertate ipsorum pauperum, prefati Commissarij duxerint eligendos, ut succedant ipsi 
testatori in omnibus, exceptis que supra relicta sunt et hiis etiam, que relinquentur, de quibus 
disponetur in codicillis suis; quos codicillos item testator mandavit, voluit et disposuit clausos et 
inapertos stare sub sigillo, et sigilli secreto teneri, a Commissariis suis usque post obitum suum 
et patris et matris ejus. Post obitum vero suum, patris et matris ejus, voluit ipsos codicillos 
aperiri ct publicari ab ipsis Commissariis et ea exequi, fieri et compleri, que in ipsis contine- 
buntur. Et hanc suam ultimam voluntatem asseruit esse velle, quam valere voluit jure testamenti ; 
quod si jure testamenti non valet, valeat saltem jure codicillorum vel cujuscumque alterius ul- 
time voluntatis, qua melius valere potest. 

Actum in domo ecclesie sancti Antonii de Bononia de Savina, in camera in qua ipse do- 
minus Episcopus morabatur ; presentibus fratre Trovato priore sancti Michaelis de Buscho, domno 
Paulo monaco 'sancti Stephani, fratre Johanue de Broylo de sancto Michaele de Busco, domino 
Alamanno Infrangeloste de civitate Florentie et Raymundo Torta canonico sancti Ruffi de Va- 
lencia, domno Bonninsegna priore sancti Antonij predicti de Bononia de Savina, et presbitero 
Bevagno ejusdem ecclesie canonico, et domino Aldiberto milite de Novis, Petro Durandi priore 
sancti Agricoli avinionensis et fratre Ugolino de Tencharariis de Ordine fratrum Minorum, testibus 
vocatis et rogatis. 

Ego Ysnardus domini Johanninij Pizolpili filius, imperiali auctoritate notarius, predictis in- 
terfui, et ea omnia de mandato dicti venerabilis patris Avinionensis Episcopi scripsi, subscripsi. 

Ego Bencevenne quondam Jacobi domini Grimaldi de Saliceto, imperiali auctoritate notarius, 

(1) Sic. 



I 



I 



182 MONUMENTA 

suprasc^iptam testamentuin cum auteutico Bcripto manu Ysnardi, domini Bonichinj Pizolpilj filij, 
notarii, una cum infrascripto notario de yerbo ad verbum ascultavi bona fide coram domino Blaxio 
Judice et Assessore domini Andree Zeni, secundi Potestatis Bononie et de suo mandato eum meo 
signo proprio me in testem subscripsi. 

Ego Bondi filius domini Petrizoli, imperiali auctoritate notarius, suprascriptum testamentum 
exemplayi et scripsi bona fide ut in autentico scripto manu Ysnardi Bonichinj Pizolpili filij no- 
tarii inveni, et una cum suprascripto notario legi coram domino Blaxio Judice et Assessore do- 
mini Andree Zeni, secundi Potestatis Bononie, quibus omnibus sic peractis, dictus Judex suam 
et Comunis Bononie auctoritatem interposuit atque decretum. 

Et ego Michilinus Jacobini Cayaze, imperiali auctoritate notarius, ut in dicto exemplo in- 
veni, ita fideliter subscripsi, exemplavi et scripsi, subscripsi, signayi, subsignavi. 

[Foris:] Jura spectantia ad causam motam causa hereditatis Episcopi Avinionensis. 



XXVII. 



121)7 y a 10 februarii ad 20 eitisdetn. 



Ex eodem archivo sancti Francisci Bonon. , nunc in Tab. Max. bon. , 

346 

5089 



Q4A 

sect. € Demaniale » , ^^^ , lib. M, num. 60. 



Revorendissime paternitati vestre cum debita revereiitia significatur pro parte conventus 
Fratruni Predicatorum et conventus Fratrum Minorum civitatis Bononie et Thome condam Pauli 
de Tenchararijs bononiensis, quod domlnus Zohcn, olim episcopus Avinoensis, in suo testamento 
iuter cetera disposuit et reliquid Ecclesie avinionensi, idest Episcopis avinoensibus (i) ejus succes- 
soribus, podere quod habebat in territorio Saliceti, Bononiensis diocesis, et aliud podere quod 
habebat juxta Sapinam in dicta diocesi juxta suos confines, hoc modo et conditione, quod Epi- 
scopus quicumque pro tempore fuerit successor in dicta Ecclesia, eligat tres de chanonicis ipsius 
Ecclesie et duos clericos seculares de civitate et duos clericos seculares de Castro Novarum, et 
unum de aliis castris Ecclesie supradicte, qui sint dociles et non habeant aliquod beneficium 
ecclesiasticum , quos destinet Bononie ad studendum , quorum quilibet habere debeat quolibet 
anno pro expensis studii xxiiij libras, ex redditibus percipiendis ex dictis poderibus; quorum 
quilibet stare possit quinque annis ad plus in dicto Studio, et finito tempore primorum destina- 
torum loco ipsorum, alios subrogare, et sic successive. Et si contigerit eum negligentem esse in 
scolaribus ad Studium transmittendis, voluit quod dicta podcria veniant sine diminutione ad eccle- 
siam sancti Michaelis de Buscho de Bononia, qne Ecclesia teneretur providere octo scolaribus 
pauperibus de Avinione vel Episcopatu ipsius etc. Et si illi de ecclesia saucti Michaelis fuerint 
negligentes, perveniant dicta poderia ad Capitulum avinoensis Ecclesie, quod Capitulum teneatur 
providere octo scholaribus, sicut supradictum est de Episcopo. Si autem omnino deficeret Stu- 
dium Bononie, voluit quod Episcopus avinoensis vendat dicta poderia, et precium convertat in 
emptione aliarum possessionum in Episcopatu avinoensi, de quibus providere debeat octo scola- 
ribus, ut dictum est, studentibus in alio Studio generali. Et si omnes fuerint negligentes et 
remissi, voluit quod dicta poderia vendantur per dictos suos commissarios, et precLum distri- 
buatur per pauperes Christi, ubi eis visum fuerit melius expendendum; quos commissarios esse 
voluit Priorem Fratrum Predicatoruni conventus Bononie et Ouardianum Fratrum Minorum con- 
ventus dicte civitatis, qui pro tempore fuerint, et Priorem sancti Michaelis de Buscho; volens 
quod si aliquis eorum predictis intendere et supcresse non posset, alij duo nihilominus exequantur. 
Quod testamentum factum fuit anno nativitatis Dominj millesimo ducentessimo quinquagessimo 
septimo, indictione xv*, die x^ intrante februario, et scriptum manu Ysnardi Boniohannini Pi- 
zolpili notarii. 

(1) Sk. 



SPECTANTIA AD PB0FES60RES JUBIS CAKONICI 183 

Post hec prefatus Episcopus suos fecit codicillos, ejusdera notarii manu scriptos in M°. cc^. Ivij^, 
indictione predicta, die nono exeunte mense februario supradicto. In quibus inter cetera infrascripta 
disposuit per hec verba : Item cum dixerit dictus Episcopus in suo testamento, quod si Episcopus 
avinoensis successor suus aliquis esset negligens in tenendis scolaribus apud Bononiam, per- 
venireut dicta poderia seu dicte possessiones ad sanctum Michaelem dc Buscho, de quibus ipsr 
Fratres tenerent octo scolares. Et si ipsi essent negligentes, pervenirent predicta ad Capitulum 
avinoensis Ecclesie, quod teneretur facere illud idem. Et si omnes predicti invenirentur iie- 
gligentes, commissarii venderent ipsas possessiones , et precium distribuerent inter pauperes. 
Dictorum negligentiam determinavit ipse Episcopus per commissarios suos debere reputari, si 
Episcopus stetcrit per annum quod non teneat scolares in Studio bononiensi et tot quot ipse 
testator instituit. Ideni dixit de sancto Michaele de Buscho et illud idem de Capitulo avinoensi, 
ut quicumque per annum steterit quod non tenuerit scholares tot quot ordinavit testator, vel 
ad minus sex, negligens habeatur ; et possint commissarij procedere ad distrahendum poderia et 
distribuendum precium inter pauperes, ut dictum est. 

Deinde cum casus sive condicio evenerit vendendi dicta poderia et precium distribuendi se- 
cundum formam dicti testamenti et codicillorum predictorum, quia illis temporibus Studium 
defecit Bononie, sed maxime quia prefati Episcopi successores sui et conventus Fratrum de 
Buscho et denique Capitulum avinoense successive negligentes fuerunt in elegendis, transmit- 
tendis ac tenendis dictis scholaribus Bononie ad studendum, nedum per annum sed etiam per 
plures annos antequam Studium deficeret in civitate Bononie, quod postea recuperatum fuit, pre- 
fati commissarij volentes exequi testatoris voluntatem, scilicet dicti Prior Predicatorum et Guar- 
dianus Minorum, cum alius commissarius predictis intendere non posset exequendo predicta, habito 
tamen prius conscilio in scriptis plurium prudentum virorum jurisperitorum civitatis Bononie, an 
procedi posset ad dictam vendictionem, et eis concorditer consulentibus procedi posse ad dictam 
venditionem, vendiderunt tamquam commissarij dicta poderia Paulo de Tencarariis, patri dicti 
Thome, bona fide pro precio octingentarum librarum bononenorum, quod tunc comune precium 
videbatur, ipsumque precium receperunt distribuendum inter pauperes, illudque, ut creditur, distri- 
buerunt secundum formam dicti testamenti; super quibus poderibus ipse Paulus et dictus Thomas 
ejus filius suis expensis multa melioramenta fecerunt. 

Que venditio, conscideratis predictis, creditur processisse de jure, et conventus predictos in 
aliquem eventum, sive de jure processerit, sive non, non teneri de predictis reddere racionem, 
cum nichil ipsorum nomine gestum fuerit, nec ad eos dictum precium pervenerit, nec sint vel 
fuerint dictorum poderiorum aliquo tempore possessores; prefatos tamen venditores, que com- 
missa fuerint, si viverent, non negatur teneri de predictis reddere racionem, si distributio precii 
facta non fuisset. 

Ipse autem Thomas videtur eciam non teneri, cum bona fide emerit pater ejus, et longo 
tempore possederit, continuato tempore patris sui, et precium solverit pater ejus, ut constat per 
publicum instrumentum et constat vendicionem fieri potuisse ratiouibus antedictis. 

Dicentes etiam, cum reverentia tamen, quod objicitur de deposito alias facto per conventus 
de quantitate octingentarum librarum, occasione predicta non obstante, quia non fuit factum 
dictuni depositum per commissarios qui jam erant mortui, et precium, dum viverent, distribue- 
rant auctoritate dicti testamenti, nec eciam factum fuit tamquam de precio ad eos pervento, sed 
solum factum fuit propter evitaudos quosdam processus, ex quibus dicti conventus, cum reverentia 
tamen facientium, indebite gravabantur occasione predicta, qui velle procedere videbantur ad 
interdiceudum eosdem, nisi fieret depositum supradictum, ut, ipso deposito facto de jure, excusa- 
tione et defensione ipsorum conventuum plenius videretur, nihilominus ab eorum processibus ad 
sanctissimum patrem nostrum dominum Papam pro parte dictorum conventuum extitit appel- 
latum. 

Quare supplicatur humiliter paternitati vestre predicte pro parte dictorum conventus et Thome 
predicti, quatenus dignetur vestra paternitas de vestra solita clenientia et benignitate per audi- 
tores vestros, vel alios, examinari facere jura predicta, et non pati quod ipsi vel alter eorum 
ex predictis indebite aggraventur. 



184 MONUMENTA 



XXVIII. 

1257, 27 iulii. 

Ex tom. XXVIII. Cod. diplom. Ecd. bonon.y num. XIV. 

Alexander IV. (i) Petro canonico bononiensi , nato nobilis yiri Ugolini Guidouis de Lam- 
bertino civis bononiensiB. 

Devotionis tue nobis exhibita petitio continebat, quod cum nos dilectis filiis (^) 

Electo et Capitulo patracensi preces direxissemus sub certa forma monita et mandata, ut te in 
eorum ecclesia rcciperent in cauonicum et in fratrem, tibique de prebenda, si yacabat, vel quam- 
primum ad id se offerret opportunitas, providerent, decernentes irritum et inane quicquid contra 
mandatum hujusmodi contingeret attentari. Idem Electus postmodum apud Sedem apostolicam 
constitutus, ad quem in eadem ecclesia pertinet collatio prebendarum, patrem tuum tuo nomine 
liberaliter recipiens, in canonicum ecclesie supradicto de prebenda hujusmodi tibi proyidere pro- 
misit quamprimum habuerit facultatem, prout in instrumento publico inde confecto plenius con- 
tinetur. Nos igitur, tuis supplicationibus inclinati, quod per eumdem Electum in hac parte factum 
est ratum et gratum habentes, id auctoritate apostolica confirmamus, et presentis scripti patro- 
cinio communimus. Teuorem instrumenti predicti de verbo ad verbum presentibus inseri facientes, 
qui talis est: 

< In Dei nomine, amen. Anno Domiui millesimo ducentesimo quinquagesimo scptimo, die 
mercurii vigesimaquinta julii, decimequinte indictionis, pontificatus domini Alexandri pape quarti 
anno tertio. In presentia mei notarii infrascripti ct testium subscriptorum nobilis yir dominus 
Ugolinus Guidouis Lambertini, civis bononiensis, procurator domini Petri canonici bononiensis, 

filii sui, sicut constitit, presentavit nomine ipsius filii sui domino Electo patracensi literas 

domini Pape, quarum continentia talis erat: 

<« Alexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Electo et Capitulo 

patracensi salutem et apostolicam benedictionem. Credentes vos illa erga nos et romanam 
Ecclesiam devotionis sinceritate servare, ut preces nostras, etiam si eas pro extraneis dirigamus, 
studeatis eiFectui mancipare, speramus firmiter illas a vobis cum porriguntur pro nobis et devotis 
nostris eo promptius adimpleri , quo de sinceriori affectu procedere dignoscuntur. Hinc est , 
quod pro dilecto filio, Petro canonico bononiensi, nato dilecti filii nobilis viri Ugolini Guidonis 
de Lambertino, militis bononiensis, universitatem vestram monemus, rogamus et hortamur, attente 
mandantes quatenus ipsum, ob reverentiam Sedis apostolice et nostram, in ecclesia vestra in 
canonicum recipiatis et in fratrem, sibique de prebenda, si qua in eadem ecclesia vacat ad 
presens, vel quamcito ad id obtulerit se facultas, liberaliter providere curetis, non obstante sta- 
tuto de certo canonicorum numero, juramento, confirmatione apostolica, vel quacumque finnitate 
alia roborato, aut quod idem Petrus pati dicitur in ordinibus et ctate defectum, seu si yobis 
communiter vel divisim ab eadem sit Sede indultum quod ad receptionem vel provisionem 
alicujus minime teneamini, quodque ad id compelli non possitis per literas apostolicas plenam et 
expressam non facientes de indulto hujusmodi mentionem, et qualibet alia prefate Sedis indul- 
gentia cujuscumque tenoris existat, per quam presentibus non expressam aut totaliter non in- 
sertam ipsius Petri receptio vel provisio impediri valeat vel differri, preces et mandatum nostrum 
in hac parte taliter impleturi, quod devotionem vestram dignis exinde possimus in Domino lau- 
dibus commendare. Et ne idem Petrus hujusmodi provisionis frustrari possit effectu, decernimus 
irritum et inane, si secus de predicta prebenda per quemcumque contigerit attentari. Datum 
Laterani quarto nonas aprilis, pontificatus nostri anno tertio »». 

> Qui dominus Electus, predictis literis ipsis reverenter receptis, statim prefatum dominum 
Ugolinum, nomine dicti domini Petri, quantum ad se pertinebat, libere recepit in canonicum et 

(1) Ex reg. II. Alex. IV., ep. 524, fol. 64, an. MCCLVIL, XXVIL iulii. 

(2) Nomen Electi desideratur. 



SPECTANTIA AD PE0FE880RES JUBI8 CANONICI 185 

in fratrem, et promisit se proviaurura eidem domino Petro de prebenda quam cito ad id obtu- 
lerit se facultas, salvo tamen jure priorum receptorum, si qui jam recepti sunt in ecclesia 
patracensi prescripta. Actum Viterbii in hospitio in quo hospitatus erat dictus dominus patra- 
censis Electus, presentibus domino Sinibaldo, camerario domini Octaviani sancte Marie in via Lata 
diacono cardinali , domino Jacobino de Prindipartibus et domino Gruamonte, civibus et militibus 
bononiensibus, ac domino Andalo, milite de Mantua, testibus specialiter ad hoc vocatis. In testi- 
monium autem presentationis, receptionis et promissionis hujusmodi dominus Electus prescriptus 
presenti instrumento, ad majorem cautelam predicti domini Petri, sigillum suum appendi mandavit. 
Ego Johannes de Carapulo, apostolice Sedis auctoritate notarius, predictis interfui et ea de man- 
dato dicti domini Electi in publicam formam redegi >. 

NuIIi ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre confirmationis infringere vel ei ausu 
temerario contraire. Si quis autem hoc attentare presumpserit, indignationem omnipotentis Dei ac 
beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum. 

Datum Yiterbii sexto kalendas augusti, pontificatus nostri anno tertio. 



XXIX. 

1257, 27 iulH 
Ex eodem tomo Cod. dipl. Eccl. bon., doc. XIV. 

Alexander IV. (i) archiepiscopo atheniensi et episcopo mothonensi. 

Exhibita nobis dilecti filii Petri, canonici bononiensis, nati nobilis viri Guidonis de Lam- 
bertino, civis bononiensis, petitio continebat quod cum nos dilectis filiis Electo et capitulo pa- 
tracensi preces direxissemus sub certa forma monita et mandata, ut eum in eorum ecclesia 
reciperent in canonicum et in fratrem, sibique de prebenda, si vacabat, vel quamprimum ad id 
se offerret opportunitas providerent, decernentes irritum et inane quicquid contra mandatum 
hujusmodi contingeret attentari, idem Electus, postmodum apud Sedem apostolicam constitutus, 
ad quem in eadem ecclesia pertinet collatio prebendarum patrem suum, suo nomine, liberaliter 
recipiens in canonicum ecclesie supradicte, de prebenda hujusmodi sibi providere promisit quam- 
primum habuerit facultatem, prout in instrumento publico inde confecto plenius continetur. Nos 
vero suis supplicationibus inclinati, quod per eumdem Electum in hac parte factum est ratum 
et gratum habentes, id auctoritate apostolica duximus confirmandum. Quocirca mandamus, qua- 
tenus dictum Petrum, vel procuratorem suum ejus nomine, a capitulo supradicto recipi per vos 
vel alios in eadem ecclesia eique provideri faciatis seu provideatis de prebenda, si vacat, vel 
quamprimum ad id obtulerit se facultas, juxta priorum nostrarum continentiam litterarum, con- 
tradictores per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compescendo. Non obstante quod 
idem Petrus alias beneficiatus existit, seu quavis dicte Sedis indulgentia, quod de prebendis 
ejusdem ecclesie cuique per litteras apostolicas non valeat provideri, et alia per quam ipsius 
Petri provisio valeat impediri. Nos insuper decernimus irritum et inane quicquid contra pro- 
visionem hujusmodi de ipsa nostra vel alia quavis auctoritate contigerit attentari. Quod si non 
ambo his exequendis potucritis interesse, unus vestrum ea nihilominus exequatur. 

Datum Viterbii sexto kalendas augusti, pontificatus nostri anni tertio. 



(1) Ex reg. II. Alex. IV. sub ep. 524, fol. 64, an. MCCLYII., XXVII. ulii. 



TOM. II. 



24 



186 MONUMENTA 



XXX. 

1263, 1 decembris. 
Ex eodem torao Cod. dipl, EccL bon., doc. XXV. 

Urbanus IV. (0 Petro dicto Capreto, canonico bononiensi, et Francisco de Baxis, archipre- 
sbitero de Salustra, imolensis diecesis. 

Olim ad audientiam nostram prelato quod quidam iniquitatis filii ad thesaurum Ecclesie 
bononiensis ac alia bona que deposita erant in sacristia ipsius ecclesie, cupiditatis iniectis oculis, 
ad eamdem sacristiam noctis tempore ausu temerario accesserant, et quam conceperant nequitiam 
producentes in actum, qucndam sacristam ipsius ecclesie ac nepotem ejusdem ante fores ecclesie 
prelibate, suggerente humani generis inimico, nequiter prefocantes, illos immauiter occidere, ac 
ut perpetratum ab ipsis facinus ad sue damnationis cumulum hominibus publicarent, eorumdem 
occisorum corpora super ejusdem ecclesie pulpitum imponere, illaque ibidem relinquere presum- 
pseruut, thesauro et bonis hujusmodi de prefata sacristia sacriicgis manibus asportatis. Nos 
tantum excessum nolentes sub dissimulatione transire, venerabili fratri nostro Archiepiscopo ra- 
vennatensi per litteras nostras mandavimus ut Bononiam personaliter se conferens, et legittimo 
venerabilis fratris nostri Episcopi tunc electi bononiensis , qui super hiis dicebatur ad inquisi- 
tionem procedero incepisse, si quis habitus fuerat, servato processu, quem sibi auctoritate nostra 
faceret exhiberi, super premissis eadem auctoritate, prout sibi videretur expediens, inquireret tam 
ibi quam alibi, quoad Jacobum capellanum nostrum, canonicum bononiensem, natum dilecti filii 
uobilis viri Cathalani, civis bononiensis, qui delicti hujusmodi actor precipuus ferebatur, sollicitc 
veritatem et que inveniret in scriptis redacta, una cum predicto processu sub suo sigillo fideliter 
introclusa, nobis per fidelem nuncium remittere procuraret, prefixo nihilominus eidem capellano 
termino peremptorio competenti, quo compareret personaliter coram nobis, facturus et recepturus 
quod justitia suaderet. Et licet eedem littere ipsi archiepiscopo , ut dicitur, fuerint presentate, 
hujusmodi tamen mandatum nostrum adhuc non extitit adirapletum. Sane patrati enormitas cri- 
minis clamor populi validus, qui hac de causa, ut dicitur, contra clerum insultat, nec non et 
grave ac intollerabile scandalum, quod occasione hujusmodi fertur exortum, nostrum implorant 
officium ut efficaciter intendamus ad factum ipsum, prout illius suadet qualitas, ulciscendum; et 
ideo illud nolentes aliquatenus pretermittere impuuitum, discretioni vestre mandamus quatenus 
vos vel alter vestrum per vos vel alios, tam Bononie quam alibi, prout expedire videritis, in- 
quiratis auctoritate nostra super premissis soUicite veritatem, et que inveneritis, in scriptis redacta 
nobis per aliquem fidelem nuncium, sub sigillis vestris fideliter introclusa, remittere procuretis, 
tam memoratum capellanum , quam etiam Raymundum archipresbiterum de Sala , bononiensis 
diecesis, quem de principalibus predicti facinoris patratoribus extitisse habere dicitur, communis 
in partibus illis infamia ex parte nostra nihilominus peremptorie citautes, ut infra unum mensem 
post citationem vestram compareant personaliter coram nobis, recepturi, si super hoc inventi 
fuerint culpabiles, secundum suorum exigentiam meritorum. Diem vero citationis et formam et 
quicquid inde feceritis, per vestras litteras presentium seriem continentes nobis fideliter intimetis. 

Datum apud XJrbemveterem, kalendis decembris, pontificatus nostri anno tertio. 



(1) Ex reg. Urban. IV., an. MCCLXm., I. decembrk 



SPECTANTIA AD PEOFESSOEES JUBIS CANONICI 187 



XXXL 

1264j 8 septembm, 
Ex eodem tomo Cod. dipl. EccL bon., num. 487, doc. VIIL 

XJrbanus IV. (0 Episcopo ferrariensi et magistro Bernardo, canonico bononiensi. 

Dum angustias et eruranas, quibus dilectus filius Manfredus, veronensis Electus, in manibus 
inimicorum Ecclesie constitutus affligitur, pio animo cogitamus, dum insuetas penas quas iil 
squallorc carceris sustinet flebili meditatione reYolyimus, intimo circa eum movemur compassionis 
affectu et libeuter yias cogitamus et modos quibus aliqua impartiri sibi consolationis remedia 
valeamus. Considerantes igitur quod non habet unde hoc tempore valeat in eodem carcere com- 
mode sustentari, ac volentes sibi liberalitatis apostolice dexteram aperire, omnia jura, omnesque 
jurisdictiones, fructus, redditus et proveutus et cetera, que romana Ecclesia in castro de Cai^po 
ejusque territorio seu districtu mutinensis diecesis obtinet, et que quondam Bertolinus Taberne- 
rius, civis parmensis, dum viveret, ab eadem tenebat Ecclesia, apostolica sibi auctoritate conferi- 
mus, investientes dilectum filium Antonium clericum suum per nostrum anulum de eisdem, ita 
quod illa teneat, possideat et percipiat vita sua, et post suum obitum ad predictam Ecclesiam 
libere revertantur. Quocirca raandamus, quatenus vos vel alter vestrum predicto Electo, vel pro- 
curatori suo ejus nomine, de hujusmodi juribus, jurisdictionibus, fructibus, redditibus et proven- 
tibus faciatis per vos vel per alium seu alios integre ac plenarie responderi, contradictores per 
censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compescendo. JSTon obstante si personis aliquibus 
a Sede apostoHca sit indultum, quod interdici, suspendi vel excommunicari non possint per 
Literas apostolicas non facientes plenam et expressam ac de verbo ad verbum de indulto 
hujusmodi mentionem. 

Datum apud XJrbem Veterem sexto idus septembris, pontificatus nostri anno quarto. 



XXXII. 

1265, 9 iunii. 

Ex archivo saucti Michaelis, vulgo in Bosco, nunc in Tabulario Max. bonon., tom. V. 

instrumentorum ab an. 1262 ad an. 1269, sub num. 14. 

(L. t S.) In nomiue Domini nostri Jesu Christi, amen. Anno nativitatis ejus millesimo du- 
centesimo sexagesimo quinto, indictione octava, die nona intrante junio. (C" Ego magister Bernar- 
dus parmensis, domini Pape capellanus, testamentum a me dispositum, scriptum per Bonvicinum 
Leonardi notarium infrascriptum anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo secundo, indi- 
ctione quinta, die decima intrante junio, et omnia et singula que in eo continentur, presentibus 
codicillis approbo et confirmo et valere volo, addens ipsi testamento presentibus codicillis legata 
infrascripta et ea que inferius continentur. 

In primis eligo sepulturam meam aput ecclesiam beati Petri Bononie, si in civitate Bononie 
vel in diocesi decessero, videlicet in ea sepultura quam feci jam fieri et parari aput tumulum 
olim bone memorie magistri Tancredi archidiaconi bononiensis in ipsa ecclesia. Et pro sepultura 
mea relinquo de bonis meis pro anima mea et expendi volo per comissarios meos infrascriptos 
centumquinquaginta libras bononenorum hoc modo, videlicet, quia volo ut ad sepulturam meam 



(1) Ex regist. III. Urbani IV. sub epist. 11., fol. 137, an. MCCLXIV., VIII. BeptembriB. 



188 MONUMENTA 

vocentur quatuor consortia presbiterorum et omnes conyentus monasteriorum et canonicorum 
ecclesiarum Bononie, et cuilibet dictorum quatuor consortiorum dentur de predictis centumquin- 
quaginta libris quadraginta solidi bononenorum, si venerint ad sepulturam meam; et rogo ut 
quilibet sacerdos ipsorum consortiorum debeat celebrare unam missam pro anima mea infra 
octo dies mei obitus. 

Item Yolo quod sacriste bononiensis Ecclesie dent commissariis meis unum assamitum yel 
baldachinum ad yoluntatem prioris sancti Michaelis de Busco et aliorum meorum commissario- 
rum, qui portetur supra corpus meum ad sepulturam meam. 

Item de dicta quantitate dari yolo cuilibet canonicorum Ecclesie bononiensis vigintos solidos 
bononenorum. 

Item cuilibet mansionario ejusdem ecclesie decem solidos bononenorum. 

Item cuilibet illorum quatuor clericorum, qui morantur in sacristia Bononie, decem solidos 
bononenorum, et presbitero benefitii magistri Tancredi decem solidos bononenorum. 

Item volo fieri tumulum elevatum super sepulturam meam prout videbitur magistro Alberto 
rectori operis dicte ecclesie, vel alio rectori ejusdem operis et priori de Bosco de lapidibus mar- 
moreis jam paratis a dicto magistro Alberto, de quibus solutus est, exceptis quadraginta solidis 
bononenorum, qui solvi debent opere facto, quos solvi mando de quantitate predicta. Alias vero 
expensas necessarias (l) circa sepulturam meam ipsa die fieri mando de quantitate predicta, prout 

videbitur commissariis meis Et si aliquid supererit de dicta quantitate a predictis expen- 

sis, volo dari et distribui pauperibus in ipsa ecclesia die mee sepnlture, et septima et trigesima 
et centesima, et anniversario dio mei obitus per commissarios meos. Et si predicte centumquin- 
quaginta libre non sufficerent, [vo]Io et mando adimpleri et fieri de aliis meis bonis per com- 
missarios meos 

Item pro anima mea relinquo in subsidium Terre Sancte Teniplariis de ultramare viginti 
libras bononeuorum, et Hospitalariis de ultramare alias viginti libras bononenorum pro redem- 
ptione peccatorum meorum, hac conditione et modo, quod dicti Templarii et Hospitalarii sint 
hoc tantum legato contenti, que legata dari mando Magistris provincialibus de Lombardia man- 
sionum predictarum, et non alii 

Item Savine filie quoudam Qerardi de Vigatulo, germani mei, lego tres libras bononenorum, 
dandas ei, et ab ea viro suo, in augmentum dotis 

Item Ecclesie parmensi relinquo pro anima mea centum quinquaginta libras bononenorum 
de quibus volo emi per commissarios meos pro ipsa ecclesia possessiones in diocesi parmensi. 



Item magistro Qerardo nepoti meo, jure legati, relinquo libros meos legales, scilicet Co- 
dicem, Digestum vetus et Digestum novum, et Summam Uguitionis in Decretis, et unum sciphum 
argenteum cum pede sculptum ad leonem, et undecim coclearia argenti, et psalterium meum 
cum ymnario, et insuper lego ei triginta libras bononenorum 

Item relinquo ducentas libras bononenorum, de quibus mando et volo quod commissarii mei 
emant possessiones in terra Caregnani vel alibi ubi melius videbitur predicto magistro Qerardo 
et Bernardo nepotibus meis. 

Actum in camera in qua morabatur dictus magister Bernardus in canonica bononiensis Ec- 
clesie, presentibus domino magistro Sinigardo archipresbitero bononiensi, domino Bernardo dc 
Querzeto, domino Ugolino et domino Fuligno presbiteris et domino Zambertino diacono bononien- 
sibus et domino Cosa mansionario Ecclesie bononiensis, testibus a dicto magistro Bernardo 
rogatis. 

( L. t S.) Ego Bonvicinus quondam Leonardi firmani , imperiali auctoritate notarius , pre- 
sentes codicillos a dicto magistro Bernardo a me cognito dispositos, ipsius voluntate et mandato 
scripsi et in publicam formam redegi. 



(1) Sic. 



8PECTANTIA AD PE0FES80RES JURIS CANONICI 189 



XXXIII. 

1265, 16 octobris, ad' annum 1266, 26 novembris. 

Ex archivo Metropolitanae sancti Petri Bononiae, nunc in Tabul. Max. bonon. , 

fasc. III., num. 32 (i). 



Procuratorium 
Azonis a magi- 
stro Bernardo. 



(LT Anno Domini M.cc.lxr., indictione viij., die xvj. intrante octubri, pontificatus 
domini Clementis pape iiij. anno primo. Magister Bernardus parmensis, Bononie 
canonicus , rector ecclcsie sancte Marie de Monteovalo bononiensis diocesis, 
fecit, constituit et ordinavit, vice et nomine ipsius ecclesie, dominum Azonem 
plebanum de Centorio, absentem, suum procuratorem et nuntium spetialem ad agendum, cau- 
sandum, defendendum et respondendum in roniana Curia coram domino Papa et quolibet audi- 
tore dato vel dando in causa quam habet vel habiturus est cum Jacobo filio domini comitis 
Maghinardi vel ejus procuratore seu nuntio seu alia persona, occasione ecclesie sancte Marie 
de Monteovalo, bouoniensis diocesis. 

Apellatio (C' Cum ego presbiter Jacobus, sindicus archidiaconi et Capituli bononiensis et Ecclesie 

bononiensis, petierim a vobis domino archipresbitero plebis sancti Laurentii in Colina 

procuratorio nomine predictorum archidiaconi et Ca[pituli] bononiensis Ecclesie, et nomine ma- 
gistri Bernardi bononiensis canonici, rectoris ecclesie sante Mario de [Montejovalo, ut mihi faciatis 
copiam vestre jurisdictionis et literarum ad vos directarum, per quas providitis de ecclesia san- 
cte Marie, ad Ecclesiam Bononie pleno jure spectante, Jacobutio filio domini comitis Maghinardi 
de Panico, et eum induxistis in possessionem ejusdem, quam copiam non facitisC^) nec faccre 
voluistis, item quia providisti[s] de ipsa ecclesia non vacante, item quia, Capitulo bononiensi et 
magistro Bernardo rectore ipsius ecclesie sancte Marie non citatis et absque aliqua cause co- 
gnitione, providistis de dicta ecclesia Montis predicti sancte Marie dicto filio comitis Maghinardi, 
in dicti Capituli et Ecclesie bononiensis et dicte ecclesie sancte Marie et magistri Bernardi 
rectoris eiusdem preiudicium et gravamen; itcm ex his omnibus et quolibet eorum sentiens 
ipsum Capitulum Ecclesie bononiensis et predictam ecclesiam Montis sancte Marie et rectorem 
ejus a vobis aggravari et aggravatas et aggravatos esse, in his scriptis procuratorio nomine 
predictorum archidiaconi et Capituli et Ecclesie bononiensis, et ecclesie sancte Marie predicte 
et ipsius rectoris, ad Sedem apostolicam appello, et appellos instantes peto et iterum peto. Et 
ipsum archidiaconum et Capitulum et bononiensem Ecclesiam , et ecclesiam sancte Marie pre- 
dicte et rectorem ipsius et jura dicti Capituli et ipsarum ecclesiarum sub apostolice Sedis 
protectione committo. Porrecta fuit et data in scriptis per dictum Syndicum dicta appellatio pro 
dicto domino Alberto archipresbitero in broilo sancti Ysaie Bononie sub anno Domini M.** cclxv.** 
indictione viij. , pontificatus domini Clementis pape iiij. anno primo, die x. exeuntis augusti 



djT Anno Domini M.* cc^ Ixvi.®, indictione nona, die ultimo martij, dominus Bernardus de 
Querceto bononiensis canonicus, capellanus venerabilis patris domini Octaviani sancte Marie in 
via Lata diaconi cardinalis, rector ecclesie sancte Marie de Monteovalo, bononiensis diocesis, 
vice et nomine ipsius ecclesie, fecit, constituit et ordinavit atque creavit dominum Azonem ple- 
banum de Centorio, absentem, suum procuratorem et nuncium specialem ad agendum, causandum. 



(1) Acta cauBae quae yertebaiar inter Bernardum in causa s. Mariae de Montovalo pro CapiUdo et cauo- 

de Querceto et comitem Panici, continentur in octo nico ipsius ecclesiae rectore, contra Jacobutiinn filium ro- 

membranifl inTicem conButis. Pauca autem ex iia excer- mitis Maghinardi de Panico, cui provisum fuerat de dicta 

paimua, quae hic exhibentur. ecclesia per legatum Sedis apostolicae de anno Mcclxv.y 

Primae autem membranae a tergo legitur: « Fars qui fuit primus Clementis quarti papae ». 

quaedam processus agitati Romae coram certo auditore (2) Sic. 



190 MONUMENTA 

(lefeDdeQduiQ et respondendum m romana Curia coram domino Papa et quolibet auditore dato 
vel dando in causa quam habet yel habituruB est cum Jacobo filio domini comitis Maghinardi, 
vel eius procuratore seu nuntio vel alia persona, occasione ecclesie sancte Marie de Monteoyalo, 

bononiensis diocesis, yel alia qualibet, et in omnibus causis motis et movendis 

Actum Bononie super solarium canonice sancti Petri, presentibus 

domino Paulo archipresbitero plebis Montis Cereris et domino XJbertino Pistoris, notario, ad hec 
vocatis et rogatis. 

CLT Anno Domini M.cc.lxiv., indictione vij., die v. exeuntis mensis madii, Bononie in camera 
magistri Bernardi doctoris decretorum, presentibus presbitero Frumento et Cosa mansionariis et 
Johanue et Rambaldo familiaribus domini presbiteri Ugolini canonici bononiensis, magister Ber- 
nardus doctor decretorum, canonicus Bonouie et rector ecclesie sancte Marie de Monteovalo, bo- 
noniensis diocesis, fecit, constituit et ordinavit presbiterum Jacobum de ospitali sancti Petri et 
' familiarem Capituli bononiensis, presentem et maudatum suscipientem, suum procuratorem, sin- 
dicum seu actorem et nuntium spetialem iu omnibus causis generaliter, litibus, seu controversijs, 
quas habet vel habere sperat contra quamcumque personam ecclesiasticam vel secularem, col- 
legium vel universitatem coram quocumque judice ecclesiastico vel civili, ordinario seu dele- 
gato, et specialiter in causa seu controversia , quam habet vel habere intendit cum abbate 
monasterii sancte Marie de Plano, pistoriensis diocesis, super prefata ecclesia sancte Marie, seu 

juribus aliquibus temporalibus seu spiritualibus pertinentibus ad eamdem 

Ego Johannes quondam Nicolai Guizardini, notarius auctoritate 

imperiali, predictis interfui et rogatus scribere scripsi. 

d^ Anno a nativitate Domini M.cc.Ixvj., indictione ix., die xiiij. intrante madio, actum in ec- 
clesia majori civitatis Viterbij, presentibus domino Savarisio, plebano de Caxi, Comando quon- 
dam domini Filippi Schelfe, bononiensi, et Johanne Liuzij, bononiensi; dominus Rodulfus quondam 
domini Benrecordati de Prato, et Petrus Yspanus constitutus procurator ab ipso domino Radulfo, 
tamquam procurator Jacobutij rectoris ecclesie sancte Marie Montis Covali(i), fecerunt et consti- 
tuerunt eorum et dicti Jacobutij Bardum de Podio Bonici, procuratorem in causa dicti Jacobutij, 
quam habet cum Capitulo bononiensi et magistro Bernardo et eorum procuratore, quamquam 
dictus Petrus Yspanus factus fuerit dominus litis per litem contestatam 

Ego Rambertinus quondam Danielis, imperiali auctoritate notarius, predictis presens, ro- 
gatus scripsi. 

CT Die X. novembris. Comparentibus coram magistro Guilliemo Preposito sancti Antonini 
placentini Capituli, venerabilis patris domini S. episcopi P[r]enestini auditore in causa, plebano 
Azone de Centorio, procuratore Capituli bononiensis et domini Bernardi de Verceto canonici bo- 
noniensis, ex una parte, et Bardo procuratore Jacobutij filij comitis Maghinardi de Panico, ex 
altera, quia auditor non erat bene instructus in causa ipsa, prefixit terminum eis ut proxima 
die veneris, facta audientia, compareant coram eo ad procedendum in causa ipsa prout de 
jure fuerit. 

(ir Die xij. novembris. Amatus de Verelo, dominj Pape cursor, retulit se dixisse ex parte 
predicti auditoris Bardono, procuratori dicti Jacobutij, quod eidem Bardoni dederat secundam 
dilationcm ad ponendum in causa predicta usque ad proximam diem lune per totam diem. 

(i;r Die xvi. novembris. Comparentibus coram magistro Guillielmo auditore predicto, predicti 
Azo et Bardus, procuratores, exhibuerunt positiones secundas, et datus est terminus ipsis procura- 
toribus ad deliberandum et respondendum ad easdem proximo die mercurij. 

Cr Die V. exeuute novembri. Comparuerunt predicti procuratores corani auditore prefato, et 
responderunt positionibus secunde datis, que sunt iste (^) 

(L. t S.) £t ego Johannes de Pallianis, auctoritate apostolica notarius publicus, predictis, 
que in octo frustis carte scripta sunt per me et signis meis signata, interfui, et ea de mandato 
auditoris prefati in publicam redegi formam. 



(1) Sic. 

(2) Sequuntur deinde positiones, ut Yocant, et ad calcem earumdem notarii eubacriptlo legitur. 



SPECTANTIA AD PR0FES80RES JURIS CANONICI 191 



XXXIV. 

1279, 9 odobris. 

Ex Arch. Max. bon., in Metn. Communis Bonon,; Mem. Bonacossae Johannis Cavallerii 

anni 1279, car. 81 r. 

• 

Mathey Die lune nono iutrante octubri [mcclxxviiij.] 

Carlini (CTDominus Egidius de Foscarariis, doctor decretorum, infirmus, cum propter suj in- 

firmitatem librum Decretalium inchoare non possit in sequenti anno, ad talem concor- 

diam pervenit cum magistro Qarsia hyspano, doctore decretorum, scilicet quod dictus dominus 
Egidius concessit eidem magistro Garsie scolas suas pro anno scquenti, et omnes scolares suos 
quos habet vel haberet in futurum in sequenti anno, ita quod possit ibi ordinarie legere et col- 
lectas facere, et dictus magister Garsias promisit eidem domino Egidio dare medietatem ejns 
quod receperit a dictis scolaribus pro prima et secunda coUecta, et collectam scolarum cum pactis 
et condictionibus contentis instrumento scripto manu Matheij Carlini notarii facto hodie in ca- 
mera dicti domini Egidij, presentibus domino Natale Raynerii, domino Liberio canonico anchoni- 
tano, rectoribus XJniversitatis Scolarium Bononie, domino Berengherio de Codaleto, domino Petro 
Martini, domino Garsia Sebastiani, canonico compostelano, Bartholomeo Gilij, notario, et Angelo 
Venture testibus, ut dictus Angellus procurator dicti domini Egidij infirmi, ex instrumento pro- 
cure manu dicti notarii, venit uua cum dicto domiuo Garsia, et sic dixerunt et scribi fecerunt. 

Dicta die. 

CTAngelus Venture, bedellus domini Egidii de Foscarariis, promisit magistro Garsie hyspano 
dare terciam partem ejus, quod receperit in collcctis iu pccunia in scolis domini Egidij, in quibus 
debet legere dominus magister Garsias, Alberto bedello ipsius domini Garsie vel ipsi domino 
Garsie ad suam voluntatem, sub pena xxv. librarum bononenorum ex instrumento dicti Matthei 
Carlini notarii, facto dicta die, loco et presentibus predictis testibus, et sic dixerunt et scribi 
fccerunt 



XXXV. 

[1279], 14 et 20 decembris, 
Ex eodem Memor,, c. 174 r. et v., et 168 r. 

Die mercurij xx. decembris [mccbcxviiij.] (CDominus Rodulphinus de Ungarellis notarius, pro- 
curator venerabilis patris domini Opizii, Dey gratia parmensis episcopi, fideicommissarij et execu- 
toris testamenti et ultime voluntatis bone memorie magistri Jacobi canonici bononiensis, ut dixit 
contincri jn testamento scripto manu Thomaxini Petrizoli Armanini notarii, ad infrascripta con- 
stitutus, ut dixit contineri jnstrumento procure scripto manu domini Thomaxini notarij, fuit 
confessus et contentus habuisse et recepisse et sibi consignatas et restitutas esse infrascriptas 
res, recipiendo eas vice et nomine dicti domini episcopi, depositas per dictum dominum Jacobuin, 
sive nomine ipsius, penes fratrem Calandrucium familiarem domus et conventus sancte Marie 
Nove de Bononia et penes dominam priorixam et ipsius conventum, a dicto fratre Calandrucio 
dante et restituente per se et vice et nomine dicte priorixe et ipsius conventus, videlicet: 

In primis centum sexaginta libras bononenorum, depositas penes predictos in quodam sacuUo. 

Item unum par Decretalium cum Apparatu Bernardi. 

Item unum decretum. 

Item unum codicem. 

Item unam Summam GofFredi. 

Item unum aliud par Decretalium cuni Apparatu Bernardi. 



192 MONUMBNTA 

Itcm j. Digostum vetuB. 

Item unum aliud par Decretalium cum Apparatu Bernardi. 

Item unum par Decretalium Mangotti. 

Item j. par Decretalium Antiquarum. 

Item duos missalos. 

Item unum Librum Sermonum. 

Item unum Librum Moralium sancti Gregorii. 

Item xxxviiij. quintcrnos. 

Item duoB cosinos. 

Item unum cordonem de sete W, 

Item unum calicem argenteum deauratum. 

Item ij. petines heburneos. 

Item unam bursam de corio nigro. 

Item iij. bursas de seta. 

Item ij. bursas de seta laborate (^) super panno de lino. 

Item tres burse (3) de seta tesute. 

Item unam bursam de seta factam a quarterio. 

Item duos cusinos. 

Item unam toaglam parvam a disco et j. a manu, et duo capitergia. 

Item duas caxhas. 

Item unum arcile(^). 

Item duas tabulas a[d] comedendum superius. 

Item quatuor vegetes. 

Item viij. asides. 

Item duo asera. 

Item unum discum a[d] legendum, et unam rota[m] ad tenendum libros. 

Item unum scrineum, in quo sunt duo lebetes de petra. 

Item j. patellum (^) et unum bannolum (^), ut j. parolitum , et j. catinum de ramo , et j. 
stagnata[m]; j, bacile, j. canevarieC^) de ferro, j. spitum de ferro, j. gradellam de ferro, j. berhacum 
a condittu, et j. cathenam de ferro. 

Item tres culcitras et iij. capizales. 

Iteni iiij.®' anullos de auro et j. de argento. 

Item j. frisum argeuteum. 

Item j. tesutum mambretatum de argento (^) cum fluba et cuspello cum una bursa de seta. 

Item unum tamaritium cum uno capizali. 

Item XX. corbes frumenti. 

Item iiij.®' corbes segallis. 

Item X. corbes fabe. 

Item unam situlam de aqua et j. cazam. 

Item argentum in mambretis, cuspello et fiuba. 

Item iiij.^*^ pancerias de ferro. 

Item xviij. corbes spelte. 

£x istrumento diete confesionis, scripto manu Daynisij quondam Petri Cayaze notarii, facto 
hodie in domo heredum Michelini de Laumandino, presentibus domino Lambertino jadice de 
Bernis, Jaeobo quondam Zenzonis Melice, Bombologno quondam Petri Lambertini, Francisco filio 
domini Adigherij et Bonapresa Michaelis de Lamandino testibus, et sic predicti dixenmt et scribi 
fecerunt. 

Die mereurii xx. decembris. C^ Frater Albertinus sindicus et procurator generalis domas et 



(1, 2 et 3) 5u\ (6) Bannola tantam, pro parro banco, m glonario 

(4) ArciU idest scrineMm. suprmscripto habetor (I, 561). 

(5) Yerbum hoc, hac Bi^ificatione, in GJossario (!) Sic. 

cl. Du Cange desideratur, sed potclla pro arula tantum (8) Mambreiatum idest filo lamella argent«a con- 

notatur. textom, nt mambreta inferias pro lamelliB notaBter. 



SPECTANTIA AD PEOFE880BE8 JURI8 CANONICI 193 

coQYcntus ecclesie sancte Marie Nove, ut dixit contineri instrumento scripto manu Bartholomey 
Cessallonis notarij, procuratorio nomine dicti conyentus, fuit confessus et contentus habuisse et 
recepisse centum libras bononenorum a domino Rodulphino de Ungarellis notario, procuratore 
venerabilis patris domini Opizi episcopi parmensis, fideycomissarij et executoris testamenti et 
ultime Yoluntatis magistri Jacobi canonici Bononie; quas centum libras reliquerat jure legati 
dicte ecclesie et conyentus (^), ut patet in testamento^uo, scripto manu Thomaxini Armani notarij 
ex instrumento dicte confesionis, scripto manu suprascriptj notarij, facto dicta die, presentibus su- 
prascriptis testibus inferiori pagina, et sic prout fit et scribi fecit. 

Die jovis xiiij. intrante decembri. (ETDominus Franciacus de Ungarellis de Bononia, archi- 
presbiter plebis de Cornilia, parmensis diocesis, dominus Budulphinus de Ungarellis de Bouonia, 
procuratores venerabilis patris domini Opizonis, Dei gratia parmensis episcopi, executores et fidey- 
comissarij bone memorie venerabilis viri magistri Jacobi canonici bononiensis, decretorum docto- 

ris ac auditoris contradictarum domini Pape, confessi et contenti fuerunt se habuisse 

et recepisse a fratre Jacobo Galignano de Provintia, priore collegii Fratrum Umiliatorum ecclesie 
sancti Jacobi de Savina de Bononia, mille libras bononenorum. 

Item xvj. libras, xviij. solidos et vj. denarios bononenorum, quas dictum collegium dietorum 
fratrum solvere tenebatur. 

Item unam robam de furiano integram. 

Item sex vegetes de bozo. 

Item duos pilactos de varo. 

Item unum guarnellum de bruna cum varo. 

Item unum mantellum de perso cum una radixina. 

Item unum capucium cum varo. 

Item V. toaglas a disco. 

Item vij. manutergia. 

Item unam thoaglam a disco gulendatam. 

Item viij. capitergia. 

Item vij. linteamina. 

Item unam cortinam. 

Item unum copertorium de vulpe. 

Item j. mantellum de bruna. 

Item ij. ydrias. 

Item iij. cusinos etc. 



XXXVI. 

1279, 23 decembris. 

Ex Arch. Max. bon. , in MemorkUibtis Communis, 
Mem. Bonjacobi quondam Ugolini Guizardini, c. 71 r. et v. 

Die sabati xxiij.^ mensis decembris [mcclxxviiij.] 

C^ Cum lix et questio verteretur et fuisset diutius agitata inter venerabilem patrem dominum 
Octavianum, Dei gratia Bononie episcopum, et episcopatum Bononie, et eorum sindicos et pro- 
curatores ex parte una, et Conunune et homines et singulares personas et universitatem terre 
Unzole et eorum procuratores et sindicos ex parte allia in [et] super eo quod idem-venerabilis pater 
et ejus sindici dicebant quod omnes terras Unzole et ejus curie et districtus, et possessiones 
earum comunis et universitatis predicti esse possessas per comune et homines ejusdem universi- 
tatis, spectare jure dominij, vel quasi, et ad episcopatum bononiensem renovari debere certis 
temporibus, modis, pactis et conditionibus ab ipso domino episcopo et episcopatu Bononie et pro 

(1) Sic. 



TOM. II. 



25 



194 MONUMENTA 

(lecimis subtractis ipsi domino episcopo et episcopatui Bonom'e, et dampnis ct injuriis irrogatis 
eidem, et jurisdictionibus subtractis eidem certam summam et magnam quantitatem pecunie re- 
quirebat a dictis hominibus et universitate, et pctebat a dictis hominibus et universitate decimas 
integraliter de omnibus fructibus terrarum et possessionum posscssarum ab hominibus dicte uni- 
versitatis in campis, et domibus pro ipso episcopatu et super jurisdictione condempnandi, et pu- 
niendi maleficia et dampna et injurias, et super processibus factis pcr ipsum dominum episcopum, 
et Episcopatum et ejus judicem et familiam, et super honeribus non imponendis a dicta univer- 
sitate castaldionibus, notarijs, nuntijs, decanis et quibuscumque nominibus censeantur, quos idem 
venerabilis pater dominus episcopus habere, tenere, vel etiam, deputare in dicta terra XJnzole 
de dicta universitate , et super potestaria et jurisdictione ejus exercenda in dictos homines et 
universitatem donec esset episcopus idem venerabilis pater dominus 0[ctavianus] super castro 
et habitacione castri dicte terre, et pertinentiis ejusdem et multa alia(l), que dicebat ad se perti- 
nere et ad ipsum episcopatum ; que quidem omnia supradicta et in hoc contractu contenta co- 
mune et homines et universitates terre predicte Unzole, et eorum sindici et procuratores negabant, 
et contrarium asserebant. Set tandem supradicte partes amicabiliter et concorditer ad tale pactum et 
concordiam perveuerunt, videlicet: 

Quod possessiones Comunis et hominum terrc XJnzole, que huc usque jure proprio sunt pos- 
sesse, de cetero pro propriis habeantur etc. Possessiones vero que hactenus tamquam precarie 
sunt possesse ab hominibus et universitate predictis, pro precariis habeantur, et pro precio re- 
novatiouis dictarum possessionum preeariarum dentur et solvantur ipsi domino episcopo vel ejua 
vicario aut sindieo pro qualibet bebulca, de his que renovate non sunt per ipsum dominum episco- 
pum, XV. imperialcs, sive sit fertilis vel sterilis, et non ultra. 

Item possessiones domini episcopi terminentur. 

Item quod per homines de Unzohi deutur et solvantur omni anno in festo sancti Michaelis 
pro omnibus et singulis decimis, que debentur ipsi domino episcopo et Episcopatui bononiensi 
centum duodecim corbes boui frumenti. 

Item quod omnia maleficia que fierent inter homines de Unzola puniantur per dominum 
episcopum secundum formam et moduni statutorum factorum per ipsum dominum episcopum, quo- 
rum statutorum forma talis est: 

« Si quis de terra Unzole dederit alteri alapatam(2), puniatur et condempnetur in centum 
soldos bononenorum etc. 

» Item quod quicunique allium vulneraverit cum armis, puniatur si fuerit in castro Unzolc 
in vigintiquinque libras bouonenorum, et extra castrum in xv. libris bononenorum puniatur etc. 

» Item quod quicumque percusserit allium cum armis non faciendo sanguinem etc. 

» Item quod quicumque fecerit insultum contra alliquem ad domum suam etc. 

» Item quod quicumque furatus fuerit bovem, vel jumentum etc. 

» Item quod quicumque vulneraverit aliquod animal etc. 

» Item quod quicumque furatus fuerit alteri bcstiam minutam etc. 

» Item quod quicumque bestiam minutam vulneraverit etc. 

» Item quod quicumque furatus fuerit aliquod volatile etc. 

» Item quod quicumque alterum ceperit per capillos etc. 

» Item quod quicumque Christum vel Matrem ejus, sanctos, vel sanctas blasphemaverit etc. 

» Item quod siquis contra aliquam personam turpia verba, dixerit etc. ». 

Et predictam jurisdictionem et condempnationes et multe impositionem possit et debeat fa- 
cere ideni dominus episcopus et quilibet ejus successor venientibus contra predicta ordinamenta, 
nisi concordaverint insimul infra diem quintam a die maleficii perpetrati ; et si infra dictam diem 
ad concordiam pervenerint, condempnare non possit usque ad quantitatem viginti soldorum im- 
perialium etc. 

Delicta vero et statuta iu quibus comune Unzolo jurisdictionem habere noscuntur etc. 

Item quod omnes sententie et processus et securitates facti contra homines et commune de 
Unzola, occasione quacumque, sint vana et cassa. 

(1) Verba et multa alia bis in MemorialibuB ecripta sunt. 

(2) Sic pro « alapam x. 



SPECTANTIA AD PR0FE8S0BES JURIS CANONICI 195 

Item quod castaldiones et alij oiHtiales, qui fuerint iu terra XJnzole etc. 

Item quod nuntii possint esse in dicta terra, unus aut duo ad plus, qui sint minoris condi- 
cionis etc. 

Item quod electio potestarie ad ipsum comune liberc debeat remanere. 

Castrum Unzole cum suis pertinentiis etc. 

Quando autem fuerit renoyazio etc. 

Si quis notarius domini episcopi etc. 

Item quod omncs sententie et processus etc. 

Item qaod comune et homines de Unzola dent et solvant incontinenti dicto domino episcopo 
pro decimis quibuscumque eidem domino episcopo subtractis et propter condempnationes et alia 
quacumque de causa, mille ducentas libras bononenorum. 

Item quod ipsum comune et homines dent et solvant eidem incontinenti pro renovationibus fa- 
ciendis ad presens cc. libras bononenorum ; quam pccunie quantitatem mille quadringentarum li- 
brarum bononenorum idem dominus episcopus confessus fuit habuisse a predictis hominibus de 
Unzola et cum pactis et conditionibus et statutis et ordinamentis scriptis in presentibus instrumentis 
manu Johannis quondam Suzij de Unzola notarii, et Forixii quondam Cambij de Luco notarii, 
factis hodie in capella episcopatus Bononie, presentibus domino Marxillio magistri Mammi de 
Mantigellis, doctoris dccretorum, domino Jacobo de Panzonibus, vicario dicti domini episcopi , 
domino Gerardo de Corvis, me Bonjacobo quondam Ugolini Guizardini notario, douiino Bonamico 
de Pisis notario, Dominico Alamontis et domino Martino de sancto Jeorzio, testibus, ut dicti con- 
trahentes asseruerunt et mihi scribi fecerunt ac denuntiaverunt. 



XXXVII. 

r 

1280, 3 septembris. 

Ex Tab. Max. bonon. in Memarialihus Communis, Mem. Ansaldini Alberti Ansaldini, 

an. 1280, c. 49 r. e 50 r. et v. 

Die iij. intrante septembri [mcclxxx]. 

Discretus et nobilis vir dominus Petrus Capretus de Lambertinis doctor decretorum, et prior 
et rector ecclesie sancte Marie Majoris de Bononia suo nomine, suorum successorum et ecclesie 
prelibate, diligenti deliberatione prehabita irrevocabiliter dedit, concessit et assignavit Johanni, 
filio domini Galaoti de Lambertinis, recipienti suo nomine et nomine et vice Roberti sui fratris, 
canonicis suis et dicte ecclesie sancte Maric Majoris, cupientibus literarum studio proficisci, in 
eorum beneficium et prebendam et pro ipsorum vite necessariis, et ut melius possint literarum 
studio inerere et proficisci, fructus, reditus et proventus omnes et singulos, qui percipi et haberi 
potuerunt quocumque modo vel jure !de omnibus et singulis domibus et possessionibus suis in 
terra, sive villa, seu loco, cui dicitur Roharo, bononiensis diocesis, pertinentibus ad ipsam ecclesiam 
sancte Marie Majoris, seu ad ecclesiam sancte Marie de RoharO; que nullo medio pertinent ad 
jam dictam ecclesiam sancte Marie Majoris et ad mensam ipsius ecclcsie; ita quod deinccps 
possint ipsas domos et possessiones habitare et laborare per se et alios, et locare ad laboran- 
dum et ad afictum ; et de singulis proventibus , fructibus et reditibus ipsarum domorum et pos- 
sessionum possint ad ipsorum voluntatem et arbitrium disponere, et eos ad ipsorum usum perci- 
pere et habere , computando . eisdem fructus , reditus et proventus predictos in beneficium et 
prebendam, et partem ejus, quam eos posset contingere occasione juris canonice quod habent in 
dicta ecclesia sancte Marie Majoris, cujus sunt predicti Johannes et Robertus canonici; salvo quod 
de predictis fructibus, proventibus et reditibus predicti Johaunes et Robertus dare teneantur sin- 
gulis annis in festo sancte Marie mensis augusti rectori ecclesie sancte Marie Majoris predicte, 
qui nunc est et pro tempore fuerit, sexaginta corbes frumenti; et si alter ipsorum precederet 
alium insuper viventem, duret dicta concessio in totum. Dum tamen annuatim dare debeat dicto 



196 MONUMENTA 

rcctori de predictis fnictibus, reditibus et proyentibus octuaginta corbes frumenti in festo sancte 
Marie augusti, computatis dictis sexaginta corbes frumenti; qui dominus Petrus dictas rcs sc 
pro dictis Johanne et Roberto constituit precario possidere. Dans dicto Johanni, pro se et dicto 
Roberto recipienti, licentiam et liberam potestatem ipsarum rerum possessionem corporalem sua 
auctoritate accipiendi et retinendi. Que quidem omnia et singula suprascripta fecit dictus dominus 
Petrus ad prcdictorum suorum canonicorum instantiam, tum etiam ad instantiam domini Galaoti 
predicti eorum patris, qui tam sibi, quam predicte ecclesie sancte Marie Majoris deservivit, et 
ipsam ecclesiam ct cjus jura defensavit et cotidie paratus est defensare, ex quibus ct aliis pre- 
dicti bene meriti sunt. Promittens dictus dominus Petrus suo nomine, et nomine et vice suorum 
successorum et ecclesie prelibate dicto Jobanni pro se et dicto Roberto solempni stipulatione 
dictam dationem, concessionem ct assignationem in perpetuum firmas et ratas habere, et non con- 
travenire ullo tempore per se vel per alium, sub pena centum librarum imperialium, stipulatione 
solempni premissa, et sub obligatione bonorum suorum et dicte ecclesie sancte Marie Majoris ; et 
pena soluta vel non, predicta omnia et singula firma permaneant. Hoc tamen salvo, quod con- 
tractus predictus et omnia et singula suprascripta ita demum robur et firmitatem obtineant, si 

venerabilis pater dominus (i) bononiensis episcopus, auctoritatem suam predictis interpo- 

sucrit et decretum, alioquin, ex nunc ut cx tunc, predictus contractus et omnia et singula supra- 
scripta pro non factis et iritis habeantur. 

Ex instrumento Johachini Ardoyni notarii facto hodie Bononie in camara domini Bondi ca- 
nonici sancte Marie Majoris, prescntibus doniino Ugolino domini Guizardi de Policino clerico, 
Jacobo ejus fratre, Gilio Guidonis Pinie de Castro Brittonum, Bernardino Siripagle de sancto 
Johanne ct Bartholomeo Longitij de Francia testibus rogatis. 



XXXVIII. 

1280, 5 septemhns. 
Ex Arch. Max. bon. in Memorialihus CommuniSy Mem. Gherardini Bonazuntae, car. 43. 

Die quinto intrante septembri [mcclxxx]. 

Martinus Bagnarola bannitor et syndicus comunis Bononie ex auctoritate Consilii sexcen- 
torum et Populi ex reformatione scripta manu Johannini Henrige, notarii ofiicio Reformationum, 
ad infrascripta specialitcr constitutus ut constat ex instrumento syndicatus scripto manu dicti 
Johannini notarii, vice et nomine dicti comunis et pro ipso comune, in presentia domini Stuldi, 
Jacopi Vicarii, domini Bertholdi de filiis XJrsi, comitis potestatis Bononie , promisit dare et sol- 
vere dicto magistro Garsie, doctori decretorum et canonico compostellano , centumquinquaginta 
libras bouonenorum hinc ad festum sancti Andree de mense novembri proximo, et hoe ideo qnia 
dictus magister Garsias promisit ipsi syndico, recipienti nomine et vice comunis Bononie et uni- 
versitatis scholarium Bononie, legere bene et continuare decretum totum a festo sancti Michaelis 
proximi usque ad unum annum completum, ex instrumcnto scripto manu Johannini predicti, no- 
tarii, hodic facto in palatio novo comunis Bononie, presentibus dominis Bencevenne condam 
domini Pagani de Aretio, judice dicti Stuldi vicarij, Gregorio de Guerzino, Albertinello Zanini 
de Alberghis, Nicholao Thomasini barberii et Lapo Specialli testibus, et sic predicti magister 
Garsia et syndicus predictus fecerunt scribi et poni in Memorialli Communis. 



(1) Sic, 



SPECTANTIA AD PR0FES80EES JUKIS CANONICI 197 



XXXIX. 



1292, 6 iulii. 



Ex Arch. Max.*bou. , Arch. sancti Dominici Bononie, sect. « Demaniale >, num. 



179 
7513 • 



In nomine Domini nostri Jesu Christi, amen. Anno ejusdem millesimo ducentesimo nonage- 
simo secundo, indictione quinta, die sexto intrante mense julij. Cum nichil sit quod magis homi- 
nibus debeatur, quam ut supreme voluntatis liber sit stilus et licitum quod iterum non reddit 
arbitrium, jdcirco dominus Petrus Capretus de Lambertinis, sanus mente set languens corpore, 
diem extremum prevenire volens, per presens testamentum in scriptis de bonis suis infrascripto 
[modo] disposuit: 

In primis quidem eligit sepulturam suam apud ecclesiam beati Dominici fratrum predica- 
torum de Bononia, et dictos fratres rogat quod sepultura sua sit cymiterium dictorum fratrum 
juxta murum ecclesie; et pro expensis ad dictam sepulturam, sive archam faciendam ct con- 
struendam, reliquid centum quinquaginta libras bononenorum in dicto opere expendendas. In die 
vero scpulture sue ad funerandum sive ad sepelliendum corpus suum, in pannis sericis, cera, 
consorciis clericorum et aliis necessariis faciendis circa ipsum funus, reliquid centum quinquaginta 
libras bononenorum, et eas in hoc expendi voluit. Si vero eum mori contingeret extra civitatcm 
Bononie ubicumque, vult quod corpus suum Bononie deferatur ad sepelliendum in domo dicto- 
rum fratrum, sicut dictum est, et supcr hoc pro expensis faciendis, infrascripto commissario suo 
concedit liberam potestatem prout sibi fuerit expedire. 

Item voluit et mandavit quod omnibus qui poterunt legitime ostendere ipsum testatorem ab 
eis injuste habuisse vel dampnum cis injuste dedisse, integre eis satisfiat per infrascriptum com- 
missarium suum sine strepitu et figura judicij, sicut videbitur utilius esse pro anima ejus; et 
quod idem commissarius vel dixerit esse restituendum vel non restituendum , ratum et firmum 
vult haberi. 

Item ordinavit et voluit quod preter sepulturam et relicta pro anima sua nichil legatarils 
persolvatur, donec facta preconizacione publice per omnes capellas Bononie usque ad unius anni 
spacium restitutiones cum omni diligentia et sollicitudine fnerint adimplete, Preterea voluit et 
mandavit quod jure legati persolvantur, numerentur et dentur monastcrio sancti Georgij de Fe- 
narola, ferrariensis diocesis, mille libre bononinorum, nisi ipse testator ante mortem suam cum 
dicto monasterio concordaverit. 

Item reliquid Marchisino de Placitis de Cento centum libras bononenorum. 

Itera reliquid Fratribus Predicatoribus , pro una pietanza in die sepulture sue facienda, et 
pro missis celebrandis pro anima sua, quatraginta libras bononenorum. 

Item canonicis ecclesie majoris de Bononia quindecim libras bononenorum. 

Item ecclesie sancte Marie Majoris de Bononia decem libras bononenorum. 

Item plebi sancti Johannis in Persiceto decem libras bononenorum. 

Item Canonicis ecclesie ferrariensis decem libras bononenorum. 

Item Fratribus Miuoribus de Bononia decem libras bononenorum. 

Itein Fratribus Heremitis tres libras bonouenorum. 

Item sorori Caterine sancte Marie Magdalene de Val de Petra vigintiquinque libras bono- 
ncnorum pro suis necessitatibus. 

Item Sororibus sancti Petri Martiris centum soldos bononenorum. 

Item Sororibus sancti Mathie centum soldos bononenorum. 

Item hospitalibus sancti Petri, sancti Stephani, sancti Felicis, sancti Proculi, sancti Martini 
de Apposa, et Cruciferorum, et domini Leprosorum de sancto Lazaro, cuilibet tres libras bono- 
nenorum reliquid. 

Item voluit et mandavit quod si in aliquo testamento reliquisset vel legasset XJgoIino et 
Nicolao, filiis condam sororis sue domine Ymelde, que ascenderet ultra quingentas libras bono- 



198 MONUMENTA 

nenorum, in presenti testamcnto usque ad dictam quantitatem lcgat eis et non ultra, et slnt 
contenti. 

Item legavit fratribus suis, scilicet domino Guillelmo et Gozo, et nepotibus suis Guramonti 
filio condam domiui Calori primogeniti fratris sui, et Capricino filio coudam domini Saraceni 
fratris sui, totum illud quod ex hereditate patris sui domini Ugolini Caprizi ipsi testatori potuit 
pervenire. 

Item legat predictis fratribus suis et nepotibus totum podere quod erait a Guramonte ne- 
pote suo in terra et curia Cavagli et pertinenciis poderis pro equalibus porcionibus, ita tamen 
quod non possint alienare in alias personas quam inter ipsos legatarios vel hercdes eorum, et 
de hoc siut contenti. 

Item legavit Ghino, filio naturali condam domini Saraceni fratris sui, quingentas libras bo- 
noncnorum, que sibi dentur in possessionibus immobilibus. 

Itcm voluit et mandavit quod servitores sui, qui tempore mortis sue secum morarentur et 
starent, si remunerati non essent et satisfacti pcr ipsum tcstatorem de mercede eorum, commis- 
sarius suus satisfaciat eis, sicut eidcm commissario convcnienter visum fuerit. 

Item libere legavit et dimisit commissario suo infrascripto , ratione videlicet commissaric 
tantum, de possessione sua quam habct in terra Dalmanzatici , scilicet ex latere sero vie que 
vadit per Dalmanzaticum , et a latere inferiori ubi sita est ecclesia dicte terre, quod ex dicta 
parte possessionis idem commissarius possit inde pcrcipere sufficicnter annuatim de redditu, de- 
ductis expensis, quinquaginta libras bononenorum ; dc qua pecunia tota ordinavit et voluit quod 
ematur annuatim per ipsum commissarium pannus, ct illum totum det et distribuat in tunicis 
Fratrum Predicatorum de conventu Bononie pro anima sua et in nullo alio usu possit dicta 
pecunia converti vel expendi. Quod legatum dictus testator precipit esse perpetuum, et jussit 
quod predicta pars po8s[ess]ionis, quam sic dimittit et legat, in perpetuum vendi non possit ncc 
obligari, seu aliter de ipsa ordiuari, nisi sicut dictum est; de dicta autem parte possessionis , 
quam sic demisit et reliquid ex nunc pro ut tunc per presentem(l) testamentum, dictum com- 
missarium mittit in plenam et corporalem posscssionem , et eum dominum facit ut libere eam 
locare possit cui voluerit ad fructus percipiendos. Et si huic legato aliquis contradicere vel alle- 
gare presumpserit de jure vel de facto, ex nunc privat illum vel illos omni legato et here- 
ditate ei vel eis in isto testamento contingente, et ad arbitrium dicti commissarii possit libcre 
distribui et dari pro anima sua. De predicto autem legato et elemosina, ita ut dictum est disposuit 
et disponere voluit, ut videlicet conventus Fratrum Predicatorum de Bononia et ipsi Fratres 
debeant intuitu pietatis et misericordie sibi pro ut decenter et convenienter fieri potest, concedere 
altare beati Petri et Pauli, quod est juxta altare majus ipsius conventus, ad quod altare cotidie 
pro anima ipsius missa devote celebrctur pro anima sua. 

Item quod omni anno in die sui anniversarii solempnem niissam ad altare majus dicti Fr<i- 
tres celebrare debeant pro anima ipsius testatoris intuitu pietatis. 

In omnibus autcm aliis suis bonis mobilibus et immobilibus, juribus et actionibus sibi compe- 
tentibus pauperes Christi mendicantes sibi heredes instituit, et intelligit pauperes personas de- 
biles et infirmas, et qui auxilio victus et vestitus sunt destituti. £t ad predicta omnia legata 
relicta ct fidciconmiissa prestanda, danda et distribuenda , et ad omnia et singula supradicta 
excquenda et complenda facit et ordinat suum commissarium priorem Fratrum Predicatorum de 
Bononia, qui pro tempore fuerit, cui dat plenam licentiam et liberam potestatem pro predictis 
omnibus et singulis exequendis accipiendi tenutam et corporalcm possessionem propria auctori- 
tate omnium bonorum suorum, et vendendi et alienandi, obligandi, cautelas emptoribus dc jure 
valituras faciendi sine subastatione vel aliqua juris solempnitate , precia accipiendi, debita et 
credita sua exigendi, petendi, tam in judicio quam extra, et paciscendi, transigendi et cedeudi, 
et procuratorcs unum vcl plures in prcdictis omnibus et singulis quotiens ei visum fuerit fa- 
cicndi, et quicquid pcr cum factum fuerit in predictis et singulis predictorum, ratum et firmum 
jussit haberi ab heredibus et legatariis suis. Et si huic tcstamento aliquis contradicerc vel alle- 
gare presumpserit de jure vel de facto, in judicio vel extra, privetur et priventur ab omni legato 
et emolumento ei vel eis in isto testamento rclicto, et omnia bona dcvolvantur expendenda ad 

(1) Sic. 



SPECTANTIA AD PR0FE8S0RES JURIS CANONICT 199 

conimissarii sui voluntatem pro anima sua. Et omne aliud testamentum vel ultimara voluntatem 
hic retro ab eo factum vel factam cassat et irritat et uuUius valoris penitus esse voluit, non 
obstantibus aliquibus verbis derogatoriis in ipso testamento vel in aliqua alia ultima voluntate 
contentis, de quibus oporteat expressam fieri mentionem, quia de his vorbis reminiscendo se pe- 
nitet et ea omnino revocat et cassat et nullam vult verba illa derogatoria firmitatem habere. 
Et hec ultima sua voluntas, quam valere voluit jure testamenti vel saltim jure codicillorum et 
cujuslibet alterius ultime voluntatis quod melius valere et tenere potest. Et voluit dictum testa- 
mentum suum, sive nltimam voluntatem esse secretara, et deponi et consignari in sacristia Fra- 
trum Predicatorum de Bononia, et sigillari sigillo ipsius conventus. Post predicta omnia et sin- 
gula item superaddere voluit quod nuUus conventus vel persona conventualis, neque Hospitalarij 
vel Templarij in communi sui Ordinis, vel in spetie, neque Cruciferati seu alterius Ordinis, possint 
petere vel habere de bonis predicti domini Petri, occasione clausule superioris in qua continetur 
et continentur quod instituit pauperes Christi heredes suos cum quadam determinatione ibidem 
expressa, set vult illos pauperes esse heredes quos dictus commissarius suus judicaverit eligen- 
dos, et hoc suo arbitrio reliquid, et non alios nisi quod ipse commissarius judicaverit esse pau- 
peres Christi. 

Ego frater Johannes de Rochis, Ordinis Fratrum Predicatorum, mandato dicti domini Petri 
Capreti testatoris, propter corporalem egritudinem scribere impediti, hoc ejus testaraentum tam 
heredes institutionera quara cetera in eo contenta suo mandato me [propria] manu scripsi, et eo 
postea presentem paginara clausam et ligatam in scriptis, testibus infrascriptis ab eo vocatis et 
rogatis omnibus siraul presentibus, ofFerente et asserente id quod in ea continetur suura testa- 
raentura esse a me scriptura, presentem 8ubscriptio[nem] vice et nomine suo et ejus mandato ap- 
posui, et in testimonium me subscripsi, et sigillum cum signo Virginis Marie cum Filio, apposui, 
sub anno Domini M.cc.lxxxij. , indictione quinta, die vij. julii. 

Ego frater Brandanus de Ordine Fratrum Predicatorum presens fui quando dictus testator 
dixit hoc esse suuni testamentum, et de maudato ejus coram aliis testibus me subscripsi, et si- 
gillo fratris Simonis de Fratta sigillavi. 

Ego frater Aginus de Ordine Fratrum Minorum presens fui quaudo dictus testator dixit 
hoc esse suum testamentum, et de mandato ejus coram aliis testibus me subscripsi et sigillo fra- 
tris Simonis sigillavi. 

Ego frater Siraon, de Ordine Fratrum Predicatorum, presens fui quaudo dictus testator dixit 
hoc esse suum testamentum, et de mandato ejus coram aliis testibus me subscripsi et sigillo pro- 
prio segillavi quod habet figuras apostolorum Petri et Pauli. 

Ego frater Franciscus de Castagnolo de Ordine Fratrum Minorum presens fui quando dictus 
testator dixit hoc esse suum testamentum, et de mandato ejus coram aliis testibus me subscripsi 
et sigillo fratris Symonis sigillavi. 

Ego frater Galvanus de Butrio, Ordinis Fratrura Predicatorura, presens fui quando dictus 
testator dixit hoc esse suum testamcntum, et de mandato ejus corara aliis testibus me subscripsi 
et sigillo dicti fratris Syraonis sigillavi. 

Ego frater Antonius de Ordine Fratrura Minorura presens fui quaudo dictus testator dixit 
hoc esse suum testamentum, et de mandato ejus coram aliis testibus me subscripsi et sigilo fra- 
tris Siraonis sigilavi. 

Ego Petrus quondara Suzij de Pancis, iniperiali auctoritate notarius, presens fui quando 
dictus testator dixit hoc esse suura testamentura, et de mandato ejus coram alliis testibus me in 
testem subscripsi, et sigillo fratris Symonis de Fratta sigillavi. 

(L. f S.) Ego Zamboninus quondam Ursolini, imperiaii auctoritate notarius, hiis omnibus 
interfui et de mandato dicti testatoris me corara aliis testibus et dicto testatore ultimo cum signo 
meo in testem subscripsi et sigillo raeo cum signo stelle sigillavi sub anno Domini millesimo 
ducentesimo nonagesimo secundo, indictione quinta, die septima intrante mense julij. Sigillatum 
et clausum fuit dictum testamentum in curia Lambertinorum ubi jacebat infirmus dictus testator. 

[Foris:] Testaraentura domini Petri Capricij de Lambertinis. 



200 MONUMENTA 8PECTANTIA AD PKOFE880EE8 JUEI8 CANONICI 



XL. 

1297, 21 septembris. 

Ex Arch. Max. bon. , in Memor. Communis; Mem. Zaccharelli Rolaudi Zaccharelli, c. 35 r. 

Millesimo ducentesimo nonagesimo septimo, indictioue decima, die vigesimoprinio mensis 
septembris. 
Mutuum (i^rDominus Martinus Hyspanus, rector ecclesie sancte Marie de Chubla, cexaragostane 

diocesis in Yspania, syndicus et procurator dominorum Rectorum et Universitatis Scho- 

larium ultramontanorum et citramontanorum ad infrascripta specialiter constitutus, ut de syndicatu 
et procura constare dixit ex publico instrumento scripto manu Matthei Cambii notarii, syndi- 
catorio et procuratorio nomine dictorum Rectorum et XJniversitatis et dictos Rectores et Universi- 
tatem et quemlibet ipsorum Rectorum et de dicta Universitate principaliter et insolidum obligando 
ad omnia et singula infrascripta, promisit dare et rostitucre Johanni quondam Guidonis de Mi- 
zoUe de societate Schallorum de Florentia stipulanti insolidum pro se et vice et nomine Tolani, 
Lapi et Petri sui socii et aliorum sociorum suorum de dicta societate centum quinquaginta libras 
bononinorum hinc ad sex menses proximos; quam pecunie quantitatem dicto syndicario et pro- 
curatorio nomine presentialiter recepit et habuit a dicto Johanne mutuante pro se et vice et 
nomine dictorum Talani et aliorum sociorum et de ipsorum comuni pecunia ex causa mutui de 
pura sorte et gratia speciali in venetis grosis argenteis, quos eodem nomine confessus fuit tantam 
valere et ascendere quantitatem bononinorum, in dictorum Rectorum et Universitatis predicte uti- 
litatem et comodum spetialiter convertendam, solvcndam, videlicet et dandam domino Stephano 
Bonerii, chanonico nerbone[n]s8i, decretorum doctori, pro suo salario legendi Decreta ; cui domino 
Stephano ad dictum salarium tenentur dicti Rector et Universitas predicta, ut contineri dicitur 
ex instrumento dicti Mathei Cambii notarii et ex instrumento presentis debiti, scripto niaDu 
Jacobi Jacobini notarii, heri facto Bononie in domo habitationis dicti creditoris, presentibus do- 
mino Stephano Bonerii, chanonico norbone[n]ssi, decretorum doctore, domino Raymundo Barocho, 
chanonicho nimatensi, domino Bernardo Gabo^to do Biteris, Bonbologno quondam domini Bon- 
martini Alegracoris, Gozo Ubertelli de Ynpoli, et Chatanio Guidonis de Rezano testibus, et sic 
dicti contrahentes una cum dicto notario venerunt, dixerunt et scribi fecerunt. 

Mutuum CU' Dominus Stephanus Bonerij, chanonicus nerbonenssis, decretorum doctor, (U^dominus 

Raymundus Barochus, chanonicus nimatenssis, et (ETdominus Bernardus Gaboctus de 

Bicteris, insolidum restituere promiserunt dicto Johanni stipulanti, ut dictum est, ccntum quin- 
quaginta libras bononinorum hinc ad sex menses proximos; quam pecunie quantitatem, presen- 
tialiter receperunt a dicto Johanne mutuante , ut dictum est , ex causa mutui de pura sorte in 
venetis grossis argenteis , quod confessi fuerunt tantam valere et ascendere quantitatem bono- 
ninorum, cum precario juramento et alia in instrumento contenta, ex instrumento dicti Jacobi 
notarii facto dicta die et loco, presentibus domino Bcrnardo Berbillij, clerico litenensis diocesis, 
domino Maineto de Monsitis de Florentia, notario, Bonbologno Bonmartini Alegracoris, Zanitino 
Bencevenis, Gozo Ubertelli de Inpolli et Jacobo Raynerij testibus ; et sic dicti contrahentes una 
cum dicto notario venerunt, dixerunt et scribi fecerunt. 



MONUMENTA 



SPECTANTIA 



AD PROFESSORES ARTIS NOTARIAE, 



I. 

1195j 29 maii, 
Ex Arch. Max. bon., iu Registro GrossOj lib. II., c. 5. (i) 

Hoc est cxemplum Privilegii sumptum ex autentico bullato aurea bulla serenissimi principis 
domini Henrici sexti condam Romanorum imperatoris, quo concessit nobili viro domino Yeneroso 
filio condam domini Brandalisii comitis palatini, avo infrascripti domini Bertholoti comitis pa- 
latini et proavo domini Brandalisii comitis palatini, condam filii supradicti domini Bertholoti. 
Tenor cujus Privilegii talis est: 

In nomine sancte et individue Trinitatis. Henricus sextus divina favente clementia Roma- 
norum imperator et semper augustus, et rex Sicilie ; dignum est et imperiali glorie decorum, ut 
nostra liberalis munificentia, quosque fideles nostros perveniat, eosque ultro spontaneos ad nutum 
sue voluntatis effitiat, ea propter cognoscat tam presens etas impcrii fidelium quam successiva 
posteritas, quod nos discreta circumspetione considerantes fidem ac sinceram dilectionem fidelis 



(1) De comitibus VeneroBie, qui Pisis floruerunt et 
quibus patricia pisana familia comitum Agostini Yenerosi 
Della Seta Bucceeeit, documenta sexdecim , praeter ista 
que Tulgayimus, proBtant, nondum edita, in regio tabu- 
lario bononiensi. Horum haec serioB : 

1. 1245, 13 martii — Exemplum diplomatis Friderici im- 

peratoriB, quo facultatom concedit comiti Ber- 
tholotto Petri de VeneroBis notarios et iudiccB 
creandi et BpurioB legitimandi. (Beg, Gross,, 
tom. II., c. 5 V. et 6 r.) 

2. 1284, 16 iulii — PerBcriptio actua legitimationiB Ber- 

nardini fratris Petri de Ibagno, factae per co- 
mitom Bertholottum Petri de VeneroBis. (Me- 
moriale Caccianimici Johannini DogoUaey 1284, 
c. 11 T.) 

8. 1285, 13 apriliB — PerBcriptio dipIomatiB civitatiB bo- 
nonienBis a Communi donata comiti Bertholotti 
et fratri buo, filiiB quondam Petri de VeneroBiB, 
die 13 apriliB 1285. (Reformationes Communis, 
t. H, car. 2 r. et 5 t.) 

4. 1286, 15 iulil — PerBcriptio actuB legitimationis Bar- 
tholomeae, filiae illegitimae Rolandini de PaBBa- 
geriiB, factae a comite Bertholotto de VeneroBiB. 



(Memoriale Nicolai de Lastignano, c. 10 t. ct 
11 r.) 

5. 1299, 3 iulii — PerBcriptio inTontarii bonorum comitiB 

BrandaliBii de VenerosiB, Bibi perTcntorum in 
urbe Bononia hereditate patriB Bui comitiB Ber- 
tholotti. (Memoriale Papazzonis Pefri Vaxinif 
1299, pro BecundiB, c. 2 r.) 

6. 1299, 29 auguBti — PerBcriptio inBtrumenti curae et 

procurationiB pro comite BrandaliBio comitiB 
Bertholotti de VenerosiB ad litem quam facere 
Btatuit , contra Nutritam noTorcam Buam , et 
contra lohannam de Bancto Ruphillo, pro ven- 
ditione domuB poBitae Bononiae in capella Ban- 
cti Damiani. (Memoriale Papazzonis antedicti, 
0. 23 T.) 

7. 1311, 6 martii — Exemplum diplomatiB Enrici VII. 

pro comite BrandaliBio Bertholotti de Venero- 
bIb, quo imperator priTilegia omnia iam a prae- 
dccesBoribuB buIb familiae VeneroBiae concesea, 
omnino confirmaTit. (Ibid. , o. 7 t.) 

8. 1322, 28 BeptembriB — Exemplum decreti quo Antiani 

et ConBules ciTitatiB Bononiae in Camera Acto- 
rum diplomata et priTilegia ab imperatoribuB 



TOM. TI. 



26 



202 



MONUMENTA 



iiostri Yencrosi filii Brandalisii comitis Palatinj do Yencrosis dc Ripa insule Suzarie et Bardine 
ct quartc partis totius eivitatis Vcrone, propter prcclara scrvitia quc nobis et Impcrio intrcpide 
cxhibuit ct imposterum crcditur exhibiturus, imperiali muiiificcntia conocdimus et confirmamus 
ipsi Yencroso comiti Palatino ad honorcm militie pro se suisque filiis, heredibus in pcrpetuum 
pcr totum roraanum Imperium, iure honorabilis feudi ct iuvcstiture, facultatem et liberam pote- 
statem ordinandi ct faciendi filios lcgiptimos, qui non sunt Icgiptimj, ct filios adoptivos ct judices 
ordinarios et uotario8, ct ctiam accipcrc et allucro et extrahcre duos homines condempnatos in 
pcrsona ct in pccunia de banpno et carccribus cujuslibct coniunis, civitatis vcl castri ad volun- 
tatcm sui sino contradictione vcl molcstationo alicujus pcrsonc , ubicumquc sint per totum ro- 
manum Imperium, sine nostra nostrorumquc succcssorum et aliquarum personarum contradictione, 
vcl molestationc, legc aliqua non obstantc, et illa precipuc, quc lcgiptimari spurios nisi cx ccrta 
scientia non permittit. Ita quod quoscumque feccrit possint succcdcre hercditati patris et omni 
alii suo juri tamquam veri ct lcgiptimi civcs romani, ct omnia officia ct judicatus et acta pu- 
blica, contractus conscribere atquc oonficcre, ct omnia faocre et exerccrc, que ad ipsa tabcUio- 
natus et judioatus offitia dc jurc pcrtincre noscuntur, in quacumque parte fucrint Imperii merao- 
rati, sicut a nobis sivc a nostra largitatc diota officia obtinucrint, ut dc pcnna et calamario ct 
judicatu possint et valcant invcstirc cosdcm, ct a nostra curia, ubicumque fucrint, in victu ct ve- 
stitu et nutrimento alimonias pro se suisquo servitoribus ct cquis quoticscumque sivc placucrit 
oumdignis ct sufficicntibus aocipcrc, et quadraginta marohas boni et puri argcnti omni anno pro 
adiumento fcudi suprascripti. Confirmamus ctiam omnia privillcgia a nostris prcdeccssoribus cisdem 
et anteocssoribus suis jamdudum indulta. Statuimus itaquc ct irapcriali auctoritatc sanciraus, ut 
nula(0 oraniniodo persona alta vcl urailis, eoolesiastioa vcl seoularis, nullura quoque comune hoc 
nostre raajcstatis privilcgiuni audcat violarc; ncc aliquibus oalunipniarura injuriis seu dampnis 
oocaxione oonstitutus, vcl consuctudinis status civitatis aptcntarc prcsuniat; quod qui feccrit in ul- 
tionem temeritatis suo conipouat millc duccntas quinquaginta libras puri auri, mcdictatcm fisoo 
applicari, rcliquara partcra passis injuriani : ad cujus rci ccrtara inipostcrum cvidcntiam, prcscntcm 
cxinde paginam conscribi ct majcstatis nostre sigilo jussimus comuuiri. Qui Yencrosus de Ve- 
nerosis de Ripa insule Suzarie et Bardine palatinus conies in Lonibardia dioto Ilcnrico scxto 
iuiperatori juravit fidelitatcm contra omncra hominera do niundo, exccpto dorainuui Pappani et 
Ecclesiam Roraanam(2), sccundum quod in capitulis fidclitatis in omnibus ct per orania conti- 
netur, corporalitcr ab ipso prcstito sacranicuto cidcm delato per rao Coradura, impcrialis aule 
canzelarium, vioe domini Odulfi colonicnssis arcliicpiscopi , totius Ytalic arohicanzelarij infra- 



supradietae fainiliae largita, in tabulas publicas 
reforri iusBerunt. ( Ibid. , c. 5 r.) 
9. 1322, 29 octobris — Exemplum schedulae solutionis 
factae pencB Depositarios Averis et lurium Com- 
munis Bononiae a comite Brandalisio de Venc- 
rosis « in factis liegii ». (Ibid. , c. 7 v.) 

10. 1322, 10 noTcmbris — Actum authenticationis, factao 

a pluribus notariis, privilegiorum et eoncessio- 
num pro comitibua de Venerosis « de suis 
reris auihenticis transcriptorum ». (Ibid., c. 8 
r. et V.) 

11. 1326, 20 februarii — Pcrscriptio actue legitimationis 

Clarelli filii (Hierardi Bricani, conecsgae a co- 
mite Bertholotto Brandalisii de Venerosis. (Me- 
moriale Ugolini Henrigitti a Querciis,ipro primis 
1326, c. 22 r. et v.) 

12. 1333, 25 madii — Decretum Bertrandi S. R. E. Car- 

dinalis, Apostolicac Scdis Bononiae Lcgati, quo 
comiti Brandalisio de Venerosis, impositiones 
XVIII. annie elapsis ab eodem comite et a pa- 
tre Buo solutas, remittit. (liefarmationes, tom. P, 
c. 162 r. et 175 r.) 
18. 1341, 31 madii — Perscriptio actua tutelae Bitini de 
GuastaTillaniB, ut mutuum a comite Bertholotto 



Brandalisii de Venerosis accipere valeat. (^fe- 
moriale Bartholomei Francisci de LibriSj pro 
primis 1341, c. 42 r. et t.) 

14. 1342, 30 ianuarii — Petitiones a comito Bertholotto 

quondam Brandalisii de Venerosis Thaddaeo de 
Pepulis porrectae, ut actum emptionis quarum- 
dam terrarum in Bagnarola registrari iubeat. 
(Acta dominationis Pepulorum, Provisiones,yoL 
1342-1345, num. 25, c. 1 r. et 2 t.) 

15. 1354 — Vigintiquinquenae civitatis Bononiae, in qui- 

bu8, Bub quarterio Portae sancti Proculi et Ca- 
pella sancti Simonie de MachagnaniB, comes 
Bcrtholottus Brandelixii de VeneroBis comple- 
ctitur. ( Vigintiquinquenae in officio Capitanei 
Populi - Milizie cittadine - ad ann.) 

16. 1359, 17 oetobris — Peracriptio deputationis curatoriB 

pro Helena quondam comitiB Bertholotti de Ve- 
nerosis mantuani, uxore ChriBtophori Aneel- 
mini patavini, ut tres domOB positas Bononiae 
in capella sancti SalTatoris, vendere posBit. (Me- 
moriale Jacobi Pizolli de Ferro , pro secundiB 
1359, c. 19 r. et 20 r.) 

(1 et 2) Sic. 



SPECTANTIA AD PEOFESSORES ARTIS NOTARIAE 203 

scripti. Hujus rcj testes sunt Guillielmus, raveDateiisis ecclesie archiepiscopus, Bernardus, fanensis 
episcopus, Azo, marchio estensis, Ugo, comes Lavanie, Robertus de Durcia, Henricus Marescal- 
chus de Rhen. , AldribanduS; ubertanus episcopus, Robertus, comes de Stringut. , Lumbardus, 
comes, Gofredus, comes de Saraponte, ct alii quam plures. Signum manus Henrici sexti impe- 
ratoris Romanorum invictissimi. 

Ego Coradus , imperialis aule caazolarius , vize domini Odulfi , coloniensis archicanzclarii , 
rccognovj. 

Acta sunt hec anno Domini millesimo centesimo nonagesimo quinto, indictione terciadecima, 
regnanto domino Henrico sexto, romanorum imperatore gloriosissimo , anno et regni ejus vige- 
simo sexto, imperii vero quinto, et regni Cicilie primo. 

Datum Placentic, quarto kalendas junij. 



IL 

1245^ 13 martil. 
Ex eodem Registro Grosso, lib. IL, c. 3 r.® 

IIoc est exeniplum cujusdam instrumcnti publici autentici , continentis scriem et tcnorem 
privilegij a condam domino Frederico romanorum principe indulto, et dato(0 viro nobili domino 
Bertholotto quondani domini Petri de A^encrosis in Lombardia comitis palatiui, super concedcndis 
ordinariis jurisdictionibus, et creandis tabellionibus, legitimandis spuriis, et aliis pluribus hono- 
ribus et beneficiis ; cujus instrumcnti intcgri ct incorrupti, ct in nulla sui parte viciosi, tenor 
talis cst: 

In nomine sancte et individue Trinitatis. Frcdericus secundus, divina faventc clcmentia roma- 
norum imperator et scmpcr augustus, Jerusalcm et Sicilic rex. Ut singulorum animos ad fidcli- 
tatis nostrc obsequia cffieacius invitenius, et fidclium mentcs in fide efficiantur fortiores mentis 
eorum, quos jam duduni in agcndis nostris et imperij invenimus ct cxperti sumus, omni studio 
excrcitatis honoribus et regiis beneficiis consuevimus promovere, inter quos nostrum fidelem et 
familiarem Bertholoctum comitem filium Petri Ycncrosi, comitis palatini de Ripa insule Sug- 
zarie ct Bardinc imperio fidclem, nostrequc majestatis dcvotum rccognoscentcs et omnimodo obsc- 
quiosum ; attendentcs de consuetudine benivolcntie nostrc largitatc tamquam benemcrito rcgia 
volentes respondcre recompensatione , damus ci, filiis, heredibus suis in perpctuum, atquc con- 
cedimus jure honorabilis feudi et investiture facultatem ac libcram potestatcm ordinandi et fa- 
ciendi filios legitimos, qui non sunt legitimi, et filios adoptivos et judiccs ordinarios ct notarios, 
et ectiam accipere et cllucre et extrahere duos homines condempnatos in persona ct in pccunia, 
de banno et carceribus cujuslibet comunis, civitatis, vel castri ad voluntatem sui sine contradictione 
vel molestatione alicujus personc ubicumque fuerint per totum romanum Imperium, sine nostra, 
nostrorumque successorum et aliquarum personarum contradictione , lege aliqua non obstante, 
ct illa precipue, que legitimari spurios, nisi ex certa scientia non permittit. Ita quod quoscunque 
fecerit, possint succedere hcrcditati patris, et omni alij suorum tamquam veri et legitimi civcs 
romani, et omnia officia ct judicatus ct acta publica, contractus conscribcre atque conficere, et 
omnia facerc ct exerccre, que ad ipsa tabellionatus et judicatus officia de jure pcrtincre no- 
scuntur in quacunque parte fuerint Impcrii mcmorati, sicut a nobis sine nostra largitate dicta 
officia optiuerent, ut de pcnna ct calamario et judicatu possit et valeat investirc eosdem. Et a 
nostra curia ubicumque fuerit pro iu victu et vestitu et nutrimcnto, alimonias pro se, suisque 
scrvitoribus et cquis, quoticscumque sibi placuerit, condignis ct sufficientibus acciperc. Et quadra- 
ginta marchas boni et fini argenti omni anno pro adjuncta feudi suprascripti. Confirmamus cctiani 
omnia privilcgia a nostris prcdccessoribus cidem anteccssoribus suis jam dudum indulta. Sta- 
tucntcs et firmiter precipientes ne aliqua omnimodo persona alta vel humilis, ecclesiastica vcl 
sccularis, hanc nostre concessionis et confirmationis formam infringere, vel ei ausu temerario 

(1) Sic. 



204 MONUMENTA 

debeat coiitraire ; quod qui facere attemptaverit, aut aliquo niodo contravenire presumpBerit, mille 
trecentarum librarum boni, puri auri componat, medietatem Camere nostre, aliamque medietatem 
injuriam passis soluturus : ad cujus rei certani evidentiam, robur, ac memoriam hoc scriptum pri- 
vilegium ei induximus aurea buUa nostre majestatis communitum. Qui Bertholoctus de Ripa 
insule Suzarie et Bardine, comes palatinus in Lombardia, dicto domino Frederico secundo im- 
peratori juravit fidelitatem contra omnem hominem de mundo, excepto dominum Papam et Ec- 
clesiam romanam(0, secundum quod in capitulis fidelitatis in omnibus et per omnia continetur, cor- 
poraliter ab ipso prestito sacramento, eidem delato per me Conradum metensem episcopum, im- 
perialis aule canzclarium, vice doniiui Sigifredi magistri archiepiscopi tocius Germanie et Ytalie 
archicancelarij infrascripti. 

(LT Hujus rei testes sunt Guttulanus, dux de Gragonia, Robertus, comes do Rudio, Guillelmus 
de Calvara, comes, Raymundus, comes de Rudio, Ubertus Pelavixinus, marchio, Boxius de Do- 
varia, Henricus de Lambertis de Ferraria, Ravenninus de Dovaria, Gandionus, ejus frater, Azo, 
marchio, Ugo Lupus, Anselmus de Stringut, regalis aule mariscalcus, Montelupus de Hulivito, 
Yzilinus de Romano, Ubaldus de Carlaxanis de Lectobelano, Johannes et Albertus comites et 
fratres, et alii quam plures. 

Signum manus Frederici secundi imperatoris invictissimi. 

(Loc. imperialis monogrammatis ) 

Ego Corradus, mathensis episcopus, imperiah*s aule canzelarius, vice domini Sigifredi magi- 
stri archiepiscopi tocius Germauic et Ytalie archicancellarij, recognovi. Acta sunt hec anno ab 
incarnatioue Domini millesinio ducentesimo quadragesimo quinto, indictione quarta, regnante 
domino Frederico secundo, romanorum iuiperatore gloriosissimo , anno et regni ejus vigesimo 
sexto, imperii vero vigesimo secundo, Hyerusalem et Scicilie rege. 

Primo data Parme iij. ydus marzij per manum Henrici, protonotarij imperialis aule. 

Anno Domini millesimo duceutesimo octuagesimo nouo, indictione secunda, die vigesimo 
secundo intrante marzio. Cum presens exemplum sumptum ex originali suo publico videlicet et 
auctentico instrumento integro et incorrupto et in nuUa sua parte vitioso, et sine vituperatione 
aliqua apparente, nec non sigillato sigillo aureo cesareo, pendente ad cordulam sericam, in cujus 
facie prima inserta majestas imperialis domini Fredcrici sedentis in throno, et ramum lilii in 
destra manu habentis, ex alio vero latere scriptum est: Fredericus Dei giatia Imperator Roma- 
norurn et semper Augustus, ab iufrascripto domino Thomaxio ot infrascriptis testibus tabellionibus 
introspecto, considcrato et viso, fuissct, coram domino Antonio de Fuxaraga, potestate Bononie, 
et domiuo Thomaxio de Casali Sichono ejus judice insinuatum legitime, et per me Lambertinum 
Gualandi notarium infrascriptum et alios scriptos notarios ad originale ac auctenticum suum dili- 
genter et solempniter lectum et ascultatum, et plene cum ipso originali per omnia concordare in- 
ventum, dominus Anthonius predictus potestas Bononie, et prefatus dominus Thomaxius ejus judex 
et assessor, ipsum exemplum ab exemplari suo in nullo, quod sensum vel intellectum mutet, discor- 
dare plenissime cognoscentes , et ipsum originale integrum et incorruptum et in nulla sui parte 
vitiosum, attendentes eidem exemplo ut de cetero legitime insinuationis jure fruatur, et eodem 
quo originale suum, vigore potiatur, et fidem suam et comunis Bononie auctoritatem interposue- 
runt atque decretum. Notarii vero et testes, qui predicto exemplo ad originale suum legendo et 
ascultando presentes fuerunt, sunt infrascripti : 

(L. t S.) Ego Heurigiptus, filius quondam Feliciauj, jmperialj auctoritate judex ordinarius 
et notarius, hoc exemplum ex auethcntico privilegio domini Frederici, olim Romanorum Imperatoris 
sumptum per Lambertinum Gualandi notarium infrascriptum coram nobili viro domino Anthonio 
de Fixirago, potestate Bonouie, et domino Thomaxio ejus judice et assessore, ad dictum auten- 
ticum privilegium una cum infrascriptis Mathiolo de Romncore, Petro Ugutionis de Bambaglolis, 
Gerardo de Plastellis et domino Lamberto notario, diligenter et fideliter abscultavi. Et quoniam 
illud invenimus cum dicto auctentico per omnia coucordare, ut cidem exemplo adhibeatur de 
cetero plena fides, de mandato dicti domini potestatis, me in testem subscripsi. 

(L. t S.) Ego Petrus Uguicionis de Bambaglolis, jmperiali auctoritate judex ordinarius atque 

(1) Sic, 



SPECTANTIA AD PR0FESS0RE8 ARTI8 NOTARIAE 205 

uotarius, hoc exemplum ex autentico privilegio domini Frederici olim Romanorum Imperatoris 
sumptum per Lambertinum Guallandi notarium infrascriptum coram nobili viro domino Anthonio 
de Fixirago, Potestate Bononie, et domino Thomaxio ejus judice et assessore, ad dictum au- 
tenticum privilegium una cum suprascripto domino Henrigipto quondam domini Feliciaui no- 
tario, et infrascriptis dominis Mathiolo de Roncore, Qerardo de Plastellis et dicto Lambertino 
diligenter et fideliter abscultavi, et quouiam illud jnvenimus cum dicto autentico per omnia con- 
cordare, nt eidem exemplo adhibeatur de cetero plena fides, de mandato dicti domini Potestatis 
me jn testem subscripsi. 

(L. t S.) Ego Mathyolus de Ronchore, jmperiali auctoritate judex ordinarius atque notarius, 
hoc exemplum ex autentico privilegio domini Frederici olim Romanorum Imperatoris sumptum 
per Lambertinum Guallandi notarium jnfrascriptum coram nobili viro domino Anthonio de Fi- 
xarago, Potestate Bouonie, et domino Thomaxio ejus judice et assessore, ad dictum autenticum 
privilegium una cum suprascriptis domino Henrigipto quoudam domini Felliciani et Petro Ugui- 

cionis de Bambaglolis notariis et jnfrascriptis (0 et dicto Lambertino, diligenter et 

fideliter abscultavi. Et quoniam illud juvenimus cum dicto autcntico per omnia concordare ut 
eidem exemplo adhibeatur de cetero plena fidex, de mandato dicti domini Potestatis me in testem 
subscripsi. 

(L. t S.) Ego Gerardus condam Fabri de Plastellis, jmperiali auctoritate notarius et judex 
ordinarius, hoc exemplum ex autentico privilegio domini Frederici olim Romanorum Imperatoris 
sumptum per Lambertinum Guallandi notarium jnfrascriptum coram nobili viro domiuo Anthonio 
de Fixarago, Potestate Bononie, et domino Thomaxio ejus judice et assessore, ad dictum autenti- 
cum privilegium una cum suprascriptis domino Henrigipto fillio quondam Feliciani, Petro domini 
Ugucionis de Bambaiolis, domino Mathiolo de Ronchore et jnfrascriptis Lambertino Gualandi 

(2) et dicto Lambertino diligenter et fidelliter abscultavi. Et quoniam illud jnvenimus 

eum dicto autentico per omnia concordare ut eidem exemplo adibeatur de cetero plena fidex, de 
mandato dicti domini Potestatis me jn testem subscripsi. 

(L. t S.) Ego Lambertinus Guallandi, jmperiali auctoritate notarius et judex ordinarius, pre- 
sens exemphim ex originali suo iutegro et incorrupto fideliter scripsi et exemplavi, et cum illud 
ab auctcntico ego et dicti alij tabelliones et testes coram predictis dominis Potestate et Judice 
legendo et ascultando in nullo, per quod inducatur sensus vel intellectus mutato invenerimus di- 
scordare, me de ipsius Potestatis et Judicis mandato in eiusdem exempli plenam fidem testem 
subscripsi, et dictam insinuationis auctoritatem publice scripsi, subscripsi, signavi. Et predictum 
privilegium sic auctcnticatum et insinuatum coram predictis testibus et tabellionibus jn armario 
Comunis Bononie in registro Comunis posui de mandato domini Anthonij de Fuxaraga, Potestatis 
Bononie, ut constat de ipsius mandato, scripto manu Petri de Bambaglolis notarii, a me viso 
et lecto. 



III. 

1284, 30 octobris. 
Ex Arch. Max. bon. , in Memov, Communis; Mem. Johannis Barbarossae, 1284, c. 100 r.** 

Die lune xxx. octobris [M.*'cc.''l.° xxx. iiij.] 

Constat inter dominum Rolandinum Paxagerij, artis notarie doctorem, civem bononiensem, 
ex una parte, et magistrum Nieholinum filium alias Uberti Lardarii de Fraseneto, comitatus 
Papiensis, et magistrum Venancium Monti de Osmo ex alia, litem, controversiam seu questionem 
fuisse et adhuc duraro et etiam sperari in futurum esse super jure regendi et docendi in civi- 
tate Bononie artem et scientiam notarie, quod jus dicebat ipse dominus Rolaudinus solummodo 
sibi et aliis civibus Bononie et qui per vigiuti annos steterunt et habitaverunt in civitate Bo- 

(1) Lacuna per rasuram, in qua f Jacobo » tantum legi potcs. 

(2) Lacuna. 



206 MONUMENTA 

nonie continue , solvendo colettas et subeundo alia honera cum comune et hominibne comitatus 

Bononie et nuUi alij conipetere; et sic non competere predictis magistro Nicholino et Venantio 

utpote forensibuB et omnino aligenis a civitate Bononie. Dicebat etiam ipse dominus Rolan- 

dinus non licere ipsis magistris Nicholao et Venancio scholares habere in dicta sciencia et arte 

notarie, et ipsi domino Rolandino et aliis civibus Bononie regentibus in diota arte, sive scientia, 

quodamodo scholares subtraere et auferre contra formam statutorum et refFormationum comunis et 

populi bononiensis ; que quidem omnia negabant predicti magistri Nicholinus et Venancius vera 

esse, asserentes etiam eis competere jus legendi et docendi dictam artem et habendi scholares. Cum 

ygitur predicte partes vellent super predictis comp >nere et concordare, ad talem pactionem, tran- 

sactionem et concordipm pervenerunt; videlicet, quod ipse dominus Rolandinus ex causa transa- 

ctionis promisit predictis magistro Nicholino et Venancio nullam questionem, controversiam seu 

litem movere eis hinc ad festum sancti Michaelis mensis septembris proxime venturi de lectura 

et doctrina dicte artis facienda scholaribus eorum, quos jam conduxerunt pro anno presenti hinc 

ad dictum festum, sub pena centum librarum bononinorum et refectione dampnorum et oxpen- 

sarum litis et extra, et obligationc bonorum, et pena soluta, contractus infra permaneat firmiter. 

Ex adverso autem predicti Nicholinus et Venancius utroque ipsorum, se pcr pactum et in forma 

obligando, promiserunt ex causa transactionis prenominato domino Rolandino, pro se et ejus here- 

dibus et ejus successoribus stipulanti et reeipienti, a dicto festo sancti Michaelis in antea per 

se vel alios palam vel occulte, aliquo modo vel ingenio, se non intromittere de regendo et do- 

cendo dictam artem et scientiam notarie, vel partem ejus vel particulam, nec ipsam legent, vel 

docebunt in civitate Bononie vel districtu alicui vel aliquibus personis; nec scholares habebunt 

vel habere procurabunt in dicta arte et scientia absque ipsius domini Rolandini licentia expressa et 

mandato, sed doctrinam et lecturam libere et absolute dimittent ipsi domino Rolandino et aliis 

veris civibus Bononie sine aliqua ipsorum molestia vel inquietatione. Que omnia et singula pro- 

miserunt dicti magister Nicholinus et Venancius insolidum dicto magistro Rolandino stipulanti, 

ut dictum est, firma et rata habere et tenere et non contrafacere vel venire, sub pena centum 

librarum bononinorum etc. ; et ad majorem omnium firmitatem juraverunt predicti Nicholinus et 

Venancius predictam transactionem, coocordiam ct pactum et omnia et singula in hoc contractu 

contempta firmiter et inviolabiliter observare etc. 

Ex instrumento Jacobi Bencevenis Somentis notarij , facto die sabati predicti in capitulo 
Fratrum Predicatorum de Bononia, presentibus fratre Jacobo de Solario astensi, Jacobo Tassi 
ejusdem Ordinis Fratrum Predicatorum, magistro Bonacio, domino Francischo domiui Petrizoli 
de Blancuciis, Thomaxio quondam domini Bonifacii, domino Jacobo domini Nicholaj et Jacobo 
Francischi, testibus; et sic contrahentes dixerunt et scribi fecerunt. 



IV. 

1286, 13 et 27 mniL 
Ex Arch. Max. bon. , in Registro Grosso, lib. 11. , c. 6 v."* 

Anno Domini millesimo ducentesimo octuagesimo sexto, indictione quartadecima, die tertio- 
decimo mensis juuij, congregata Sotietate dominorum Doctorum, Advocatorum et Judicum civi- 
tatis Bononie in palatio novo Comunis Bononie de mandato dominorum Alberti domini Odofredi, 
doctoris legum, Nicolai de Soldaderiis, Johannis de Bilionis, rectorum dicte Societatis per Ray- 
mundum, numptium dicte Societatis, affuit presens dominus Rolandinus Paseagerij coram ipso 
CoIIegio et infrascriptam obtulit petitionem, ut inferius continetur, dicti domini super infrascriptis 
petierunt sibi consilium exhiberi. 

In primis quid placet Sotietati providere generaliter super bono statu Sotietatis, siquid cre- 
ditur per vos utile fore fatiendum. 

Item quid placet Sotietati providere super petitione porrecta per dominum Rolandinum Pas- 
sazerium, cujus tenor talis est: « Vobis dominis meis Rectoribus Sotietatis Judicum, et toti Col- 
legio Doctorum Legum, Advocatorum et Judicum civitatis Bononie, supplico ego Rolandinus 



SPECTANTIA AD PE0FE8S0RES ARTIS NOTARIAE 207 

Passagerii , quatenus vobis de gratia spetiali placeat mibi super infrascripta questioue comune 
totius Collegii consilium impertiri in scripturam publicam et autenticam redigendum ex(i)questioni8 
ipsius eluceat veritas, omni ulteriori dubitatione sopita: questio tulis est: « Ego Bolandinus Pa- 
sagerii dum uxorem haberem, que fere viffinti annorum spaiio incurahili et orrenda eyritudine lan^ 
(juitj sidscepi ex quadam muliere soluta filiam unam noinine Bertholomeamj preter quam nullum haleo 
natum, set eam sincero amore et affectu jnvsequor filiali. Cupio autem ijysam, vel in santimofnjiali habitu, 
rel in statu matrimoyiij coUocare, et eidem bonis meis prout mihi hbuerit providere, si tamen legis 
romane decreta non obstent. Forro comparuit vir egregius de antiquissima et generosa prosapia oriundus 
dominus utique Bortholotus de VenerosiSj comes palatinus in Lombardia et comes utique Bipe insule 
Suzarie et Bardine, nec non quaHe pa)iis totius civitatis Verone dominus, antiquis et modernis qua- 
tuordecimj nt diciturj dominorum Bomanorum Principum privilegiiSj gratiis et honoribus dequoratus ^ 
quorum unum fuit eidem in persona sua a domino Frederico secundo Bomanorum Imperatore tem- 
yoribus nostris indtdtum ; reliqui vero anteriores omnes principes ejusdem comitis majoribns concesse- 
runt; ex quibus ego Bolandinus plura ocidis meis vidijperlegi et manibus contractavij cesareis sigilUs 
aureis roborata ; et quedam Uteris aureis totaUter scriptaj quorum continentia et tenor inter cetera ista 
habet: ut videlicet j>ossit idem dominus comes eos, qui nmi sunt legiptimi fiUi, legiptimos facere, lege 
aliqua non obstante et illa precipue que legij^timari spu7'ioSj nit^i ex certa scientia non permittit; ita 
quod quoscumque feccerit j j>ossint succedere hereditati patris j et omui alij suo juri tamquam veri et 
legiptimi cives romani: passit etiam facere filios adoptivoSj judices ordinarios et notarios; et alia j^hira 
betieficia et honores apparent eidem comiti ex ipsorum privilegio tenore cowpetere. Vestre igitur domi- 
nationj et prudentie suppUco et de speciali gratia pettOj quatenus de uuiversali collegii uni consenssu, 
mihi consilium dare velittis in formam publicam redigendum , an divi priyicipes potuerint hujusmodi 
privillegia dicto comiti et ejus antecessoribus et suzcessoribus indulgere j et indulta valeant et teneant 
plenojure; et aUj si comes prefactus ex auctoritate jnivilegiorum predictorum predictam filiam meam 
Ieg»ptimare dignabiturj ex quo legiptima fiat ut videlicet possit ex testamento veliab intestato legiptimo 
jure succedere. Demum quidem dubium non erit quin tantorum i)rudentum directus ad idem intuitus 
j>rospexerit melioraj nam Salamone testej multitudo sapientum orbis terrarum esf sa?}itas ». 

(ir Dorainus Pax de Pacibus, legura doctor, consuluit quod prima differatur: de secunda 
aecipiautur quatuor sapientes, scilicet unus pro quolibet quarterio. » 

(rT Dorainus Julianus doraini Cambii Gratiadei consuluit quod prima differatur, et quod super 
petitioue domini Rolandini eat ante, et detur ei conscilium. 

C^ Dominus Ubaldiuus de Malavoltis, doctor legum, consuluit quod dicte due [petitiones] diffe- 
rantur ad presens. 

Igitur, auditis et intellectis iis, qui super predictis consulere voluerunt, tandem facto partito 
per dominuni Johannem de Bilionis, rectorem dicti Collegij, mittendo de una paii;e ad aliam, 
placuit majori parti dicti Collegij et Universitatis quod super potitione et questione dicti domini 
Rolandiuj rectores eligant quatuor sapientes super dicta petitione et questione dicti domini Ro- 
landinj Pasagerij, qui videant, examinent et consuUant quid de jure sit in dicto negotio ser- 
vandum et faciendum. Et facta deliberatione ct provixione ipsorum, reducatur in corpore sotie- 
tatis. Iteni placuit toti sotietati quod nogotium provixionis dicte sotietatis differatur ad presens. 

Die vigesimo septiino mensis junij. Elligerunt ergo dicti rectores infrascriptos sapientes: 
dJ^dominus Guilliehnus de Rombodevino, doctor legum, CJ^dominus Pax de Pacibus, doctor legum, 
(iTdominus Julianus domini Carabii Gratiadei, (LT dominus Johannes de Gapto et dJ" dominus 
Johannes Ilomoboni, jurisperiti. Quj sapientes una cum infrascriptis rectoribus, scilicet domino 
Alberto domini Odofredi, leguni doctore, doniino Nicolao de Soldaderiis et domino Johanne de 
Bilionis et ipsi rectorcs cura predictis sapientibus congregati in unum in palatio novo comunis 
Bononie, et deliberatione ac diligenti examinatione facta ab cis et inter eos super predicta peti- 
tione et questione dicti domini Rolandinj, examinaveruut, consuhieruut et providerunt et dixerunt, 
scilicet dominus Albertus doniini Odofredi, doctor leguni et rector dicte Sotietatis, dominus Ubal- 
dinus de Malavoltis, doctor legum, dominus Johaunes doraiui Bilionis, juris peritus et rector dicte 
Sotietatis, dominus Julianus domini Canibii Gratiadei, juris peritus, dorainus Johannes domini 

(1) Sic, per ut. 



208 MONUMBNTA 

Homoboni, juris peritus, et dominus Johanues de Gapto, juris peritus, quod poterant fieri legi- 
ptime omnia et singula que in questione predicti domini Rolandini proposita fuerunt, et eum 
concordayerunt, sine aliqua eontradictione, predicta, facta per dominum comitem et ipsum dominum 
Rolandinum, fiant, valebunt et tenebunt pleno jure. Alii omnes idem dixerunt et consuluerunt, si 
constat privilegia ita esse. 

Dominus Pax de Pacibus, logum doctor, dominus Guillielmus de Rombodevino, legum doctor, 
et dominus Nicolaus de Soldaderiis, rector dicte Sotietatis. 

Ego Egidius Bartholomey Oillii de Argellata, imperiali auctoritate notarius, et nunc notarius 
dicte Sotietatis dominorum Doctorum, Advocatorum et Judicum civitatis Bononie, predictis omni- 
bus interfui et scripsi, subscripsi. 



V. 

1297 j 26 septetnbris, 
Ex eodem Registvo GrossOj lib. II., c. 7. 

Hoc est exemplum cujusdam testamenti cum die et consule sic incipientis, cujus tcnor 
talis est: 

In nomine Domini, amen. Anno a nativitate Domini millesimo ducentesimo nonagesimo 
septimo, indictione undecima, secundum cursum civitatis Cummarum, die vigesimosexto mensis se- 
ptembris. Quoniam umana fragilitatis, mortis precipue cogitatione turbata, nequid res arduas, res 
plurimas recte discernere nec disponere, sapieuter provideri (0, accidit dum quispiam genere clarus 
et moribus de hac vita labitur intestatus; ideoque nos Bertholotus de Venerosis do Ripa ysule 
Suzarie et Bardine et quarte partis civitatis Verone, comes palatinus in Lumbardia, filius quon- 
dam domini Petri Venerosi , comitis palatini de Ripa insule Suzarie , quorum predecessores 
divi romauorum principes, et nos felicis rccordationis dominus Fredericus secundus romanorum 
imperator actenus decoraverunt honoribus, privilegiis et gratiis, memores conditionis humane ct 
quod semper innata comunicatur fragilitas dum vite nobis instaret terminus loquelle et memorie 
nobis integritate vigentibus, licet ogri corpore, sanj tamen mente, sic anime nostre providemus 
consulendo tam de privilegiis, gratiis et honoribus nobis et antecessoribus nostris a divis roma- 
norum principibus actenus illactis et concessis, quam de nostris rebus propriis mobilibus et im- 
mobilibus, nec non quocumque titulo ad nos sive domui nostre spectantibus, solempni cogitatione 
prehabita, sic pro salute anime nostre duximus disponendum, ut nos a rebus humanis assumpti 
perpetuo vivere videamur. In primis profitemur et dicimus nos lege vivere romanorum, ex quo 
filium nostrum Brandalixium unicum, quem piis patris clemeutia mores redunt inwgnem et ge- 
neris decorat prosapia, presenti dispositione nostra, ut scandali materia quelibet amputetur, ipsum 
nobis heredem legiptimum instituimus in nobis nostris bonis mobilibus et immobilibus ubicum- 
que sint et reperiri possint, tam in civitate Mantue, Verone, Ferrarie et Bononie, et earum di- 
strictibus, quam alibi in quibuscumque partibus Lombardie et Ytalie per totum rOmanum impe- 
rium, tam in bonis propriis et alodiis quam in feudis et in omnibus aliis bonis quocumque 
modo ad nos spectantibus quocumque titulo sive causa, de quibus possumus corpore, vel animo 
rectinemus. 

Iteni ipsum Brandalisium, unicum filiuni nostrum, nobis heredem et successorem legiptimum 
instituimus in omnibus nostris privilegiis imperialibus que Iiabemus , et nostri predecessorcs 
habuerant a tempore magni regis Karuli citra, et ab ipso domino rege Karulo et ab omnibus 
aliis principibus et romanorum imperatoribus usque nunc, taliter quod dictus filius noster Bran- 
dalisius et ejus filii legiptimi primogeniti possit et possint perpetuo, secundum formam et aucto- 
ritatem dictorum privilegiorum, legiptimare, et notarios et judices ordinarios facere, et omnia 



(1) In aphografo : pudori. 



SPECTANTIA AD PR0FES80RES ARTIS NOTARIAE 



209 



facere et exercere que in dictis nostris privilegiis imperialibus contineutur. Transferentes in 
ipsuni et in dictos suos filios et heredes legiptimos omnem vigorem, potestatem et jurisdictionem, 
quam habemus, et nostri predecessores habuerant, a dicto tempore citra, et etiam in alios ad quos 
uostra hereditas et privilegia de jure devolverentur racione dictorum privilegiorum et cet. 

Item volumus quod hoc nostruni valeat jure testamenti ; et si ' jure testamenti valere non 
potest, saltim valeat jure codicilorum ; et si jure codicilorum valere non potest, saltim valeat jure 
cujuslibet alterius ultime voluntatis, et omnj modo et jure quo melius de jure valere potest. 

Actum Cumis in cursu Ripe in domo Jacobi de Prada, in qua moratur Gabriel quj presbiter 
de Cremona vocatur, filius condam Bariseli de Cremona, presentibus Philippo condam Zani de 
Chivi, Zuchone filio condam domini Jacobi de Gaidono de Crugnola, Beltramino filio condam do- 
mini Somaxii de Castenate, Michele notario, filio condam Gualdrucij Ferrarij de Canzago, Paga- 
nolo filio condam Beltramj Paterii, Finolo filio condam doniini Andree Brugnoli de Torchio de 
Menasio, domino Ruzerio Vizedomino, filio condam domini Romerij Vizedomini, omnibus civibus 
cumanis, et aliis pluribus testibus vocatis et rogatis. 

Ego Egidius de Rubeis de Cassio parmensi, notarius et judex ordinarius domini comitis Ber- 
tholoti predicti, auctoritate imperiali, hiis omnibus interfui, et hanc chartam rogatu et de man- 
dato dicti domini comitis scripsi et publicavi, et plures charte ejusdem testamenti fieri rogate 
snnt per me notarium et per dominum Gerardum de sancto Miniate notarium, filium condam ser 
Junte Medici in uno tenore. 



TOM. II. 



27 



MONUMENTA 



SPECTANTIA 



AD PROFESSORES MEDICINAE 



I. 



1J99, 31 octobris. 



Ex archivo sancti Joannis in Monte, nunc in Tab. Max. bou., sect. « Demaniale », 

num. jjjg;^, doc. 55. 

f In nomine sancte et individue Trinitatis. Anno Domini nostri Jesu Christi millesimo cente- 
simo nonagesimo aono, romanum Imperium sine imperatore existente (i), pridie kalendas novem- 
bris, indictione secunda, diem hujus labentis vite pro imbecillitatis mee viribus extremum(2); qua- 
propter ego quidem magister Jacobus de Brettenoro prevenire cupiendo meas scilicet res omnes 
ac possessiones pro anima mea, et inter heredes ac legatarios, sive fideicomissarios meos per 
nuncupationem disponere volendo, primo quidem volo dari et distribui ex bonis meis a comis- 
sariis meis Ix. libras bononenorum pro anima mea, ut inferius declaravero, que Ix. l[ibre] bo- 
nonenorum volo quod sint accepte de vinea mea de Pozale et de jumentis meis, et insuper volo 
dari pro anima mea xij. [libras] bononenorum, quas mihi debent Monache sancti Colunibani ; ex 
quibus xij. libris relinquo predicte ecclesie xl. soldos, domino Episcopo x. , Canonicis sancti Petri 
X. soldos, presbitero Algisio x. soldos, unicuique ex Conventis Bononie x. soldos bononenorum, 
unicuique ex Monasteriis Bononie v. soldos, presbitero Rustico de sancta Thecla v. soldos, pre- 
sbitero ecclesie sancti Viti v. soldos, Petrozoppo x. soldos, Joanni suo socio v. soldos, Celestino 
V. soldos, unicuique ex filiis meis spiritualibus iij. soldos, Ardizioni x. soldos, unicuique ex con- 
versis sancti Yictoris et sancti Joannis in Monte , tam masculis quam feminis , tam in civitate 
quam extra, iij. soldos pro linteaminibus emendis. Relinquo CrucifFeris xx. soldos, misellis xx. 
soldos, ponti Sillari iij. soldos, [pon]ti Claderne iij. soldos, ponti Ydicis v. soldos, ponti Majori 
XX. soldos, ponti novo Reni xx. soldos, unicuique aliorum pontium, qui. sunt per stratam usque 
ad Muzzam, iij. soldos relinquo. Alberto nepoti meo si redierit x. libras bononenorum jure legati 
lego super c. libras veronenses, quas ei dedi quando ipse ivit in Alexandriam, et lucrum earumdem 
ei relinquo. Et si ipse meus nepos redierit et [mortis] tempore sine liberis decesserit, tunc volo per- 
venire de eo quod ei legavi, x. libras veronenses ecclesie sancti Yictoris et ecclesie sancti Joannis in 
Monte. Juliane, nepti mee, v. libras bononenorum lego. Jtem [tempore] vero mee sepulture . . . 

debeant dare comestionem totius conventi sancti Yictoris et sancti Joannis in Monte, et 

faciant venire totum clericatum bononiensem ad meam sepulturam. Camaldulensis (3) Ecclesie x. sol- 
dos, sancte Marie de Roccamadore v. soldos, sancte Christine v. soldos, Heremite sancti Yictoris 
X. soldos, sancto Ma[rie] Bethleem x. soldos, presbitero Alberto de Castenasio x. soldos, ponti de 
Castenasio v. soldos, Boneventure oorrigiam meam argentatam relinquo, Ugolino Raspatori xx. 

(1, 2 et 3) Sic. 



212 MONUMENTA 

soldos bononenorum relinquo, Heremite saucti Joannis in Monte pelizzonem meum majorem, et 

ejuadem servienti minorem meum renonem relinquo. Dompno Yosepho priori cultram meam pla- 

centini, dompno Ubaldo cultram meam albam, presbitero Maynardo corrigiam meam cum cal- 

tello, quam mihi dedit dominus Archiepiscopus, relinqiio. Omnia alia mea indumenta yoIo dividi 

inter clerioos sancti Joannis et sancti Victoris, arbitrio domini Prioris et meorum comissario- 

rum. Comissarios hujus mee ultime voluntatis esse volo presbiterum Mainardum et presbiterum 

Joannem, et dompnum Christianum, et dompnum Guizzardum de Farraone, et unicuique predi- 

ctorum meorum commissariorum x. soldos bononenorum relinquo. De vino et blava et fructibus 

campi mei de Vigorso et campi mei de Casaraltula et vinee mee de Rio volo perficere librum 

quem feci incipere ad honorem Dei et sancti Victoris, et librum quem volo incipere ad honorem 

Dei et sancti Johannia in Monte, scilicet blibiathecam(0. Ecclesiam sancti Victoris mihi heredem 

instituo in campo meo de Casaraltula et in predicto libro, ita quod campus semper permaneat 

pro mensa Fratrum ejusdem ecclesie. Ecclesiam sancti Joannis in Monte instituo mihi heredem 

in campo meo de Viduri et in pluviale uno et salterio et in blibiatheca, cum facta fuerit, hoc 

modo quod campus semper volo quod permaneat pro mensa Canonicorum sancti Johannis in 

Moute ; ita quod aliquis Prior, vel canonicus, nec aliquis alius, qui sit in predictis ecdesiis, ha- 

beat potestatem vendendi vel alienandi predictos campos, nisi fecerit causa permutacionis, quod 

cambium sit ipsis ecclesiis vel ecclesie utilior; quod canibium semper debeat permanere pro 

mensa vel pro mensis predictorum Fratrum, ut supra dictum est. Et insuper vineam meam de 

Rio jure institutionis relinquo ecclesie sancti Joannis in Monte, scilicet usumfructum ipsius vinee 

volo quod permaneat pro manutenendo laborerio paradisi sancti Joannis, et pluviale et salterium 

et blibiam volo quod seraper permaneant in predicta ecclesia, ut clerici ejusdem ecclesie habeant 

nie in commemorationem. Usufructum vero omnium mearum rerum et possessionum iu me re- 

servo vel retineo donec vixero pro benefaciendo pauperibus et pro meis indumentis; scilicet de 

meis vaccis majoribus volo perficere blibiam sancti Joannis, et si de vaccis non poterit explere, 

de aliis meis bonis volo quod expleatur; et quidquid de rebus meis mobilibus et legatis supra- 

dictis supererit, volo dari et distribui pro anima mea, arbitrio commissariorum meorum inter 

ecclesias et sacerdotes ac pauperes Christi et ubi melius et utilius eis visum fuerit. Si vero 

aliquis Prior, vel canonicus, qui pro tempore fuerit in predictis ecclesiis, alienaverit predictum 

campum de Casaraltula vel campum de Vidari(2) vel pluvialem vel aliquem ex predietis libris, 

aut de usufructu mihi reservato me molestaverit , statim volo quod predictas possessiones et 

libros et pluvialem et vineam debeant pervenire Alberto nepoti meo et Juliane nepti mee, vel 

ad eorum liberos, nulla ratione obstante; et do eis potestatem jus vendicandi directo et utiliter 

quemadmodum et ego possem. Et hec est mea ultima voluutas , que si non valeret jure testa- 

menti, valeat saltim jure codicillorum, vel quelibet (3) jure ultime voluntatis. 

Prenominatus magister Jacobus de Brettenoro hanc suam ultimam voluntatem, ut supra legitur, 
scribere rogavit, reservato sibi usufructu, ut supra dictum est, licentia Prioris et Fratrum. 

Testes dompnus Yoseph, Prior sancti Victoris, presbiter Mainardus, dompnus Cristianus, pre- 
sbiter Johannes, dompnus Johannes Ascanius, et dompnus Ouidottus, canonici sancti Johannis, 
et Arditio sindicus, et Bonaventura, et Dominicus de Macena et Bernardinus atque Martinus. 

Actum in camera Prioris apud sauctum Joannem in Monte, indictione predicta secunda. 

(L. t S.) Ego Wuillielmus, sacri palatii notarius, huic ultimo voluntati interfui et, ut supra 
legitur, rogatus scripsi. 



(1, 2 et 3) Sic. 



SPECTANTIA A» PBOFE880RE8 MEDICINAE 213 



II, 

J 

1204, 28 octobris. 

Ex eodem archivo sancti Joannis in Monte, nunc in Arch. Max. bon. , sect. < Demaniale >, 

num. j^^-, lib. XI., doc. 39. 

t In nomine eancte et individue Trinitatia. Anno Domini nostri Jesu Christi millesimo ducen- 
tesimo quarto, nuUo imperatore in Ytalia regnante, quinto kalendas novembris, indictione se- 
ptima. Cum magister Jacobus de Bretteuoro consecrare fecit altare beati Michaelis archangneli(l) 
et beati Thome martiris et pontificis, positum in paradiso ecclesie sancti Joannis in Monte, a do- 
mino Gerardo sancte bononiensis Ecclesie episcopo, in qua consecratione dictus magister Jacobus 
pro remissione omnium suorum peccatorum et pro anima patris et matris sue dottavit predictum 
altare, vineam suam de Castilloni, quam habet juxta vineam heredum Pippini, et vineam ecclesie 
sancte Marie in Solario, tittulo dotis dedit donno Gerardo priorj ecclesie sancti Victoris et sancti 
Joannis in Monte, recipienti procuratorio nomine pro predicto altare, ita quod, post obitum ipsius 
Jacobi, usus fructuum ipsius vinee semper permaneat pro manutenendo laborerio ejusdem paradisi, 
jta quod aliquis Prior vel canonicus, qui pro tempore fuerit in predictis ecclesiis, uon valeat 
veudere vel alienare predictam vineam ullo modo, neque de jure, neque de facto, quod si contra 
factum fuerit, quilibet de predicta ecclesia possit predictam vineam vendicare ab omni pos- 
sessore, nuHa ratione obstante, ita quod senper permaneat pro laborerio jam dicti paradisi ma- 
nuteneudo; hanc autem dotem et dationem jam dictam dominus Gerardus episcopus, consensu 
suorum Fratrum, qui ibi erant, laudavit et firmavit; et statuit quod aliquis Prior, vel canonicus, 
aut clericus, sive laicus, qui pro tempore fuerit in predictis ecclesiis, prescriptam vineam aliquo 
modo alienare presumpserit, a summo Deo omnipotenti sit maledictus, sicuti fuit Dathan et 
Abirom, quos terra vivos deglutivit, et insuper anathematis vinculo feriatur. 

Prenominatus magister Jacobus, ut supra legitur, scribere rogavit, retento sibi usufructu pre- 
dicte vinee donec vixerit. 

Dominus Henricus, sancte bononiensis Ecclesie archidiaconus, presbiter Algisius, et presbiter 
Judex, et Bonaguisa, et magister Odo, et filius Albezi de Musillo, et Ugolinus Barufaldi, et 
Ugolinus Lambertini, canonici sancti Petri, et presbiter Andreas, capellanus domini episcopj, 
et Petrus de Pozolo. 

Dominus Lopicinus, magister Baverius murator, magister Bellonus , Leonardus firmanus 
uotarius, Matheus Corvolini, Petrus miniator et notarius, et Tebaldini scriptoris (2), et quam plures 
alii huic consecrationi et donationi et confirmationi interfuerunt, et hujus rei testes rogati sunt. 

Actum* apud ecclesiam sancti Joannis in Monte in paradiso ejusdem ecclesie, indictione 
predicta octava ; et hoc specialiter actum est, quod aulivis prescripte vinee senper permaneant pro 
luminaria altaris beati Michaelis archangli (3). 

Ego Wuilielmus, sacri palatii notarius, huic consecrationi et donationi et confirmationi in- 
terfui, et, ut superius legitur, auctoritate et mandato domini Gerardi episcopi, subscripsi. 

Preterea dixit magister Jacobus, quod ille qui habuerit prescriptam vineam senper debeat 
dare pro refectione Fratrum v. soldos bononenorum in anniversario ipsius Jacobi pro anima ejus- 
deni Jacobi, post mortem ejusdem. 

[Foris:] Dos altaris sancti Michaelis. 



(1, 2 et 8) Sic,- 



214 MONUMENTA 



III. 

]214j 5 odobris. 

Ex Arch. Max. bon., in Registro Grosso, lib. I., c. 209 v.* 

lu noniine sanctc et individue Trinitatis. Anno Domini millesimo ducentesimo quartodecimo, 
die dominico, quinto intrante octubre, indictione secunda. Pactum recordationis ad memoriam 
retinendam factum ad id, de quo fit in eo mcntio firmitatis. Cum propter habitationem et moram 
proborum virorum urbes et loca augmententur et honoris suscipiant incrementum, accessit do- 
minus Ugo de Lucca, medicus, ante dominum Rodolfum Guidonis Bergognonis comitem, potestatem 
Bononie, et dominum Albertum Gerardi de Oisla, procuratorem comunis Bononie, nunc sui vicem 
gerentem et domini Oraidani Jeremiensium, ejus socii, cupiens effici civis civitatis Bononie, et 
pro ■ citadantia hec infrascripta sibi a comuni Bononie fieri postulabat in hunc modum: « Petit 
dominus Ugo, lueensis, medicus, a comuni Bononie, ut sibi et suis heredibus comune Bononie 
concedat in feudum sexcentas libras bononenorum. Ipse autem iu hunc modum pro his vult ser- 
vire comuni Bononie, annuatim sex menses continue vult habitare cum sua familia in civitate 
Bononie, et ultra per duos mcnses arbitrio Potestatis qui pro tempore fuerit. Si autem aliquo 
casu esset extra civitatem eo tenipore quo tenetur stare in civitate, tunc teneatur venire suis 
expensis, si necesse fuerit, et omnes bononienses jnrantes sequimentum et eorum familias in 
civitate habitantes et omnes comitatiuos vulneratos et ruptos, ruptos scilicet intelligitur de cal- 
tretis et contritis et de carne contrita, facientes se deferri ad civitatem, medicare et curare, ex- 
ceptis habentibus crepaturam inferius, unde sequitur ernia tempore procedente ; et non vult quod 
aliquis predictorum ei astringatur pacto sibi salarium dare, exceptis comitatinis, a quibus liceat 
eis in hunc modum percipere: scilicet a pauperibus nichil, a mediastinis vero ad unum plau- 
strum lignorum; a divitibus vel xx. soldos vel plaustrum feni, et hoc fiat in arbitrio dictorum 
comitatinorum, utrum voluerint sibi dare fenum, vel viginti soldos bononenorum, et hoc si graviter 
fuerit vulneratus , vel habuerit hos fractum vel delocatum , scilicet quod liceat petere ex pacto 
de istis infirmitatibus a comitatiuis. De aliis supradictis infirmitatibus teneatur ut civibus. Si 
autem civitas guerram haberet, vel si cives inter se guerram haberent, quod Deus advertat, toto 
tempore guerre vult habitare in civitate. Si autem extra civitatem esset illo tempore, vel illis 
mensibus quibus liceret ei habitare extra, et aliquis bononiensis vel comitatinus vulneratus esset 
vel ruptus, vel haberet hos ruptum vel delocatum , vult teiieri ad veniendum ad eum medican- 
dum, dum tamen ab eo percipiat usque ad octo libras bouonenorum et non ultra pro suo viatico 
veniendi et redeundi, nisi egritudo sui fratris vel sororis, vel filii fratris, vel fratris uxoris eum 
impediret. Et in omni exercitu Bononie vult esse suis expensis et medicare et curare omnes qui 
essent in exercitu, in servitio comunis Bononie scilicet forenses durante exercitu. Si vero non 
haberet aliquem heredeni, quj medicando sciret deservire feudum comuni, tunc revertantur ad 
coniune ducentas libras de predictls. Possessiones empte de residuis cccc. libre remaneant 
in feudum filiis suis, vel descendentibus raasculis legitimis, qui teneantur servire comuni Bo- 
nonie, ut alii vasalli tenentur serviro dominis suis; et vult quod tota jam dicta pecunia ponatur 
in emptionibus predictorum in comitatu vel civitate Bononie decenter, sine predictis sexcentis 
libris, et debet conparare vel habere propriam domum in civitate Bononie ab anno novo pro- 
ximo ad unum annum. Peccunia autem debetur sibi dari a comuni Bouonie hinc ad kalendas 
junij proximi, et compara possessionum debot dicto termino fieri. Et si compara possessionum 
non posset fieri comode termino jam dicto, debeat fieri a termino kalendas junii jam dicto ad 
unum annum. Si tamen peccunia dicta debeat dari interim quibusdam de civitate Bononie, qui re- 
tineant eam pro Comuni, et pro eo et ipse magister Ugo habeat utilitatem denariorum, tamdiu 
et in eo termino teneatur emere. De qua emptione comune Bouonie unum instrumentum habeat, et 
magister Ugo aliud ». Que omnia suprascripta, ut iu suprascripto instrumento continentur dictus 
magister Ugo juravit et promisit per se, suosque heredes attendere et servare et non contravenire 
Bub pena dupli totius suprascripte pecunie et obligatione suorum bonorum, stipulantibus domino 



8PECTANTIA AD PROFESSOEES MEDICINAE 215 

Redolfo Guidonis Bergognonis, comite, potestate Bononie, et domino Alberto Gerardi de Gisla 
procuratore comunis Bononie, gerente nunc sui vicem et domini Graidani Jeremiensium , ejus 
Bocii absentis, recipientibus nomine comunis Bononie, promissa pecunia soluta, nichilominus per 
se suosque heredes teneatur observare predicta. Renuntians in hoc facto fori privilegio et omni 
alij legum auxilio, quod sibi in hoc facto in presenti yel in futuro posset prodesse. Et dominus 
Redolfus, comes, Bononie Potestas, et dictus Albertus Gerardi de Gisla, procurator Comunis, 
pro se et ejus socio, nomine et yice comunis Bononie, promiserunt eidem magistro Ugoni stipu- 
lanti adtendere et observare pro se et pro comuni Bononie omnia que in suprascripto instrumento 
continentur, et solvere pecuniam ad terminum et ad terminos supra ordinatos, sicut in supra- 
scripto instrumento continetur, sub jam dicta pena dupli totius suprascripte peccunie, stipulatione 
eidem magistro Ugoni a Potestate et procuratore predicto, nomine et vice comunis Bononie, pro- 
missa, penaque soluta, nichillominus Comune teneatur observare predicta. Que omnia facta sunt 
et stabilita voluntate Consilii, in palatio Comunis ad sonum campane eadem die coadunatj. 

Actum in palatio comunis Bononie, indictione predicta, prefato domino Rodolfo Guidonis 
Bergognonis, comite , Potestate Bononie, et procuratore, et dicto magistro Ugone scribere man- 
dantibus. 

Interfuerunt dominus Riconius, iudex domini Rodolfi Guidonis Bergognonis, comitis, Pote- 
statis Bononie, dominus Grimaldus, dominus Ugolinus Marsilij, dominus Rainaldus, dominus 
Odericus Galitiani, omnes iudices comunis Bononie, et dominus Marsiliottus, dominus Nicholaus 
Ugolini Lauli, dominus Tucimanus domine Ostie, dominus Prendipars Landolfi, dominus Albertus 
Catonius , dominus Ugolinus Rubeus , omnes militcs iustitie comunis Bononie , ct Tedericus de 
Saragoza et Pascalis et Carbo, notarii comunis Bononic, et omnes suprascriptorum testes sunt 
rogati. 

(L. t S.) Ego Petrus, domini Octonis Imperatoris et comunis Bononie notarius, omnibus 
suprascriptis interfui, et mandato Potestatis et Procuratoris nec non et dicti domini magistri 
Ugonis scripsi. 



IV. 

1261, 4 martii. 

Ex archivo Archiepiscopali Ravennati, capsa G, n. 2801.(1) 

lu nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Prona preceps ad malum audatia freno 
divini timoris confracta, humilium innocentiam multipliciter inquietat, credens ad suum pervenire 
perfectum excidium aliorum. Cum venerabiles patres AI. mutinensis, R[ichelmus] liviensis, T[ho- 
mas] imolensis, M. cesenas, Joannes foropopuliensis, Jacobus faventinus, Joannes cerviensis, C. 
reginensis, Joannes sarxenas, F. adriensis, 0. parmensis, et M. comaclensis episcopi, et magi- 
ster Sinigardus archipresbiter bononiensis, procurator domini 0[ctaviani] Bononie Electi, volendo 
salubriter obviare, attendentes quod temeritas impunita temeritates cumulat puniendas, et quos 
timor Dei a malo non revocat, choerceat saltem severitas discipline, venerabili patri domino [Phi- 
lippo] Dei et apostolica gratia sancte Ecclesie ravennatensis archiepiscopo, committunt totaliter 
vices suas, ut ipso, auctoritate omnium eorumdcm et ipsorum singulorum, possit excommunica- 
tionis et suspensionis in personas et interdicti in civitates, castra et loca alia ferre sententias, 
si comunia et speciales persone ipsorum invaserint, violaverint seu detinuerint, sive vi vel clam 
occupaverint bona, possessiones, castra, terras, homines, iura, rationes et iurisdictiones Ecclesie 
ravennatis, ac Ecclesiarum ipsorum episcoporum et aliarum ecclesiarum, monasteriorum, venera- 
biliumque locorum totius archiepiscopatus Ravenne, et si statutarii civitatum et locorum eorumdem 
statuta fecissent, vel facerent in futurum, per que iura et iurisdictiones et alia supradicta ipsarum 
ecclesiarum impediri vel minui possent in ipsos et ipsorum quemlibet et inobservatores ipsorum 

(1) Vide: Savioli, Ann, bol., vol. III. , par. 11. , num. 728, p. 866-867, et Fantuzzi, Mm. Bav. de* sec, di ntezzo, 
tom. V. , num. LXV. , p. 388-889. 



216 MONUMENTA 

ac terras eonim dictas auctoritate ipsorum possit ferre senteDtias, nisi predicti occupatores, de- 
tontores, violatores et turbatores ac ccteri alii ab iniuriis, molestiis et occupacionibus hujusmodi 
destiterint, et statutarii et observatores statutorum de ipsorum capitularii statuta eadem abrad[ij 
euraverint, nisi infra duos menses postquam monitionem suam duxerit faciendam. At si propter 
aliquorum malitiam, seu potenciam ipsius domini Archiepiscopi, monitio ad supradictos pervenire 
non posset, idem Archiepiscopus ipsam fieri faciat in aliquo loco publico, de quo ad ipsos verisi- 
militer valeat pervenire, quam illam firmitatfem habere volunt ac si eis et in ipsorum presentia 
esset facta. Firmantes ad invicem, quod quilibet eorumdem episcoporum sententias ferendas oc<;a- 
sione invasionum ac aliorum supradictorum per eumdem dominum Archiepiscopum denuntiare et 
publicare per se ac alios sibi subiectos ad mandatum ipsius domini Archiepiscopi teneatur, vel 
Ecclesie ravennatis. Qui vero inobediens fuerit circa denuntiationem et publicationem huiusmodi, 
ipsius inobedientic facto ab ingressu ecclesie et divinis officiis per unius mensis spacium sit su- 
spensus. Contra quem prefatus dominus Archiepiscopus ad penam aliam, prout ipsius protervitas 
meruerit, procedere valeat; ad quod iidem episcopi iam dicto domino Archiepiscopo voluntate 
propria se submittunt, ita tamen quod propter hoc nichil iurisdictionis dictorum episcoporum uUa- 
tenus adimatur. 

Facta fuit hec commissio in provinciali concilio per iamdictum dominum Archiepiscopum con- 
gregato in sancta maiori ecclesia Ravennatensi de mandato Summi Pontificis super facto Tarta- 
rorum, ubi prefati episcopi erant presentes, et ut supra legitur in omuibus voluerunt. Sub anno 
Domini millesimo ducentesimo sesagesimo primo, tempore domini Alexandri pape quarti, die 
quarto exeunte marcio, indictione quarta, presentibus testibus ad hec vocatis domiuo comite Ru- 
gerio de Bagnacavallo, domino Aymerico cardinali, et domino Quezo, cantore Ecclesie raven- 
natensis, Johaune Samantino de Forlivio, Albcrto archipresbitero urianensi, brixiensi diocesis, Dru- 
done, cantore sancte Ecclesie raveunatensis, Jacobino, clerico dicti domini Archiepiseopi, fratre 
Jacobo de Regio hospitalis sancti Johannis ierosolimitani, et Ugone notario liviensi, et aliis etc. 

( L. t S.) Ego Bartholomeus filius quoudam Canibii notarii , imperiali auctoritate liotarius, 
dictis interfui, et mandato predictorum dominorum Episcoporum scripsi. 

Ego Otavianus Bononie Electus, volens omnia supra seripta, quantum ad me spectat ratione 
bononiensis Ecclesie et Episcopatus bononiensis et iurisdictionis mihi competentis, valere et ple- 
num robur ottinere in omuibus consensum prestitum per dominum magistrum Synigardum archi- 
presbiterum bononiensem meo nomiue, et bononiensis Ecclesie et Episcopatus Bononie, et omnia 
que fecit in supradictis et quibuslibet supradictorum approbo, et rata et firma habeo, et eis omnibus 
propria manu subscribo. 



V. 



J262, 30 hinii et 9 iulii. 



Ex archivo Metrop. Bonon., nunc in Tab. Max. bon. , sect. « Demaniale », 

num. -^"^, doc. 28. 

In nomine Domini, amen. Anno ejusdem millesimo ducentesimo sexagesimo secundo, indi- 
ctione quinta, die ultimo junii, tempore domini Urbani pape quarti. Cum lis et questio vertere[tnr 
et]sit vel verti posset inter dominum magistrum Sinigardum archipresbiterum, et Capitulum bo- 
noniensis Ecclesie nomiue dicti Capituli ex parte una, et Priorem et Conventum sancti Jacobi 
de Sa[vina Orjdiuis heremitarum nomine Fratrum et Conventus Fratrum bononiensis predicti ex 
altera super jure parochiali, et parochianis ecclesiarum sancte Marie Magdalene et sanctorum 
Egidii et Leonardj [bononiensis diocesis] ad dictura bononiense Capitulum pertinentium pleno 
iure et super pactis et moderationibus quondain super predictis et circa predicta factis et habitis 
tam pro preteritis temporibus, quam etiam pro futu[ris vojlentes predicte partes super iis par- 
cere laboribus et expensis, ad talem concordiam devenerunt, videlicet, quod dominus Bolnisius 
quondam Accurrii , notarius , sindicus et procurator Arc[hi]pre8biteri et Capituli bononiensis , 
habens ad compromittendum super hiis spetiale mandatum, nomine dicti Capituli ex parte una, 



SPECTANTIA AD PROFE880RES MEDICINAE 217 

et frater Guido de sancto Mauritio, sindicus et procurator dictorum Prioris et Fratrum, nomine 
dictorum Prioris et Capituli Fratrum saucti Jacobi de Savina, habens ad compromittendum super 
iis speciale mandatum, ex altera, compromiserunt se in venerabilem patrem dominum Octavia- 
num, Dei gratia bononiensem Electum, tamquam in arbitrum, ut de jure, sine strepitu juditii, 
super predictis omnibus et singulis et super iis que predicta contingunt, possit procedere sum- 
marie et cognoscere, servata juris solempnitate, vel non servata, sicut ei videbitur, et secundum 
juris ordinem diffinire et pronuntiare semel et phiries cum scriptura et sine scriptura diebus 
feriatis, quibus sponte renuntiaverunt, et non feriatis, sicut ei videbitur; promitteutes se ratum 
habituros per se et suos successores omni tempore quicquid per ipsum dominum Electum sen- 
tentiatum, pronuntiatum vel diffinitum fuerit sub pena quingentarum librarum bononenorum 
invicem et ipsi arbitro promissa, et non contra venire ratione aliqua sive causa, modo aliquo vel 
ingenio, nec opponere quod sententia, que feretur, sit iniqua, seu quod reducatur ad arbitrium boni 
viri, nec alicujus lexionis occasione restitutionem aliquam implorare, sub pena quingentarum li- 
brarum bononeuorum a p[arte] non servante vel servare nolente parti servanti vel servare volenti 
solvenda, et obligatione bonorum dictorum Capituli et Conventus, et dampnorum et expensarum 
refectione; qua soluta, vel non, com^promissum] et sententia et omne id, quod pronuntiatum 
fuerit, robur obtineat perpetue firmitatis. 

£t insuper dompnus Guido, abbas monasterii sancti Michaelis de Medicina, et presbiter 
Johannes, clerici sancti Leonardi, et dominus Petrus, rector ecclesie sancte Marie Magdalene pre- 
sentes, [hii»] omnibus et singulis consenserunt. 

Preterea dominus frater Lanfrancus prior generalis predicti Ordinis heremitarum, presens, 
predictis omnibus consensit, et suam auctoritatom et assensum prestitit. 

Actum Bononie in balcoue a latere sero camere domini bononiensis Electi, presentibus ma- 
gistro Bernardino vicario domini bononiensis Electi, domino Johanne priore sancte Marie m[ajo- 
ris], domino presbitero Rolando de Serenico, doniino Vitale de Allxendis notario, domino Lam- 
bertino de sancto Johanne et Janello Perlini, clerico eiusdeni terre, testibus, et in presentia 
dicti domini Ellecti. 

(L. t S.) Ego Matheus quondam Jacobi Palatinj, auctoritate imperiali notarii, predictis presens 
existens, ea omnia jussu predictorum scripsi et in publicam formam redegi. 

dTAnno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo secundo, indictione quinta, die ultimo junii, 
super balcone, qui est a sero camere domini bononiensis Electi, facto compromisso in venerabilem 
patrem domiuum Octavianum bononiensem Electum, presentibus omnibus qui compromisso inter- 
fuerunt, idem venerabilis pater dominus Octavianus, bononiensis Electus, statuit terminum Bol- 
nisio notario, sindico dominorum Archipresbiteri et Capituli bononiensis, et fratri Guidoni de 
sancto Mauritio, sindico Prioris et Fratrum heremitarum sancti Jacobi de Savina juxta circlam 
civitatis Bononie, ut dent sibi omnia instrumenta et jura que habent et quibus volunt uti usque 
ad diem domiuicuni proxime venturum. 

Eodem anno et indictione, die nono intrante julio, precepit dominus Electus predictus pre- 
dictis Sindicis, quod cras, post nonam, statim sint in eodem loco cum Sapientibus suis ad alle- 
gandum adhuc ali[quid], si volunt, coram Sapientibus electis per eum, et perentorie, et ad sen- 
tentiam audiendani. 

In nomine Patris et Filii et-Spiritus Sancti, amen. Super questione, que vertitur inter 
Bolnisium notarium, procuratorem et sindicum Capituli bononiensis , et fratrem Guidonem de 
sancto Mauritio, sindicum et procuratorem ecclesie et Fratrum Heremitarum sancti Jacobi de Sa- 
vina juxta Circlam civitatis Bononie, utrum pactuni, factum per venerabilem patrem dominum 
fratreni Jacobum bononienscm Episcopum, pro se et Capitulo bononiensis Ecclesie ex una parte, 
et quendam fratrem ecclcsie et Ordinis predictorum Fratrum sancti Jacobj de Savina, nomine 
dictorum fratrum ex altera, et utrum moderatio facta per dictum venerabilem patrem bononiensem 
Episcopum super dicto pacto valeat et teneat, et sit equa vel non, consilium dominorum Oldo- 
fredj, Bonrecuperi de Porro et Jacobini Gratiadej, Legum doctorum, et domini Navarri canonici 
Burgensis, est tale, ut dictum pactum, cujus pacti tenor talis est etc. , valeat et teneat, et va- 

TOM. II. 28 



k 



218 MONUMENTA 

luerit et tenuerit; et quando moderatio, facta a predicto yenerabili patre domino fratre Jacobo 
quondam bononiensi Episcopo, cujus moderationis tenor talis est etc. , yalcat ct teneat et sit 
equa et justa et fuerit, et debeat observari, cum equa et justa sit et cum ab ea non fuerit 
appellatum; in hoc scilicet debeat observari, ut fratres dicte ecclesie sancti Jacobj de Savina 
non recipiant ad sepulturam parochianos ecclesiarum sancte Marie Magdalene, sancti Leonardj, 
et sancti Egidii, et in onmibus aliis que in dicta moderatione continentur, nou obstante indul- 
gentia generali concessa dictis Fratribus et Ordini Hcremitarum sancti Jacobi de Savina a bone 
memorie domino Innocentio Papa quarto, cum in dicta indulgentia impetranda de predicto pacto 
non fuerit facta mentio ; et non obstante alia indulgentia concessa predictis Fratribus et Ordini 
a bone memorie domino Alexandro Papa quarto, cum dicta indulgentia et ejus generalitas sit 
re8[trin]genda ad id, de quo specialiter agebatur, scilicet ad presentacionem Prioris dicte ecclesie, 
et visitationem et correctionem , non autem complectatur sepulturam, scilicet ut dicti Fratre^s] 
parochianos dictarum trium ecclcsiarum recipere possint ad sepulturam contra formam dicte mo- 
deratiouis. 

(L. t S.) Ego Matheus quondam Jacobj palatini, auctoritate imperiali notarius, sedens ad 
pedes venerabiiis patris domini Octaviani, Bononie Electi, et predictorum quatuor peritorum, hoc 
consilium, ipsi domino Electo per predictos quatuor Sapientes datum in comuni concordia, de 
ipsorum mandato scripsi, et eis legi semel, secundo et tertio, sicut jacet, et de ipsorum mandato 
publicavi et scripsi. 



VL 

1268, 12 februarii. 

Ex arch. sancti Dominici Bon. , nunc in Tab. Max. bon. , sect. « Denianiale > , num. i.^^^ . 

(L. f S.) In nomine Domini nostri Jesu Christi, amen. Anno nativitatis eius millesimo du- 
ceutesinio sexagesimo octavo, indictioue undecima, die duodecima intrante februario. (C"Domina 
Bonafillia, filia quondam Ugolini Medici, uxor Tuschi becarj de contrata Vignatii sancti Proculi 
bononiensis, a me notario infrascripto cognita, compos mentis et corporis, suum per nuncupationeni 
et sine scriptis tcstamentum et suorum bonorum dispositionem fecit et ordinavit, ut inferius conti- 
netur. In primis pro anima sua reliquid viginti libras bononenorum expendendas arbitrio comissa- 
riorum suorum circa sepulturam suam, quam elegit aput ecclesiam Fratrum Predicatorum Bononie. 
Item Conventui Bononie eorumdem Fratruni reliquid viginti libras bononenorum. Item legavit fratri 
Bartholomeo magistri Johannis bononiensi, de Ordine Predicatorum, sexaginta libras bononeno- 
rum pro libris eraendis ab ipso ad usum suum in vita sua, quos libros post mortem ipsius fra- 
tris Bartholomei, voluit distribui inter fratres studentes, de Bononia oriundos, per Priorem pro- 
vincialem Lonbardie, qui tunc tcmporis erit. Item fratri Ramberto Primaditio dicti Ordinis 
legavit quinque libras bononenorum pro libris sibi emendis. Item fratri Monete ejusdem Or- 
dinis reliquid tres libras bononenorum. Item fratri Petro Zucchello de Laudo dicti Ordinis re- 
liquid tres libras bononenorum. Item fratri Francisco Pissitti dicti Ordinis quinque libras. Item 
fratri Gaudino, couverso dicti Ordinis, tres libras bononenorum. Item Sororibus monasterii sancti 
Joannis Baptiste reliquid tres libras pro una pitantia. Item domino Rolando, canonico san- 
cti Salvatoris, propinquo suo, reliquid quinque libras bononenorum. Item sorori Gilie de sancto 
Petro martire legavit quadraginta solidoa bononenorum. Item sorori Richeldine de Misericordia 
reliquid quadraginta solidos bononenorum. Item sorori Helisabeth sancte Marie Magdalene legavit 
quadraginta solidos bononenorum. Item sorori Bartholomee de PuIIiola, sorori magistri Danielis, 
legavit tres libras bononenorum. Item Monasterio sancti Proculi reliquid viginti solidos, quibus 
voluit esse contentum. Item Marie, que moratur et diu stetit cum ea, reliquid tres libras bono- 
nenorum. Item domine Lucchisie, comatri sue, reliquid quinque libras bononenorum. Commissa- 
rios suos et hujus sui testamenti executores constituit et esse voluit Priorem Fratrum Predica- 
torum Bononie, qui pro tempore fuerit, et magistrum Danielem doctorem medicine : quibus suis 
commissariis dedit et tribuit plenam licentiam et omnimodam potestatem apprehendendi omnia bona 



SPECTANTIA AD PROFE880RE8 MEDICINAE 219 

sua ct exigendi omnia jura sua, predictiB omnibus solyendis et adimplendis, ct omnia et singula 
faciendi et exercendi, que in predictis et pro dictis adimplendis et faciendis fuerint opportuna. Item 
reliquid domino Tuscho, viro suo, triginta libras bononenorum, pro quibus voluit eum esse con- 
tentum, cum jure sibi competeuti in dote et de dote ipsius ratione extimationis mobilie habite 
tempore contracti matrimonii inter eos ex forma statuti Communis Bononie. Et si ipse vir ejus 
peteret aliquid aliud, vel detrahere yellet de dote sua ultra dictam quantitatem aliquo jure, pri- 
vayit eum dicto legato, et ad heredes suos illud voluit pervenire. In omnibus aliis suis bonis 
mobilibus et immobilibus et juribus et actionibus ei competentibus et competituris , Conventum 
Fratrum Predicatorum Bononie sibi pro anima sua heredcm instituit et reliquid. Et hanc esse 
voluit suam ultimam voluntatem ; quam, ut superius coutinetur, observari precepit et valere voluit 
jure testameuti; et si non valeret vel non valebit jure testamenti, saltem valere voluit jure co- 
dicillorum, et jure cujuscumque ultime voluutatis, quo melius valere potest: volens et jubens 
ipsum conventum esse contentum dicta hereditate omni eo quod supererit de bonis suis a pre- 
dictis lcgatis et relictis, et quod ratione falcidie non possint aliquid detrahere vel defalcare de 
bonis suis nec legatis predictis, ratione dicte institutionis ; et ita scribi voluit. 

Actum in domo monasterii sancti Johannis Baptisthe, in qua morantur fratres qui morantur 
ibidem, coram fratre Bartholomeo de Ronzano et fratre Francisco predicto de Ordine Predica- 
torum, predictam cognoscentibus testatricem. Presentibus fratre Bernardo et fratre Daniele, Or- 
dinis sancti Augustini de Columbario, qui morantur ad monasterium sancti Johannis predictum, 
domino Petro quondam Andree de sancta Helena de burgo Predalate, Martino filio quondam 
Gerardini Marchisini de Unzola , qui morantur in dicto burgo, Zannebello, qui vocatur Berga- 
minus de Bergamo, qui moratur ad dictum monasterium, Benedicto quondam Gilii, et Agynello 
filio quondam Bonezunte de Galeria, qui morantur in burgo sancti Ysaye, testibus rogatis a 
dicta testatrice, que voluit hanc suam ultimam voluntatem secretam esse, et deponi aput sacre- 
stiam Fratrum Predicatorum Bononie sigillandam sigillo Prioris ejusdem conventus. 

(L. t 8-) Ego Bonvicinus quondam Leonardi firmani, imperiali auctoritate notarius, supra- 
scriptam ultimam voluntatem testatricis predicte, ipsius assensu et voluntate, scripsi. 

[A tergo:] Testamentum domine Bonafilie de Vignatio sancti Proculi. 

Ego frater Franciscus bononiensis fui constitutus procurator ad deponendum istud testa- 
mentum in sacristia fratrum predicatorum. 



VII. 

1274, 18 aprilis. 

Ex archivo sancti Michaelis, vulgo in Bosco, nunc in Tab. Max. bon., sect. « Demaniale », 
num. gj^ , in lib. VI : Instrumenti e Scritture dalV anno 1270 alV anno 1278. 

In nomine [Domini] nostri Jesu Christi, amen. Anno nativitatis ejus millesimo ducentesimo 
septuagesimo quarto, indictione secunda, die decimatertia exeunte aprili, C^ magister Synicardus 
archipresbiter bononiensis Ecclesie, physice professor, desiderans, quamdiu vigeat in corporis men- 
bris quies et ratio regit mentem, condictionis humane immutabile debitum prevenire cum sepe 
adeo rationem langor obnubilet, ut non solum temporalium rerum, verum etiam sui ipsius cogat 
ipsius langoris vehementia oblivisci, licet infirmus esset corpore, cognitus a me notario snbscripto, 
res et bona sua per presens nuncupativum testamentum tum sine scriptis disposuit in hunc modum. 
In primis pro Dei amore ac honore et suorum remedio peccatorum animcque sue salute, reliquid 
majori ecclesie beati Petri Bononie pro una cappellania jam ordinata per eum ad altare beati 
Andree ipsius ecclesie perpetuo habenda et servanda, petiam unam terre aratorie decem et octo 
tornaturarum, positam in curia sancte Marie Indoni in loco qui dicitur Laguinellum, etc. post hanc 
et quedeni(i)alia, que in dicto suo testamento disposuit, sic disposuit his verbis expressim. Item 

(1) Sic, 



220 MONUMENTA 

Yoluit et disposuit quod domus ejus posita in parochia sancti Michaelis de Boccaziis, quam emit 
quondam a domino Munsarello Alietti juxta viaa a tribua lateribus, et juxta heredes Rolandini 
de Carariis nullo tempore in perpetuum possit vendi, vel obligari, aut alienari, vel alio quo- 
cumque raodo, vel contractu in alium transferri, set debeat dicta domus perpetuo annuatim per 
Priorem conventus Pratrum sancti Michaelis de Buscho, qui pro tempore fuerit, locari ad pen- 
sionem , et pensio exigi per eum , vel per ejus procuratorem , qui Prior debeat quolibet anno 
die anniversarij ipsius testatoris pro anima sua ipsam pensionem distribuere et errogare hoc 
modo; viJelicet medietatem ipsius pensionis exhibere conventui Fratrum Minorum Bononie, et 
aliam medietatem suo conventui sancti Michaelis de Buscho, ut ipsi conventus predictam pen- 
sionem habeant, et in refectionem Fratrum suorum convertant, et teneantur dicti conventus in 
die annivcrsarij ejus singulis annis exequias facere pro anima ipsius testatoris. Si autem Fratres 
sancti Michaelis de Buseho voluerint in dicta domo recondere bladum, vel alia pro eorum como- 
ditate, voluit, quod possint habitationem et usum ipsius domus habere, dando et solvendo quolibet 
auno, quo eam habere et uti voluerint pro se, decem libras bononenorum conventui Fratrum 
Minorum Bononie tempore sui anniversarij. pro refectione ipsorum Fratrum. Quod si Prior sancti 
]\Iichaelis de Buscho hoc noluerit, vel renuerit facere, succedat ei in hoc hospitale sancti Petri, 
et procurator ejusdem hospitalis, qui ista sibi, et hospitali suo pro dimidia, et Fratribus Minoribus 
pro alia dimidia habeat, ut dictum est, et debeat procurare et in hoc benefitio et jure predictos 
Conventus Minorum, et sancti Michaelis de Buscho, si Prior ipsius conventus predicta fecerit; 
alioquin loco sui dictum hospitale sancti Petri sibi heredes instituit etc. fidei commissarios W 
suoB, et hujus sui testamenti executores constituit, et reliquid ad predicta omnia facienda et exe- 
queuda Priorem sancti Michaelis de Buscho, et Priorem sancti Bartholomei porte Kavennatis, qui 
pro tempore fueririt, et fratrem Carum, et fratrem [Clarelum] nepotes suos, et dominos Ugolinum 
de Marano, Albertum de Piccigottis et Aliottum [quondam] domini Munsarelli etc. post hec in 
fine sic disposuit. In omnibus aliis suis bonis mobilibus et immobilibus, et juribus, et actionibus 
sibi competentibus et competituris Julianum, Federicum et Synicardum filios quondam Raynerii 
sui fratris pro tertia parte equaliter iuter eos dividenda, et Synicardum filium quondam Tho- 
maxij sui fratris pro alia tertia parte, et Bonaventuram, et Jacobuzium filios domini Aldegherii 
fratris sui pro reliqua tertia parte sibi hcredes instituit etc. 

Actum fuit testamentum predictum, in quo predicta continentur, in chamera ipsius domini 
Archipresbiteri apud ecclesiam beati Petri Bononie in presentia dompni Petroboni presbiteri sa- 
criste dicte ecclesie qui dictum testatorem dixit se cognoscere; presentibus domino Ugolino et 
domino Folingno canonicis bononiensibus, presbitero Formento et dominis Consilio et Pari man- 
sionariis Ecclesie bononiensis, fratre Coradino de Cremona de Ordine Minorum, presbitero Zan- 
bono de sancto Martino de Apoxa, presbitero Johanne cappelano dicti domini Archipresbiteri 
et Symone Ugolini de Castaldis notario et tunc ad memorialia deputato, testibus a dicto testa- 
tore rogatis. 

(L. t S.) Ego Leonardus quondam Bonvicini Leonardi, imperiali auctoritate notarius, predi- 
ctam partem testamenti ipsius magistri Sinicardi prout in testamento suo inveni, ex rogationibus 
dicti mei patris ex auctoritate michi concessa per comune Bononie ita exemplavi, scripsi et in 
publicam formam redegi et subscripsi et signavi etc. 

VIIL 

1279, 13 decembris, 

Ex Arch, Max. bon., in Metnor, Coinm., Mem. Johannis Bonacosae Cavallerii, 1279, c. 166 v. 

[Mcclxxviiij.] Die mercurii xiij. intrante decembri. 

(ET Venerabilis pater dominus frater Thederichus, episcopus cerviensis, habens plenam licen- 
tiam et irrevocabilem potestatem a canonicis et capitulo ipsius Ecclesie cerviensis super hiis que 
in presenti instrumento continentur, sicut aparet ex instrumento, sive instrumentis, scripto, sive 

(1) € Fiedi commissarioa » pro « iidei commissarios » legitur. 



SPECTANTIA AD PROFESSORES MEDICINAE 221 

scriptis mauu Ugoliui fratris Tranchedi notarii prevideuti (0 utilitate ipsius Capituli, episcopatus 
et Ecclesio cerviensis, dedit et concessit domino Branclialeoni quondam domini Andalo, recipienti et 
stipulanti vice et nomine Andree, filii quondam domini Castelani Andalonis ipsius filii, et nepoti- 
bus masculis ex eo descendentibus, in enfitcosim castra Plancalduli, Belvederis et Sasxi (2) Gua- 
tari, salvo jure dominii et proprietatis Episcopatus et Ecclesie cerviensis, cum omnibus et singulis 
juribus et actionibus ad eumdem dominum Episcopum, Episcopatum et Ecclesiam cerviensem spe- 
ctantibus in eis castris, sive terris occasione ipsorum, salvis conditionibus instrumcnto concessionis 
insertis; et hoc nominatim pro quatringentis libris bononeuorum, quas idem dominus Episcopus 
confessus fuit habuisse, dando eciam et prestando predictus henfitheotecarius, et predicti descen- 
dentes ab eo filii et nepotes masculj legitimi dicto domino Episcopo, sive successoribus suis et 
Ecclesie cerviensi, annis singlis pro annua peusionc porchum unum in mense marcii, seu infra 
indictionem (-^) tunc currentem precii et extimationis trium librarum bononenorum. IIoc etiam 
acto, quod finita tercia generacione, silicet mortuis filiis et nepotibus masculis predictis, si filii 
masculi legitimi decendentes ab eis vellent renovare, renovabuntur eis dicte res secundum solitum 
et usitatum provincie Romaniole renovationis modum. Ita tamen, quod non liceat eis nec eorum 
filiis vel nepotibus dictas res vendere, vel contractum aliquem facere alicui persone, sed post tran- 
situm eorum et suorum filiorum et nepotum, quando Domino placuerit, predicte res ad jus et 
dominium Episcopatus Cervie, cujus est proprietas, sine molestia revertantur, nisi dicti heredes 
vellent se renovare, ut dictum est. Hoc eciam acto, quod si infra mensem predictum non solvant, 
ut dictum est, dictum porchum propter hoc non cadant a feudo nisi primo fuerit requisitum. IIoc 
eciam acto inter eos, quod preseus conceptioW non prejudicet Archiepiscopatu pisano, sive juri 
ipsius si quod habet in rebus supradictis vel aliqua eorum cx instrumento dicte concessionis 
scripto manu domini Bonvisini domini Bolognitti notarij, facto hodie Bononie in burgo Richo 
in domo sive camera domini Episcopi cerviensis predicti, presentibus magistro Marsilio de Man- 
tighellis, doctore decretorum, domino Martino Sulimani, legum doctore, domino Petro doniini Ari- 
verii de Carbonensibus , domino Bonifacio de Abaysio, doniino Johanne notario de Merolinis 
domino Jacobo de Merulinis et Salvitto Gualandini, testibus ut dictus dominus Brancaleonus et 
dictus dominus Johanninus, procurator dicti domini Episcopi ad faciendum poni predicta in me- 
morialibus Comunis Bononie ex instrumento ipsi procuratori manu ipsius Bonvisini notarii facto 
dicta die, loco, et presentibus dictis testibus, dixit et scribi fecit. 



IX. 

1285, 21 iulii. 

Ex Arch. Max. bon. , in Memor. Communis; Mem. Azolini Cambi de Vitris, 1285, c. 15 v.** 

Mcclxxxv. , jndictione xiij. , die sabbati vigessimo primo julij. 

(LT Cum hoc esset, quod dominus magister Thadeus de Florentia, artis medicine professor, 
proficisci intenderet ad civitatem Mutine, presentibus, et mandato dominorum Allegratuti condam 
domini Mezovilani de Mezovilanis, capelle sancti Michaelis de Lebroxeto, et Uberti de Pava- 
nensibus, capelle sancti Benedicti de Porta Nova, et Yvani de Bataglutiis, capelle sancte Marie 
Majoris, causa curandi nobilem virum dominum Gerardum de Rangonibus civem mutinensem, 
cognoscentes mandatorem non obligari de casu, nisi spetialiter hoc pacto conveniat, volens sibi 
dictus magister Thadeus spetialiter providere, et predicti volentes ad infrascripta spetialiter 
obligari, predicti omnes, scilicet Allegratuti, Ubertus et Yvanus, et quilibet eorum insolidum 
consentiheutes se principales debitores, promiserunt, solempni stipulatione interposita, predicto ma- 
gistro Thadeo se facturos et curaturos quod dictus magister Thadeus liberum habeat iter, 
et expeditum in heuudo et redeundo et stando, remoto onini obstacullo et impedimento, ita quod 
ab aliquibus non impedietur vel molestabitur in avere, vol persona, promittentes eundem sanum 

(1) Sic, pro € pro eridenti ». (3) 5»>, pro c mense ». 

(2) Sic, (4) Sic, 



222 MONUMENTA 

et salvam in ayere et persona conducere ad civitatem Bononie cum omnibus rebus suis et bonis, 
suscipihentes in se expressim et nominatim pericullum incursus hostium et latronum, et cujuslibet 
alterius casus qui quocunque modo contingere posset. Yolentes se obligari, et se obligantes, ad 
omncm conseryationem indempnitatis prcdicto magistro Thadeo hoc etiam [pactoj inter eos, quod 
dictus magister Thadeus nullo modo detineatur invictus in civitate Mutine, quod libere et expe- 
dite redire possit quandocumque ei placuerit. Et predicta promiserunt ex eo quod dictus magi- 
ster Thadeus presentibus, et mandato predictorum, profecturus est ad civitatem Mutine causa 
curandi predictum dominum Qerardum Rangonem. Que omnia promiserunt attendere et observare 
sub pena mille librarum imperialium in singulis capitulis contra predictos omnes et siugulos comi- 
tenda; et nichilhominus in eum casum in quo predicta non observarent, promisserunt predicto 
magistro Thadeo dare, solvere et restituhere in civitate Bononie et in quocumque loco, terra et 
foro ot mercato, tria millia librarum bononenorum, quam pecunie quantitatem confessi fuerunt se 
ex causa depositi a predicto magistro habuisse et recepisse ex instrumento Rolandini Adriani 
notarii, hodie facto Bononie ante domum domini Lambertini Ramponis, legum doctoris. Presen- 
tibus dicto domino Lambertino, domino Thomaxio de Thencharariis , domino magistro Nicolao, 
medico, Paulo BatifFori et Neri Galutio, et Simone condam domini Martini, notarii, et me Zin[o]- 
notario, sic dicti contrahentes presentes dicto notario dixerunt, decreverunt et scribi mandaverunt. 



X. 



1)^88, 13 mai 



Ex eodem Arch. ; Mem. Francisci Donati, an. 1288, 13 mai, car. 112 v.^ 



Instrumen- 
tuni procure 
et depositi. 



Die xiij. madii [Mcclxxxviij.] 

Cr Dominus Yeneticus condam domini Albertj de Cazanimicis de capella sancti 
Bartholi in palazo, <E' dominus Anthoniolus eondam domini Gerardj de Galluciis 
de capella sancte Marie Rottunde de Gallucijs in solidum promixerunt domino 
magistro Thadeo condam domini Alderotti, qui fuit de Florentia, artis fisiee professorj eivitate 
Bononie comoranti, ipsum conducere et conducj facere sanum et tutum in avere et persona in 
eundo, rodeundo et stando omni eorum periculo indempnem, et eorum expensis, a civitate Bononie 
usque ad civitatem Mutine ; et ipsum omuiuo indempnem conservare ab omni periculo et grava- 
mine quod eidem quocumque easu accidere posset, credendo simpliciter de omnj dampno et pe* 
rtculo et de suis omnibus rebus que dixerit eidem illatum fuisse^ vel amisisse, seu acceptum 
fuisse, suo nudo et simplicj verbo sine aliquo honere sacramentj vel alterius probacionis, et 
dictum suum ex nunc approbando pro plena et legitima probacione. £t predictam promissionem 
et obbligationem feeerunt ex eo, quia diotus magister Thadeus eorum precibus et mandato iturus 
est ad civitatem Mutine causa videndj et curandj pro posse nobilem Tirum domiuum Guidonem 
de Guidouibus contitendo, et eoiam adserendo in solidum habere in depositum a dicto domino 
magistro Thadeo tria millia librarum bononenorum : quam pecunie quantitatem in solidum eidem 
restituere promiserunt in civitate Bonouie et alibi, seoundum quod sibj placuerit ad suam vo- 
lunptatem. 

Ex instrumento Rolandini Adriani hodie faoto Bononie ante portas diotj dominj Yenetioj, 
preseutibus doniino Alberto Novello de Cazauimiois, douiino dompno Johanne de Cazanimiois, 
arohiprt^sbitero Siinotj Anxiani, Nerio oondam domini Rayuerij Galluoij, Federioho Synionis pi- 
storis, domino Jaoobo de Thobaldis, Alberto oondam domini Cazanimioj de Cazaniniiois et Fran- 
cisoo Donati, notario, testibus. Et sio dioti oontnihentes una cum dioto notario dixemnt et soribi 
ftnvrunt. 



SPECTANTIA AD PROFESSORES MEDICINAE 223 



XI. 



1292, 22 maiiii. 



Ex eodem Arch. ; Mem. Qerardonis Bencevennis de Casula, an. 1292, car. 52 v.' 



Compro- 
missum. 



Millesimo ducentesimo nonagesimo secundo, indictione quinta, die sabatj vigesimo 

secundo marcio intrante. 

(^ Dominus magister Thadeus, medicus, (^ dominus magister Bartholomeus de Vari- 
gnana, sponte comiserunt, suposuerunt et compromiserunt se in dominum Hugolinum de Monte- 
canigo, vicarium domini Synibaldj, archidiaconum Bononie, et in magistros Ilospinellum assentem, 
Nicholaum de Brayna, Lucianum et Bonaventuram de Pergamo et eius adiuctorem, ut alte et 
basse ad eorum omnimodam voluntatem, disposicionem, ordiuacionem et arbitrium, possint et va- 
leant arbitrare, laudare et diffinire de eorum lite et questione, discordia et rangore, qui esset 
et esse posset inter eosdem magistros dominum Thadeum et Bartholomeum ex eo quod dictum 
est ipse magister Bartholomeus recepisset scholarcs ipsius magistri Thadey, et quod ipse dominus 
Hugolinus et magistri possint procedere temporaliter et spiritualiter contra ipsum magistrum 
Bertholomeum, et secundum quod eis videbitur equum et justum ipsum punire et condempnare 
propter delictum, sive excessum, actentatum et perfectum contra honorem dicti domini Archidia- 
coni et domini Hugolinj vicarij predictj et Collegii Magistrorum cum omnibus et singulis pactis, 
causis, penis, promissis et obligationibus in dicto compromisso contentis. Insuper dominus Johannes 
quondam domini Guillielmi de Mulnariis, precibus et mandato dicti domini magistri Bertholomei, et 
dominus Dinus condam domini Ificholai de Tebaldis, precibus et mandato magistri Tadey predicti 
fidem habentis et se principalem constituentis, et insolidum, promiserunt dicto domino Ugolino, 
et aliis arbitris suprascriptis, recipientes pro se ipsis et CoIIegio supradicto, et quod ipsi obser- 
vabunt et adimplebunt et eifectui demandabunt omnia et singula que dicta, laudata et arbitrata, 
sententiata, precepta et declarata fuerunt sub pena ducentarum librarum bononenorum, ex in- 
strumento Arnolfi quondam Johannini notarii heri facto Bononie in civitate Bononie, in domo ubi 
moratur dominus Hugolinus predictus, presentibus magistro Monte de Prato, Zanello de Mantua, 
professore artis medicine, Cittadello quondam Boncompagni et me Gerardone notario testibus, et 
sic dictj contraentes una cum dicto notario dixerunt et scribi fecerunt. 



XII. 



1293j 22 ianttarii. 



Ex archivo s. Francisci Bonon. , lib. H, n. 80, nunc in Tab. Max. bon., 

842 

5085 



sect. € Demaniale » , num. ~ . 



In nomine Domini, amen. Anno ejusdem millesimo ducentesimo nonagesimo tertio, indi- 
ctione scxta, die vigesimo secundo mensis januarij intrantis. (i;r Egregius vir et discretus magister 
Tadeus quondam domini Alderotti, qui fuit de Florentia, artis fisice professor et doctor, in plena 
et bona sue mentis dispositione consistens et bono sensu, animavertit quod carnis ingressus sui 
semper operatur egressus, et quod dies quilibet, juxta sententiam sapientis, est velut ultimus ordi- 
nandus, et ejusdem auctoritas protestatur comodatum fore vite hominem, et non donatum, et quod 
cuncta mundana motu transitorio transeunt et discurunt. Considerans etiam prefixi sibi temporis 
hora, suarum rerum dispositionem preambula statuit pervenire, saluti anime providendo, nec 
non honorificentie corporali. Et ne itaque inter heredes suos ob divisionem rerum hereditariarum 
faciendam scintilla discordie seu materia litigij subnascatur, per suarum rerum et bonorum mi- 
nistratoriam factionem, postquam naturale debitum reddiderit plenam certitudinem successoribus 
innuat veritatis, in hunc modum suum nuncupativum, sine scriptis ordinavit et composuit testa- 



224 MONUMENTA 

mentuni. lu quo quidem in primis reliquid pro anima sua et suorum parentum decem mille 

libras bononenorum expendendas et distribuendaa per infrascriptos modos, de quibus primo vo- 

luit quod duo milia quingente libre bononenorum expendantur, et cx eis emantur possessiones 

fructifere, que sint perpetuo et esse debeant jure proprietatis et dominii pauperum vergonzo- 

sorum (1) civitatis Bononie et districtus ; que possessiones emantur, possideantur et teueautur per 

Fratres et Ordinem Fratrum de Penitentia de Bononia nomine dictorum pauperum vergonzoso- 

rum, et gubernentur et earum fructus distribuantur per Ministros Fratrum dicti Ordinis de Pe- 

nitentia civitatis Bononie, qui fuerint pro tempore, cum consilio et consensu Prioris Predicatorum, 

Guardiani vel Custodis Fratrum Minorum de conventu Bononie qui pro tempore fuerint, vel 

majoris partis ipsorum ; qui debeant loccare et affictare dictas possessiones et earum fructus re- 

cipere, et inter pauperes vergonzosos infirmos et debiles et senes niagis indigentes civitatis 

Bononie et districtus distribuere singulis annis perpetuo, dando viginti soldos bononenorum ad 

plus pro quolibet paupere, et quod dicti Ministri Fratrum de Penitentia possint et debeant sin- 

gulis annis habere et retinere viginti libras bonouenorum de fructibus dictarum possessionum. 

De quibus viginti libras possint ipsi Ministri Fratrum de Penitentia distribuere et dare Sororibus 

eorum Ordinis infirmis, debilibus et senibus decem libras bononenorum, et alias decem libras (2) 

convertantur ad usum infirmorum senum et debilium Fratrum Minorum et Fratrum Predicatorum, 

scilicet centum soldos pro quolibet conventu dictorum Fratrum Minorum et Predicatorum. Et 

voluit et mandavit quod de ipsis fructibus dictarum possessionum alicui loco religioso vel per- 

sonis religioais aliquid dari non possit quibus aliquid reliquid in presenti testamento, in genere 

vel specie, nec de Ordine ipsorum, nisi secundum quod supra dictum est. Item voluit et manda- 

vit quod quatuor milia librarum bononeuorum de predicta summa supra relicta pro anima expen- 

dantur, et ex eis emantur possessiones fructifere per commissarios suos infrascriptos pro conventu 

Domin.arum sancti Francisci strate sancti Stephani, si dictis Dominabus et conventui earum pla- 

cuerit; de fructibus quarum possessiouum teneantur dicte Domine de saucto Francisco et con- 

ventus ipsarum tenere et habere perpetuo ad honorem Dei Omnipotentis, gloriose Yirginis Matris 

ejus, beati Francisci et sancte Clare, et ad reverentiam Ordinis predicti in domibus ipsarum 

juxta vel prope ipsum monasterium, tredecim Fratres Miuores pro divino ibidem officio cele- 

brando; quibus omnibus Fratribus ipse Domine et conventus ipsarum expensas omnes faccre 

teneantur et debeaut secundum ritum Ordinis eorum. Item de fructibus dictarum possessionum, 

que ementur de predicta pecunia singulis annis perpetuo ipse Domine et Sorores sancti Fran- 

cisci de strata sancti Stephani teneantur et debeant dare quinquaginta libras bononenorum pro 

expensis unius Fratris de Ordine Minorum de provincia Bononie, qui stare debeat in Studio Pa- 

risiensi in Theologia, ultra numerum Fratrum studencium qui ibidem studere soliti sunt et 

stabunt pro dicta provincia vel erunt, et tanto tempore quanto studentes ibi per provincias 

stare soliti sunt, et stabunt; et illo Fratre revocato, alius continuo succedat in ipso Studio, et 

sic perpetuo fieri debeat nichil obmisso; cui, vel quibus dicte Domine de sancto Francisco dare 

teneantur dictas quinquaginta libras bononenorum pro expensis et necessariis eorum, ut predi- 

ctum est. Et voluit ipse testator quod ille Frater Minor scolaris et alii successuri elligantur et 

elligi debeant secundum quod consueverunt alij de dicta provincia elligi, qui morantur Parisiis 

ad studendum, et secundum quod pro tempore elligentur, et sic fieri debeat et non alio modo. 

Et voluit et mandavit quod ille Frater, et alii successuri sic elligendi, elligi debeant magis pau- 

peres et magis indigentes, qui non habeant aliquorum scolarium auxilium, nec habere possunt; 

et pro predictis omnibus et singulis sic exequendis, complendis, fnciendis et observandis dicte Do- 

mine de sancto Francisco et earum conventus sc et bona dicti monasterij obligentur commis- 

sariis dicti testatoris, per eum modum et formam quo et qua magis poterunt cum consilio Sa- 

pientum, ad hoc ut predicta observare et facere non desistant. Et si dicte Domine de sancto 

Francisco nollent vel non acceptaverint predicta, vel, si acceptaverint et steterint per biennium 

quod dictos Fratres non emerent ut predictum est , tunc et in eo casu, voluit et mandavit 

ipse testator quod de illis quatuor millibus libris bononenorum ematur unus locus per dictos 

suos commissarios pro Fratribus de sancta Maria in Strata, ubi fiat una ecclesia prope Bono- 

niam ad unum milliare, ubi stare debeant continue sex Fratres clerici, quorum quatuor ad minus 

(1 et 2) Sir. 



SPECTANTIA AD PR0FESS0RE8 MEDICINAE 225 

sint presbiteri, et alij in Ordinibus sacris constituti de Ordine ipsorum pro divino semper officio 
celebrando ibidem pro anima ipsius testatoris et parentum suorum. Et si dicti Fratres de sancta 
Maria in Strata predicta non acceptaverint , ordinavit et voluit quod medietas dicte quantitatis 
quatuor millium librarum bononenorum distribuatur et detur per commissarios suos inter pauperes 
vergonzosos debiles, pauperes et infirmos civitatis Bononie et districtus. Et illos intelligit et 
declarat pauperes vergonzosos, debiles et infirmos, quos dicti sui commissarii ellegerint et vo- 
luerint et dixerint esse. Et alia medietas dicte quantitatis quatuor millium librarum bononenorum 
debeat investiri, et ex ea emi possessiones fructifere, et earum fructus et redditus debeant ex- 
pendi et errogari in usus pauperum vergonzosorum, debilium et senum et infirmorum per Mini- 
stros Fratrum Ordinis de Penitentia*civitatis Bononie et districtus, qui pro tempore fuerint, cum 
consilio et cousensu Prioris Predicatorum, Guardiani vel Custodis Fratrum Miuorum de conven- 
tibus Bononie qui pro tempore fuerint, vel majoris partis ipsorum, qui debeant ipsas possessio- 
nes locare et affictare, et earum fructus recipere, et alia omnia et singula facere et exercere, 
que dicta sunt supra in primo capitulo, ubi reliquid duo millia quingente(i) libras bononenorum, 
de quibus emantur possessioues fructifere, fructus quarum expendatur et distribuatur secundum 
quod ibi dicitur, et sic eodem modo servetur in ista medietate dicte quantitatis quatuor millium 
librarum boiionenorum. 

Item voluit et reliquid conventui Fratrum Predicatorum de Bononia ducentas libras bono- 
nenorum de predicta summa et quantitate supra pro anima, relicta pro necessitate Fratrum illius 
conventus et specialiter pro infirmis, senibus et debilibus, qui non habent aliquorum secularium 
auxilium vel victuariam. 

Item conventui Fratrum Miuorum de Bononia trecentas libras bononeuorum de summa pre- 
dicta et quantitate supra relicta pro anima, reliquid specialiter pro benefaciendo et subveniendo 
in necessitatibus infirmorum, debilium et senium Fratrum illius loci et conventus. 

Item de predicta summa et quantitate decem miilium librarum bononenorum relictarum pro 
anima, reliquid Sororibus sancte Marie de Cystello, Sororibus sancti Johannis Baptiste, Sororibus 
sancti Mathie, Sororibus sancte Marie Magdalene de Val de Preda, Sororibus sancte Agnetis, 
Sororibus sancte Marie de Valverde , Sororibus sancte Marie de Misericordia , Sororibus sancti 
Laurencij, Sororibus sancti Petri Martiris, Sororibus sancti Francisci, Sororibus sancti Salvatoris, 
Sororibus de Eepentitis, Sororibus sancti Andree de Ponte majori, Sororibus sancti Augustini, So- 
roribus sancte Marie de Virginibus, Sororibus sancti Quillelmi, Sororibus sancte Crucis de Mer- 
cato, Sororibus sancte Marie de Puglala (2), Sororibus sancte Marie Nove, Sororibus sancte Marie 
de Castro Britonum, Sororibus sancte Marie Magdalene de strata sancti Douati, et Fratribus 
sancte Margarite de Barbiano, Fratribus sancti Gregorij, Fratribus sancti Jacobi de strata sancti 
Donati, Fratribus de Monte Carmelo de Mercato, et Fratribus Apostolorum, cuilibet conventui 
dictorum fratrum et sororum, pro quolibet fratre et sorore professo et professa, quatuor soldos 
bononenorum reliquid; videlicet, ut quartam partem ejus legati habere debeant in septimo die 
post obitum ipsius testatoris, et aliam quartam partem in trigesimo die, et aliam quartam partem 
iu centesimo die post obitum ipsius, et aliam quartam partem in anniversario ipsius. 

Item Fratribus de Bicardina, Fratribus de Varegnana, Fratribus de Crespelano, Fratribus 
de sancto Johanne in Persiceto, Fratribus de Caldararia, Fratribus de Argelata, et Fratribus san- 
cti Benedicti de Planorio, omnibus de Ordine Minorum , cuilibet Fratrum cujuslibet dictorum 
locorum reliquid decem soldos bononenorum. 

Item ipsis Fratribus [et] conventui sancti Benedicti de Planorio reliquid unum suum Salterium 
et unum suum libruni Evangeliorum, et uuum Humiliarum; quos libros dicit ipse testator habere 
penes se et in domo sua. 

Item reliquid et legavit ecclesie sancti Martini de Cazzanemicis centum soldos bononenorum, 
qui ponantur et expendantur in ornamentis ipsius ecclesie, secundum quod videbitur magistro 
Maglo. 

Item cuilibet Ilospitali civitatis Bonouie et suburbiorum, quinque soldos bononenorum. 

Item fratri Baymondino de Ordine Fratrum Minorum, pro suis necessitatibus, decem libras 
bononenorum; fratri Bartholomeo, magistro de Ordine Minorum, decem libras bononenorum; 

(1) Sic, (2) Sic pro « PuglcHa » vel c Pugliola ». 



TOM. 11. 



29 



226 MONUMENTA 

fratri Ugolino de Castello, fratri Bonaventure de Fannano, fratri Petro Pizinino, fratri Jacobino 
de Galleria, fratri Gerardino de Mutina et fratri Maynerio, omnibus de Ordine Pratrum Mino- 
rum, cuilibet eorum centum Boldos bononenorum de predicta summa reliquid. 

Item de dicta summa et quantitate supra, relicta pro anima sororis Frescucie, filie Bonfan- 
zulli de Florentia, que est de Ordine Sororum de Penitentia, centum libras bononenorum reliquid. 

Item Gasdie , filie Battaglerij de Florentia , quinquaginta libras bononenorum , de predicta 
summa et quantitate, reliquid. 

Item Bandino quondam Synbaldi (Dde Florentia, viginti quinque libras bononenorum reliquid; 
quam quantitatem pecunie esse voluit penes commissarios suos, donec una vel due filie, quas habet, 
fuerint uxorate, et tunc detur eis in subsidium uxorandi ; et si non fuerint uxorate hinc ad tres 
annos, aut si morirentur infra terminum dictum trium annorum, tunc ipsa quantitas distribuatur 
per commissarios suos inter pauperes Christi, secundum quod eis melius videbitur, pro anima 
testatoris; et si infra dictum terminum fuerint uxorate, pro matrimonio complendo habere debeant 
dictam quantitatem. 

Item domine Marie, que consuevit vendere pannos de capella sancti Martini de Cazzanimicis, 
decem libras bononenorum reliquid. 

Item dominabus Symone et Barthole, suis neptibus, cuilibet earum viginti quinque libras 
bononcnorum de predicta summa et quantitate reliquid, que quantitas detur eis pro augmento 
dotis. 

Item reliquid filie Benvenuti sui servientis, que non videt bene lumen, duodecim libras bo- 
nonenorum do predicta summa et quantitate relicta pro anima supra; reliquid Codeferro suo ser- 
vienti viginti quinque libras bononenorum, si tempore obitus ipsius testatoris steterit secum. Nicole 
de Cassia viginti quinque libras bononenorum, si tempore obitus testatoris steterit secum, Zan- 
nino de Anzissa, suo familiari, quinquaginta libras bononenorum, et Beatrixie, sue servienti, 
ultra salarium suum, otto libras bononenorum si tempore obitus testatoris steterit secum. 

Item voluit et reliquid quod vigiuti de scholaribus suis elligantur magis pauperes ct indi- 
gentes per magistrum Magrum et magistrum Anselmum, qui, cum fuerint electi per commissa- 
rios suos , debeant indui de panno albo , eorum cujuslibet indumentum sit valoris et precij sex 
librarum bononenorum, et predicta fieri debeant de predicta summa supra pro anima relicta. 

Item voluit et mandavit quod omnes sui familiares masculi, qui stabunt secum tempore sui 
obitus , et socii sui et bidelli induantur et habere debeat quilibet eorum de predicta summa 
supra relicta pro anima, unam vestem albam precii et valimenti sex librarum bonouenorum pro 
quolibet et qualibet veste. 

Item conventui Fratrum Minorura illius civitatis, iu qua ipse magister Tadeus testator obierit, 
decem libras bononenorum de predicta summa et quantitate supra relicta pro anima reliquid, 
dandas et erogandas in quolibet infrascriptorum terminorum, videlicet decem libras pro qualibet 
vice, scilicet in septimo die, trigesimo, ceutesimo et anniversario suo, pro refectione ipsorum Fra- 
trum, ad hoc ut pro anima ejus orent ad Dominum. Et in ea civitate ubi obierit sepulturam 
Buam esse voluit apud ecclesiam Fratrum Minorum illius civitatis ; in qua quidem sua sepultura 
et in expensis que fient in ea et circa eam et ejus occasione, expendi voluit et dari mandavit 
de supradicta pecunia relicta pro anima, quingente (2) libre bononenorum. 

Item voluit et mandavit, quod de supradicta pecunia et summa relicta pro anima dentur 
magistro Guidoni de Montepulzano septem libre bononenorum, magistro Johanni de Ancona 
tres libre bononenorum, et magistro Johanni de Tortona tres libre bononenorum. Residuum 
vero, quod superabit et superat a dictis legatis et relictis de predicta summa et quantitate decem 
millium librarum bononenorum relictarum pro anima, jussit et voluit dari et distribui per com- 
missarios suos inter pauperes Christi civitatis Bouonie et districtus, scilicet viduas pauperes, or- 
phauos pauperes, infirmos pauperes, miserables (3) personas et vergonzosas pauperes, et ad domi- 
cellas pauperes uxorandas, et hoc pro satisfactione et recompensatione male ablatorum, et illicite 
acquisitorum , de quibus non est ei memoria. Et voluit quod uon possint predicti sui commis- 
sarii dare alicui de predictis personis ultra quantitatem viginti soldorum bononenorum, nisi pro 
puellis pauperibus, et multum indigentibus uxorandis, quibus possint providere et dare in Bubsidium 

(1, 2 et 3) Sic. 



8PECTANTIA AD PROFE880RE8 MEDICINAE 227 

matrimonii complendi, et pro' ipso raatrimonio facieudo vel complendo usque ad quantitatem 
vigintiquinque librarum bononenorum pro qualibet earum, et non possint commissarii sui vel 
debeant aliquid dare, de ipso residuo concedere vel errogare alicui de predictis conventibus su- 
prascriptis, Religionibus, nec aliquibus aliis de Ordinibus predictorum, in specie vel genere, ultra 
id quod supra dictum est in eis, et voluit et mandavit ipse testator quod omnia et singula pre- 
dicta et infrascripta, que commissa sunt vel erunt in hac ultima voluntate commissarijs suis, illa 
omnia et singula exequantur et faciant simul et non separatim, scilicet quod non possint inter 
se dividere, ut quilibet habeat partem suam ad distribuendum, set omnes vel major pars eorum 
sint in concordia. 

Yoluit insupcr et expresse mandavit ipse testator, quod Zeus Bonasalti de Pisis, qni nunc 
est in carceribus Janue, habere debeat omni anno, quamdiu steterit et fuerit in ipsis carceribus, 
quindecim florinos auri pro suis necessitatibus , et illos sibi consignent et dent vel dari faciant 
in ipsis carceribus omni anno heredes dicti testatoris; et si exiverit et liberatus fuerit ab ipsis 
carceribus quandocumque, heredes sui infrascripti dicto Zeo dare et solvere teneantur et debeant 
infra sex menses liberationis ipsius ab ipsis carceribus ducentas libras bononenorum. Quod si 
heredes sui non fecerint et facere obmiserint, gravat ipsos heredes et quemlibet eorum iu du- 
plum tam de florinis, quam de ducentis libris bononenorum sibi solvendis. 

Item voluit et mandavit quod libri sui Avicenne, qui sunt iu quatuor voluminibus, et libri 
Galieni, qui sunt in quatuor voluminibus, perpetuo remanero debeant Fratribws Minoribus, et 
esse in domo eorum de Bononia ad usum Fratrum Miuorum, qui ibi erunt pro temporibus, ita 
quod ipsi libri uon possint aliquo modo vendi, vel alienari, vel obbligari, nec inde extrai, vel 
portari. 

Item reliquid jure legati Fratribus suis sancte Marie Metaphisicam Avicenne et Etthicam 
Aristotelis, et sextum librum de Naturalibus Avicenne de majori volumine. 

Item magistro Nicholao de Faventia jure legati reliquid Glosas suas omnes, quas ipse ma- 
gister Tadeus [scripsit] super libris Medicinalibus, et Almansorem suum, si tempore obitus ipsius 
testatoris tunc steterit secum. 

Item reliquid jure legati magistro Johanni de Asisio, suo socio, Sarapionem suum et sextum 
de Naturalibus Avicenne de minori volumine, et est vetus, si tempore obitus ipsius testatoris 

steterit secum. 

Domine vero Adele(0, uxori sue, jure legati quinquaginta libras bononenorum reliquid, et 
totam cameram suam et lectum suum cum omuibus suis apparatibus, et vestes suas omnes et pan- 
nos tam de lana quam dc lino et serico cum omnibus supelectilibus que sunt, et esse consuevc- 
runt iu camera sua, cujuscumque condictionis existant, et etiam aunulos, zenturas et zoglas, 
exceptis vasis argenteis vel auri. 

Item reliquid eidem domine Adale habitatiouem unius sue domus, quam habet Florencie 
in contrata sancte Crucis, et usumfructum unius petie terre posite in territorio florentino in loco 
ubi dicitur Ronchi juxta filios domini Jacobi Morandi, quam habitationem et usumfructum domus 
et terre ipsam dominam Adelam habere voluit quamdiu honestam et vidualem vitam duxerit, et 
honorem servaverit maritalem ; si vero aliam vitam sibi elegerit, habeat et habere debeat dotem 
suam, que fuit treceutarum librarum de Pisanis in florinis, et quinquaginta librarum pisanorum 
occasione donationis propter uuptias facte inter eos tempore coutracti matrimonij, et predicta 
legata tantum scilicet quinquaginta libras, et cameram suam, et lectum cum suis apparatibus, et 
vestes, et pannos tam de lana quam de lino et serico, et etiam annullos, zenturas, et zoglas, 
et non ultra. 

Commissarios suos esse voluit et executores omnium predictorum et singulorum et infra- 
scriptorum, et sibi ellegit et esse voluit ad omnia predicta et siugula predictorum et iufrascri- 
ptorum, dominum Thomaxinum de Plantavignis, dominum Ugolinum de Montazanigo, dominum 
Novellonum Megloris de Florentia, et dominum Amedeum Poete; quibus commissariis dedit et 
concessit plenam et liberam licentiam, auctoritatem et potestatem, quod, eorum propria auctori- 
tate, absque requisitione heredum suorum vel alicujus Judicis, Potestatis vel alterius -superioris, 
possint accipere apprhendere de bonis ipsius testatoris mobilibus et immobilibus, juribus et actio- 

(1) Sic. 



228 MONUMENTA 

nibus et omnia, et particulariter ad eorum omnimodani voluntat^m, et ex nunc prout ex tunc, 
adveniente casu et tempore quo debeant commissariam predictam exercere, constituit eos suos 
proGuratores in rem suam, ut possint ea bona et jura vendere, alienare et obbligare, et contra- 
ctus facere ex eis, prout eis placuerit, de evictione cavere et heredes ipsius et bona obbligare 
et pecunias exigere, solutiones recipere, solventes liberare et absolvere, et omnia et singula fa- 
cere et exercere in judicio et extra, que ipse idem testator nunc facere posset, usque ad integram 
satisfactionem omnium predictorum singulorum infrascriptorum et ex nunc dictorum commissa- 
riorum nomine se possessores costituit; volens etiam et mandans quod de bonis suis solyantur et 
restituantur omnia et singula male ablata et illicite acquisita per ipsum testatorem omnibus et sin- 
gulis a quibus illicite acquisivisset vel habuisset, et etiam ad predicta male ablata et illicite 
acquisita commissarios suos esse voluit predictos supranominatos , ut possint, si eis placuerit, 
predicta eiFectui demandare, facere et comptere secundum bonam conscientiam ipsorum, et de 
hoc, quod fecerunt in predictis et quolibet predictorum, non possint yel debeant aliquo modo, 
vel racione aliqua ab alio vel aliquibus inquiri, vel requiri, aut molestari, nec alicui rationem 
reddere teneantur, nec possint compelli. 

Porro voluit et mandavit, quod si aliquis error fuit in ratione quam olim habuit facere 
ipse testator tempore rumorum vastationis Bononie cum illis de Marano et illis de Plantavignis, 
satisfiat eis secundum quod dixerint frater Ostexanus et dominus Thomaxinus de Plantavignis 
usque ad quautitatem viginti quinque librarum bononenorum, et quod Yentura et Fuscus de 
Columbario, comitatus Fiorentini, qui fuerunt sui laboratores, absolvantur ab omni eo et toto 
quod sibi tenerentur quacumque de causa, vel modo quocumque. 

In omnibus aliis suis bonis mobilibus ct immobilibus, juribus et actionibus et rationibus, sibi 
competentibus et competituris, sibi heredes instituit et esse voluit dominam Minam suam filiam 
pro tercia parte, computaudo in illa tercia parte dotes suas integras, quas dixerit fuisse mille 
florinorum auri, et Taddeum suum filium pro alia tercia parte, et Opizum suum nepotem, filium 
quondam Bonaguide sui fratris, pro alia tercia parte, cum condieionibus et modis inferius deno- 
tatis et scriptis, videlicet quod Opizus predictus de parte sibi contingente dare teneatur, et 
debeat Beatrixie sue sorori et filie quondam dicti Bonaguide, quatuor centum vigintiquinque 
libras bononenorum ad maritandum eam, vel Religionem intrandum. Et quod dictus Opizus 
quamdiu dictam pecuniam non solverit, teneatur et debeat et allimenta congrua dare et prcstarc 
dicte Beatrixie sue sorori. Item quod ipse Opizus teneatur, et debeat allimenta prestare et dare 
domine Billie sue matri, vel dari sibi centum florinos auri ad voluntatem dicte domine; et si 
contigeri^ dictum Opizum decedere sine filijs masculis legitimis, voluit ipse testator et ordinavit, 
quod medietas hereditatis predicte contingentis ipsi Opizo proveniat ad Fratres Penitentie civi- 
tatis Florcntie pro pauperibus vergonzosis civitatis Florentie et districtus, emendo possessiones 
pro dictis pauperibus vergonzosis. 

Item ecclesie sancti Petri episcopatus Bonouie, sive laborerio ipsius ecclesie, centum solidos 
bononenorum reliquid pro restitutione et satisfactione decimarum ; de superfluo veniam postulavit 
a Domino (i), et quod ex fructibus dictarum possessionum dicte dimidie per Fratres predictos 
Penitentie fiant expense ipsis pauperibus infirmis vergonzosis, et dicti fructus expendantur et 
distribuantur inter dictos pauperes per dictos Fratres Penitentie, qui nunc sunt vel pro tempore 
fuerint. Alia vero dimidia partis dicte hereditatis dicti Opizi perveniat ad Dominas et Sorores et 
ad conventum ipsarum Dominarum et Sororum Minorum Ordinis sancte Clare civitatis Florentie ; 
f[ructus cujus dimidie dicte Domine] et Sorores et conventus ipsarum, teneantur et debeant expen- 
dere et errogare in necessitatibus Fratrum Minorum morantium in conventu Florentie, et qui pro 
tempore morabuntur, infirmorum, senium et forensium et non aliter vel aliquo alio modo. 

Item voluit et mandavit fieri debere de dicta domina Mina, quod si moriretur sine filiis ma- 
sculis legitimis, distribuatur sua pars hereditatis predicte modo et forma quo et qua dictum est 
super de Opizo. Et si Tadeus ejus filius decesserit sine filiis masculis legitimis, voluit et man- 
davit quod dimidia sue partis hereditatis predicte sibi contingentis, perveniat et pervenire debeat 
ad Fratres Penitentie civitatis Bononie pro pauperibus vergonzosis et infirmis, et in necessitatibus 
infirmorum et vergonzosorum convertatur, ita quod fructus dicte dimidie singulis annis perpetuo 

(1) Yerba c Item ecclesie » etc. in inferiori paginae parte, signo crucifl praemiBBO, addita sunt. 



SPECTANTIA AD PROFESSORES MEDICINAE 229 

expendcre et errogare teneantur tam presentes, quani qui pro tempore fuerint, secundum modum 
Buperius dictura. Alia vero dimidia hereditatis predicte perveniat et pervenire debeat ad oosdem 
Fratres Penitentie; fructus cujus dimidie expendere, dare et errogare teneantur et debeant sia- 
gulis annis pcrpetuo Fratribus Minoribus, infirmis et senibus, qui nunc sunt vel pro tempore 
fuerint in conventu Bononie forenses et non aliter vel aliquo alio modo. 

Si vero predictus Opizus et Tadcus vel alter eorum decesserit, habendo unam filiam tan- 
tum vel plures, voluit quod quelibet illarum habere debeat quingentas libras bononenorum ad 
maritandum vel Ordinem intrandum, et superfluum dicte hereditatis distribuatur predicto modo; 
quibus fratribus ct sororibus tam civitatis Bononie quam civitatis Florentie concessit et dedit 
plenam licentiam et liberam tribuit potestatem, si contingerit predictos Opizum et Tadeum vel 
aliquem ex eis decedere sine filiis masculis legitimis, apprehendendi et accipiendi hereditatem et 
bona decedencium vel decedentis auctoritate propria, et ex nunc transfert in eos et eas dominium 
et possessionem, ita quod possint accipere et a quocumque tenente vendicare et recuperare. 

Deuuo voluit et mandavit tostator predictus, quod pecuniam(0 ot res mobiles, que supererunt 
et Buperabunt a solutionibus dictorum suorum legatorum et omnium predictorum que supra 
Bcripta et dicta sunt, libere, sine aliqua contradictione alicnjus vel aliquorum, perveniant et per- 
venire debeant ad dictos suos commissarios, et quod ipsi commissarii libere percipere, habere et 
recipere possint pecuniam et res mobiles dicti testatoris et expendere debeant; et ex ea pecunia 
emere possessiones nomine heredum suorum prcdictorum, scilicet nomine cuiuslibet eorum pro 
tercia parte, ubi melius videbitur dictis suis commissariis pro utilitate cujuslibet eorum dictorum 
suorum heredum ; et quod predicte possessiones, empte per dictos suos commissarios, ad heredes 
suoB perveniant et eorum sint, emptione facta, salvis semper condictionibus suprascriptis et in- 
frascriptis, quibus voluit subjacere. 

Item voluit et mandavit quod possessiones, que pervenirent ad quemlibet ex dictis suis here- 
dibus, penes dictos suos heredes et eorum filios legitimos debeant remanere, ita quod non liceat 
alicui ex eis heredibus ipsas possessiones, vel aliquam partem ipsarum vendere vel alienare, aut 
obbligare, vel aliquo alio modo in alium transferre, sed sibi et suis filiis legitimis ab ipsis pro- 
creatis cuilibet eorum partem sibi contingentem conservare teneatur et debeat, ut in eos perma- 
neant, et ut ex earum fructibus alimenta percipiant et habeant; et si aliquis ex dictis suis here- 
dibus, vel aliqui alii, impedirent commissarios duos predictos, aut facerent vel tractarent de jure 
vel de facto quocumque modo, quominus predicta pecunia et res mobiles non pervenirent ad 
dictos suos commissarios, et quod dicte possessiones non emerentur et non conservarentur, ut supra 
dictum est, privat illum vel illos, qui contrafecerit vel fecerint, ab omni eo quod sibi reliquid; 
et voluit, quod pars contrafacientis perveniat ad pauperes Christi eligendos et nominandos per 
commissarios suos predictos ; quos pauperes ipse testator nunc eligit et vult esse illos, quos pre- 
dicti sui commissarii elegerint et nominaverint esse pauperes Christi; et in hoc casu et in aliis 
de quibus de pauperibus Christi supra mentio facta est ; et inter illos pauperes dicti commissarii 
distribuant pro nt eis melius videbitur faciendum pro anima dicti testatoris. Cuilibet commissa- 
riorum suorum dictorum quinquaginta libras bononenorum reliquid pro parte eorum laboris ; de 
Buperfluo rogat Dominus eis retribuat pro eo, et ipsas quinquaginta libras bononenorum retinere 
possint et habere de bonis ipsius testatoris, facta primo executione hujus sue ultime voluntatis. 

Item voluit et mandavit quod, si aliquis ex heredibus suis impediret alium vel alios chohe- 
redes in parte hereditatis sibi contingentis ; aut faceret vel curaret id, propter quod alius vel 
alij heredes non habeant pacifice et quiete partem hereditatis ei vel eis relictam, privat illum 
qui contrafaceret vel fecerit vel impediverit, sua parte hereditatis, et in eo casu pars contrafa- 
cientifl vult quod perveniat et pervenire debeat ad alioa coheredes. 

Si vero dicta domina Adela, uxor dicti testatoris, pregnans sit vel fuerit ex isto presenti 
legitimo matrimonio, et feminam unam pepererit vel plures, quelibet earum equis portionibus 
sibi heredes instituit cum heredibus supradictis. Si vero filium masculum tantum unum vel plu- 
res peperit, illum vel illos equis porcionibus sibi heredes instituit universaliter in omnibus aliis 
suis bonis, prioribus heredibus in hoc casu exclusis. Salvo quod isti filii, unus vel plures, heredes 
ultimo instituti, teneantur dare dicto Tadeo suo filio quingentas libras bononenorum, et dicto Opizo 

(1) Sic. 



230 MONUMENTA 

alias quingentas libras bononenorum, de quibus per comniissarios suos predictos omatur possessio 
cuilibet eorum et pro eis, que possessio condictionibus subjacere voluit supradictis; et si dictus 
suus filius nasciturus vel nascituri, ut predictum est, isto legitimo matrimonio morcrentur sine 
filiis legitimis quandocumque, in eo casu ipsa hereditas perveniat et revertatur ad priores dictos 
suos heredes , scilicet dictam dominam Minam , Tadeum et Opizum cum iis condictionibus et 
modis superius notatis et scriptis. 

Item si cum dicto vel dictis filiis masculis, ex isto matrimonio procreatis, nascituris, nasce- 
retur una femina tantum, teneantur ipsi masculi eam dotare in mille libris bononenorum, et, si 
fuerint plures, quamlibet illarum in quingontis libris bononenorum. 

Et hanc suam ultimam voluntatem et dispositionem asseruit esse, et ipsam dispositionem 
jussit et voluit valere jure testamenti; que, si non valeret jure testamenti, saltem valere voluit 
jure codicillorum et alterius cujuscumque ultime voluntatis, qua melius valere potcst ; et quam- 
quam ultime dispositio voluntatis scripture publice testinionio fulciatur, cujuslibet suspiciouis 
sublatis eventibus , non minus utile quam necessarium fore sibi voluit providere , ne per ali- 
quem vel aliquos, ausu falso, temerario et contra veritatem, posset vel possit testamentum aliquod 
falsum ordinare, factum ante istud suum presens et verum testamentum, vel etiam post illud, 
per quod istud testamentum posset infringi, dixit, et protestatus fuit et bene recordatus se fecisse 
temporibus retroactis plura testamenta Bononie, Florentie, Ferrarie, Rome, Mediolani, Venetiis, 
et in pluribus aliis locis, et in eis, vel in aliquibus seu aliquo eoruni expresse dixisse, quod 
volebat illud vel illa testamenta prevalere omnibus aliis tcstamentis per eum factis et ordinatis 
et faciendis, et apposuit in ipsis vel ipsis certam formam et modum, et certa verba, dicens, 
nullum aliud testamentum factum, vel faciendum, valeat, nisi servctur in eo talis forma et modus, 
et talia verba, hic expresse conteuta, de quibus forma et modo et verbis in ipso vel ipsis con- 
tentis non recordatur, et ideo specialem mentionem non facit, sed ipsis non obstantibus, et etiam 
non obstante quod in hoc presenti testamento non sint apposita vel inserta, voluit hoc testa- 
mentum, ut predictum est, omnibus aliis factis per euni hinc retro preferri et etiam prevalere; 
et si quod testamentum factum reperiretur in fucturum post istud testamentum, vult illud non 
valere, et ex nunc cassat et irritat omnino, nisi appositura et scriptum fuerit, et reperiretur in 
fine ipsius testamenti. 

Ego magister Tadeus, in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, condidi hoc testamentum, 
cujus anima requiescat in pace; et hanc suam ultimam voluntatem voluit esse secretam, et se- 
creto teneri, et deponi in sacristia Fratrum Minorum conveutus Bononie ; et voluit debere sigil- 
lari sigillo couventus Fratrum Minorum de Bononia vel Guardiani dicti conventus. 

Acta sunt omnia predicta, et lecta Bononie in sacristia Fratrum Minorum conventus Bono- 
nie, presentibus domino fratre Pelegrino de Pollicino, fratre Johannino de Luisinis, fratre Fran- 
cischo de Schiva sacerdotibus, fratre Landulfo de Cazanimicis, fratre Amedeo de Asti, fratre 
Jacobo de civitate Pannensi de Apulia, fratre Jacobino de Galleria, et fratre Johanne de Imola 
omnibus de Ordine Minorum, testibus vocatis et rogatis. Coram quibus testibus ipse magister 
Tadeus testator predictus dictam suam ultimam voluntatem et presens testamentum in dicta sa- 
cristia Fratrum Minorum deposuit, et consignavit fratri Jacobino de Galleria nunc Sacrista (l) 
sacristie predictorum Fratrum Minorum de conventu Bononie. Propterea voluit et mandavit ipse 
testator, quod quilibet dictorum testium, qui interfuit predictis et qui scriptus supra est, habere 
[debeatj de bouis triginta solidos bononenorum, si fuerint in vita [temporej mortis dicti testatoris. 

(L. t S.) Et ego Bonaventura Viviani, imperiali auctoritate notarius , predictis omnibus in- 
terfui rogatus a dicto testatore, et quia ipsum cognovi, predicta scripsi, subscripsi otc. ; et quia 
pro oblivione et errore dimiseram < item ecclesie sancti Petri episcopatus Bononie , sive labo- 
rerio ipsius ecclesie ceutum solidos bononenorum reliquid pro restitutione et satisfactione deci- 
marum, de superfluo veniam postulavit a Domino > superius signavi f . 



(1) Sic. 



SPECTANTIA AD PROFESSOBES MEDICINAE 231 



XIII. 



1295, 20 martii. 



Ex Arch. Max. bon. , in Memor. Communis; Mem. Petri de Floranis, c. 47. 



Societas 



Millesimo ducentesimo nonagesimo quinto, indictione octava. 
Die dominica vigesima mensis martii. 

d^TMagister Jentilis de CinguUo, filius domini Benvenuti, dootor in logicha, contraxit socie- 
tatem cum raagistro Guillielmo, filio quondam domini Milonis de Dexaia, astensis diocesis, qui 
moratur in domo domini Venture prepositi, in capella sancti Archangelli, et qui dominus Jen- 
tilis moratur in domo domini Jacobini de Munariis in capeila sancti Antholini, infrascripto modo 
et infrascriptis pactis et capitulis inter eos initis et factis; videlicet quod promisit dictus magi- 
ster Gentilis per stipulationem dicto magistro Guillielmo, doctori in eadem scientia, a principio 
sequentis studii legere extraordinarie in phylosophia in scholis dicti magistri Guillielmi, et de lucro 
de phylosofia dare quartam partem dicto magistro Guillielmo, et non legere ordinarie logicam 
usque ad tempus trium annorum ; et versa vice dictus magister Guillielmus per stipulationem pro- 
misit dicto magistro Jentili legere ordinarie in loycha usque ad tempus trium annorum, et pre- 
sentare de quolibet scolari stante in duodena sua vel (i) repetitorum suorum et societatis, non 
afugentis duodenas comunes propter paupertatem, treginta solidos bononenorum, et representare 
lucrum habitum de scholis, facta soluctione scholarum, et presentare illud, quod ab aliis scho- 
laribus pauperibus non stantibus in duodena habebit, et dare eidem magistro Jentili terciam 
partem tocius istius lucri, hiis habitis pactis inter eos, quod uterque eorum promittat alterum 
juvare bona fide, et cum nullo aliorum magistrorum Bononie existencium vel supraveniencium 
pacisci in lesionem alterius; et si fuerit aliquis scholarium stantium in duodena, qui aufugeret, 
ita quod dictus magister Guilielmus non possit habere solucionem pro illo vel pro illis, non 
teneatur aliquid representare ; et si aliquis non vellet dare salarium, teneatur dictus magister 
Guillielmus ipsum compellere coram aliqua persona, que de jure audire habeat, et si non posset 
convincere predictum, quia judicaret de pauciori, id tantum teneatur prestare et id dividere se- 
cundum quod dictum est , dando ei terciam partem , et hoc quidem intelligatur de scholaribus 
venientibus ad studium ante festum Nativitatis. De venientibus post festum teneatur assignare 
lucrum, quod habebit, bona fide, et dare sibi secundum predictam porcionem. 

Item, si contingeret dictum magistrum Guillielmum non posse aliquo tempore legere causa 
alicuJQs infirmitatis corporis vel alia ractionabilli causa, et non haberet personam decentem que 
pro ipso posset legere, quod dictus magister Jentilis debeat legere pro eo uno mense, et si 
contingeret dictum magistrum Jentilem legere ultra me[n]8em, teneatur dictus magister Guillielmus 
sibi dare duas partes lucri sibi contingentis pro illo tempore, ita quod, si magister Guillielmus ha- 
buisset pro mense libras novem, teneatur sibi dare sex. 

Item quod pacta ista teneant utroque magistro faciente suum officium, ita quod, altero 
omnino deficiente a suo officio, ita quod alter iret domum et inreversurus , cessent pacta ultra. 

Item quod si magister Guillielmus accipiat pro scholari quadraginta solidos, et si ascendet 
ultra, teneatur dare de lucro (2) ulteriori dicto magistro Jentili terciam partem ejus, quod ultra 
quadraginta solidos acceperit, et si fieret statutum per aliquem ad hoc deputatum quod magi- 
ster Guillielmus non possit accipere triginta solidos, tunc magister Guillielmus teneatur dare 
terciam ejus, quam tunc capere posset secundum formam illius statuti. 

Item pactum ad invicem fecerunt, quod nullus eorum possit ire ad aliquem alium locum 
causa studendi ibi ante tempus statutum, scilicet trium annorum si alpter] (3) staret in terra, 
uterque teneatur legere suas lectiones. 

(1) € Vel » bJB. 

(2) Yerba € teneatur dare de lucro » repetuntur. 

(3) Hic Bpatium pro uno verbo. 



232 MONUMENTA 

Item quod neuter possit recedered) de terra noa reversurus, nisi haberet fortem et urgentem 
causam. 

Item hec pacta non teneant legente alio magistro superante dictum magistrum Guilliehnum 
in scholaribus, ita quod haberet medietatem scholarium, yel paulo plures. 

Item quod repetitores magistri Jentilis, qui essent, vel velent esse si ipse legeret, tracteutur 
a dicto magistro Guillielmo quantum ad honera sicud sui proprij, et scholares eodem modo. 

Item si yidebitur dictis magistris retinere scholas magistri Gentilis, rettinebunt et solvantur 
de comuni lucro. 

Item quod magister Gentilis habeat horam in scholis magistri Guillielmi preter horam or- 
dinariam quamcumque yult. 

Item si aliquis scholarium non intenderet staro multum in studio, quod dictus magister 
Guillielmus capiat de dicto scholari id quod poterit habere et dare tertiam partem lucri magi- 
stro Jentili, et in omnibus istis, siquod esset verbum ambiguum, interpretetur secundum dictum 
magistri Tadey; et si dictus magister Tadeus non esset, vel arbitrari non posset, interpretentur 
verbum vel pactum ambiguum vel obscurum per Guardianum Fratram Minorum, qui pro tem- 
pore fuerit. 

Item quod dictus magister Guillielmus teneatur dare tertiam partem ejus, quod receperit in 
Nativitate, predicto magistro Jentili; residuum vero ante festum Paschatis Resurecionis Do- 
mini, et promiserunt non contravenire sub pena centum librarum in singulis capitulis; et si ali- 
quis veniret contra predicta, vel aliquod predictorum, privetur pignoribus suis datis magistro 
Tadeo pro predictis omnibus et singulis supradictis observandis, que pignora, seu extimatio ipso- 
rum, quam faciunt comuniter et concorditer quinquaginta librarum bononenorum, pervenire debeat 
ad alium ; et si contingcret dictum magistrum Guillielmum quarto anuo stare in civitate Bononie 
et legere, inter eos dicta pacta debcant omnia et singula observari que in dictis et pro dictis 
tribus annis dicta et scripta sunt supra pervenire debeat ad alium, que in tribus (^) jta tamen quod 
magister Jentilis illo quarto anno non legat. 

Actum Bononie in domo domini Bonagratie in qua moratur magister Tadeus, presentibua 
magistro Tadeo et magistro Joanno de Assisio, et magistro Francisco de Massa testibus, et sic 
dicti contrahentes una cum dicto notario venerunt, dixerunt ct scribi fecerunt. 



XIV. 



1298, 18 aprili9. 



» _ o 



Ex libro Q ReformcUionum Comm, Bonon, , in Arch. Max. bon. , c. 223 v. , 225 r. et 226 v. 



De peticione 
magistri Bon- 
nesegne, filii 
domini Benve- 
nuti. 



Die decimo octavo mensis aprilis [Mcclxxxxviij.] 

Item quid placet Consilio providere super infrascripta peticione, cujus tenor talis 
est: Vobis excelso viro domino Capitaneo, Sapientibus Viris dominis Anzianis et 
Consulibus Populi Bononie, supplicat magister Bonnesegna, filius domini Bcnve- 
nuti Bonifacii, judicis de Populo Bononie, doctor et magister in arte fisice et 
astrologie et aliis artibus examinatus et continuatus in hiis in reguo sercnissimj 
Begis Jerosolimitani et Sicilie, ut publice patet per literas sigillatas sigillis pendeutibus ceree (S) 
rubee excelsi ducis domini Roberti, primogeniti et vicarii generalis dicti domini Regis in dictis 
regnis, noviter reversus ad civitatem Bononie de regno serenissimi regis Francie et de dicto regno 
domini regis Karli, quod amore et honore ipsorum Regum et Ducis et pro honore et utilitate 
Comunis Bononie velitis ponere et firmarj facere in vestro Consilio Populi, quod nomen et pro- 
nomen ipsius magistri Bonnesegne ponatur presencialiter et successive in brevj ubi e saculo po- 
nuntur nomina Medicorum civitatis, qui dantur iudici domini Potestatis ad videndum oiFensas et 

(1) Bis € recedere ». 

(2) Addita Bunt infra: < lucrum cupiendo pro ». 
(8) Sic. 



magistri 
BonnesegDe 



SPECTANTIA AD PR0FE8S0RES MEDICINAE 233 

injurias factas hominibus civitatis et districtus Bononie, et quod ipse gaudeat et gaudere debeat 
privillegiis et beneiiciis, quibus gaudent dicti medici et doctores dictarum arcium, ac si scriptum 
esset nomen ejus in CoUegijs ipsorum Medicorum, Doctorum et Magistrorum, non obstante quod 
dicatur quod sit junior triginta annis, vel alia quacumqne causa, et maxime cum a prudentibus 
viris publice enarrentur quod scientia et bonitas perfecti doctoris consuevit adimplere etatis 
defectum. 

Partitum Item facto partito per dictum dominum Capitaneum de sedendo ad levandum et ad 

scrutinium, ut dictum est, plaeuit illis qui posuerunt fabas albas, qui fuerunt nu- 
mero trecenti decem et novem, quo[d] peticio magistri Bonensegne filii domiui 
B»3nvenuti Bonifacij sit firma, valeat et teneat et plenum robur obtineat et exe* 
cucioni raandetur in omnibus et per omnia secundum quod scripta est et lecta fuit in dicto 
Consilio, non obstantibus etc. ut supra; illi qui posuerunt fabas nigras in contrarium fuerunt 
decem et septem. 

Presentibus Daniele Johannis et Rolando Casotti bannitoribus Populi, testibus in dicto Con- 
silio existentibus. 

XV. 

1298, 17 odobris. 
Ex archivo sancti Dominici Bonon. , nunc in Tab. Max. bon. , sect. « Deimniale », num. ^. 

In Christi nomine, amen. Anno a nativitate ejusdem Domini miilesimo ducentesimo nona- 
gesimo octavo, indictione undecima, die veneris decimo septimo mensis octubris. cC Notum sit uni- 
versis presentes literas inspecturis, quod nos frater Thederichus divina miseratione cerviensis 
episcopus recepimus litteras sanctissimi patris domini Nicholay pape iij. cum BuIIa Papali plum- 
bea pendente, nou vitiatas nec cancellatas, nec in aliqua sui parte abolitas vel suspectas, sed 
in sua prima figura et vera Bulla formam hujusmodi continentes: 

€ d;:' Nicholaus episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Thedericho episcopo cer- 
viensi salutem et apostolicam benedictionem. (£^ Quia presentis vite conditio statum habet insta- 
bilem, et ea que visibilem habent effectum, tendunt visibiliter ad non esse; tu hac salubri me- 
ditatione premeditans diem tue peregrinationis extremum dispositione testamentaria desideras 
prevenire. clT Nos itaque tuis supplicationibus inclinati , ut de bonis tuis undecumque non per 
Ecclesiam seu Ecclesias licite acquisitis, que ad te pertinere omnimode dinoscuntur, libere 
testari valeas, ac de bonis mobilibus ecclesiasticis, tue, dum viveres, dispensationi seu admnini- 
strationi comissis, et que non fuerint altaris ministerio, seu alicui speciali divino cultui vel usui 
deputata, vel que Ordinis Fratrum Predicatorum, quem fuisti professus, non existant, pro decen- 
tibus et honestis expensis tui funeris et pro remuneratione illorum, qui tibi serviverint, sive sint 
consanguinei, sive alij, juxta servitij meritum, testari ac disponere possis, et alias prius tue Ec- 
clesie ere alieno deducto, ne ipsa Ecclesia remaneat debitis obligata, de ipsis in pios usus ac 
licitos convertendis, tibi auctoritate presentium plenam ac liberam concedimus facultatem. Yolumus 
tamen ut iu eorumdem ecclesiasticorum dispositione bonorum juxta quantitatem residui erga 
Ecclesias, a quibus eadem percepisti, te liberalem exibeas, prout conscientia tibi dictaverit, et 
saluti anime tue videris expedire. Datum Rome apud sanctum Petrum, sexto decimo kalendas 
madii, pontificatus nostri anno secundo ». 

Predicte itaque auctoritate licentie sani mente, quamvis corpore debiles, presens testamentum 
nuncupativum sine scriptis voluntatem nostram ultimam disponimus et facimus in hunc modum. 

In primis recomandamus animam nostram Deo et beate Marie semper Yirgiui et beatis con- 
fessoribus Paterniano patrono Ecclesie cerviensis, et Nicholao ac Dominico patronis Ecclesie Frar 
trum Predicatorum de Bononia. 

Item sepulturam nostram eligimus in ecclesia beati Dominici, in sepulcro quod in presbi- 
terio novo a latere sinistro fecimus fabricari. Et si contingat nos extra Bononiam mori, volumus, 
quod corpus nostrum deferatur ibidem. 

TOM. II. 80 



234 MONUMENTA 

Item pro exequiis faciendis relinquimus centum libras bononenorum et duos baldechinos, qui 
portentur subtus et supra corpus nostrum in die sepulture. 

Item Yolumus et maudamus, quod in die sepulture nostre erogentur pauperibus centum li- 
bre bononenorum in ecclesia beati Dominici congregandis ; et siquid superfuerit de predictis 
ceutum libris in ecclesia distribuendis , illud residuum ponatur in opere ecclesie si fuerit opor- 
tunum. 

Item relinquimus et legamus Sororibus sancte Agnetis de Bononia podere de Casaraltola, 
eisdem modis et condictionibus que contine[n]tur in instrumento donationis, quam fecimus eisdem 
Sorroribus inter vivos 

Item podere nostrum de Archuveco vel Frassino legamus Sorroribus predictis sancte Agne- 
tis, eisdem modis et condicionibus que continentur in instrumento donacionis inter vivos quam 
eis fecimus 

Item relinquimus et legamus pro pietanzia Fratrum Predicatorum Bononie in die sepulture 
nostre facienda xv. libras bonooenorum ipso die totaliter expendendas, et celebretur missa in 
conventu 

Item jure legati relinquimus eidcm conventui Bononie unum paramentum completum cum 
mitra frisata cuni frisio aureo brustito et faldistorio nigro. 

Item jure legati relinquimus fratri IlgoniCO Ordinis Predicatorum, nepoti nostro, legendas 
Sanctorum, et Monaldinam, et x. florenos de auro annuatim quamdiu vixerit, quos debeat re- 
cipere et habere de fructibus possessionum emptarum Luce, que empte fuerunt de pecunia in 
elemosinam eis datam pro Sororibus de Angelis de Luca, cum condictionibus et modis qui con- 
tinentur in contractu emptionis ipsarum possessionum, seu concessione 

Item ecclesie sancti Petri Majoris de Luca viginti libras luchenses pro una planeta. 

Item pauperibus Masse Fiscalie, cerviensis diocensis (^), specialiter Masse Nove, centum libras 
bononenorum dispensandas, per manus Prioris et Lectoris Fratrum Predicatorum de Ferraria 
qui pro tempore fuerint, [majgis indigentibus dictorum loeorum pro anima nostra 

Item pauperibus puellis de Cervia maritandis vel in religione ponendis, centum libras ra- 
venatorum distribuendas et dividendas per Guardianum Fratrum Minorum et Priorem Fratrum 
Heremitanorum de Cervia et Priorem Fratrum Predicatorum de Ravenna, qui pro tempore fuerint. 

Item conventibus Fratrum Predicatorum de Cremona et de Mutina cuilibet viginti libras 
bononenorum. 

Item conventibus Fratrum Predicatorum de Ferraria, de Forlivio, de Cesena et de Ravenna 
cuilibet decem libras bononenorum. 

Item conventui Fratrum Minorum de Cervia et conventui Fratrum Heremitanorum ejusdem 
terro cuilibet decem libras ravenatorum. 

Item conventuj Fratrum Predicatorum de Pistorio viginti libras lucanorum. 

Item conventui Fratrum Predicatorum de Pisis quadraginta libras pisanorum. 

Item conventibus Fratrum Minorum de Bononia quinquaginta libras bononenorum, et de 
Luca quinquaginta libras lucanorum 

Item fratri Johanni Faventino Ordinis Predicatorum , qui aliquando fuit Lector Bononie, 
vigintiquinque libras bononenorum. 

Item Ouillielmo Sornachij, consanguineo et familiari nostro, quinquaginta libras bononeno- 
rum et remittimus ei omnes offensas et displicentias et siquid fraudasset ratione administrationis, 
quam longo tempore gessit in domo nostra a juventute sua usquc ad tempus hujus scripturc 
facte ; et si inveniretur nobis in aliquo esse obligatus ex quacunqne causa a tempore hujus scrip- 
ture facte, totaliter ipsum absolvimus ex nunc prout ex tunc, ipsum esse volumus totaliter abso- 
lutum. 

Item relinquimus Thederico, filio domini Veltri, et Ugoni et Veltrutio, fratribus et filiis do- 
mini Francisci, libros nostro de Medicina 

Item Veltro Sornachij, consobrino nostro, centum libras lucanorum. 

Item pro opere sancti Cristofori de Luca, decem libras lucanorum. 

(1) Hic legitur: € fratri H Hugoni Ugoni ». 

(2) Sic. 



SPECTANTIA AD PR0FES80BES MEDICINAE 235 

Item decem fratribus Ordinis Fratrum Predicatorum de conyentu Bononie, et totidem de 
conventu Luchano magis indigentibus , cuilibet tres libras bononcnorum pro una tunica, inter 
quoB frater Phyglocarus, conyersus de provincia Lombardie qui aliquando mansit nobiscum, 
sit unus. 

Item ecclesie sancte Maric de Muradellis, civitatis Bononie, pro uno paramento altaris, sex 
libras bononenorum. 

Item ecclesie sancti Petri de Massa, cerviensis diocesis, decem libras bononenorum pro re- 
paratione ecclesie sancti Petri predicti. 

Item fratri Bonacursio Lamfredi, Ordinis Fratrum Minorum, quadraginta libras lucanorum. 

Item Yolumus et mandamus, quod postquam fideicomissarij hujus nostri testamenti fuerint 
congregati, dare teneantur et debeant infra octo dies pauperibus Jesu Christi quinquaginta corbes 
frumeuti, et quindecim corbes vini, si tamen repertum fuerit pencs nos tempore mortis nostre. In 
qua quidem distributione recomendatos esse yolumus pauperes vicinos nostros de Burgo richo. 
Suppellectilia vero, sicut schrinea, bancha, dischos, vegetes, vasa cochine, jure legati relinquimus 
domino magistro Veltro, fratri nostro, et Yeltrucio nato condam fratris Uberti fratris nostri, et 
eoriim heredibus. 

Itcm magistro Bertholatio, medico nostro et familie nostre, relinquimus decem libras bo- 
nonenorum. 

Item magistro Pantie de Luca, medico nostro et familie nostre, relinquimus decem libras 
bononenorum. 

Item Antonio, appotecario nostro, reiinquimus post mortem nostram omne id et totum id, 
quod nobis teneretur occasione confessionis cujusdam instrumenti septuagiuta librarum bonone- 
norum, solvendarum nobis in quolibet anno quatuor libris bononenorum donec nobis solutionem 
predictam compleverit prout in ipso instrumento scripto manu mei Johannis Damiani, notarii et 
procuratoris nostri infrascripti, plenius continetur 

Item jure legati pro anima nostra relinquimus fratri Francisco Ordinis Predicatomm, salum- 
briensi episcopo, intuitu persone non ecclesiastice, et pro servitiis multis nobis et ecclesie nostre 
collatis, domum nostram de Ciconiis, positam in Burgo richo juxta domum domini Episcopi be- 
thelemitani, et juxta heredes condam domini Dalphyni coudam domini fratris Michaelis prioris, 
et juxta Laurentium condam Ugolini brentatorem, et juxta viam publicam 

Item fratri Branchaleoni Ordinis Predicatorum , sotio nostro , annuatim in vita sua decem 
libras bononenorum, percipiendas de vinea quam donavimus et concessimus Sororibus sancti Mat- 
thie post obitum nostrum possidendam 

Item jure legati pro anima nostra relinquimus fratri Stephano ejusdem Ordinis, sotio no- 
stro, annuatim in vita sua decem libras bononenorum percipiendas de podere, quod emptum fuit, 
et donatum Sororibus sancte Marie Magdalene Vallis petre prope Bononiam post obitum nostrum 
possidendum 

Item jure legati relinquimus ecclesie cerviensi mitram nostram laboratam de auro et lapi- 
dibus, baculum pastoralem eburneum, faldistorium unum rubeum, missalem, et duo vascula pro 
chrismate, unum argenteum et alium crystallinum, [orjdinarium breviarium, altare viaticum de 
porfilo rubeo, naviculam argenteam cum cocleari et theribulo et ampullis et uno calice argen- 
teis, et unum paramentum completum pulchrius, quod inventum fuerit in paramentis nostris, et 
duo paria cophynorum. Ita quod predicte res deponantur in sacristia Fratrum Predicatorum de 
Bononia, et postea, tempore competenti, assignentur successori nostro postquam fuerit canonice con- 
firmatus per nostros commissarios infrascriptos. 

I#em jure legati relinquimus eidem Ecclesie cerviensi domum nostram magnam, quam de 
novo edifiScari fecimus, positam in contrata Barbarie in capella sancti Barbatiani, seu sancte Mal- 
garite juxta dominum Paulum Qosberti ex una parte, et juxta heredes condam domini fratris 
Fini condam domini Theuzij ex alia, juxta viam publicam ex parte anteriori domus predicte, juxta 
vias ex parte posteriori, et juxta domum heredum quondam domini Arardi canonici, et juxta Ko- 
landutium Gerrardini Armaniti; que domus est super terreno heredum quondam domini Theuzij 



Item jure legati relinquimus conventui Fratrum Predicatorum de Luca calicem argenteum 
capelle nostre et Bibliam nostram in duobus voluminibus 



236 MONUMENTA 

Item relinquimus et condonamus Fratribus de Barbiano triginta libras bononenorum de eo 
quod nobis annuatim reddere tenentur, sicut patet per cartam Bcriptam manu Henregipti Petri- 
zoli de Yandolis notarii, factam sub anno Domini millesimo ducentesimo nonageimo secundo, 
indictione quinta, die octavo septembris. 

Item reliuquimus et condonamus Sororibus de Misericordia libras triginta bononenorum de 
ea summa, quam dare nobis tenentur annuatim per cartam scriptam manu Johannis Bonayenture 
de Armis notarii, factam sub anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo quarto, indictionc 
septima, die sexto mensis septembris 

In omnibus autem aliis bouis nostris mobilibus et immobilibus, juribus et actionibus utilibus 
et directis, realibus et personalibus, nostros heredes instituimus, et jure institutionis relinquimus et 
esse Yolumus equalibus portionibus, conyentum Fratrum Predicatorum de Bononia et conyentum 
Fratrum Predicatorum de Luca, et predictam Ecclesiam ceryiensem; volumus autem et manda- 
mus quod conventus Fratrum Predicatorum de Bononia edificari fatiat et compleri quamcito 
potest comode iieri, opus et testudiuem per nos inceptam super presbiterium majoris altaris sancti 
Nicholay per manum fratris Marchysini de Principibus et fratris Branchaleonis de Bodaldis de 
BoQonia et fratris Stephani sotij nostri, quibus Iioc spetialiter opus faciendum et perficiendum 
comittimus, et ad complendum dictum opus expendant redditus poderis de Frasino, quod superius 
restituimus Sororibus sancte Agnetis pro se et Fratribus Predicatoribus, et nichil precipiant dicti 
conventus Fratrum et Sororum de redditibus ipsius poderis de Frassino donec dictum opus fuerit 
perfectum, sed perveniat ad manus dictorum fratrum Branchaleonis et Marchisini et Stepfaani in 
dicto opere expendendi 

Datum et actum Bononie in Burgo Richo in domo nostra in camara nostra , presentibus 
testibus vocatis et rogatis venerabile patre domino fratre Francisco Ordinis Predicatorum, per- 
missione divina salumbriensi episcopo, fratre Symmone de Fracta sub priore Ordinis Fratrum 
Predicatorum de Bononia, fratre Ugone priore Fratrum conventus sancti Romani de Luca Or- 
dinis Fratrum Predicatorum , domino dompre (i) Cambio presbitero et rectore ecclesie saucte 
Marie de Muradellis, cappellano ecclesie dicti testatoris, qui asseruit cognoscere dictum testato- 
rem, fratre Stephano de Bononia, fratre Branchaleone de Rodaldis, fratre Albergipto de Bonouia, 
fratre Gerardo de Tuscis, fratre Galvano de Butrio, fratre Pinamonte domini Oandini domini 
Jacobi Guarini judicis, omnibus Ordinis Fratrum Predicatorum de Bononia, fratre Thederico de 
Bononia, presbiteris, qui omnes dixerunt et asseruerunt se cognoscere dictum testatorem, fratre 
Jacoba de Luca fratre et converso conventus sancti Romani de Luca Ordinis Fratrum Predica- 
torum, domino magistro Francischo quondam domini magistri Ugonis de Luca, medico, Quil- 
lielmo, qui dicitur Lemus, quondam domini Sornachi de Arcu de Luca, domino Putio quondam 
domini Ugolini Borgognonis de Luca, Bartonzone quondam Bonacursij de sancto Lupidio, do- 
mino Durazio quondam domini Henrici Duratij de Luca, Antonio, quondam magistri Bolondini, 
speciali, Betho Sornachi de Luca, qui omnes asseruerunt se cognoscere dictum dominum Epi- 
scopum testatorem. 

(L. t S.) Ego Johannes Damiani notarii, imperiali auctoritate notarius, hiis omnibus interfui, 
et mandato dicti domini Episcopi cerviensis testatoris scripsi et publicavi, et meum signum eon- 
suetum apposui, scripsi, subscripsi, signavi ; et predictum dominum Epbcopum testatorem cognovi 
et supra in decima linea manu propria punctavi € mslro » et in duodecima linea (2) punctavi 
€ deferatur », et in sexta decima interlineavi < donationis », et in vigesima septima < uUra quinque » 
et in trigesima < lucanorum » et in quadragesima quinta « nos » et in quinquagesima secunda 
€ fratris » et in ottogesima nona « ejus », quia per errorem fefelleram scribendo. 

Eodem anno, indictione, loco et testibus ibidem et incontinenti dictus dominus Episcopus in- 
firmus fecit et constituit et ordinavit dominum fratrem Pinamontem domini Gandini domini. 
Jacobi Guarini judicis, fratrem Ordinis Predicatorum de Bononia, testem prescriptum, ibidem 
presentem et mandatum sponte recipientem, qui asseruit cognoscere ipsum testatorem, suum 
procuratore, actorem et nuntium specialem ad deponendum ipsum prescriptum testamcntum in. 
sacristia dictorum Fratrum ut moris est, et ad omnia alia et singula fatienda in predictis et 

(1) Sic. 

(2) € Et in dtiodecima linea » bis. 



SPECTANTIA AD PEOFESSORES MEDICINAE 237 

que per verum et legiptimum procuratorem fieri et excrceri possunt, et que ipsemet facere 
et exercere posset ac si presens esset; promitens se firmum et ratum perpetuo habiturum quic- 
quid per dictum procuratorem factum fuerit in predictis et quolibet predictorum sub obligatione 
suorum bonorum. 

(L. fS.) Ego Johannes Damiani notarii, imperiali auctoritate notarius, presens, rogatus 
scripsi, et predictos constituentem et constitutum cognovi. 

Anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo octavo, indictione undecima, die decimo 
septimo octubris. CT^Dominus frater Pinamonte domini Gandini domini Jacobi Guarini judicis, 
Ordinis Predicatorum de Bononia, procurator predictus, ad infrascripta specialiter constitutus ut 
de hiis patet instrumento dicte procurationis scripto manu mei notarii infrascripti, deposuit fra- 
tribus Dominico et Phylippo sacristanis sacristie ecclesie sancti Dominici Ordinis Predicatorum 
de Bononia, prescriptum testamentum, sigillatum sigillo dicti domini Episcopi cerviensis et sigillo 
Prioris Ordinis Fratrum Predicatorum de Bononia, in sacristia dictorum fratrum. 

Actum Bononie in dicta sacristia Fratrum Predicatorum de Bononia, presentibus testibus 
vocatis et rogatis, fratre Galvano de Butrio, fratre Albergipto de Bononia, ambobus Ordinis 
Fratrum Predicatorum de Bononia, Eampezo quondam Qeremie de Florentia, Baronzone quon- 
dam Bonacursij de sancto Lupidio ct Bartolomeo Johannis Damiani; qui frater Galvanus asse- 
ruit cognoscere contrahentes predictos. 

(L. t S-) Ego Johannes Damiani notarii, imperiali auctoritate notarius, presens, rogatus 
scripsi, Bubscripsi, et contrahentes predictos cognovj. 

[A te7'go:] Testamentum domini Episcopi Thederici cerviensis. 



MONUMENTA 



SPECTANTIA 



AD PROFESSORES PHILOSOPHIAE, 

HUMANIORUM LITERARUM 

ET THEOLOGIAE. 



I. 

Inmnte saeculo XIIL 

Ex tom. I. Petri de Vinels iudicitt aulici et cancellarii Friderici IL Lnp. Ejnstolarwn, quibns res 
gestae eiusdem Imperatoris aliague multa ad historiam ac iurisprudentiam spedantia continentur 
(ed. J. R. Iselius, Basileae, MDCCXL.) pag. 492, cap. LXVII. 

[Mittit Magistris et Scholaribus bonofiiensibus libros Aristotelis, de graeco et arabico in latiuum 

per eum noviter translatosj. 

In extoUendis regie prefecture fastigiis, quibus congruenter officia, leges et arma communi- 
cant, necessaria fore credimus scientie condimenta, neO)per hujus mundi (2) suaves et mulce- 
bres semitas, nube ignorantie commiscente, vires ultra licitos (^) terminos effrenate (^) lasciviant, et 
justitia circa debiti regulas diminuta languescat. Hinc nos profecto, qui divina largitione populis 
presidemus, generali, qua omnes homines naturaiiter scire desiderant, et speciali, qua gaudent 
aliqui (^), utilitate proficere, ante suscepta nostri regiminis onera, semper a juyentute nostra que- 
siyimus, formam ejus indesinenter amavimus, et in odore (^) unguentorum suorum semper aspira- 
vimus indefesse. Post regni vero nostri curas assumptas, quanquam operosa frequenter negotiorum 
turba nos disirahat, et civiiis sibi ratio vendicet solicitudinis nostre partes, quidquid tamen tem- 
poris de rerum familiarium occupatione decerpimus, transire non patimur otiosum, sed totum in 
lectionis exercitatione gratuite (V libenter (8) expendimus , ut anime clarius vigeat instrumentum 
in acquisitione scientie, sive W qua mortalium vita non regitur liberaliter (i^). Dum librorum ergo 
volumina, quorum multifaric, multisque modis distincta chirographa, nostrarum armaria divitiarum 
locupletant, sedula meditatione revolvimus et accurata contemplatione pensamus, compilationes 
varie ab Aristotele, aliisque philosophis, sub grccis, arabicisque vocabulis antiquitus edite(ii), in 
sermocinalibus et mathematicis disciplinis nostris aliquando sensibus occurrerunt. Quas adhuc 
originalium dictionum ordinatione (12) consertas et vetustarum vestium, quas eis etas prima 



(1) L. : ne se. (7) L. : gratuitate, 

(2) Mundi abest. (8) L. : Ubenter totum, 

(3) L.: Uciti, (9) L.: aine, 

(4) L. : effrenare. (10) L. : UberaUter eroganm». 

(5) L.: aUqua. (11) Edite abest. 

(6) L.: odarem, (12) L.: perplejcione. 



240 



MONUMENTA 



concesserat, operimento contectas, vel hominis defectus aut operis, ad latine lingue notitiam non 
perduxit. Yolentes igitur ut yeneranda tantorum operum simul authoritas, apud nos non absque 
commodis communibus, vocis (l) organo traducere innotescat, ea per viros electos et in utriusque 
lingue prolatione peritos instanter jussimus, verborum fideliter servata virginitate (2), transferri. 
Quia vero scientiarum generosa possessio in plures dispersa non deperit, et distributa per partes 
minorationis detrimenta non sentit: sed eo diuturnius perpetuata senescit quo publicata fecun- 
dius se difFundit : hujusmodi celare laboris emolumenta nolumus, nec estimavimus nos (3) eadem 
retinere jucundum, nisi tanti boni nobiscum alios participes faceremus. Considerantes verumtamen, 
quorum conspectibus , quorumque judiciis operis cepti primitie possent detentius deputari, ecce 
vobis potissime, velut philosophie preclaris alumnis, de quorum pectoribus promptuaria plena 
fluunt, libros aliquos, quos curiosum studium translatorum lingua W non potuit fidelis instruere, 
consulte providimus presentandos vel destinandos (5). Vos igitur viri (6), qui de cisternis veteribus 
aquas novas prudenter educitis, qui fluenta melliflua sitientibus labiis propinatis, libros ipsos, 
tamquam exennium amici Cesaris, gratanter accipite et ipsos antiquis philosophorum operibus, 
qui vocis vestre ministeriis reviviscunt, quorumque nutritis il) famam, dum dogmata sternitis (8) 
sapienter, ut expedit, aggregantes eos in auditorio vestro, in quo gratia virtutum fructificat, erroris 
rubigo consumitur ct latentis scripture varietas (9) aperitur, cum (10) mittentis favore commoniti, 
tum clari transmissi(ii) operis meritis persuasi, ad communem utilitatem studcntium et evidentis(l2) 
fame nostre preconium publicetis. 



II. 

1218, 1 octobris. 
Ex Arch. Max. bon. , in Registro Grosso, lib. I. , car. 339. 

Exemplar cujusdam instrumenti scripti per Julianum Leonardi notarium, qui est cum do- 
mino Cancelario, sic incipientis: Juramentum factum a magistro Bene florentino. 

Anno Domini millesimo ducentesimo decimo octavo, indictione sexta, die primo intrante 
octubri. Coram examine domini Albcrgiti Pandemillo, potestatis Bononie, in presentia doniini 
Walfredi sui judicis, domini Laurencij Romani, domini Yidonis Tantidinarij, domini Jacobi Parvi, 
domini Malatigne, dominj Alberti Guidonis Grassi, domini Ugolini Primadicij et aliorum multorum 
de curia, tam militum quam judicum et notariorum, in hunc modum : « Juro ego tnagister Bene non 
dare operam ullo modo quod Studium civUatis Bononie aliquo tempore alibi transferatur, Et si sci- 
vero aliquem dantem operam ad hoc ut Studium Bononie alibi transferalur, bona fide prohibebo aique 
vetabo, et si cum effectu vetare vel prohibere non possem, PotestMi Bononie quam cicius poiero ma- 
nifestabo. Et alibi ullo tempore in Gratnatica facultate non regam , nec scholas habebo, salvo tamen, 
quod si promotus essem ad officium clericale in civUate Florentie, ut liceat mihi legere clericis illius 
Ecclesie tantum in qua essem ad ordinem clericalem promotus ». Factum fuit hoc juramentum in 
sala palatii Comunis Bononie. 

Ego Julianus Leonardi, imperialis aule judex, atque nunc Comunis Bononie notarius, huic 
juramento interfui et ut supra legitur scripsi. 

(L. t S.) Ego Petrus Pizolus Bolognoli, domini Octonis imperatoris et Comunis Bononie no- 
tarius, sicut scriptum vidi per manum Juliani notarii, ita scripsi , nec addens vel minuens, nisi 
signum, quod non feci. 



(1) L.: commodi communis profecto rtfcis. 

(2) L. : veritate rirginitate aliter. 

(3) L. : mbis. 

(4) L. : et li/tgua. 

(5) Yerba: vel destinandos desunt. 

(6) L. : viri docti. 



(7) L.: quorumcunque miltitis. 

(8) L.: cernitis. 

(9) L.: reritas. 

(10) L.: cum modo. 

(11) L. : claria transaumpti. 

(12) L.: evidens. 



SPECTANTIA AD PBOF. PHIL. , HUMAN. LIT. ET THEOL. 241 



III. 

1272, 5 novembris. 
Ex tom. XXVIII. Cod. dipL Eccl. bon., num. XL. . 

Gregorius . . . [X.](i) fratribus Hieronijmo de Esculo, Raymundo Berengarij, Bonagratie de 
sancto Johanne in Perseceto et Bonaventure de Mugello apostolice Sedis nuntijs. 

Cum Yos ad magniiicum yirum Paleologum, imperatorem Grecorum illustrem, cum nostris sub 
certa forma litteris destinemus, in quibus inter cetera continetur ut si velit, ad prosecutionem 
illorum de quibus in eisdem litteris agitur, ante indictum a nobis generale concilium yel in ipso 
concilio solemnes apocrisarios ad nos mittat, ne forsan idem imperator se hujusmodi apocrisa- 
rios securitate non habita commode mittere non posse, causetur, yobis omnibus, vel tribus, aut 
duobus ex vobis, si reliquos impediri contingat, concedendi eisdem apocrisariis securitatem ve- 
niendi ad Sedem apostolicam, ibi morandi, et exinde ad propria redeundi, prout videritis expe- 
dire, plenam et liberam auctoritate presentium concedimus facultatem. Securitate hujusmodi tan- 
tummodo usque ad dictum concilium duratura. Ex tunc enim, si apocrisarios ipsos ad eamdem 
Sedem venire contingerit, eis super hoc Sedes eadem plenius providebit. 

Datum apud Urbemveterem nonis novembris, pontificatus nostri anno primo. 



IV. 

1273, 25 novembvis, 
Ex eodem tomo Cod. dipL EccL bon. , num. XLI. 

Gregorius . . . [X.] (2) fratribus Hieronymo de Esculo et Bonagratie de sancto Johanne in 
Preseceto Ordinis Fratrum Minorum. 

Labores vestros humano pensantes affectu, ad vos propter eos multa compassione movemur, 
sed, dum levamus considerationis oculos altius, et attendimus vos in illius servitio laborare cui 
numquam sine remuneratione servitur, vobis super illis non dubitamus potius congaudendum. 
Verum non intendimus in talibus plene doctos instruere, sed hortari potius ut laborum magni- 
tudinem certa spes immense retributionis alleviet et laborantium zelum accendat, ut ad obtinen- 
dum votivum suscepte commissionis exitum laborent instantius, et si augmentum possit ipsorum 
sollicitudo recipere, instantia maioris attentionis intendant recepturi a Domino, illud, ut pretan- 
gitur, inestimabile retributionis indubitate premium et apostolici favoris augmentum perinde non 
immerito habituri. Ceterum apud magnificum virum Paleologum, grecorum imperatorem illustrem, 
vos specialiter instare volumus ut cum suis nuntijs venturis ad Concilium sic celeriter vos re- 
mittat, quod, auctore Domino, eidem Concilio possitis personaliter interesse. 

Datum Lugduni, septimo kalendas decembris, pontificatus nostri anno secundo. 



(1) Ex reg. I. Qreg. X., ep. 40, foL 62, an. MCCLXXIL, V. novembriB. 

(2) Ex reg. I. Greg. X., ep. de Caria II., fol. 107, MCCLXXIII., XXV. novembrie. 



TOM. II. 



81 



242 MONUMENTA 



V. 

[1280-1326] 
Ex archivo sancti Benedicti Fabriani ('). 

a) De sancto Silvestro abbate, Congregationis Silvestrine fundatore. 
Oriundus namque vir Dei servus Silvester fuit ex patria Auximana. Nobilis quidem patre 
inter alios civitatis ejusdem, sed fide et virtutibus non minus extitit decoratus. Nam sicut exte- 
rius corporali etate crescebat, ita intus magis ac magis virtutibus et bonis operibus refulgebat. 
Pater vero ejus, noraine Gislerius, lege civili peritus, Silvestrum ejus filium, sue adolescentie tem- 
pore Bononiam et Paduam transmittens , ei imposuit ut insudaret studio legalis scientie. Quod 
studium postmodum sapienter relinquens, eo quod cor ejus nequaquam accenderet ad divina, 
cepit ad pure theologie fluenta totis desideriis anhelare. Igitur, relicto legum studio, tanto ardore 
se dedit divinarum literarum scholis, ipsarum notitiam cupiens adipisci, ut in eisdem parvo tem- 
pore commoratus, tam scientie floribus quam subtilitate ingenii pariter ditaretur. Sed cum adhuc 
per pueriles et adolescentie transiret annos, non earundem etatum lascivias nec negligentiam 
sectabatur; nec perniciosas fabulas nec vaniloquia, nec etiani scurilitates sectabatur: sed tantum 
ea que ad edificationem dicebantur diligenter auscultans, non oblivioni tradebat, imo tenaci me- 
morie comendabat. Auriebat tunc aquam sapientie salutaris de fontibus Salvatoris animo siti- 
bundo, quam postea gntture mellifluo eructavit ad utilitatem et comoda singulorum. Hec et multa 
alia laude digna vir venerabilis et Deo devotus Benvenutus, qui civitati Auximane nunc preest 
officio pastorali, et eidem in scholis socius extitit, veridica narratione perhibuit (^). 

b) De beato Joanne a Baculo, sancti Silvestri abbatis discipulo. 
Parentes autem ejus et fratres gloriabantur, quia de Johanne bonum dicebatur ab omnibus, 
et circa Ecclesias et cultum divinum ejus intentio et conversatio attentius versabatur: et ut 
animum suum posset ad sapientiam transferre, pro posse secularium hominum conversationem 
fugere nitebatur, orationi et lectioni vacando continue. Animantur predicti parentes et fratres in 
studioso Johanne; et ad grammaticalia capiendum inter eos deliberato consilio Bononiam trans- 
miserunt. Qui, propter literarum et grammaticalium studium pervigilem curam anime non post- 
ponens, predicationibus et sermonibus, qui fiebant in religiosorum et aliorum ecclesiis, cum posse 
aderat, deesse nolebat, sed ad illos currebat ut ad cibum famelicus. Nam circa studium gram- 
maticalium sic operam dedit ut in brevi tempore ipsorum sufficientiam reportaret. Sed cum 
multa ibidem a conservanda puritate retrahentia videret invitus, cepit timere, ut debuit, et etiam 
cogitare cum tedio, quid esset sibi potius eligendum, recedere an morari. 8i recederet, timebat 
offensam parentum et fratrum, qui ejus procurabant honorem et comodum : si remaneret, damna 
puritatis et casum anime fortius formidabat. Perplexus sic itaque ad orationem se dedit, ut de 
celo super hoc sibi consilium mitteretur. Cujus orationi cito appropinquavit divina miseratio 
de supernis, que latus ejus percutiens in tibia ipsum apostemate pessimo vulneravit, et excitavit 
exterius ad meliora et magis pro anima necessaria requirendum. Cogitat prudens juvenis se esse 
exauditum de celo, et gaudet interius, licet in corpore exterius doloris immensi pungatur aculeo: 
patienter tamen portat corporis infirmitatem ut anime sanitatem conservet. Studet hec celeriter 



(1) Praeclarum Monasterii sancti Benedicti fabria- quao iam autographa in archivo sancti Benedicti Fabriani 
nensiB archiyum inter MDCCCLXI. et MDCCCLXIIL Bub- asserYabatur. Obiit sanctus Silvester die 26 noyembris 
tractum, haud deperditum, creditur. 1267: eiusque historicus, anno 1298 fuit Abbas Generalis 

(2) Ita yenerabilis Andreas Jacobi de Fabriano coae- renunciatus; ao Bomae in monasterio sancti Gregorii, 
TUB dicti sancti fundatoris in Vita sancti Silvestri abbatis, cuius reformationi iueeu loannis XXII. operam navabat, 
cod. membr., anno 1280, ut creditur, conscripto. Haec decessit anno 1826, die prima augusti. 

Yita typis Bonelli edita fuit in urbe aesina a. 1772, 



SPECTANTIA AD PBOF. PHIL., HUMAN. LIT. ET THEOL. 



243 



notificare parentibus et germanis, ut mittatnr cito pro eo. Et qnia per se pedester reverti non 
poterat, vulneris, siye plage qualitatem notiiicat, et ut asellum aut animal alind pro ipso mittere 
procurarent. Receptis autem literis, dicti sui parentes et fratres tristantur plurimum; tristantur 
etiam convicini ; et Nicholam ejus germanum, qui Johannem artius dirigebat, cum asino ad ipsum 
reducendum Bononiam transmiserunt (i). 

c) Hugo quippe beatissimus de Oppido Serre sancti Quirici extitit oriundus, et domini Actonis 
filius: et quemadmodum puerulus tempore in corporeis artubus succrescebat etatis, ita moruni 
et virtutum juge suscipiebat incrementum ; idemque indolis et siquidem docilis erat, ob idque ut 
literarum studiis insudaret, ipsius genitor eum profecto imbuendum Bononiam destinavit; ibique 

post moram temporis admodum pauci et peritia cepit plurimum proficere. Sed cum 

ibidem multos ire per abrupta vitiorum cerneret, peneve omnigenis vitiis exuberantes, cogitatu 
sedulo authumare cepit, sic in suis alloquens precordiis: incassum laboro si ex earum studio cor 
menm illesum scrvare nequibo. Igitur literaram studio despecto, sublimioris profectus ardore 
succensus, nutu Dei divinaque sic disponente clementia, ad locum sancti Joannis de Saxoferrato 
venit festinus, ibique Silvestrum beatissimum nostri Ordinis inceptoreni peculiari gratia humili- 
tatis ornatum reperit(2). 



VI. 



Saeculo XIll, 

Ex Bibliothecae Malatestiana caesenate, plut. II. sinistrorsum , ex cod. lY. , saec. XII., 

qui continet Summam Raymundinam et alia, c. 268 (3). 

Magister Moneta et magister Paganus et frater Albericus placentinus et frater Bartholo- 
meus bononiensis, Fratres omnes predicti Ordinis Predicatorum, de communi concordia et volun- 
tate consuluerunt quod in contractibus socidarum boum, innitis hinc retro ad quartam partem 
lucri et dampni, et non fuerunt alia inserta in contractu, quod ille qui concessit boves teneatur 
restituere ad salutem anime sue tres partes frumenti, quas recepit, sive quod recepit a rustico 
pro tribus partibus de quibus non erat periculum concedentis boves sed rustici. £t quartam 
partem frumenti teneatur sibi dare sicut fuit suum periculum pro quarta parte de bove mortuo 
vel deteriorato quocumque casu fortuito, etiam divino judicio. Rusticus paciatur periculum trium 
partium et teneatur ad solvendum illas tres partes domino, cum sit quodamodo mutuum, et 
habet naturam mutui pro illis tribus partibus dampuorum. 

Item consuluerunt omnes predicti fratres quod contractus socide possit fieri licite sine macula 
pecati in hunc modum: talis concessit tali rustico ad laborandum ad quartam partem lucri et 
dampni duos boves precii xx. librarum ravennatorum, suscipiens in se dictus rusticus tres partes 
periculi. Dominus vero quartam partem quocunque casu fortuito dicti bovcs perierint, etiam divino 
judicio ; et pro quarta parte laborerii dictorum boum promisit rusticus deferre ad domum domini 
X. corbes frumenti, et promisit dominus se esse contentum de dicta quantitate etiam si plus posset 
habere; et si contigerit quod dictus rusticus non possit dare dictam quartam partem, eo quod 



(1) Idem auctor in Yita praedicti Beati, quae auto- 
grapha asserYabatur in archiyo ut supra. Obiit autem 
beatus loannes die 24 martii 1290. 

Praedictae Historiae hoc est initium: « Johannes 
igitur predictus originem traxit de humili villa Paterni, 
Fahriani districtus: pater ejus vocabatur Bonbllus, ma- 
ter vero Supbrcla >. 

(2) Ex tribuB antiquis membranis continentibus 
Yitam beati Hugonis discipuli sancti SilTestri abbatis, 



existentibuB tempore quo Sarti et Fattorini scripserunt, 
in archivo monasterii sanctissimi Crucifixi Saxiferrati, 
et relatis in Actis canonizationis, summar. n. 8 Process., 
fol. 816. 

(8) Haec in margine in principio codicis leguntur : 
« Ista Summa Eaymundi est Fratrum Minorum de Cesena 
post martem fratris Jacobi de Cesena, et habetur littera 
mftgistri apud Guardianum dicti loci ». 



244 MONUMENTA 

rustico non remanerent xxx. corbea frumeuti pro tribus partibus laborerii boum illius anni, dedu- 
ctis laboribus et expeusis circa boves, et opera predicti laborerii propter sterilitatem vel infirmita- 
tem rustici vel bovis, vel alio casu fortuito, quod non teneatur dictus nisticus. Sed tamen teneatur 
pro rata, et si nichil lucretur in nichilum teneatnr, sed teneatur dominus reddere sibi extimationem 
operarum laboris dicti rustici, et laborerii pro quarta parte, si rusticus perdidisset operas suas, 
et pro dicta probare teneatur rusticus per duos bonos et legales viros suos vicinos, qui jurent de 
credulitate, et ipse idem rusticus juret quod ita sit rei veritas. 

Talis fuit confessus habuisse a tali x. libras ravennatorum ad laborandum in tali arte ad 
quartam partem lucri, et non dices ibi de dampno addito, et cum fuerit ad locum, ubi dieitur 
promittens restituere eidem dictam pecunie quantitatem cum dicta quarta parte lucri, sive eo 
minus quantam fuerit quarta dampni dices, sive eo minus quantum fuerit totum dampnum divino 
judicio vel casu fortuito sine ipsius debitoris culpa vel dolo in dicta mercatione secutum. Ego 
puto addendum : et eo minus quantum fuerit quod de suo expendit pro quarta parte et quantum 
capit quarta pars extimationis operarum. Yel sic ; et eo minus quantum capiet quarta pars ope- 
rarum et expensarum de suo factarum circa negociationem cum dicta pecunia exercendam. Yel 
non ponas illud verbum, scilicet: divino judicio, vel casu fortuito. Sed dicas sic: sive eo minus 
quantum fuerit totum dampnum, sine ipsius debitoris culpa vel dolo in dicta mercatione secutum, 
et sic poterit laborator deducere extimationem operarum et impendia que de suo fecit. 



YII. 

Saeculo XIV. 

Ex opere cui tit. Flores veritatis grammaticae, a magistro Bertolutio composito saec. XIY. , in cod. 
iam apud clariss. lo. Chrisost. Trombelli, abbatem sancti Salvatoris, nunc in Bibl. Univer- 
sitatis bonon. inter codd. s. Salv. , sub num. 2619, car. 3 r. , 20 r. et 21 v. et 34 v. (0 

CT Si autem loquimur de accusativo, qui regitur ex parte post, tunc est triplex, eo quod 
est vel terminus specificantis, vel est terminus transitionis, vel est terminus localis. 8i loquimur 
de termino specificante, tunc sic dicatur : Cujus casus accusativi queritur, qui asignatur per modum 
specificantis esse importatum per verbum vel per participium in supposito, vel in subjecto accu* 
sativi casus, ut « Petrum esse bonum », et « Petrum entem bonum ». CLTSi vero loquimur de accusa- 
tivo, qui est terminus transitionis, tunc sic dicere debemus. Cujus casus accusativi queritur, qui 
asignatur per modum termini in quem aliquid transit, vel qui asignatur per modum finis transitus 
actus. (Hr Si vero loquimur de termino ad quem aliquid movetur vel ordinatur, tunc sic dicere 
debemus : cujus casus accusativi queritur, qui asignatur per modum termini localis vel finalis, ad 
quem aliquid movetur vel ordinatur. (LT Et nota quod terminus ad quem potest duobus modis 
importari uno modo per unum modum significandi, et talis accusativus sine prepositione potest 
a verbo imperfecto regi, ut puta accusativus supini, ut « mdo amatum » . Si vero importetur per 
duos modos, ut per prepositionem et terminum in quem, et tunc est per prepositionem, ut « vado 
ad Bononiam » , et sic de similibus. (C' Item nota, quod de accusativo, qui est terminus transi- 
tionis, talis datur regula : omne verbum vel participium significans per modum transeuntis in al- 
terum congrue construitur cum accusativo qui significatur per modum termini in quem aliquid 
transit 

[In inferiori paginae margine, et in subsequentis superiori haec, ex alio operis codice addita sunt:J 

Item nota, quod quando datur thema per participium quod non invenitur, tunc debemus 

recurrere ad infinitum verbi illius participij cum hoc verbo siimf es, est; et hoc dupliciter, quod 

(1) De oodicis floriptura sic cl. Sarti: « Scriptus est et ridicula sint illa grammatieae praecepta quae in hoe 

adeo consertis H inter se colligaUs literis ut vix alicubi codice traduntur, quamvis eorum Auctor eeUberrimus per 

legi possit, Sed de hac difficultate nec mihi nec ulli alteri ea tempora haberetur. Ex paucis quae modo speciminis 

ddendum magnopere estf cumfUt jan* diximuSfinepta piane loco subijcimus, de caeteris dijudicari facile poterit ». 



SPECTANTIA AD PROF. PHIL. , HUMAN. LIT. ET THEOL. 245 

vel ciim relativo, si fit latinum, vel sine. Si fit latinum cum relativo, si substantivum illius parti- 
cipij per quod datur thema, habet respectum ad aliud verbuni quam ad participium, fiet latinum 
Bubstantivi ponendo relativum cum illo infinito illius participij loco suppositi, si est verbum pas- 
sivum, vel loco terminationis, si est aliud quam passivum, ut in isto theniate. € Lo maistro ser- 
vito va a la piaza. Magister cui aliquem fuit servirej hoc totum est loco suppositi, vel cui ab 
aliquo fuit serviri , hoc cst suppositum , radit ad plateam » ; vel in isto alio : « Lo maistro amato 
va a la piaza: Magister, quem fuit amari, vadit ad plateam »; vel sine relativo, si substantivum 
participij rion habebit respectum nisi ad illud participium in themate ponendo illud substanti- 
vum loco suppositi illius infiniti, si est passivum, vel loco tcrminationis, si erit aliud quam pas- 
sivum, et ordinare illud infinitum ad suppositum illius verbi fuit, ut in isto themate : « Lo maistro 
^ aprezato da li scolari : Magistrum fuit licere a scolaribus » , vel isto modo : « Lo maistro i assalito 
da li scholari: Scholares fuit aggredi magistrum ». 

Explicit Donatus per modos significandi compositus. Deo gratias. Amen. 

[In fine:] 

Expliciunt Flores veritatis gramatice compositi a magistro Bertolutio, fratre magistri Guic- 
zardi Bononiensis, qui in partibus omnibus Lombardeque(i) Tuscie doctor doctorum in gramatica 
reputatur. 

Johannes de Spoleto vocatur a Christo benedieatur. 

Explicit 



(I) Sic. 



MONUMENTA 



SPECTANTIA 



AD CLASSEM ARCHIDIACONORUM 

ECCLESIAE BONONIENSIS. 



i. 

llOOj 19 iuUL 
Ex archivo Capituli Metropolitanae bonoDiensis, capsa B, num. I., doc. 11. 

I[n nomine] 8[ancte et ijndividue Trinitatis. Anno Dominice incarnacionis millesimo centesimo 
quinto (1), quarto decimo kalendas augusti, indictione terciadecima. Ego quidem in Dei [nomi]ne 
Matilda Dei gratia cometipsa, filia q[u]ondam bone memorie Bonefacii ducis et marchionis, bono 
animo et yoluntatis placet et convenit mihi, ut per hanc cartulam offersionis atque concessionis 
a presenti die do atque conccdo in canonica sancti Petri bononiensis ecclesie, et vobis domiuis 
Dominicus archipresbiter (2) et clarissimo Archidiacono vestrisque confratribus, qui nunc ibi sunt 
aut pro tempore fuerint, ad habendum, tenendum et possidendum communiter conversancium Fra- 
trum, idest ecclesiam sancti Michaelis, que est sita juxta castrum Argelate cum omnibus ad eandem 
capellam pertinentibus , do, cedo, offero pro remedio anime mee et parentum meorum in per- 
petuum ad iura proprietate et [a]d utilitatem prefate Canonice sancti Petri. Insuper do, atque 
concedo medietatem (3) Masse Taurani cum pensione et renovacione , eo yidelicet tenore quod 
in vita mea concesse[ritis] mihi decimacionem ipsius Masse et placitum et districtum, et de 
ipsius decimis, quas mihi reservo, volo atque concedo decimam partem predicte Canonice; post 
meum vero obitum in integrum totum concedo, scilicet decimas et placitum et districtum et 
cetera omnia in integrum jam dicte Canonice sancti Petri. Et hoc quod in me reseryo, sicut 
superius legitur, nuUi ominum W alienabo, neque per feodum, neque per nullam vim, ingenium, 
et ut neque per me neque per aliam sumissam personam abeatis (^) molestacionem, set omni tem- 
pore ab omni homine defensare et auctorizare promitto, alioquin tunc datura me p[romit]to ego 
prefata cometissa componere et dare pene nomine in argento denariorum lucensium libras centum 
predictis Canonicis et eorum succcssoribus, [et post penam solutam] predicto W iu suo robore in 
perpetuum permanentem. 

Actum in -Episcopatu lucensi in loco, qui dicitur Gahliuganum, indictione suprascripta ter- 
ciadecima. In presencia donni Bonnisenioris, viri yenerabilis regiensis episcopi, et capellanorum 
domine cometisse, scilicet Alberici et Froch^eriiC^) ] perti et Johannis [Bo]n[i bononiensis W] 



(1) Deeet « decimo ». (7) Vide : Ricci, I prfniat-dii dello Studio Bolognese, 

(2) Sic